LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII về cải cách chính sách Bảo hiểm xã hội (BHXH) đã khẳng định “BHXH và Bảo hiểm y tế (BHYT) là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính đảm Bảo ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội. Thực hiện tốt các chế độ, chính sách BHXH, BHYT là trách nhiệm của các cấp uỷ đảng, chính quyền hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội. và của mỗi người dân";Trong đó nêu rõ mục tiêu cải cách chính sách BHXH: “Để BHXH thực sự là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, từng bước mở rộng vững chắc diện bao phủ BHXH, hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân.
Phát triển hệ thống BHXH linh hoạt, đa dạng, đa tầng, hiện đại và hội nhập quốc tế theo nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng, bình đẳng, chia sẻ và bền vững. Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển hệ thống thực hiện chính sách BHXH tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, tin cậy và minh bạch”. Đây là những định hướng quan trọng, làm nền tảng cho sự phát triển bền vững của Hệ thống BHXH, BHYT nói chung và BHXH Việt Nam nói riêng. Thời gian qua, thực hiện tinh thần chỉ đạo của nghị quyết số 28-NQ/TW, BHXH Hà Tĩnh đã thực hiện công tác quản lý nhà nước (QLNN) về chi lương hưu và trợ cấp BHXH cho đối tượng đã đáp ứng được nhiệm vụ của ngành nhưng chưa thật sự khoa học và tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng hưởng chính sách BHXH.
Một số BHXH các huyện, thị xã và thành phố đang còn gặp nhiều khó khăn trong công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH , số đối tượng hưởng chính sách BHXH- chủ yếu là người già- nên phương pháp chi trả qua tài khoản ATM (vừa thuận lợi cho đối tượng vừa quản lý chặt chẽ công tác chi trả cho đối tượng) vẫn gặp nhiều khó 2 khăn, tình hình chi sai trợ cấp BHXH phải thu hồi vẫn còn tồn tại, thực hiện đơn giản hóa, cải cách thủ tục hành chính vẫn còn diễn ra chậm.Trước thực tiễn đó, để công tác quản lý chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH vừa đảm bảochi đúng, chi đủ, kịp thời và tận tay cho đối tượng vừa quản lý khoa học, hiệu quả nguồn kinh phí ngân sách Nhà nước thì yêu cầu đặt ra đối với BHXH tỉnh Hà Tĩnh đó là cần thực hiện nghiên cứu sâu về công tác quản lý chi trả lương hưu và trợ cấpBHXH hiện nay nhằm phát hiện những điểm bất cập cũng như nguyên nhân của chúng, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác này trong tương lai. Tổng quan nghiên cứu 2. Một số công trình nghiên cứu liên quan Trần Đức Nghiêu (2005), trong đề tài nghiên cứu khoa học về “Hoàn thiện quy chế chi BHXH” đã tổng hợp khá đầy đủ các văn bản pháp luật liên quan đến quy chế chi BHXH. Trong đề tài này, tác giả đã trình bày những nội dung khá cụ thể về chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, chi trả trợ cấp BHXH một lần, chi trả trợ cấp ốm đau, thai sản và nghỉ dưỡng sức, quy trình chi trả lượng hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng, quy trình chi trả trợ cấp một lần.
Đề tài đã nói lên được những ưu điểm và hạn chế của quy trình hiện hành về quản lý chi BHXH, qua đó đưa ra những biện pháp khắc phục. Tuy nhiên, trong đề tài này cũng mới chỉ tập trung nghiên cứu quy trình về quản lý chi BHXH và cũng chỉ nghiên cứu BHXH bắt buộc. Nguyễn Thị Chính (2010) với đề tài tiến sĩ “Hoàn thiện tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH” đã làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến công tác tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH cho người lao động. Phân tích thực trạng hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ BHXH cho người lao động ở Việt Nam.
Trong hoạt động chi trả BHXH, luận án đã phân tích và rút ra những vấn đề còn tồn tại như: Việc lập kế hoạch chi còn có những sai sót, báo cáo quyết toán chậm, công tác hướng dẫn kiểm tra còn chưa sâu sát, phương tiện vận chuyển và bảo quản tiền mặt còn thiếu, mạng lới thông tin chưa được phủ khắp các tỉnh, lệ phí chi trả thấp, còn một bộ phận người sử 3 dụng lao động chưa làm trong trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động… từ đó làm ảnh hưởng đến hoạt động chi trả và quyền lợi của đối tượng hưởng BHXH. Trên cơ sở chỉ ra được những hạn chế trên, tác giả luận án đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống chi trả các chế độ BHXH ở Việt Nam trong những năm tiếp theo. Như vậy, công trình nghiên cứu này của tác giả Nguyễn Thị Chính mới chỉ dừng lại trong việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến tổ chức hoạt động chi trả BHXH mà không đề cập đến các hoạt động khác như hoạt động đầu tư quỹ BHXH hay cân đối quỹ BHXH. Nguyễn Thị Hào (2015), với đề tài khoa học: “Đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam” đã đưa ra khái niệm đảm bảo tài chính cho BHXH dưới góc độ kinh tế chính trị học và luận giải nội dung đảm bảo tài chính cho BHXH bao gồm các vấn đề: đảm bảo thu; đảm bảo chi; đảm bảo duy trì sự cân đối và ốn định quỹ BHXH trong dài hạn; đảm bảo sự công bằng đối với các đối tượng tham gia BHXH.
Đề tài đã đưa ra hệ thống các tiêu chí đánh giá đảm bảo tài chính cho BHXH bao gồm: mức độ bao phủ của hệ thống; mức độ tuân thủ BHXH; mức độ thụ hưởng của NLĐ phân theo chế độ BHXH, khu vực kinh tế và giới tính; mức độ bền vững về tài chính BHXH… Trên cơ sở những tiêu chí đánh giá đảm bảo tài chính cho BHXH, đề tài đã làm rõ những kết quả và những hạn chế về đảm bảo tài chính cho BHXH Việt Nam, nguyên nhân của những kết quả, hạn chế. Lưu Thanh Tâm (2020), trong bài viết “Hoàn thiện công tác chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội qua bưu điện tại tỉnh Cà Mau”, tác giả đã phân tích thực trạng công tác chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) sau 5 năm thực hiện cũng như đánh giá sự hài lòng của người đang hưởng các chế độ BHXH qua bưu điện tại tỉnh Cà Mau. Từ đó, tác giả kiến nghị một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đối với công tác này trong thời gian tới. Khoảng trống nghiên cứu Nhìn chung các nghiên cứu trên đã đạt được những kết quả nhất định như 4 đưa ra được hệ thống lý luận về mảng mình nghiên cứu, phân tích được thực trạng và đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý tài chinh nói chung và quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH nói riêng.
Tuy nhiên trong nội dung nghiên cứu của mình tác giả chưa đưa ra được kiến nghị cụ thể về xử phạt đối với người vi phạm về công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH nhằm nâng cao ý thức của đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH cũng như cán bộ quản lý và thực thi nhiệm vụ này nhằm góp phần thực hiện công bằng xã hội, ổn định chịnh trị - kinh tế xã hội. Xuất phát từ tính cấp thiết của công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH và khoảng trống nghiên cứu, đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp Bảo hiểm xã hội Bảo hiểm xã hội tỉnh Hà Tĩnh” được lựa chọn là luận văn thạc sĩ tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế Phát triển. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chung:Luận văn được thực hiện với mục tiêu hoàn thiện công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH nhằm đảm bảo chi đúng, chi đủ, chi kịp thời cho đối tượng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Mục tiêu cụ thể:Để thực hiện được mục tiêu chung, luận văn cần đạt được ba mục tiêu cụ thể sau đây: (1) Xác định khung lý thuyết về công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH tại BHXH tỉnh Hà Tĩnh.
(2) Vận dụng khung lý thuyết để đánh giá thực trạng công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH tại BHXH tỉnh Hà Tĩnh nhằm phát hiện những hạn chế và nguyên nhân của chúng để trên cơ sở đó hoàn thiện công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH trong thời gian tới. (3) Đề xuất được định hướng hoàn thiện công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH ở Hà Tĩnh và các giải pháp để thực hiện định hướng đó. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH. 5 Phạm vi nghiên cứu của luận văn Về thời gian: đánh giá thực trạng công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019 tại BHXH tỉnh Hà Tĩnh.
Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH tại tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2025. Về không gian: công tác quản lý chi lương hưu và trợ cấp BHXH tại tỉnh Hà Tĩnh. Phƣơng pháp nghiên cứu 5. Quy trình nghiên cứu Quy trình nghiên cứu của luận văn được thể hiện dưới hình 0.1 dưới đây Nghiên cứu các công trình có liên quan tới đề tài Xác định khung lý thuyết về công tác quản lý chi lƣơng hƣu và trợ cấp BHXH Vận dụng khung lý thuyết phân tích thực trạng công tác quản lý chi lƣơng hƣu và trợ cấp BHXH tại BHXH tỉnh Hà Tĩnh Đánh giá công tác quản lý chi lƣơng hƣu và trợ cấp BHXH, rút ra: - Mặt đƣợc - Hạn chế - Nguyên nhân hạn chế - Đề xuất định hƣớng hoàn thiện công tác quản lý chi lƣơng hƣu và trợ cấp BHXH tỉnh Hà Tĩnh (Nội dung hoàn thiện và lộ trình hoàn thiện).
- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi lƣơng hƣu và trợ cấp BHXH tại tỉnh Hà Tĩnh 6 Hình 1: Quy trình nghiên cứu Nguồn: Tác giả tự tổng hợp 5.