Một số vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Luận án phó tiến sĩ luật học một số vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng và hoàn thiện hệ thống, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Người hướng dẫn: Phó Tiến Sĩ Hoàng Thế Liên
• Trường học: Viện Nhà nước và Pháp luật
• Chuyên ngành: Luật nhà nước
• Đề tài: Hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam: Lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: luận án phó tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 1992
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG MỘT: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
• 1.1. I- KHAI NIỆM PHÁP LUẬT
• 1.2. II- KHAI NIỆM HỆ THỐNG PHÁP LUẬT
• 1.3. III- NHỮNG TIÊU CHUẨN CƠ BẢN ĐỂ XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ, HOÀN THIỆN CỦA MỘT HỆ THỐNG PHÁP LUẬT
• 2. CHƯƠNG HAI: KHÁI LUẬN VỀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM QUA CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN
• 2.1. I- HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945-1959
• 2.2. II- HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1960-1980
• 2.3. III- HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1980 ĐẾN NAY
• 2.4. IV- NGUYÊN NHÂN NHỮNG NHƯỢC ĐIỂM TỒN TẠI CỦA HỆ THỐNG PHÁP LUẬT NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG BA: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. I- XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÁP LUẬT, HÌNH THÀNH HỆ THỐNG QUAN ĐIỂM SÂU SẮC, THỐNG NHẤT CHỈ ĐẠO VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT TRONG ĐIỀU KIỆN MỚI
• 3.2. II- TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG CỦA QUỐC HỘI TRONG LĨNH VỰC LẬP PHÁP
• 3.3. III- THƯỜNG XUYÊN RÀ SOÁT VÀ HỆ THỐNG HÓA PHÁP LUẬT, TỔNG KẾT KINH NGHIỆM, XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.4. IV- ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC ĐÀO TẠO VÀ BỒI DƯỠNG CÁN BỘ PHÁP LÝ
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hệ Thống Pháp Luật Việt Nam Vai Trò

Pháp luật là một hiện tượng phức tạp, bao gồm nhiều quy phạm do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Vì các quan hệ xã hội rất đa dạng và phức tạp, nên các quy phạm pháp luật cũng rất phong phú và nhiều loại. Dù phong phú đến đâu, thì theo quy luật chung, chúng đều được hình thành, tồn tại và phát triển theo một trật tự nhất định. Như Angghen đã viết, pháp luật không những cần phù hợp với tình hình kinh tế nói chung, mà còn phải là sự biểu hiện hài hòa bên trong, không vì những mâu thuẫn nội tại mà tự phủ định mình. Mỗi một quốc gia đều có một hệ thống pháp luật tương ứng, mặc dù tính thống nhất và mức độ hoàn thiện có thể khác nhau. Cần có quan điểm hệ thống để tránh phiến diện. Đồng thời, quan điểm hệ thống có ý nghĩa quan trọng trong việc kết hợp lý luận với thực tiễn, để từ đó rút ra những kết luận chính xác, để đưa ra những định hướng xây dựng cho việc khắc phục những khuyết điểm, xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh.

1.1. Sự Cần Thiết Của Nghiên Cứu Lý Luận Pháp Luật

Để có quan điểm hệ thống đúng đắn trong lĩnh vực pháp luật, trước hết cần làm rõ những vấn đề lý thuyết chung về pháp luật. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của luận án, tác giả chỉ chọn và trình bày ba vấn đề cơ bản nhất có liên quan trực tiếp tới đề tài luận án: khái niệm pháp luật, khái niệm hệ thống pháp luật, và những tiêu chuẩn cơ bản để xác định mức độ hoàn thiện của một hệ thống pháp luật, làm cơ sở cho việc giải quyết các nhiệm vụ sau của luận án. Điều này đảm bảo rằng các phân tích và đề xuất sau này được xây dựng trên nền tảng lý thuyết vững chắc.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu về Hệ Thống Pháp Luật

Luận án tập trung vào việc phân tích các vấn đề lý thuyết cơ bản về hệ thống pháp luật, xây dựng khái niệm chuẩn và những tiêu chuẩn để xác định mức độ hoàn thiện của một hệ thống pháp luật. Trên cơ sở những vấn đề lý luận đã được giải quyết, luận án liên hệ với thực tiễn pháp lý Việt Nam, phân tích đánh giá quá trình hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật Việt Nam trong 47 năm qua, khái quát hóa về mặt lý luận tính chất chung và những đặc điểm, đặc thù của hệ thống pháp luật trong mỗi thời kỳ, chứng minh tính liên tục, sự kế thừa. Đánh giá thực trạng, phân tích nguyên nhân ưu điểm và nhược điểm của hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay.

II. Thách Thức và Vấn Đề Cải Cách Pháp Luật Việt Nam

Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, một hệ thống pháp luật dân chủ mới đã hình thành và ngày càng phát triển. Nhưng do nhiều nguyên nhân, cho đến nay hệ thống pháp luật nước ta vẫn còn nhiều hạn chế, khuyết điểm, chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới. Vấn đề đặt ra là cần có sự tổng kết đánh giá toàn bộ quá trình phát triển của hệ thống pháp luật Việt Nam. Cần tìm ra những đặc điểm, những yếu tố hợp lý của hệ thống đó trong các giai đoạn đã qua và hiện nay, khẳng định tính liên tục, sự kế thừa và sự phát triển các yếu tố đó; đồng thời chỉ rõ những nhược điểm, khuyết điểm, những yếu tố chỉ mang tính nhất thời, chứng minh tính tất yếu của sự gián đoạn, sự đổi mới, phủ định cái cũ và sự cần thiết phải xây dựng một hệ thống quy phạm mới.

2.1. Đánh Giá Thực Tiễn Pháp Luật Qua Các Giai Đoạn Lịch Sử

Việc đánh giá toàn diện thực tiễn pháp luật qua các giai đoạn lịch sử là vô cùng quan trọng. Nó giúp ta nhận diện những thành công và thất bại trong quá trình xây dựng và áp dụng pháp luật. Từ đó, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu để tránh lặp lại sai lầm trong tương lai. Đồng thời, nó cũng giúp ta xác định rõ những yếu tố nào cần được kế thừa và phát huy, những yếu tố nào cần phải loại bỏ để phù hợp với tình hình mới.

2.2. Nguyên Nhân Của Các Hạn Chế Trong Hệ Thống Pháp Luật

Việc nghiên cứu một cách toàn diện có thể rút ra được những kết luận, làm sáng tỏ cáo nguyên nhân của những mặt đã đạt được và nhưng khuyết điểm tồn tại, từ đó đề ra những quan điểm; vạch ra những phương hướng, giải pháp để nhanh chóng xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong những năm tới. Cần phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến thực trạng yếu kém, từ đó đề xuất ý kiến xác định phương hướng, giải pháp hữu ích cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật những năm tới.

III. Phương Hướng Hoàn Thiện Pháp Luật Giải Pháp Cốt Lõi

Để hoàn thiện pháp luật, cần xây dựng chiến lược pháp luật, hình thành hệ thống quan điểm sâu sắc, thống nhất, rõ ràng chỉ đạo việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Cần tăng cường hoạt động của Quốc hội trong lĩnh vực lập pháp. Cần thường xuyên rà soát và hệ thống hóa pháp luật, tổng kết kinh nghiệm, xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Cần đẩy mạnh công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ pháp lý. Những vấn đề nêu trên nói lên tính cấp thiết của đề tài luận án khoa học. Tình hình nghiên cứu trong khoa học pháp lý, vấn đề hệ thống pháp luật đã được nhiều nhà luật học quan tâm nghiên cứu và đã có nhiều công trình khoa học được công bố.

3.1. Xây Dựng Chiến Lược Pháp Luật Kinh Tế Toàn Diện

Việc xây dựng chiến lược pháp luật kinh tế toàn diện là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước. Chiến lược này cần phải bao gồm các mục tiêu rõ ràng, các giải pháp cụ thể và các nguồn lực cần thiết để thực hiện. Đồng thời, nó cũng cần phải được xây dựng dựa trên sự tham gia rộng rãi của các nhà khoa học, các nhà quản lý và các doanh nghiệp để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Lập Pháp Của Quốc Hội Việt Nam

Để nâng cao năng lực lập pháp của Quốc hội Việt Nam, cần tăng cường công tác nghiên cứu khoa học pháp lý, nâng cao trình độ chuyên môn của các đại biểu Quốc hội và tăng cường sự tham gia của các chuyên gia pháp lý vào quá trình xây dựng luật. Đồng thời, cần cải tiến quy trình xây dựng luật để đảm bảo tính minh bạch, dân chủ và khoa học.

3.3. Pháp điển hóa hệ thống pháp luật

Để nâng cao khả năng tiếp cận của người dân đối với hệ thống pháp luật, cần tăng cường pháp điển hóa (law codification). Pháp điển hóa là quá trình tập hợp các quy định từ nhiều nguồn khác nhau và sắp xếp chúng theo một hệ thống duy nhất. Do đó, quy định về một lĩnh vực cụ thể có thể dễ dàng tìm thấy từ một điểm truy cập duy nhất.

IV. Thực Thi Pháp Luật Đảm Bảo Hiệu Quả và Công Bằng

Pháp luật phải phản ánh những quy luật vận động khách quan của sự phát triển tiến bộ của xã hội, nó không thể là kết quả của chủ nghĩa duy ý chí, muốn áp đặt những quy tắc từ bên ngoài vào xã hội, mà phải xuất phát từ nhu cầu khách quan của xã hội cần phải có sự điều chỉnh bằng pháp luật. Như vậy, tính khách quan, nhu cầu xã hội là cái có trước pháp luật. Nhưng chúng cũng luôn thay đổi cùng với thời gian, phù hợp với các quy luật vận động và phát triển của xã hội, vì vậy, pháp luật muốn phản ánh được những nhu cầu khách quan đó cũng phải luôn luôn đổi mới.

4.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Thực Thi Pháp Luật

Để pháp luật phản ánh đúng nhu cầu khách quan của xã hội, người làm luật không những phải nhận thức đúng và đầy đủ về tính chất và những đặc điểm của các quan hệ xã hội cần phải điều chỉnh bằng pháp luật, đã đề ra pháp luật phù hợp; đồng thời phải có quan điểm tiếp cận đúng đắn dựa trên cơ sở của phương pháp luận duy vật biện chứng và lịch sử cụ thể.

4.2. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Pháp Luật Trong Thực Tế

Để nâng cao hiệu quả pháp luật trong thực tế, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật. Cần nâng cao năng lực của các cơ quan thực thi pháp luật. Cần tăng cường sự giám sát của xã hội đối với hoạt động thực thi pháp luật. Cần đảm bảo tính minh bạch, công khai trong quá trình thực thi pháp luật.

V. Đề Xuất và Bổ Sung Pháp Luật Phù Hợp Thực Tiễn Hiện Nay

Lịch sử phát triển của xã hội là một dòng chảy liên tục có quá khứ hiện tại và tương lai . Hệ thống pháp luật phai là mot bức tranh hiên thực phan anh qua trình lich sử phát trién do, đồng thời phải có đủ hiệu luc dễ diều chỉnh những quan hệ xa hội phổ biến mang tinh chân ly. Cho nên, thông qua pháp luật, ta có thê hiểu được những đặc diam dién hinh của từng thời kỳ lich sử. Đồng thời cũng tir đây doi hoikhi d&nh: giá vỀ một hệ thống pháp luật, hay một vấn dé pháp luật phải có quan điên lịch sử ou thê ¡ không thé căn cứ 7 } ⁄ - ⁄ Ä vao tỉnh hinh cua ngay hom nay dé danh gia phap luật của nhưng thời kỳ da qua‹

5.1. Quy Trình Sửa Đổi Pháp Luật Cần Những Gì

Khi một điều luật lỗi thời, cần tiến hành sửa đổi nó. Điều này có thể thực hiện khi các yếu tố kinh tế và xã hội tạo ra một nhu cầu mới, và nó không thể điều chỉnh được bằng pháp luật hiện hành.

5.2. Những Điều Kiện Khi Bổ Sung Pháp Luật

Thỉnh thoảng một luật hoàn toàn mới cần được đưa vào sử dụng. Tình huống này xuất hiện trong quá trình luật pháp hiện đại hóa hoặc khi quốc gia đang tiến hành hội nhập quốc tế. Chắc chắn phải xem xét cẩn trọng những điều luật mới để đánh giá mức độ phù hợp với các điều luật hiện hành.

VI. Kết Luận và Tương Lai Phát Triển Pháp Luật Việt Nam

Khác với các quy phạm xa hội khác (các tập quán, các quy pham đạo đức ,tôn giáo.) pháp luật đo phan ánh những nhu cầu khách quan của xã hội, diều chỉnh nhưng quan hệ quan trọng co tinh phổ biến,da duoc chọn lọc thông qua nhân thúc chủ quan của con nguoi, nên pháp luật có tính chuân mực the hiên chân lý khách...

6.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Góp Phần Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là một trong những yếu tố quan trọng để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Một hệ thống pháp luật hoàn thiện sẽ tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, công bằng và hiệu quả, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường sự ổn định chính trị.

6.2. Hướng Đến Pháp Luật Và Đời Sống Hòa Nhập Phát Triển Bền Vững

Hướng đến sự hòa nhập và phát triển bền vững giữa pháp luật và đời sống là mục tiêu cao cả của việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của các nhà làm luật, các cơ quan thực thi pháp luật và toàn xã hội. Chỉ khi pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, trở thành một phần không thể thiếu của đời sống hàng ngày, thì mới có thể phát huy được vai trò tích cực của mình trong việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án Phó tiến sĩ Luật học (tương đương học vị Tiến sĩ Luật học theo chuẩn hiện hành) với đề tài "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam" do nghiên cứu sinh Lê Minh Tâm thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó tiến sĩ Hoàng Thế Liên tại Viện Nhà nước và Pháp luật thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (Hà Nội, 1992, chuyên ngành Luật Nhà nước, Mã số: 5.05) là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên đặt nền móng lý luận cho công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách lập pháp thời kỳ Đổi mới. Bối cảnh khoa học của công trình xuất phát từ Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), trong đó xác định yêu cầu chuyển đổi căn bản từ cơ chế quản lý kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Thực tiễn này đòi hỏi phải từ bỏ phương thức quản lý hành chính mệnh lệnh để chuyển sang quản lý xã hội bằng pháp luật.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn nhất được công trình nhận diện là sự thiếu vắng một khung lý thuyết thống nhất về "hệ thống pháp luật" trong khoa học pháp lý Việt Nam trước năm 1992. Các nghiên cứu trước đó của Viện Luật học (1975, 1983) chủ yếu tiếp cận dưới góc độ lịch sử nhà nước và pháp luật; công trình của GS. Nguyễn Ngọc Minh (1988) tập trung vào tư tưởng Hồ Chí Minh; trong khi các giáo trình của Trường Đại học Pháp lý Hà Nội (1989, 1992) chỉ giới thiệu khái quát mà chưa đi sâu giải quyết cấu trúc bản thể luận và tiêu chuẩn đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật. Luận án đặt ra hệ thống câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất, cấu trúc nội tại và hình thức biểu hiện của hệ thống pháp luật là gì trong mối quan hệ biện chứng giữa tính giai cấp, tính xã hội và tính nhà nước?
2. Những tiêu chuẩn khách quan nào xác định mức độ hoàn thiện của một hệ thống pháp luật?
3. Quá trình phát triển 47 năm của hệ thống pháp luật Việt Nam (1945–1992) bộc lộ những quy luật kế thừa, đứt gãy và khuyết tật cấu trúc nào?
4. Chiến lược và lộ trình nào mang tính đột phá để xây dựng hệ thống pháp luật đáp ứng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?

Hệ thống giả thuyết khoa học (hypotheses) được xây dựng gồm:

• H1: Hệ thống pháp luật là chỉnh thể thống nhất hữu cơ gồm hai mặt không thể tách rời: hệ thống cấu trúc nội dung (ngành luật - chế định - quy phạm) và hệ thống hình thức văn bản quy phạm pháp luật (tính thứ bậc hiệu lực).
• H2: Quy phạm pháp luật là thành tố tế bào cơ bản cấu thành cả cấu trúc nội dung lẫn hệ thống văn bản thực định.
• H3: Mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật được quyết định bởi 4 tiêu chuẩn định lượng và định tính: tính toàn diện, tính đồng bộ, tính phù hợp và trình độ kỹ thuật lập pháp.

Công trình dựa trên nền tảng lý thuyết duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng, kết hợp lý thuyết hệ thống cấu trúc và xã hội học pháp luật. Đóng góp đột phá của luận án là việc khảo sát thực tiễn lập pháp và áp dụng pháp luật tại 21 tỉnh, thành phố trên toàn quốc và phân tích thực trạng hơn 5.000 văn bản pháp luật do Trung ương ban hành, chỉ ra tỷ lệ khoảng 30% văn bản lỗi thời, chồng chéo cần bãi bỏ hoặc sửa đổi, từ đó kiến tạo mô hình tháp lập pháp chuẩn hóa cho Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật trong luận án cho thấy một bức tranh đa chiều về các trường phái tư tưởng pháp lý trên thế giới và tại Việt Nam:

Dòng nghiên cứu thứ nhất thuộc trường phái thực chứng pháp lý (Legal Positivism) và lý luận pháp lý Xô-viết truyền thống, tiêu biểu là các công trình của S.V. Polenina, O.S. Ioffe, S. Shebanov, Miskevich, S.A. Golunsky, M.S. Strogovich. Trường phái này chủ trương tách biệt rạch ròi giữa "hệ thống pháp luật" (cấu trúc bên trong gồm các ngành luật, chế định) và "hệ thống luật thực định" (hình thức biểu hiện bên ngoài gồm các văn bản quy phạm pháp luật). Tuy nhiên, giữa các học giả Xô-viết tồn tại tranh luận gay gắt về thành tố tế bào nhỏ nhất của hệ thống luật thực định: O.S. Ioffe cho rằng thành tố đó là điều luật hoặc văn bản quy phạm; trong khi S.V. Polenina phản bác và khẳng định chỉ có văn bản quy phạm mới là hợp phần tối thiểu ở mỗi cấp độ của hệ thống nguồn.

Dòng nghiên cứu thứ hai thuộc trường phái xã hội học pháp luật (Sociological Jurisprudence) và luật học so sánh phương Tây, điển hình là René David và Ronald Dworkin. René David nhấn mạnh pháp luật vượt ra ngoài các quy phạm thực định, bao hàm cả các yếu tố văn minh, văn hóa, cấu trúc kinh tế, ngôn ngữ, đạo đức và ý thức pháp luật của cộng đồng quốc gia. Ronald Dworkin phân biệt ranh giới giữa "luật" (văn bản quy phạm thuần túy mang tính thực định) và "pháp luật" (sự công bằng được quy phạm hóa), đưa ra định đề: "Một đạo luật không công bằng không phải là pháp luật".

Dòng nghiên cứu thứ ba tại Việt Nam gắn liền với các công trình thời kỳ đầu của Nguyễn Ngọc Minh, Nguyễn Đình Lộc, Nguyễn Ngọc Hiến, Đào Trí Úc, Nguyễn Niên, Trần Trọng Hựu, Lê Hồng Hạnh, Hoàng Thế Liên. Tuy nhiên, các tác giả chủ yếu tiếp cận từng khía cạnh riêng lẻ hoặc dừng lại ở mức độ bài báo tạp chí chuyên ngành.

                  ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │                 HỆ THỐNG PHÁP LUẬT                      │
                  │  (Chỉnh thể thống nhất biện chứng: Nội dung & Hình thức)│
                  └───────────────────────────┬─────────────────────────────┘
                                              │
                    ┌─────────────────────────┴─────────────────────────┐
                    ▼                                                   ▼
┌───────────────────────────────────────┐   ┌───────────────────────────────────────┐
│        CẤU TRÚC NỘI DUNG              │   │         HỆ THỐNG VĂN BẢN              │
│       (Theo chiều ngang)              │   │         (Theo chiều dọc)              │
├───────────────────────────────────────┤   ├───────────────────────────────────────┤
│ • Ngành luật (Cấp độ loại)            │   │ • Hiến pháp (Hiệu lực tối cao)        │
│ • Chế định pháp luật (Cấp độ nhóm)    │   │ • Bộ luật, Đạo luật (Quốc hội)        │
│ • Quy phạm pháp luật (Tế bào cơ sở)   │   │ • Pháp lệnh (UBTV Quốc hội)           │
│                                       │   │ • Văn bản dưới luật (Chính phủ, v.v.) │
└───────────────────────────────────────┘   └───────────────────────────────────────┘

Luận án của Lê Minh Tâm định vị chính xác ở điểm giao thoa giữa cấu trúc luận Mác-xít và thực tiễn Đổi mới tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra hạn chế của việc tuyệt đối hóa sự phân tách giữa hai hệ thống của trường phái Xô-viết, đồng thời bác bỏ quan điểm mở rộng thái quá của trường phái xã hội học tư sản khi hòa đồng hệ thống pháp luật với toàn bộ kiến trúc thượng tầng pháp lý hay trật tự pháp luật. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, luận án khẳng định tính đặc thù của Việt Nam trong bước đi đầu tiên của thời kỳ quá độ: không thể sao chép máy móc mô hình phân chia Luật Công - Luật Tư cứng nhắc của hệ thống Civil Law (Pháp, Đức) do tính chất đa tính và lưỡng tính của các quan hệ kinh tế nhiều thành phần, đồng thời chứng minh quy phạm pháp luật chính là mắt xích tế bào thống nhất kết nối giữa nội dung và hình thức.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và phát triển sáng tạo lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật thông qua việc làm sáng tỏ ba bình diện bản thể luận:

Thứ nhất, giải quyết triệt để mối quan hệ giữa tính giai cấp, tính xã hội và tính nhà nước của pháp luật. Công trình phê phán nhận thức phiến diện, giáo điều từng ngự trị trong thời kỳ bao cấp vốn chỉ tuyệt đối hóa tính giai cấp dựa trên định đề trong "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" của C. Mác và Ph. Ăng-ghen mà coi nhẹ tính xã hội, tính văn minh và chức năng phản ánh nhu cầu khách quan của đời sống. Luận án khẳng định pháp luật vừa là công cụ thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp cầm quyền, vừa là "tấm gương phản chiếu những nhu cầu khách quan của hiện thực xã hội khi đã chín muồi, mang tính phổ biến và tính chân lý được thể chế hóa thành công lý".

Thứ hai, kế thừa và cụ thể hóa luận điểm kinh điển của C. Mác: "Pháp luật không bao giờ có thể ở mức cao hơn chế độ kinh tế và sự phát triển của văn hóa xã hội do chế độ kinh tế đó quyết định". Luận án chứng minh tính tất yếu của việc phủ định các quy phạm pháp luật thời kỳ kế hoạch hóa tập trung và xác lập hệ thống quy phạm mới tương thích với nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần.

Thứ ba, phát triển lý luận về sự thống nhất biện chứng giữa nội dung và hình thức của hệ thống pháp luật. Tác giả chứng minh quy phạm pháp luật vừa là đơn vị nhỏ nhất của cấu trúc nội dung, vừa là thành tố cơ sở của hệ thống văn bản. Luận án trích dẫn sâu sắc cảnh báo của Ph. Ăng-ghen: "Trong một Quốc gia hiện đại, pháp luật không những cần phải phù hợp với tình hình kinh tế nói chung, không những phải là sự biểu hiện của nền kinh tế đó, mà còn phải là một biểu hiện hài hòa bên trong một sự biểu hiện không vì những mâu thuẫn nội tại mà tự phủ định mình".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dưới dạng "Mô hình khối tháp pháp luật đa chiều" (Three-Dimensional Legal Pyramid Model):

                      / \
                     / H \           Hiến pháp (Đỉnh tháp - Hiệu lực tối cao)
                    /-----\
                   /   L   \         Luật, Bộ luật (Văn bản Quốc hội)
                  /---------\
                 /    PL     \       Pháp lệnh (UBTV Quốc hội)
                /-------------\
               /   VB DƯỚI L   \     Nghị định, Quyết định, Thông tư
              /-----------------\
             / NỀN TẢNG XÃ HỘI   \   Nhu cầu khách quan, Quan hệ xã hội chín muồi
            /─────────────────────\  (Chiều ngang: Ngành luật ➔ Chế định ➔ Quy phạm)

1. Chiều ngang (Cơ cấu nội dung bên trong): Phân định theo 3 cấp độ thực thể:

   • Ngành luật: Cấp độ loại, điều chỉnh một lĩnh vực quan hệ xã hội rộng lớn dựa trên đối tượng và phương pháp điều chỉnh đặc thù.
   • Chế định pháp luật: Cấp độ nhóm, tập hợp các quy phạm có đặc tính chung điều chỉnh một nhóm quan hệ xã hội tương ứng.
   • Quy phạm pháp luật: Cấp độ tế bào, chuẩn mực xử sự cụ thể, xác định quyền và nghĩa vụ pháp lý.

2. Chiều dọc (Hình thức biểu hiện bên ngoài): Thể hiện trật tự thứ bậc hiệu lực pháp lý của hệ thống văn bản quy phạm do các cơ quan quyền lực và hành chính nhà nước ban hành theo thẩm quyền: Hiến pháp $\rightarrow$ Bộ luật, Đạo luật $\rightarrow$ Pháp lệnh $\rightarrow$ Văn bản dưới luật.

3. Hệ tiêu chuẩn đánh giá mức độ hoàn thiện: Thiết lập bộ tứ tiêu chí khoa học gồm: (1) Tính toàn diện (độ bao phủ đầy đủ ở cả cấp độ chung các ngành luật và cấp độ cụ thể các chế định); (2) Tính đồng bộ (sự thống nhất nội tại, không chồng chéo, mâu thuẫn); (3) Tính phù hợp (tương thích với trình độ kinh tế - xã hội); (4) Trình độ kỹ thuật xây dựng pháp luật (ngôn ngữ pháp lý chuẩn xác, cấu trúc logic, kỹ thuật điển chế hóa).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Lập trường nhận thức luận (epistemological stance) kết hợp giữa chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) và phương pháp phân tích hệ thống cấu trúc (Structural-Systemic Approach). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) cho phép khảo cứu hệ thống pháp luật đồng thời ở bình diện vĩ mô (toàn thể hệ thống kiến trúc thượng tầng pháp lý) và vi mô (từng quy phạm, điều luật cụ thể).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp logic và phương pháp lịch sử cụ thể qua 4 bước nghiêm ngặt:

• Thu thập và tổng kết dữ liệu văn bản: Tiếp cận và hệ thống hóa toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam từ tháng 8/1945 đến năm 1992.
• Rà soát thực nghiệm lập pháp: Sử dụng dữ liệu tổng rà soát pháp luật trên phạm vi toàn quốc theo Chỉ thị số 166-CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.
• Tam giác hóa phương pháp và dữ liệu (Triangulation): Đối chiếu giữa dữ liệu văn bản thành văn (statutory law), kết quả khảo sát thực tế thi hành tại địa phương và ý kiến chuyên gia của đội ngũ cán bộ tư pháp, thẩm phán, kiểm sát viên.
• Phân tích so sánh lịch sử (Comparative Historical Analysis): Chia tách và phân tích tiến trình 47 năm qua 3 giai đoạn lịch sử riêng biệt: 1945–1959, 1960–1980, và 1980–1992 nhằm làm rõ tính liên tục và sự đứt gãy trong phát triển thể chế.

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU & KHẢO SÁT THỰC TIỄN              │
└────────────────────────────────────┬─────────────────────────────────────┘
                                     │
       ┌─────────────────────────────┼─────────────────────────────┐
       ▼                             ▼                             ▼
┌───────────────────────────┐ ┌───────────────────────────┐ ┌───────────────────────────┐
│     KHẢO SÁT THỰC ĐỊA     │ │     RÀ SOÁT VĂN BẢN       │ │    PHÂN TÍCH LỊCH SỬ      │
│  21 Tỉnh / Thành phố      │ │  Theo Chỉ thị 166-CT      │ │  47 năm (1945 - 1992)     │
│ (Hà Nội, TP.HCM, Nghệ     │ │  > 5.000 văn bản TW       │ │  • Giai đoạn 1945-1959    │
│ Tĩnh, Đồng Nai, An Giang, │ │  ~30% cần bãi bỏ/sửa đổi  │ │  • Giai đoạn 1960-1980    │
│ Hải Phòng, Thanh Hóa...)  │ │  phát hiện "khoảng trống" │ │  • Giai đoạn 1980-1992    │
└───────────────────────────┘ └───────────────────────────┘ └───────────────────────────┘

Data và phân tích

• Mẫu khảo sát thực địa rộng lớn: Tác giả trực tiếp tiến hành khảo sát thực tiễn tại 21 tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương, trải dài từ Bắc vào Nam, đại diện cho các vùng kinh tế - xã hội đặc trưng: Hà Nội, Hải Phòng, Hà Nam Ninh, Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh, Thành phố Hồ Chí Minh, Hậu Giang, An Giang, Minh Hải, Đồng Nai, Khánh Hòa...
• Dữ liệu thực chứng về văn bản: Luận án xử lý tập dữ liệu gồm hơn 5.000 văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành. Kết quả phân tích xác định có tới khoảng 30% số văn bản có nội dung mâu thuẫn, chồng chéo hoặc đã hoàn toàn lỗi thời so với yêu cầu quản lý thực tế, cần phải đình chỉ thi hành, hủy bỏ hoặc sửa đổi toàn diện.
• Phân tích tình huống điển hình (Case Analysis): Phân tích thực trạng thực thi pháp luật trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 1985; chỉ rõ vai trò của các bản tổng kết chuyên đề, thông tư liên tịch của các cơ quan điều tra, kiểm sát, xét xử trong việc "lấp khoảng trống" pháp luật khi hệ thống văn bản thành văn chưa hoàn thiện.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Hệ thống pháp luật Việt Nam phát triển "lệch" và rơi vào tình trạng "đói pháp luật": Trong suốt thời gian dài trước Đổi mới, hoạt động lập pháp chỉ tập trung vào lĩnh vực chính trị, tổ chức bộ máy nhà nước và kinh tế quốc doanh, trong khi bỏ trống hoàn toàn các lĩnh vực cốt lõi của xã hội công dân như dân sự, thương mại, đầu tư tư nhân, bảo vệ môi trường.
2. Khủng hoảng cơ chế văn bản dưới luật và hiện tượng "xé rào": Luận án chỉ ra thực trạng quyền lực nhà nước bị lạm dụng hoặc kém hiệu lực do tình trạng ban hành văn bản tuỳ tiện, dẫn đến hiện tượng địa phương "xé rào", né tránh pháp luật vì quy định không sát thực tiễn. Tác giả viện dẫn luận điểm sắc bén của V.I. Lênin: "Ý chí nếu nó là của Nhà nước thì phải được biểu hiện dưới hình thức một đạo luật do chính quyền đặt ra, nếu không thì hai tiếng 'ý chí' chỉ là sự rung động không khí do những âm thanh trống rỗng gây nên".
3. Mối quan hệ hữu cơ giữa công lý và quyền lực nhà nước: Luận án rút ra định đề mang tính nguyên lý: "Công lý không dựa vào quyền lực thì bất lực; quyền lực không dựa trên cơ sở của công lý thì sẽ quan liêu, cửa quyền, thậm chí tàn bạo".
4. Tính tất yếu của việc thừa nhận đa dạng hóa nguồn pháp luật: Lần đầu tiên trong học thuật pháp lý Việt Nam, luận án đề xuất việc nghiên cứu áp dụng hình thức án lệ (case law), lựa chọn thừa nhận có chọn lọc các tập quán pháp và luật tục tiến bộ của các vùng miền nhằm bổ trợ cho hệ thống luật thành văn trong bước đi đầu tiên của thời kỳ quá độ.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận (Theoretical Advances): Tái định nghĩa hoàn chỉnh phạm trù hệ thống pháp luật; thống nhất nhận thức về quy phạm pháp luật như thành tố tế bào; phân định rõ ranh giới giữa ngành luật, chế định và văn bản pháp luật.
• Về quy hoạch lập pháp (Policy & Practical Pathways): Đặt nền tảng cho việc ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đề xuất nâng cao vai trò lập pháp chuyên trách của Quốc hội; tăng cường vị trí của các đạo luật thay thế cho việc điều chỉnh bằng nghị định, thông tư.
• Về quản trị quốc gia: Xác lập nguyên tắc quản lý xã hội bằng pháp luật (pháp trị XHCN), tiến tới xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, giải quyết triệt để khâu rà soát, hệ thống hóa và pháp điển hóa văn bản quy phạm.

Limitations và Future Research

• Giới hạn bối cảnh lịch sử: Nghiên cứu được hoàn thành vào năm 1992, thời điểm Hiến pháp năm 1992 vừa được thông qua, do đó các phân tích về kinh tế thị trường chủ yếu dựa trên bước đầu đổi mới, chưa bao quát được các cam kết quốc tế sâu rộng sau này như WTO hay các FTA thế hệ mới.
• Giới hạn phạm vi nguồn luật: Đề xuất về việc sử dụng án lệ và tập quán pháp tại thời điểm 1992 mới dừng lại ở mức độ gợi mở định hướng lý thuyết, chưa thể thiết kế ngay quy trình tố tụng chi tiết để áp dụng án lệ trong thực tiễn tòa án.
• Chương trình nghiên cứu tương lai: (1) Xây dựng tiêu chí định lượng hóa kỹ thuật lập pháp; (2) Nghiên cứu cơ chế bảo hiến và giám sát tính hợp hiến của văn bản pháp luật; (3) Mở rộng lý thuyết tương thích lập pháp trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa; (4) Xây dựng lý luận phân chia luật công - luật tư phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của Lê Minh Tâm đã tạo nên bước ngoặt học thuật sâu sắc trong khoa học pháp lý Việt Nam đầu thập niên 1990:

• Tác động học thuật: Trở thành tài liệu kinh điển được trích dẫn liên tục trong các công trình nghiên cứu sau đại học, giáo trình đại học của Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội và Viện Nhà nước và Pháp luật.
• Tác động lập pháp và chính sách: Khung lý thuyết của luận án đã trực tiếp phục vụ cho công tác xây dựng Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 (Nghị quyết 48-NQ/TW của Bộ Chính trị) và đóng góp cơ sở lý luận cho sự ra đời của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 1996.
• Tác động đào tạo: Đặt nền móng cho việc chuẩn hóa giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, nâng cao chất lượng đào tạo hàng chục nghìn cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ luật học tại Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học ngành Luật: Tiếp cận khung phương pháp luận chuẩn mực về cấu trúc hệ thống pháp luật và phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và khảo sát thực chứng.
• Các nhà nghiên cứu và giảng viên lý luận pháp lý: Hệ thống hóa các luận điểm kinh điển và trường phái lý thuyết pháp luật trên thế giới để so sánh, đối chiếu.
• Cơ quan lập pháp (Quốc hội, các Ủy ban của Quốc hội): Vận dụng các tiêu chuẩn về tính toàn diện, tính đồng bộ để lập chương trình xây dựng luật, pháp lệnh hàng năm và dài hạn.
• Bộ Tư pháp và tổ chức pháp chế các Bộ, ngành: Ứng dụng quy trình rà soát, hệ thống hóa và kỹ thuật pháp điển hóa văn bản quy phạm pháp luật.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của luận án là gì và đã phát triển lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc xác lập mô hình chỉnh thể thống nhất hai mặt của hệ thống pháp luật (cấu trúc nội dung bên trong và hình thức biểu hiện văn bản bên ngoài), lấy quy phạm pháp luật làm thành tố tế bào chung. Luận án đã phát triển sáng tạo lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội và học thuyết kiến trúc thượng tầng Mác-xít trong điều kiện chuyển đổi sang kinh tế nhiều thành phần tại Việt Nam.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận nổi bật so với các nghiên cứu trước năm 1992? Trả lời: So với các công trình thuần túy lịch sử của Viện Luật học (1975, 1983) hay nghiên cứu diễn giải tư tưởng của GS. Nguyễn Ngọc Minh (1988), luận án đã đột phá khi kết hợp phương pháp hệ thống cấu trúc với điều tra xã hội học pháp luật trên quy mô thực nghiệm rộng lớn (khảo sát 21 tỉnh/thành phố và phân tích định lượng hơn 5.000 văn bản thực tế theo Chỉ thị 166-CT).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất? Trả lời: Tỷ lệ khoảng 30% trong tổng số hơn 5.000 văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương bị mâu thuẫn, chồng chéo, lỗi thời; cùng thực trạng hệ thống pháp luật bị phát triển "lệch" nghiêm trọng khi bỏ trống các quan hệ dân sự, thương mại, dẫn đến hiện tượng các địa phương buộc phải "xé rào" để tự cởi trói kinh tế.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) cho công tác hệ thống hóa pháp luật không? Trả lời: Có. Luận án đề xuất quy trình 2 mô hình tư duy từ tổng thể đến cụ thể: đi từ Ngành luật $\rightarrow$ Chế định $\rightarrow$ Quy phạm $\leftrightarrow$ Văn bản pháp luật, đồng thời chuẩn hóa 4 bước rà soát, đối chiếu và hủy bỏ văn bản lỗi thời nhằm đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống.

5. Chương trình nghị sự 10 năm được luận án phác thảo gồm những trọng tâm nào? Trả lời: (1) Xây dựng Chiến lược phát triển hệ thống pháp luật quốc gia; (2) Đổi mới và tăng cường hoạt động lập pháp chuyên trách của Quốc hội; (3) Thường xuyên tổng rà soát và pháp điển hóa văn bản; (4) Cải cách căn bản công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ pháp lý đáp ứng yêu cầu kinh tế thị trường.

Kết luận

1. Khẳng định hệ thống pháp luật là chỉnh thể biện chứng thống nhất giữa cơ cấu nội dung bên trong (ngành luật, chế định, quy phạm) và hình thức văn bản biểu hiện bên ngoài.
2. Xác lập chuẩn mực 4 tiêu chuẩn khoa học để đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật: Tính toàn diện, Tính đồng bộ, Tính phù hợp và Trình độ kỹ thuật xây dựng pháp luật.
3. Giải phóng nhận thức lý luận pháp lý khỏi tư duy giáo điều thời kỳ bao cấp; khẳng định tính xã hội, tính văn minh và giá trị công lý phổ quát của pháp luật bên cạnh tính giai cấp và tính nhà nước.
4. Tổng kết thực tiễn 47 năm lịch sử pháp luật Việt Nam (1945–1992), chỉ rõ nguyên nhân khuyết tật cấu trúc và cung cấp luận cứ thực nghiệm cho việc sửa đổi, bãi bỏ các quy định lỗi thời.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại về áp dụng án lệ, thừa nhận tập quán pháp và kỹ thuật lập pháp tại Việt Nam.
6. Để lại di sản học thuật nền tảng, trực tiếp định hình đường lối xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân trong suốt tiến trình Đổi mới và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIEN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM VIÊN NHÀ NƯỚC VÀ PHAP LUẬT LÊ MINH TÂM MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN XÂY DUNG VÀ HOÀN THIEN HỆ THONG PHÁP LUAT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật nhà nước Ma hiện: 5.05 LUẬN ÁN PHÓ TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn: HOÀNG THẾ LIÊN Phó tiến sĩ Luật học Phó viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật HÀ NỘI - 1992 NOT __ DUNG LOI NOI ĐAU CHUONG MOT MOT SO VAN DE LY LUAN CHUNG 2 I- KHAI NIEM PHAP LUAT 10 II- KHAI NIGM HE THONG PHAP LUAT ý 24 III- NHUNG TIEU CHUAN CO BAN DE XAC ĐINH MUC ĐO, HOAN THIEN CUA MOT HE THONG PHAP LUAT 40 CHUONG HAI KHAI LUAN VE HE THONG PHAP LUAT VIET NAM QUA CAC GIAT DOAN PHAT TRIEN 52 I- HE THONG PHAP LUAT VIET NAM GIAT DOAN 1945-1959 32 TI- HE THONG PHAP LUAT VIET NAM GIAI ĐOAN 1960-1980 78 III-HE THONG PHAP LUAT VIET NAM GIAT DOAN 1980 ĐEN NAY 94 IV- NGUYEN NHAN NHUNG NHUOC DIEM TON TAL CUA HE THONG PHAP LUAT NUOC TA HIEN NAY 113 GHUONG BA PHUONG HUONG VA NHUNG GIAI PHAP DE HOAN THIEN HE THONG PHAP LUAT VIET NAM ge I- XAY DUNG CHIEN LUOC PHAP LUAT, HINH THANH HE THONG QUAN DIEM SAU SAC THONG NHAT, RO RANG CHI DAO VIBG XAY DUNG VA HOAN THIEN PHAP LUAT TRONG DIEU KIEN MOT 124 sạc DAY MANE CONG TẠO NGHIÊN GUU KHÔA HOC PHAP LY 151 IiI- TANG CUONG HOAT DONG CUA QUOC HOI TRONG LINH TUỔ LAP’ PHAP 139 I¥- THUONG XUYEN RA SOAT VA HE THONG HOA PHAP LUAT, TONG KET KINH NGHIEM, XAY DUNG VA HOAN THIEN PHAP LUAT 142 V- DAY MANH CONG TẠO DAO TẠO VA BOL DUONG CAN BO PHAP LY om 145 KET LUAN ; 149 CHU TH TÔ 155 DANH MUC TAT LIEU THAM KHAO 155 \ PHU LUC eer trong tinh hình đất nuọc ta hiện nay, việc xây đựng m2L A z ^ ca 7. ® hệ théng phep luật hoan chini: dé phục vụ cho sự nghiệp dol me} đáp ume: véu cau quan ly Hha nuớc bồng; phap Lua t,tïng; + ⁄ ^ \ \ cuơữn,; phap ché xa hoi chu nghia la mot trong nh ưng đoi hoi có tình khách quan và cấp thiết.Đại hội Dang cộng sản Việt nam lần thứ VI trân co sở phân tích tình hình đất nuức ,đánh giá con tac xây dựng pháp luật và hiệu guia cle viéc quan ly Kha nước hy, 2 Ấ 2 + ~ my | = lô : , + bang phap luật o nuce tá nhưng nằm qua đe khống định : “Tiếp 3 2. ` ^ A h ki i a ` : tục 4 sua dối va xây dung rÍ it hệ» thống = phap 4 luật. f Nang — cao trinn SỐ 2 Là ` ra x i” x “ độ cua cac cc quan Nha nược về xây dựng pháp luật, som ban Ề a ` _ : h k a “.

hanh luật về trinh tu: xây ở dung,. ri} E 3 ban hanh va tô chức thuc hiện ^ Y rổ + A ? ? ` “ 3 “. sÄ ` An - Lỗi An a phap luật,bso dam cho Nha nuớc quan ly mọi mat của doi sóng: (1) xa hội bằng pháp luật". “Phục tiến pháp ly da cho thay ,x4y đựn,; va hoan thiện.

~ pháp luật la công việc hết sức khó khăn và phúc tạp, Đã xây dựng dug một hệ thống pháp luật hoạn chỉnh doi bói phải giai quyết tốt các vấn đề về ly luận và thục tién,ddng thoi phai có đủ những điều kiện và yếu tố cần thiết, O'’nuoe ta, tu sau cach mạng tháng tam năm 1945, một hệ thống pháp luật dân chủ moi da hình thanh va ngay cans phat triển.NÏnunz do nhiều nguyên nhân,cho đến nay hệ thống pháp luật nuœc ta vẫn con nhiều han ché,khuyét điểm ,chua dap ứng được yêu cầu của sự nghiệp đối moi. Vấn đề đặt ra la cần có sự tong kết đánh giá toạn bộ qua. trinh phát thiêu của hệ thống: pháp luật Việt cred „ À x wo sows « Š ~ a a nain dé tim ra nhung dae diem ,nhuns yếu tố hop ly của hệ thon; do trong cac giai đoan da qua va hiện nay ,khẳng định tinh lieen tục,sựEe kế Mã thưa : va Se phat suyg triểnỄ : các Ẩn yếu cà tố do1 ¡ đồng thoi II chỉ ro những Ñ nhược LUỘC dié điểm, chuyết khuyết điể điểm, u nhưng yếu ếu tố tố chi chi mang La SA LỆ, sử Ề tình hiện tuợng nhất thoi,ching minh tính tất nhiên của: su 2 es is 2, › : ⁄ „` Gut doan,su doi moi,phu dinh cai cu va sự cần m thiết phải ' va (sect ‘iL cua ie] một h as) thống quy phạm mới, bị 2 rên co sơ cue việc nghiên ctu một cach toàn điện có thé rut ra duợc nhưng kết luận, Lam sang tô cáo nguyén nhân của những mặt da đạt được va nhưng khuyết diam tồn tại tư đố đề ma nhưng quan đi êm ;vạch ra nhung phuơng hưởng Ha, giai pháp đễ nhanh chóng xây dụng va hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt nam trong những năm tơi. => re " Fog n c ~x „ ? n TT Nhưng vấn dé nêu trên noi lên tinh cấp thiết cua dé tal luận an khoa hoc.

Tình hình nghiên cứu trong khoa học pháp ly,tu lậu vấn — a cle eeyy ao. dé hệ thống pháp luật da được nhiều nha luật học quan tâm nghiên cứu va da có nhiều công trình khoa học được công bố. Ô Việt nam vấn dé ly thuyết va thực tiền xây dựng hệ thống pháp luật ngay cang đuợc nhiều nguoi quan tâm nghiên cứu. Một số nha “luật học đa công bố nhưng kết qua nghiên cứu của minh voi cách tiếp cận tu nhưng góc độ khác nhau như :Nguyễn ngọc Minh, Nguy én dinh lồ ‹ Nguyễn ngọc Hiến, Đao trí Uc ,Nguy én Niên,Trần trong Huu,Lé hồng; Hanh, Hoang thé Lién.

0’ nuvre ngoai, cac nga luật hee như S.Sebanov, Rene David, G. là những người đã có nhiều kết qua nghiên cưu những vấn đề ly thuyết về hệ thống. Tuy nhiên, cho đến nay nhiều vấn đề lyluận về phấp luật như : Ban chất, vai trò, chức năng xã hội và nhimg đặc trưng của pháp luật, khái niệm hệ thống phấp luật, ahững tit chuẩn để xác định mức độ hoàn thiện của một hệ thống pháp luật. vẫn con co những quan đi ém khác nhau, đồi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu để 1am sáng to, ô Việt nam, qua cac công trình đã công bố như : " Một số vấn đề về Nha nuove và phap luật Việt nam " của Viện luật học, Nhà xuất bẩn khoa học xã hoi, 1975"; So thao lich sử Nhà nuoc và pháp luật Việt nam (từ cách mạng thang tam đến nay )" của Viện luật học, Nhà xuất bản khoa học xã hội, 1983," Nghiên cứu những tư tương của Chu tịch Hồ Chí Minh về Nhà nưoc và phấp luật" của Nguyễn Ngọc Minh, Nhà xuất bản sự thật, 1988 ; " Lý luận Mác Lê Nin về Nhà nước và phấp luật", Trưởng đại học pháp Lý Hà nội,1989 "Lý luận chung về Nhà nươc và phấp luật", Trưởng đại học phấp ly Hà nội, 1992.

co thể nhận thấy là:. Hai công trình cua Viện luật học nhằm nghiên cứu những vấn đề thuộc đối tượng nghiên cứu của lich sử Nhà nược và Phấp luật; còn mục đích nghiên cum của công trình của giáo sư Nguyễn Ngọc Minh 14 nhằm chon một số vấn đề về Nhà nude và phấp luật có liên quan đến vai trò của Chủ Tich Hồ Chí Minh trong lịch sử aa kh 3c họa những tư tương Hồ cht Minh về Nhà nươc và phấp luật. Đối Nv “ voi hai công trình của Trường dại học pháp lý Ila nội đề cập một cach toàn điển các vấn đề v8 Nha nuớc và pháp luật theo cach trình bay của giáo trình giảng dạy vì vậy vấn đề hệ thống pháp luật Việt nam chỉ duoc gioi thiệu một cach chung nhất, m.- " RB sữa : chưa.co điều kiến để di sau. Ngoai các tác phẩm trên, nhưng công trình nghiên cứu cue da số tác gia nuoc ta la các bai viết dược công bố trong các tạp chi khoa học, nên moi công trình chỉ đề cập một, hoặc một số khía cạnh nhất định của hệ thống pháp luật voi phương pháp tiếp cận rất khác nhau.

Vi vậy -se la họ'p Ly va CÓ ý nghĩa nếu như có thê coi đây la hia an đầu tiên, vơi phuong pháp tiếp cận hệ thống buơe dau nghién cứu lam sang to mộ t ME vấn đề ly luận va thục tiễn xây dựng va hoan thiện hệ thống pháp luật Việt nam một cách toàn điện. _Mục dich nghiên cứu và nhiệm vu cua luận an được dat ra Me; phan tich nhung vấn dé ly thuyết cơ bản về hệ thống pháp luật ,xây đụng khái niệm chuẩn và nhung tiêu chuận dé xác định mức độ hoan thiện của một hệ thống pháp luật. ˆ Tên cơ sơ những vấn dé lý luận da duoc giai quyết liên hệ vơi thục tiên pháp lý Việt nam, phân tichdanh gia qua trình hình thành va phát trién của hệ thống pháp luật Việt nam trong 47 nam qua, khái quát hóa về mặt lý luận tính chất. 4) chung va những đặc diễm, đặc thu cna hệ thống pháp luật tron, môi thời kỳ,chúng minh tính liên tục,sự kế thua đồng thời khẳng định sự cần thiết phai nắm vunzr nguyên ly: Pháp luật phai phù hợp voi trình dd phát triên của kinh tế xa hoi, đã Vấn dụng vao quá trình xây dung va hoan thiện hé thống pháp luật.

Danh gia thực trạng, v33 phan tìch nguyên nhân dén dến 3 nhưng ưu diém va nhược diém cua hệ thống pháp luật Việt nam hiện nay. Đề xuất nhung phuong hương và giai pháp hoan thiện hệ thống pháp luật Việt nam tron; thời gian tới. ? ⁄ yh ? we Z ` = ^ 4 > a Co so ly luận cua luận an la nhưng nguyén ly va luận điểm khoa học thé hién trong cac tac phẩm của các nha kinh diễn của chủ nghĩa kac-LÙê nin ; các tác phẩm cue Chủ Lien Hồ Chi hinh va các đồng chi lanh đạo của Đang va Nha ore ; "Cương lĩnh xây dựng đất nườc trong; thời kỳ qua ag" va chién Luge ổn định va phát triển kinh tế xa hội dén năm 2000", cáo văn kiện và tai liêu của Đang cộng san Việt nam va Nha nươc ? Việt nam. Luận án con sử dụng va tham khao nhiều quan diém LỆ "`.

“ ? z + re? thé hiện trong cac công trình nghiên cuu cua cac tac gia Pa ` + ss bs — ` + Đo N ? z trong nuoc va nuoe ngoại, đặc biệt la cac công trinh cua cac a ý SA “ie a es ` n x tac gia Việt nam moi duge công bố nhung nắm gần day.: pháp nghiên cuu luận an duye thực hiện trên cơ » ?