Những Hạn Chế Trong Xuất Khẩu Lao Động Của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh những hạn chế trong xuất khẩu lao động của việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đặng Hƣơng Giang
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Những Hạn Chế Trong Xuất Khẩu Lao Động Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM - TÍNH CẤP THIẾT VÀ THÀNH TỰU
• 1.1. Sự cấp thiết phải đẩy mạnh xuất khẩu lao động từ Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG HẠN CHẾ TRONG XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM VÀ NHỮNG NGUYÊN NHÂN CHỦ YẾU CỦA CÁC HẠN CHẾ ẤY
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ KHẮC PHỤC NHỮNG HẠN CHẾ NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hạn Chế Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) đã trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp nhiều hạn chế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến người lao động mà còn tác động đến nền kinh tế quốc gia. Việc phân tích những hạn chế này là cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Tình Hình Xuất Khẩu Lao Động Hiện Nay

Hiện tại, Việt Nam có khoảng 500.000 lao động làm việc ở nước ngoài. Tuy nhiên, chất lượng lao động xuất khẩu còn thấp, dẫn đến nhiều khó khăn trong việc mở rộng thị trường.

1.2. Lợi Ích Của Xuất Khẩu Lao Động

Xuất khẩu lao động không chỉ giúp tăng thu nhập cho người lao động mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế quốc gia thông qua việc chuyển ngoại tệ về nước.

II. Những Thách Thức Trong Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng xuất khẩu lao động Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm cơ sở pháp lý chưa hoàn thiện, chất lượng lao động thấp và tình trạng lừa đảo trong tuyển dụng.

2.1. Cơ Sở Pháp Lý Chưa Đầy Đủ

Chính sách lao động hiện tại chưa đủ mạnh để bảo vệ quyền lợi của người lao động, dẫn đến nhiều rủi ro trong quá trình làm việc ở nước ngoài.

2.2. Chất Lượng Lao Động Xuất Khẩu Thấp

Nhiều lao động Việt Nam chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến việc không đáp ứng được yêu cầu của các nhà tuyển dụng nước ngoài.

2.3. Tình Trạng Lừa Đảo Trong Tuyển Dụng

Nhiều người lao động đã trở thành nạn nhân của các công ty môi giới lừa đảo, gây thiệt hại lớn cho họ và gia đình.

III. Giải Pháp Đẩy Mạnh Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam

Để khắc phục những hạn chế trong xuất khẩu lao động, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng lao động mà còn bảo vệ quyền lợi của người lao động.

3.1. Cải Thiện Chính Sách Lao Động

Cần xây dựng và hoàn thiện các chính sách lao động để bảo vệ quyền lợi của người lao động, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho họ khi làm việc ở nước ngoài.

3.2. Đào Tạo Nghề Cho Lao Động

Đầu tư vào đào tạo nghề cho lao động là cần thiết để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giúp họ đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động quốc tế.

3.3. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước

Cần có sự quản lý chặt chẽ hơn từ phía nhà nước đối với các công ty xuất khẩu lao động để ngăn chặn tình trạng lừa đảo và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình xuất khẩu lao động tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy rằng, nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp, tình hình sẽ có những chuyển biến tích cực.

4.1. Kết Quả Từ Các Nghiên Cứu Trước Đây

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc cải thiện chất lượng lao động và chính sách lao động sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của lao động Việt Nam trên thị trường quốc tế.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Từ Các Quốc Gia Khác

Có thể học hỏi từ các quốc gia khác trong việc quản lý và phát triển xuất khẩu lao động, từ đó áp dụng vào thực tiễn Việt Nam.

V. Kết Luận Về Tương Lai Xuất Khẩu Lao Động Việt Nam

Xuất khẩu lao động Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn, nhưng cần phải khắc phục những hạn chế hiện tại. Tương lai của xuất khẩu lao động phụ thuộc vào sự cải thiện trong chính sách và chất lượng lao động.

5.1. Triển Vọng Tương Lai

Nếu các giải pháp được thực hiện hiệu quả, xuất khẩu lao động sẽ trở thành một trong những nguồn thu nhập chính cho người lao động và nền kinh tế Việt Nam.

5.2. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Quá Trình Phát Triển

Nhà nước cần đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chính sách và quản lý hoạt động xuất khẩu lao động để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của Tổ chức Di cư Thế giới (IOM), toàn cầu có hơn 200 triệu người làm việc ngoài quốc gia bản xứ, trong khi Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính cứ 25 lao động thế giới thì có một người di cư làm việc. Tại Việt Nam, bước vào thời kỳ cơ cấu dân số vàng năm 2009 với tỷ trọng dân số trong độ tuổi 15-59 đạt 66% (tăng mạnh từ mức 58% năm 1999), nguồn cung lao động trong nước vượt xa khả năng tạo việc làm nội địa vốn chỉ đáp ứng khoảng 1,5 đến 1,6 triệu chỗ làm mới mỗi năm. Mặc dù Việt Nam đã đưa được trên 500.000 lao động ra nước ngoài, đóng góp lượng ngoại tệ chuyển về từ 1,7 đến 1,8 tỷ USD mỗi năm (chiếm khoảng 2,78% đến 3,59% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước), nhưng hoạt động này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, bóc tách các hạn chế cố hữu và phân tích nguyên nhân gốc rễ trong chuỗi cung ứng xuất khẩu lao động. Mục tiêu cụ thể là đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng, chỉ rõ các rào cản về cơ chế chính sách, chất lượng nhân lực, năng lực doanh nghiệp và chi phí phái cử, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp kinh tế chính trị đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khâu trọng yếu của hoạt động xuất khẩu lao động tại Việt Nam từ khi chuyển đổi sang kinh tế thị trường (giai đoạn 1991-2010), đối chiếu trên các thị trường truyền thống như Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia, Nhật Bản cùng một số thị trường mới nổi. Nghiên cứu mang ý nghĩa kinh tế - xã hội to lớn, cụ thể hóa bằng việc tối ưu hóa mức tiết kiệm vốn đầu tư tạo việc làm trong nước, nâng cao thu nhập bình quân của người lao động gấp 3 lần so với làm việc nội địa và hướng tới mục tiêu giải quyết việc làm ngoài nước bền vững cho 90.000 đến 100.000 lao động mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng học thuyết hàng hóa sức lao động của Kinh tế chính trị Mác - Lênin, khẳng định trong nền kinh tế thị trường, sức lao động là loại hàng hóa đặc biệt có khả năng tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân nó. Hoạt động xuất khẩu lao động thực chất là việc tham gia vào thị trường hàng hóa sức lao động quốc tế nhằm tối ưu hóa phân công lao động xã hội. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết phân công lao động quốc tế và lý thuyết di cư lao động quốc tế nhằm giải thích quy luật dịch chuyển nhân lực từ các quốc gia dồi dào tài nguyên lao động sang các quốc gia thiếu hụt nhân lực cục bộ.

Mô hình nghiên cứu vận dụng nguyên lý chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất 3I bao gồm: Bắt chước (Imitation), Cải tiến (Initiative), và Sáng tạo (Innovation). Theo mô hình này, người lao động di trú tiếp thu công nghệ tiên tiến, nâng cao tay nghề và tích lũy tác phong công nghiệp để chuyển hóa thành nguồn vốn con người chất lượng cao khi trở về nước. Khung phân tích làm rõ 4 khái niệm cốt lõi: xuất khẩu lao động có tổ chức, năng lực cạnh tranh của lao động di cư, suất đầu tư tạo chỗ làm việc trong nước và nước ngoài, cùng chi phí giao dịch phi chính thức trong chuỗi phái cử nhân lực.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Thống kê (Niên giám thống kê giai đoạn 1996-2008), Cục Quản lý lao động ngoài nước (DOLAB) và báo cáo hoạt động từ 167 doanh nghiệp được cấp phép chuyên doanh. Cỡ mẫu phân tích bao trùm hơn 500.000 lao động Việt Nam làm việc tại 46 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó đi sâu khảo sát mẫu dữ liệu 152.764 lao động xuất khẩu qua đào tạo trong giai đoạn 2006-2008.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu xác suất kết hợp phân tầng theo thị trường tiếp nhận và nhóm ngành nghề chuyên môn. Phương pháp phân tích chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích tổng hợp logic và so sánh đối chiếu đa biến giữa các nhóm thị trường trọng điểm cũng như giữa Việt Nam với các quốc gia xuất khẩu lao động hàng đầu châu Á như Philippines, Trung Quốc, Indonesia. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan khoa học, lượng hóa chính xác các biến động thị phần, đo lường chênh lệch chi phí - lợi ích kinh tế, đồng thời bóc tách toàn diện các sai lệch về cơ cấu lao động theo ngành nghề và trình độ kỹ năng trong suốt timeline nghiên cứu 1991-2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô lao động xuất khẩu tăng trưởng nhưng phân bố thị trường mất cân đối và thiếu tính ổn định. Trong giai đoạn 1991-2008, 4 thị trường tiếp nhận lao động hàng đầu chiếm tới 88,46% tổng lượng xuất khẩu của cả nước, cụ thể gồm: Đài Loan chiếm 33,97%, Malaysia chiếm 30,66%, Hàn Quốc chiếm 16,81% và Nhật Bản chiếm 7,02%. Số lượng lao động biến động rất thất thường qua các năm; điển hình tại Malaysia đạt đỉnh 38.227 người năm 2003 nhưng sụt giảm xuống còn 2.792 người năm 2009 (giảm tới 92,7%).

Thứ hai, chất lượng nguồn nhân lực xuất khẩu ở mức thấp và cơ cấu ngành nghề kém đa dạng. Tỷ lệ lao động có tay nghề đi làm việc ở nước ngoài chỉ dao động trong khoảng 30% đến 38,62% (năm 2006 đạt 29,95%, năm 2007 đạt 38,62%), trong khi lực lượng lao động phổ thông chưa qua đào tạo vẫn chiếm trên 61%. Tồn tại phổ biến nhóm lao động 3 không (không nghề, không ngoại ngữ, không tác phong công nghiệp). Cơ cấu việc làm tập trung chủ yếu vào cơ khí, điện tử (48,45%), giúp việc gia đình và hộ lý (15,29%), xây dựng (5,85%), trong khi tỷ lệ chuyên gia trình độ cao chỉ chiếm khiêm tốn 0,39%.

Thứ ba, gánh nặng chi phí xuất cảnh quá lớn và vấn nạn lừa đảo diễn biến phức tạp. Người lao động sang Đài Loan thực tế phải trả khoảng 6.000 USD/người (chi phí môi giới thực tế từ 3.000 USD, cao gấp 2 lần quy định). Thị trường Nhật Bản đòi hỏi chi phí thực tế 90 triệu đồng kèm khoản thế chấp từ 150 đến 200 triệu đồng. Hơn 80% số vụ lừa đảo xuất khẩu lao động tập trung vào thị trường Hàn Quốc và có tới 96% nạn nhân là người nghèo tại khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.

Thứ tư, năng lực quản trị doanh nghiệp và hiệu quả quản lý quỹ nhà nước còn nhiều hạn chế. Trong tổng số 167 doanh nghiệp được cấp phép, chỉ có 1/3 đơn vị đạt chuẩn năng lực vững mạnh, 2/3 còn lại hoạt động yếu kém. Đáng chú ý, Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước tính đến năm 2009 đã thu tích lũy hơn 90 tỷ đồng nhưng chỉ giải ngân hơn 2 tỷ đồng cho bộ máy hành chính, gần như không đem lại trợ lực trực tiếp cho người lao động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế bắt nguồn từ sự thiếu liên kết chiến lược giữa hệ thống dạy nghề với nhu cầu thực tế của thị trường quốc tế, khiến năng lực cạnh tranh giáo dục đại học và dạy nghề của Việt Nam năm 2008 xếp hạng 98/134 quốc gia theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Mặt khác, rào cản hành chính và tình trạng giấy phép con tại các địa phương làm phát sinh chi phí bôi trơn từ 300.000 đến 1.000.000 đồng/lao động, triệt tiêu động lực của doanh nghiệp chân chính.

Khi so sánh với Philippines – quốc gia mỗi năm phái cử gần 1 triệu lao động đến hơn 100 quốc gia và thu về 16 đến 18 tỷ USD kiều hối (gấp gần 10 lần Việt Nam), rõ ràng hiệu quả khai thác thị trường của Việt Nam còn rất khiêm tốn. Tỷ lệ lao động bỏ trốn cao (như tại Đài Loan năm 2007 lên tới 10,13%) đã trực tiếp hủy hoại uy tín quốc gia. Để làm sáng tỏ bức tranh này, các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ kết hợp thể hiện tương quan hai trục giữa số lượng lao động xuất cảnh và lượng kiều hối gửi về giai đoạn 2000-2009, đi kèm bảng ma trận phân loại chi phí thực tế so với chi phí quy định theo từng thị trường đích.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý, xóa bỏ cơ chế giấy phép con và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Công an triển khai rút ngắn thời gian cấp hộ chiếu xuống còn 5 đến 8 ngày làm việc theo Nghị định 136/2007/NĐ-CP, đồng thời rà soát, đình chỉ giấy phép đối với 2/3 doanh nghiệp hoạt động yếu kém hoặc có hành vi lạm thu, hoàn thành trong giai đoạn 2011-2013.

Thứ hai, nâng cấp mạng lưới đào tạo nghề và chuẩn hóa ngoại ngữ theo nhu cầu thị trường đích. Tổng cục Dạy nghề chủ trì thiết lập chuẩn đào tạo thực hành chuyên sâu (như thợ hàn 3G/6G, điều dưỡng, kỹ thuật viên điện tử) và phổ cập chứng chỉ tiếng Anh IELTS từ 5.0 trở lên hoặc chứng chỉ tiếng Hàn, tiếng Nhật tương đương. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động xuất khẩu có tay nghề và chuyên môn kỹ thuật từ 35% lên mức trên 60% vào năm 2015.

Thứ ba, tái cơ cấu hoạt động Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước và đẩy mạnh tín dụng ưu đãi. Ban quản lý Quỹ phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội giải ngân tối thiểu 80% nguồn thu hàng năm (thay vì mức giải ngân dưới 3% như trước đây) để hỗ trợ trực tiếp người lao động. Triển khai hiệu quả Quyết định 71/2009/QĐ-TTg với gói ngân sách 4.715 tỷ đồng, hỗ trợ 100% học phí học nghề cho lao động tại 61 huyện nghèo, giảm ít nhất 40% áp lực tài chính ban đầu trong lộ trình 2011-2015.

Thứ tư, thiết lập mạng lưới tùy viên lao động và xây dựng hệ thống quản trị hậu xuất khẩu lao động. Bộ Ngoại giao và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần mở rộng Ban quản lý lao động từ 7 thị trường hiện tại lên tối thiểu 15 thị trường trọng điểm. Đồng thời, xây dựng sàn giao dịch việc làm chuyên biệt dành riêng cho 100% lao động hồi hương, kết nối họ với các khu công nghiệp trong nước để hiện thực hóa nguyên lý 3I, hoàn thành trước năm 2014.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Dạy nghề và Sở Lao động các tỉnh thành. Luận văn cung cấp luận cứ thực chứng và dữ liệu so sánh cụ thể để điều chỉnh quy chế cấp phép, tái thiết lập chính sách bảo vệ quyền lợi lao động di trú và loại trừ các tiêu cực trong khâu tuyển dụng cấp cơ sở.

Thứ hai, ban lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ tại các doanh nghiệp xuất khẩu lao động. Tài liệu là kim chỉ nam giúp doanh nghiệp tái cấu trúc quy trình đào tạo định hướng, minh bạch hóa biểu phí dịch vụ, nâng cao tỷ lệ đỗ kỳ thi tuyển dụng từ mức 50-60% lên trên 80% và xây dựng chiến lược mở rộng thị trường cao cấp.

Thứ ba, các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng nghề và trung tâm đào tạo việc làm. Đơn vị đào tạo có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu để đổi mới chương trình giảng dạy, thiết kế giáo trình bám sát yêu cầu kỹ thuật của các thị trường khắt khe như Nhật Bản, Hàn Quốc, Phần Lan hay Canada.

Thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị nhân lực, Quan hệ quốc tế. Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kinh tế thị trường sức lao động, phương pháp xử lý số liệu di cư quốc tế và mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế dài hạn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chi phí xuất khẩu lao động thực tế tại Việt Nam lại cao hơn quy định nhiều lần?

Chi phí thực tế bị đội lên do sự tồn tại của các khâu trung gian môi giới bất hợp pháp và tình trạng giấy phép con tại địa phương với mức phí bôi trơn từ 300.000 đến 1.000.000 đồng/người. Điển hình tại thị trường Đài Loan, người lao động phải nộp tới 6.000 USD/người, trong đó phí môi giới chiếm tới 3.000 USD, gấp đôi mức luật định.

Khái niệm lao động 3 không phản ánh những hạn chế cụ thể nào?

Thuật ngữ 3 không chỉ nhóm lao động không có tay nghề kỹ thuật, không thông thạo ngoại ngữ và không có tác phong công nghiệp cùng ý thức kỷ luật lao động. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chiếm trên 61% lực lượng xuất khẩu, dẫn đến tình trạng bị ép giá tiền công và làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nguyên nhân khiến Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước hoạt động kém hiệu quả là gì?

Mặc dù huy động được hơn 90 tỷ đồng đóng góp từ ngân sách và phí doanh nghiệp tính đến năm 2009, quỹ chỉ giải ngân hơn 2 tỷ đồng cho công tác hoàn thiện tổ chức bộ máy và soạn thảo văn bản. Cơ chế vận hành hành chính hóa, thiếu hướng dẫn chi tiết khiến người lao động và doanh nghiệp hầu như không tiếp cận được hỗ trợ.

Tỷ lệ lao động bỏ trốn ảnh hưởng như thế nào đến thị trường xuất khẩu?

Tình trạng vi phạm hợp đồng và bỏ trốn ra ngoài làm việc (đạt tỷ lệ 10,13% tại Đài Loan năm 2007) khiến các đối tác quốc tế áp dụng lệnh tạm dừng tiếp nhận lao động Việt Nam. Hệ quả là số lượng lao động xuất cảnh sang Đài Loan và Malaysia sụt giảm hàng chục nghìn người, gây thiệt hại nặng nề cho các doanh nghiệp chân chính.

Mô hình 3I đóng vai trò như thế nào trong chu kỳ xuất khẩu lao động?

Mô hình 3I gồm Bắt chước (Imitation), Cải tiến (Initiative) và Sáng tạo (Innovation). Khi làm việc ở nước ngoài, người lao động tiếp thu công nghệ tiên tiến; khi hết hạn hợp đồng về nước, họ trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao, mang tri thức áp dụng vào sản xuất trong nước, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Kết luận

• Xuất khẩu lao động là nhiệm vụ chiến lược giải quyết việc làm cho 80.000 đến 100.000 người mỗi năm và đem lại nguồn kiều hối từ 1,7 đến 1,8 tỷ USD.
• Nghiên cứu đã bóc tách toàn diện 8 hạn chế cốt lõi, đặc biệt là tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp dưới 38,62% và sự phụ thuộc vào 4 thị trường trọng điểm.
• Chỉ rõ nguyên nhân từ cơ chế giấy phép con, tình trạng lạm thu phí xuất cảnh lên tới 6.000 USD và sự thiếu hụt mạng lưới quản lý lao động ngoài nước.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với tái cơ cấu Quỹ hỗ trợ việc làm ngoài nước 90 tỷ đồng và thực hiện Đề án 4.715 tỷ đồng cho 61 huyện nghèo.
• Xác lập lộ trình chuyển đổi từ xuất khẩu lao động giản đơn sang phái cử nhân lực kỹ thuật cao giai đoạn 2011-2015.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh phân tích kinh tế chính trị sắc bén và hệ giải pháp khả thi nhằm tái cấu trúc toàn diện hoạt động xuất khẩu lao động Việt Nam. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của các bộ ngành trong giai đoạn 2011-2015 để hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn hóa năng lực đào tạo. Hãy áp dụng ngay các khuyến nghị khoa học từ công trình này để xây dựng chính sách phái cử lao động minh bạch, nâng tầm vị thế nguồn nhân lực Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 9 tiết: Chƣơng 1: Xuất khẩu lao động của Việt Nam - Tính cấp thiết và thành tựu. Chƣơng 2: Những hạn chế trong xuất khẩu lao động của Việt Nam và những nguyên nhân chủ yếu của các hạn chế ấy. Chƣơng 3: Những giải pháp để khắc phục những hạn chế nhằm đẩy mạnh xuất khẩu lao động của Việt Nam. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM - TÍNH CẤP THIẾT VÀ THÀNH TỰU 1.

Sự cấp thiết phải đẩy mạnh xuất khẩu lao động từ Việt Nam Xuất khẩu lao động (XKLĐ) là một hoạt động kinh tế đối ngoại phổ biến, gắn với xu hướng toàn cầu hóa kinh tế. Theo thống kê của Tổ chức Di cư Thế giới (IOM), hiện có hơn 200 triệu người đang làm việc ở nước khác, chiếm 3 tổng dân cư trên thế giới. Còn theo ước tính của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), trung bình cứ 25 người lao động trên thế giới thì có một người đang làm việc ở nước ngoài. XKLĐ được đề cập trong luận văn này là sự di chuyển LĐ và chuyên gia đến làm việc có thời hạn ở NN (sau đây xin được gọi chung là XKLĐ) có tổ chức, hợp pháp thông qua những Hiệp định Chính phủ, hoặc các tổ chức kinh tế được cấp giấy phép hoạt động cung ứng và tiếp nhận LĐ, hoặc thông qua các hợp đồng thầu khoán công trình hay đầu tư ở nước ngoài.

Việc đẩy mạnh XKLĐ trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam đang trở thành cấp thiết là do: 1. Trên thị trường lao động ở Việt Nam cung vượt cầu quá xa Nguồn cung về lao động Việt Nam rất dồi dào (xem bảng 1.1) Số liệu của cuộc Tổng điều tra (TĐT) dân số và nhà ở năm 2009 cho thấy, Việt Nam đang trong thời kỳ "cơ cấu dân số vàng", thời kỳ mà nhóm dân số trong độ tuổi LĐ cao gần gấp đôi nhóm dân số trong độ tuổi "phụ thuộc". So với kết quả của cuộc TĐT năm 1999, tỷ trọng dân số dưới 15 tuổi giảm từ 33 năm 1999 xuống còn 25 năm 2009, trong khi tỉ trọng dân số của nhóm 15 - 59 tuổi tăng từ 58 năm 1999 lên 66 năm 2009 [49]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Tổng số dân và dân số trong độ tuổi từ 15 đến 59 ở Việt Nam Chỉ tiêu 1979 1989 1999 2007 2020 Tổng số dân (triệu) 52,742 64,375 76,325 85,1549 99,003 P15-59* (triệu) 26,63 34,76 44,58 55,38 64,543 Tỷ lệ gia tăng P ( ) 2,0 1,7 1,37 1,16 - Tỷ lệ gia tăng P15-59 (%) 2,66 2,49 2,71 1,18 - Nguồn: Báo cáo năm 2007 Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Số liệu thống kê việc làm và thất nghiệp ở Việt Nam giai đoạn 1996 – 2005, Nxb.

Lao động - Xã hội, tr. Dân số đông, tỷ lệ tăng dân số cao, cơ cấu dân số nước lại tương đối trẻ nên nguồn LĐ của nước ta rất dồi dào. Đến năm 2020 ước tính số người trong độ tuổi LĐ ở nước ta là trên 64 triệu người tương ứng 60 dân số. Hàng năm chúng ta phải tạo ra 1,5 đến 1,6 triệu chỗ làm việc mới cho số người bước vào độ tuổi LĐ.

Đó là chưa kể số bộ đội phục viên xuất ngũ, số học sinh thôi học, số LĐ giảm biên chế trong khu vực Nhà nước, thương binh, người tàn tật… có nhu cầu tạo làm việc để bảo đảm cuộc sống. Trong khi đó, khả năng giải quyết việc làm trong nước còn nhiều hạn chế. Theo kết quả điều tra khác tại các doanh nghiệp 2001-2007, sau khi Việt Nam gia nhập WTO việc làm chỉ tăng 2,3. Con số năm 2007 là 3,4 triệu LĐ chủ yếu trong các ngành giày da, đồ gỗ, may mặc.

Việc chuyển dịch LĐ từ khu vực nông-lâm-thủy sản sang các ngành công nghiệp và dịch vụ ngày càng tăng. Tỷ trọng LĐ trong công nghiệp tăng từ 18,3 lên 19,2 và trong khu vực dịch vụ tăng từ 26,9 lên đến 28,6. Tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng LĐ khu vực thành thị được cải thiện “chút ít” (giảm từ 5,1 xuống 4,9 ), nhưng điều đáng chú ý là tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên lại tăng lên. Số người thất nghiệp thuộc nhóm LĐ trẻ, từ 15 đến 24 tuổi, chiếm hơn 42 tổng số người thất nghiệp.

Tỷ lệ thất nghiệp trong số những người không được đào tạo là rất cao, tới 63,4. Trong năm 2007, thống kê cho thấy tỷ lệ lực lượng LĐ chưa qua đào tạo vẫn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chiếm tới 65,25 tổng số LĐ cả nước. Lực lượng lao động giản đơn còn đông, lao động có k năng hạn chế; thừa lao động ở đồng bằng, thiếu lao động ở miền núi; lao động lành nghề chưa đáp ứng nhu cầu, đặc biệt là các ngành: điện tử, cơ khí chế tạo, điện, dầu khí. Đến năm 2008, tỷ lệ LĐ qua đào tạo khoảng 37 và qua đào tạo tay nghề khoảng 26.

Nhìn chung, trên thị trường LĐ hiện nay, cung LĐ vẫn lớn hơn cầu, sức ép về việc làm tương đối lớn, tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị năm 2007 là 4,91 , tỷ lệ thiếu việc làm ở khu vực nông thôn năm 2007 là 5,79 , LĐ tập trung chủ yếu ở khu vực nông thôn (chiếm 74,6 ). Phân bố lao động theo vùng thì ở vùng đồng bằng sông Hồng (22,3 ), đồng bằng sông Cửu Long (21,5%); trong khi đó, lực lượng lao động ở Tây Bắc chỉ chiếm 3,18 và Tây Nguyên chiếm 5,59 , nên chưa phát huy được lợi thế về đất đai, hạn chế tốc độ phát triển kinh tế cũng như tạo việc làm cho người lao động tại các vùng này, đồng thời, tạo ra dòng dịch chuyển lao động tự phát, ảnh hưởng đến tổ chức sản xuất và quá tải các công trình k thuật hạ tầng kinh tế - xã hội ở các vùng kinh tế phát triển. Đến năm 2008, tỷ lệ thất nghiệp của khu vực thành thị và tỷ lệ thiếu việc làm ở khu vực nông thôn đều tăng lên các mức tương ứng là 4,65 và 6,1 (xem bảng 1.2: Tỷ lệ thiếu việc làm khu vực thành thị và nông thôn thời kỳ 1996 - 2008 (%) Khu 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2007 2008 vực Nông 10,4 19,5 14,2 11,6 9,1 16,2 15,2 13,1 10,3 9,3 5,79 6,1 thôn Thành 9,2 9,3 9,0 8,4 6,6 8,4 8,6 7,7 5,7 4,5 - 2,34 thị Nguồn: Tổng cục Thống kê (2009), Niên giám thống kê 2008, Nxb. Thống kê, Hà Nội.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3: Tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ thiếu việc làm của lực lƣợng lao động trong độ tuổi năm 2008 phân theo vùng Tỷ lệ thất nghiệp ( ) Tỷ lệ thiếu việc làm ( ) Chung Thành Nông Chung Thành Nông thị thôn thị thôn CẢ NƢỚC 2.10 Đồng bằng sông 2.23 Hồng Trung du và miền núi 1.56 phía Bắc Bắc Trung Bộ và duyên Hải miền 2.34 Trung Tây Nguyên 1.65 Đông Nam Bộ 3.69 Đồng bằng sông Cửu 2.11 Long Nguồn: Tổng cục Thống kê (2009), Niên giám thống kê 2008, Nxb. Thống kê, Hà Nội. Tạo việc làm, giải quyết vấn đề thất nghiệp và sử dụng có hiệu quả nguồn LĐ dồi dào là một thách thức đối với nền kinh tế nước ta. Một trong những giải pháp tạo việc làm quan trọng, mang tính chiến lược là đẩy mạnh XKLĐ.

Cầu về lao động ở nhiều nước trên thế giới lại nhỏ hơn cung, tạo khả năng tiếp nhận người lao động Việt Nam tới làm việc 1. Những thị trường lao động truyền thống như: Ma-lai-xi-a, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản. Lực lượng lao động của Ma-lai-xi-a có việc làm chiếm tỷ lệ cao, năm 2003 là 96,33 , năm 2007 là 96,77. Số LĐ Việt Nam làm việc ở Ma-lai-xi- a đạt đỉnh cao năm 2003, tới 38.227 người, sau đó giảm, đến năm 2006 lại tăng lên 37.

Do khủng hoảng tài chính toàn cầu, chính phủ Ma-lai- 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xi-a chủ trương hạn chế nhận NLĐ NN để dành việc làm cho người trong nước, nên năm 2008 số LĐ Việt Nam sang đây chỉ có 7. Nhưng từ cuối năm 2009 kinh tế có dấu hiệu phục hồi, nhiều nhà máy ở Ma-lai-xi-a lại đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực. Thí dụ: nhà máy Honsin lớn thứ ba bang Johore, chuyên sản xuất đồ thể thao Adidas và Nike để xuất khẩu sang Canada và M cần khoảng 1.500 công nhân, nhưng cuối năm 2009 nhà máy chỉ có 1.162 công nhân, trong đó có khoảng 720 LĐ nước ngoài, gồm 73 LĐ Việt Nam. [81] Ma-lai-xi-a là thị trường phù hợp với NLĐ Việt Nam, vì không đòi hỏi quá cao về chất lượng LĐ và mức chi phí trước khi đi làm việc thấp.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, trong lĩnh vực XKLĐ, Ma-lai-xi-a được đánh giá là thị trường triển vọng cho XKLĐ Việt Nam những năm tới. Đài Loan là một trong những thị trường tiếp nhận nhiều NLĐ Việt Nam. Tính đến 3/2010 có khoảng hơn 80.000 NLĐ Việt Nam làm việc hợp pháp tại Đài Loan, trong đó gần 60.000 LĐ làm giúp việc gia đình và khán hộ công, thu nhập từ 500USD/tháng đến 700USD/tháng. Từ năm 2007, Đài Loan tạm dừng nhận LĐ Việt Nam giúp việc trong các gia đình, nguyên nhân chủ yếu là do tỷ lệ LĐ bỏ trốn khỏi nơi làm việc tương đối cao (10,13%).

Bộ LĐ-TB&XH có các giải pháp tạo điều kiện cho NLĐ hết hợp đồng được ký lại hợp đồng trực tiếp với người sử dụng LĐ; đồng thời tiếp tục chỉ đạo thực hiện các giải pháp ngăn chặn tình trạng NLĐ bỏ trốn ra ngoài làm việc, vận động phía Đài Loan tiếp nhận trở lại LĐ giúp việc gia đình. Do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu, số NLĐ Việt Nam sang Đài Loan làm việc năm 2009 có giảm, nhưng vẫn dẫn đầu so với số người đi sang các thị trường khác. Ba tháng đầu năm 2010, Đài Loan vẫn là thị trường tiếp nhận nhiều NLĐ Việt Nam (4. Nhiều chuyên gia nhận định đây vẫn là thị trường khá ổn định và có nhu cầu lớn về người nhập 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Theo điều tra của Ủy ban LĐ Đài Loan, tổng nhu cầu nhân lực của các doanh nghiệp cuối tháng 4 tăng khoảng 58. Sự bùng nổ của nền kinh tế Hàn Quốc từ năm 1980s đã khiến nước này thiếu hụt nhân công trầm trọng. Hiện tại, hàng năm trung bình Hàn Quốc cần tiếp nhận khoảng 50. Tỷ lệ có việc làm trong lực lượng LĐ Hàn Quốc khá cao: 96,44 và 96,77 năm 2007 [56, tr.