Khóa luận tốt nghiệp: Tăng cường hiệu quả xuất khẩu thủy sản sang thị trường châu Âu

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp cải thiện kết quả xuất khẩu ngành thủy sản sang thị trường châu âu, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn đề .

• Tác giả: Võ Thị Phương Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thanh Hằng
• Trường học: Trường Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả xuất khẩu ngành thủy sản sang thị trường Châu Âu
• Loại tài liệu: Báo cáo tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.5. Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.6. CẤU TRÚC NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. CÁC KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CHÍNH
• 2.1.1. Lý thuyết liên quan đến xuất khẩu
• 2.1.1.1. Khái niệm của hoạt động xuất khẩu
• 2.1.1.2. Vai trò của hoạt động xuất khẩu
• 2.1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu
• 2.1.2. Lý thuyết liên quan đến ngành thủy sản
• 2.1.2.1. Khái niệm về hoạt động thủy sản
• 2.1.2.2. Mã hàng biểu thuế xuất khẩu thủy sản
• 2.2. CÁC HỌC THUYẾT NỀN
• 2.2.1. Học thuyết Chủ nghĩa Trọng thương
• 2.2.2. Học thuyết lợi thế tuyệt đối
• 2.2.3. Học thuyết lợi thế so sánh
• 2.2.4. Học thuyết Heckscher – Ohlin
• 2.3. TỔNG QUÁT CÁC CÔNG TRÌNG NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
• 2.4. CÁC BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ RÚT RA MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Kiểm định tính dừng của dữ liệu
• 3.2.2. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 3.2.3. Kiểm định ý nghĩa thống kê các hệ số hồi quy
• 3.2.4. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3.2.5. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.2.6. Ước lượng phương trình hồi quy
• 3.3. CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU
• 3.4. XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG VÀ KẾT QUẢ PHÂN TÍCH
• 4.1. THỰC TRẠNG VỀ SẢN LƯỢNG THỦY SẢN VÀ KIM NGẠCH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008 – 2018
• 4.1.1. Tình hình sản lượng thủy sản Việt Nam giai đoạn 2008 – 2018
• 4.1.1.1. Tình hình sản lượng nuôi trồng thủy sản
• 4.1.1.2. Tình hình sản lượng khai thác thủy sản
• 4.1.2. Thực trạng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam giai đoạn 2008 – 2018
• 4.1.3. Thực trạng kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu giai đoạn 2008 – 2018
• 4.2. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH
• 4.2.1. Kết quả kiểm định tính dừng của dữ liệu
• 4.2.2. Kết quả kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 4.2.3. Kết quả kiểm định ý nghĩa thống kê của các hệ số hồi quy
• 4.2.4. Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.2.5. Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.2.6. Kết quả ước lượng phương trình hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP
• 5.1. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ XUẤT KHẨU NGÀNH THỦY SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU
• 5.1.1. Giải pháp về yếu tố GDP Châu Âu
• 5.1.2. Giải pháp về yếu tố tỷ giá hối đoái
• 5.1.3. Giải pháp về yếu tố CPI Việt Nam
• 5.1.4. Giải pháp về yếu tố sản lượng thủy sản Việt Nam
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu thủy sản sang châu Âu

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường châu Âu đã trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế. Với nguồn lợi thủy sản phong phú, Việt Nam có khả năng cung cấp đa dạng sản phẩm cho thị trường này. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả xuất khẩu, cần hiểu rõ về thị trường châu Âu và các yêu cầu khắt khe của nó.

1.1. Thị trường châu Âu và tiềm năng xuất khẩu thủy sản

Thị trường châu Âu là một trong những thị trường lớn nhất cho sản phẩm thủy sản. Nhu cầu tiêu thụ thủy sản tại đây đang gia tăng, đặc biệt là các sản phẩm chất lượng cao. Việt Nam cần tận dụng cơ hội này để mở rộng thị phần.

1.2. Các tiêu chuẩn xuất khẩu thủy sản sang châu Âu

Để xuất khẩu thủy sản sang châu Âu, các doanh nghiệp Việt Nam phải tuân thủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn thực phẩm. Điều này bao gồm việc kiểm soát chất lượng sản phẩm từ khâu nuôi trồng đến chế biến.

II. Thách thức trong xuất khẩu thủy sản sang châu Âu

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng ngành thủy sản Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc xuất khẩu sang châu Âu. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu và sự phát triển bền vững của ngành.

2.1. Thách thức về chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định trong việc xuất khẩu thủy sản. Nhiều sản phẩm thủy sản Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu chất lượng của thị trường châu Âu, dẫn đến việc bị từ chối hoặc giảm giá.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác

Ngành thủy sản Việt Nam phải cạnh tranh với nhiều quốc gia khác như Ấn Độ, Thái Lan và Na Uy. Những quốc gia này cũng có sản phẩm chất lượng cao và giá cả cạnh tranh, tạo áp lực lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu thủy sản

Để nâng cao hiệu quả xuất khẩu thủy sản sang châu Âu, các doanh nghiệp cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn tăng cường khả năng cạnh tranh.

3.1. Cải tiến quy trình sản xuất

Cải tiến quy trình sản xuất là một trong những giải pháp quan trọng. Việc áp dụng công nghệ hiện đại và quy trình sản xuất sạch sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhân viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả xuất khẩu thủy sản đã mang lại kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp điển hình

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng thành công các giải pháp nâng cao chất lượng sản phẩm và đã có sự tăng trưởng đáng kể trong kim ngạch xuất khẩu sang châu Âu.

4.2. Tác động đến nền kinh tế

Sự phát triển của ngành thủy sản không chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho xuất khẩu thủy sản

Kết luận cho thấy rằng ngành thủy sản Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển xuất khẩu sang châu Âu. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự nỗ lực từ cả doanh nghiệp và chính phủ trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Ngành thủy sản cần có định hướng phát triển bền vững, chú trọng đến bảo vệ môi trường và phát triển nguồn lợi thủy sản.

5.2. Hợp tác quốc tế trong xuất khẩu

Hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước khác sẽ giúp ngành thủy sản Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành thủy sản giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp và hoạt động ngoại thương của Việt Nam. Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi với nguồn tài nguyên sinh vật phong phú ở cả môi trường nước mặn lẫn nước ngọt, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển hoạt động nuôi trồng và khai thác thủy hải sản. Theo số liệu của Tổng cục Thủy sản được trích dẫn trong báo cáo, Việt Nam đứng thứ 4 trên thế giới về xuất khẩu thủy sản, với tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt 18%/năm trong giai đoạn 1998–2008.

Trong số các thị trường quốc tế trọng điểm, Liên minh Châu Âu (EU) đóng vai trò then chốt khi chiếm 25,7% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam (cao hơn thị trường Nhật Bản với 19% và Hoa Kỳ với 16%). Năm 2009, giá trị xuất khẩu thủy sản sang EU đạt mốc 1,1 tỷ USD, xếp vị trí thứ hai trong các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam (sau giày da). Mặc dù chịu tác động bởi khủng hoảng tài chính và biến động kinh tế toàn cầu khiến kim ngạch giai đoạn 2008–2018 có những thời điểm thăng trầm, Châu Âu vẫn là thị trường xuất khẩu trọng điểm và giàu tiềm năng phát triển.

Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu sang khu vực này vẫn đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật và các quy định kiểm soát chất lượng khắt khe. Trong khi các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận hoạt động xuất khẩu thủy sản nói chung hoặc hướng vào các thị trường như Hoa Kỳ và Nhật Bản, nghiên cứu tập trung chuyên biệt vào thị trường Châu Âu bằng chuỗi dữ liệu kinh tế lượng giai đoạn 2008–2018 còn hạn chế. Do đó, đề tài "Nâng cao hiệu quả xuất khẩu ngành thủy sản sang thị trường Châu Âu" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn này.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu ngành hàng thủy sản của Việt Nam sang thị trường Châu Âu.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về hoạt động xuất khẩu và ngành thủy sản.
  2. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu.
  3. Phân tích khái quát tình hình ngành thủy sản Việt Nam giai đoạn 2008 – 2018.
  4. Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Châu Âu giai đoạn 2008 – 2018.
  5. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu.

Câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Thực trạng về hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu giai đoạn 2008–2018 như thế nào?
• Câu hỏi 2: Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Châu Âu là gì?
• Câu hỏi 3: Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu.
• Phạm vi không gian: Lĩnh vực xuất khẩu thủy sản tại Việt Nam trong quan hệ thương mại sang thị trường Châu Âu.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu chuỗi thời gian theo quý thu thập từ Quý I năm 2008 đến Quý IV năm 2018 (tổng cộng 44 quan sát).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng phân tích dựa trên sự kết hợp giữa các học thuyết thương mại quốc tế cổ điển và hiện đại, khung pháp lý chuyên ngành và mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian.

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

Báo cáo tiếp cận lý luận thương mại quốc tế thông qua 4 học thuyết nền tảng:

1. Học thuyết Chủ nghĩa Trọng thương (Jean Bodin, James Stewart): Nhấn mạnh việc gia tăng khối lượng của cải quốc gia thông qua đẩy mạnh xuất siêu và vai trò điều tiết, can thiệp của Nhà nước vào ngoại thương.
2. Học thuyết Lợi thế tuyệt đối (Adam Smith, 1776): Đề xuất các quốc gia nên chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu những mặt hàng có chi phí sản xuất thấp hơn tuyệt đối so với các quốc gia khác.
3. Học thuyết Lợi thế so sánh (David Ricardo, 1817): Mở rộng quy luật thương mại tự do, chứng minh quốc gia vẫn có lợi khi tham gia phân công lao động quốc tế bằng cách chuyên môn hóa sản phẩm có lợi thế so sánh tương đối cao nhất.
4. Học thuyết Heckscher – Ohlin (1919, 1933): Giải thích dòng chảy thương mại dựa trên sự dồi dào về các yếu tố sản xuất (lao động và vốn).

Về mặt khái niệm và khung quy phạm:

• Lý thuyết xuất khẩu: Áp dụng quan điểm của Hà Nam Khánh Giao (2012) và Võ Thanh Thu (2008) về bản chất thương mại hàng hóa hữu hình/vô hình cùng 7 vai trò chiến lược của xuất khẩu đối với nền kinh tế mở.
• Nhân tố tác động: Phân loại các yếu tố ảnh hưởng theo Đặng Đình Đào (2008) (kinh tế, văn hóa - xã hội, chính trị - pháp luật, cạnh tranh) và Võ Thanh Thu (2008) (nhân tố nội tại doanh nghiệp, môi trường kinh doanh trong nước, môi trường thị trường nhập khẩu EU).
• Khái niệm ngành thủy sản: Dựa trên định nghĩa hoạt động thủy sản tại Luật Thủy sản (2017) của Quốc hội Việt Nam và hệ thống mã phân loại hàng hóa xuất khẩu (từ phân nhóm 0301 đến 0308) theo Nghị định Chính phủ năm 2017.

Lược khảo các công trình nghiên cứu

Nghiên cứu tổng hợp các bài học kinh nghiệm từ các công trình trong và ngoài nước:

• Nghiên cứu trong nước: Mai Thị Cẩm Tú (2015) về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản và tác động của tỷ giá hối đoái thực sang thị trường Mỹ, Nhật; Trần Nhuận Kiên và Ngô Thị Mỹ (2015) ứng dụng mô hình trọng lực phân tích xuất khẩu nông sản; Phạm Đức Lâm (2015) phân tích kim ngạch xuất khẩu các nhóm hàng Việt Nam bằng mô hình Gravity.
• Nghiên cứu quốc tế: Djoni và cộng sự (2013) nghiên cứu nhu cầu xuất khẩu dầu dừa Indonesia; Eleni Kaimakoudi và cộng sự (2013) khảo sát lợi thế so sánh hiển lộ (RCA) ngành thủy sản vùng Balkan và Đông Âu; Tiurmaida Krisanty Sitompul và cộng sự (2018) phân tích tạo thuận lợi thương mại đối với thủy sản Indonesia; Islam Mohammad Saiful và Pattak Dulal Chandra (2017) khảo sát các yếu tố môi trường vĩ mô ngành may mặc Bangladesh.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Quy mô mẫu: Căn cứ quy tắc cỡ mẫu của Green W. ($n > 20 + k$, với $k = 6$ biến độc lập, yêu cầu tối thiểu $n > 26$), nghiên cứu sử dụng chuỗi thời gian 44 quan sát theo quý từ Q1/2008 đến Q4/2018, bảo đảm kích thước mẫu hợp lệ.
• Phương pháp ước lượng: Sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS) trên phần mềm Eviews.
• Quy trình kiểm định kinh tế lượng:
  1. Kiểm định tính dừng: Sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị tăng cường Dickey-Fuller (ADF) để khắc phục hiện tượng hồi quy giả mạo (spurious regression).
  2. Kiểm định sự phù hợp của mô hình: Đánh giá qua hệ số xác định $R^2$ và kiểm định $F$.
  3. Kiểm định ý nghĩa thống kê hệ số hồi quy: Thực hiện kiểm định $t$ ở mức ý nghĩa $\alpha = 5%$.
  4. Kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định White và phát hiện hiện tượng đa cộng tuyến qua các phương trình hồi quy phụ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này xác lập tính cấp thiết của đề tài xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Châu Âu. Nội dung trình bày cụ thể 5 mục tiêu nghiên cứu (tổng quát và cụ thể), xác định rõ đối tượng nghiên cứu là kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang EU, phạm vi không gian tại Việt Nam và phạm vi thời gian từ 2008 đến 2018. Chương 1 cũng hệ thống hóa 3 câu hỏi nghiên cứu, luận giải ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đồng thời phác thảo cấu trúc toàn diện gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan lý thuyết

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm về hoạt động xuất khẩu, vai trò và các nhóm nhân tố ảnh hưởng theo các tài liệu chuyên ngành. Tác giả trích xuất biểu thuế xuất khẩu mặt hàng thủy sản theo phân loại hải quan gồm các mã hàng từ 0301 (cá sống) đến 0308 (động vật thủy sinh không xương sống). Nội dung phân tích 4 học thuyết ngoại thương nền tảng (Chủ nghĩa Trọng thương, Lợi thế tuyệt đối, Lợi thế so sánh, Heckscher – Ohlin) và lược khảo chi tiết các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước. Từ các bài học kinh nghiệm, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu gồm biến phụ thuộc (Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang EU) và 6 biến độc lập:

• $X_1$: Chỉ số giá tiêu dùng của Châu Âu ($CPI_{EU}$)
• $X_2$: Chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam ($CPI_{VN}$)
• $X_3$: Tổng sản phẩm quốc nội của Châu Âu ($GDP_{EU}$)
• $X_4$: Tổng sản phẩm quốc nội của Việt Nam ($GDP_{VN}$)
• $X_5$: Tỷ giá hối đoái EUR/VND
• $X_6$: Sản lượng thủy sản của Việt Nam ($SLTS$)

+-------------------------------------------------------------+
| Bảng mã hàng thủy sản xuất khẩu cơ bản trong Chương 2       |
| (Theo Nghị định Chính phủ năm 2017)                         |
+----------+--------------------------------------------------+
| Mã hàng  | Mô tả hàng hóa                                   |
+----------+--------------------------------------------------+
| 0301     | Cá sống                                          |
| 0302     | Cá tươi hoặc ướp lạnh                            |
| 0303     | Cá đông lạnh                                     |
| 0304     | Phi-lê cá và các loại thịt cá khác               |
| 0305     | Cá làm khô, muối hoặc ngâm nước muối; cá hun khói|
| 0306     | Động vật giáp xác (cua, ghẹ, tôm)                |
| 0307     | Động vật thân mềm (hàu, điệp, vẹm, mực, bạch tuộc)|
| 0308     | Động vật thủy sinh không xương sống              |
+----------+--------------------------------------------------+

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu với 44 quan sát quý giai đoạn 2008–2018. Tác giả thiết lập sơ đồ quy trình nghiên cứu gồm 12 bước logic từ xác định vấn đề, thu thập dữ liệu, kiểm định nghiệm đơn vị ADF cho từng biến ($X_1$ đến $X_6$), kiểm định sự phù hợp $F$, kiểm định $t$, kiểm định White về phương sai sai số, kiểm định đa cộng tuyến đến ước lượng phương trình hồi quy và đề xuất giải pháp.

Chương 4: Thực trạng và kết quả phân tích

Chương 4 phân tích diễn biến sản lượng khai thác, sản lượng nuôi trồng và kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU giai đoạn 2008–2018. Sau đó, chương trình bày chi tiết kết quả chạy mô hình Eviews:

• Bảng kết quả kiểm định tính dừng (ADF) xác nhận trật tự tích hợp của các chuỗi dữ liệu.
• Kết quả kiểm định White và hồi quy phụ cho thấy mô hình không bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các khuyết tật phương sai thay đổi và đa cộng tuyến.
• Kết quả ước lượng hồi quy OLS xác định rõ chiều hướng tác động và độ tin cậy thống kê của từng biến số vĩ mô.

Chương 5: Giải pháp

Dựa trên kết quả định lượng, chương 5 xây dựng các nhóm giải pháp tương ứng với các biến có ý nghĩa thống kê ($GDP_{EU}$, Tỷ giá EUR/VND, $CPI_{VN}$, Sản lượng thủy sản) nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và gia tăng giá trị xuất khẩu sang Châu Âu. Chương cũng nêu rõ các hạn chế của nghiên cứu và gợi ý hướng mở rộng tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng từ mô hình OLS

Nghiên cứu kiểm định thực nghiệm tác động của 6 yếu tố vĩ mô đến kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu trong giai đoạn 2008–2018, thu được các kết quả cụ thể như sau:

Biến số	Tên biến	Chiều hướng tương quan	Ý nghĩa thống kê ($\alpha = 5%$)	Diễn giải tác động
$X_1$	$CPI_{EU}$ (CPI Châu Âu)	Dương (+)	Không có ý nghĩa	Mức giá tiêu dùng tại EU chưa thể hiện tác động rõ nét đến kim ngạch
$X_2$	$CPI_{VN}$ (CPI Việt Nam)	Âm (-)	Có ý nghĩa thống kê	Lạm phát trong nước tăng làm tăng chi phí đầu vào, giảm sức cạnh tranh
$X_3$	$GDP_{EU}$ (GDP Châu Âu)	Dương (+)	Có ý nghĩa thống kê	Thu nhập và quy mô kinh tế EU tăng thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu thủy sản
$X_4$	$GDP_{VN}$ (GDP Việt Nam)	Dương (+)	Không có ý nghĩa	Tăng trưởng kinh tế tổng thể trong nước chưa phản ánh trực tiếp vào xuất khẩu sang EU
$X_5$	Tỷ giá EUR/VND	Dương (+)	Có ý nghĩa thống kê	Đồng EUR tăng giá so với VND tạo lợi thế cạnh tranh về giá xuất khẩu
$X_6$	Sản lượng thủy sản VN	Dương (+)	Có ý nghĩa thống kê	Nguồn cung nguyên liệu dồi dào là nền tảng trực tiếp gia tăng kim ngạch xuất khẩu

Hệ thống giải pháp đề xuất

Dựa trên các biến có ý nghĩa thống kê, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Giải pháp thích ứng với biến động $GDP_{EU}$: Theo dõi sát sao chu kỳ kinh tế và thu nhập của thị trường Châu Âu để điều chỉnh cơ cấu phân khúc sản phẩm, tập trung vào các mặt hàng chế biến sâu có giá trị gia tăng cao.
2. Giải pháp về chính sách tỷ giá hối đoái EUR/VND: Tận dụng sự biến động tỷ giá để định giá xuất khẩu hợp lý, phối hợp công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất khẩu.
3. Giải pháp kiểm soát yếu tố $CPI_{VN}$: Tối ưu hóa chuỗi cung ứng, hạ giá thành nuôi trồng và chế biến nhằm hạn chế tác động tiêu cực của lạm phát chi phí đẩy trong nước.
4. Giải pháp về sản lượng thủy sản Việt Nam: Phát triển bền vững diện tích nuôi trồng và công nghệ đánh bắt, kiểm soát chất lượng con giống và an toàn vệ sinh dịch bệnh để đảm bảo nguồn nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu sang EU.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật: Cung cấp một nghiên cứu thực nghiệm định lượng chuyên sâu áp dụng phương pháp hồi quy OLS trên chuỗi thời gian 44 quý (2008–2018) cho thị trường Châu Âu.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp căn cứ định lượng giúp các nhà quản trị doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản và cơ quan quản lý xác định rõ các đòn bẩy vĩ mô quan trọng tác động đến tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu sang EU.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Khóa luận mới chỉ tập trung vào các biến số kinh tế vĩ mô tổng hợp (GDP, CPI, tỷ giá, sản lượng chung), chưa lượng hóa được các biến định tính quan trọng như rào cản kỹ thuật thương mại (TBT), biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS), hoặc các chế tài thẻ phạt khai thác bất hợp pháp (IUU) từ phía EU.
  • Dữ liệu nghiên cứu kết thúc ở Quý IV/2018, chưa phản ánh các biến động mới phát sinh từ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và biến động thị trường sau giai đoạn 2018.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Bổ sung các biến giả đại diện cho các sự kiện kinh tế - chính sách đặc thù (các hiệp định thương mại tự do, chính sách thẻ vàng thủy sản).
  • Phân rã dữ liệu xuất khẩu theo từng phân nhóm mặt hàng thủy sản cụ thể (như nhóm cá tra, cá ngừ, tôm) hoặc tiếp cận theo mô hình dữ liệu bảng (Panel Data) giữa Việt Nam và từng quốc gia thành viên cụ thể trong khối EU.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo tốt nghiệp này là tài liệu tham khảo hữu ích cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế: Tham khảo quy trình xây dựng khóa luận tốt nghiệp ứng dụng phương pháp kinh tế lượng chuỗi thời gian, từ khâu kiểm định tính dừng (ADF), kiểm định khuyết tật mô hình đến đọc hiểu kết quả phần mềm Eviews.
• Các nhà nghiên cứu về ngành thủy sản: Kế thừa khung lý thuyết về các nhân tố vĩ mô tác động đến kim ngạch xuất khẩu và cách thức thu thập dữ liệu theo chu kỳ quý.
• Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy hải sản: Tham khảo các phân tích thực trạng và mối tương quan giữa tỷ giá EUR/VND, lạm phát và sản lượng để hoạch định chiến lược kinh doanh thích ứng với thị trường EU.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng quy mô mẫu và khoảng thời gian nghiên cứu nào để phân tích định lượng?
Nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu thời gian theo quý từ Quý I năm 2008 đến Quý IV năm 2018, tương ứng với 44 quan sát ($n = 44$). Quy mô này đáp ứng tiêu chuẩn chọn mẫu của Green W. ($n > 20 + 6 = 26$).

2. Các yếu tố nào có tác động mang ý nghĩa thống kê đến kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Châu Âu?
Mô hình OLS xác định 4 yếu tố có ý nghĩa thống kê ở mức $\alpha = 5%$: Chỉ số giá tiêu dùng Việt Nam ($CPI_{VN}$ mang tương quan âm), Tổng sản phẩm quốc nội Châu Âu ($GDP_{EU}$ mang tương quan dương), Tỷ giá hối đoái EUR/VND (tương quan dương) và Sản lượng thủy sản Việt Nam ($SLTS$ mang tương quan dương).

3. Tại sao hai biến CPI Châu Âu và GDP Việt Nam không được đưa vào nhóm giải pháp trọng tâm?
Trong kết quả ước lượng mô hình hồi quy OLS của đề tài, hai biến $CPI_{EU}$ và $GDP_{VN}$ đều cho hệ số tương quan dương nhưng không đạt mức ý nghĩa thống kê quy định ($\alpha = 5%$). Do đó, chúng không được xem là các biến giải thích có ý nghĩa để đề xuất giải pháp trực tiếp.

4. Khóa luận vận dụng những học thuyết thương mại quốc tế nền tảng nào?
Tác giả hệ thống hóa 4 học thuyết nền tảng trong kinh tế học quốc tế gồm: Học thuyết Chủ nghĩa Trọng thương (Jean Bodin, James Stewart), Học thuyết Lợi thế tuyệt đối (Adam Smith, 1776), Học thuyết Lợi thế so sánh (David Ricardo, 1817) và Học thuyết Heckscher – Ohlin (1919, 1933).

5. Cơ sở pháp lý và phân loại hàng hóa thủy sản được tác giả trích dẫn từ văn bản nào?
Tác giả căn cứ vào Luật Thủy sản (2017) để định nghĩa hoạt động thủy sản và áp dụng biểu thuế xuất khẩu theo Nghị định Chính phủ năm 2017 với các mã hàng hải quan từ 0301 đến 0308.

---

Kết luận

Báo cáo tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Phương Thanh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thương mại quốc tế và ngành thủy sản, đồng thời phân tích thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU trong giai đoạn 2008–2018. Bằng phương pháp hồi quy OLS trên chuỗi dữ liệu 44 quý, nghiên cứu chỉ ra rằng GDP Châu Âu, tỷ giá EUR/VND và sản lượng thủy sản trong nước tác động thuận chiều, trong khi lạm phát tại Việt Nam tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến kim ngạch xuất khẩu. Các phát hiện thực nghiệm này là căn cứ xác đáng để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu thủy sản bền vững sang thị trường Châu Âu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu xác định tầm quan trọng và thực trạng xuất khẩu của ngành thủy sản, đưa ra ý nghĩa của việc tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Châu Âu trong giai đoạn 2008-2018, đồng thời xác định các mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Chương 2: Tổng quan lý thuyết Chương này tập trung hệ thống hóa các lý thuyết, vấn đề liên quan đến xuất khẩu và ngành thủy sản, các công trình trong nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài và các bài học rút ra từ các bài nghiên cứu trước đó. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Xác định rõ phương pháp thu thập dữ liệu, phương pháp nghiên cứu bao gồm từ cách chọn mẫu, các công cụ và phương pháp xử lý, phân tích dữ liệu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu Khái quát và phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu của ngành thủy sản Việt Nam sang Châu Âu giai đoạn 2008-2018.

Đồng thời trình bày kết quả nghiên cứu của mô hình Chương 5: Giải pháp và kết luận Chương cuối tập trung đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu. Đưa ra những hạn chế của nghiên cứu, phương hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài. 3 Tóm tắt chương 1: Xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu là hoạt động giúp tăng trưởng kinh tế cho nước nhà và mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Vì thế ngoài mục tiêu hệ thống hóa lý thuyết và đánh giá thực trạng tình hình xuất khẩu thủy sản trong giai đoạn 2008 – 2018, đề tài còn xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản sang Châu Âu, từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu.

4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 2.1 CÁC KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CHÍNH 2.1 Lý thuyết liên quan đến xuất khẩu 2.1 Khái niệm của hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu là một trong những hoạt động mang ý nghĩa kinh tế cao cho mỗi đất nước. Khái niệm về xuất khẩu đã được nhiều tác giả nghiên cứu và đưa ra. Trong số các khái niệm, theo tác giả Hà Nam Khánh Giao (2012) cho rằng xuất khẩu chính là việc bán các sản phẩm làm từ một quốc gia rồi bán cho chính quốc gia đó tiêu dùng hoặc bán lại cho các quốc gia khác. Trong hoạt động xuất khẩu thường chia làm hai nhóm.

Một nhóm gồm các hoạt động thương mại hữu hình như quần áo, máy vi tính, nguyên vật liệu thô….dạng này là mua bán hàng hóa xuất khẩu, ở nước Anh sẽ gọi là mua bán hàng hóa vật chất hữu hình. Nhóm còn lại gồm các hoạt động thương mại hàng hóa khác trong ngành dịch vụ, được gọi là sản phẩm vô hình, chẳng hạn hoạt động về ngân hàng, du lịch, kế toán… Hoa Kỳ gọi dạng này xuất khẩu dịch vụ, còn nước Anh gọi là mua bán hàng hóa vô hình.2 Vai trò của hoạt động xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu đóng góp vai trò vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế. Theo tác giả Võ Thanh Thu (2008) nhận xét rằng để nền kinh tế Việt Nam hội nhập nhanh với nền kinh tế khu vực và thế giới, công tác xuất khẩu mang những vai trò quan trọng sau đây: Thứ nhất, hoạt động xuất khẩu đã tạo ra nguồn vốn quan trọng để đáp ứng được nhu cầu nhập khẩu và tích lũy phát triển sản xuất. Vì nhập khẩu cũng như vốn đầu tư của một đất nước, xuất khẩu chính là nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu những tư liệu sản xuất thiết yếu phục vụ công cuộc công nghiệp hóa đất nước.

Trong thực tiễn, đẩy mạnh xuất khẩu chính là để tăng cường nhập khẩu, tăng nhập khẩu để mở rộng và tăng khả năng xuất khẩu. Cho nên trong kinh doanh phải luôn kết hợp hai hoạt động này lại với nhau. Thứ hai, việc đẩy mạnh xuất khẩu là một yếu tố quan trọng kích thích sự tăng trưởng kinh tế. Xuất khẩu được đẩy mạnh sẽ cho phép mở rộng quy mô sản xuất, nhiều ngành nghề mới ra đời phục vụ cho xuất khẩu, giúp cho các ngành kinh tế khác phát triển theo, ngoài ra còn tăng tổng sản phẩm xã hội và nền kinh tế phát triển nhanh có hiệu quả.

5 Thứ ba, xuất khẩu có vai trò kích thích đổi mới trang thiết bị và công nghiệp sản xuất. Muốn đáp ứng được yêu cầu cao của thị trường thế giới về quy cách chất lượng sản phẩm ngoài việc người lao động phải nâng cao tay nghề, học hỏi kinh nghiệm sản xuất tiên tiến thì việc thay đổi trang thiết bị công nghệ vô cùng cần thiết. Áp dụng công nghệ mới sẽ giúp sản phẩm sản xuất ra được chất lượng, đáp ứng được các tiêu chuẩn cao để việc xuất khẩu dễ dàng hơn. Thứ tư, đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tác động đến sự thay đổi cơ cấu kinh tế ngành theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất lợi thế so sánh tuyệt đối và tương đối của đất nước.

Muốn có chỗ đứng trên thị trường khu vực và thế giới, việc tận dụng những lợi thế của quốc gia như tài nguyên, lao động, vốn kỹ thuật và công nghệ là điều không thể thiếu, Như vậy sản phẩm xuất khẩu sẽ rẻ, chất lượng cao mới có khả năng cạnh tranh với những quốc gia khác. Thứ năm, việc đẩy mạnh xuất khẩu làm cho sản phẩm sản xuất của quốc gia sẽ tăng thông qua mở rộng với thị trường quốc tế. Nền công nghiệp mà không cạnh tranh với thế giới bên ngoài thường không tạo động lực cải tiến. Kinh tế mở cửa, phát triển xuất khẩu có thể nuôi dưỡng sự tăng trưởng của các doanh nghiệp còn non trẻ trở thành nơi có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới bằng cách mở rộng thị trường, đưa sản phẩm và qui trình sản xuất phù hợp với nhu cầu ở các quốc gia khác nhau.

Thứ sáu, xuất khẩu có tác động tích cực và có hiệu quả đến việc nâng cao mức sống của người dân. Do mở rộng xuất khẩu sẽ tạo ra việc làm và nguồn thu nhập cho người lao động, ngoài ra nhờ một phần kim ngạch xuất khẩu để có thể nhập khẩu một số hàng tiêu dùng cần thiết, cải thiện đời sống người dân. Thứ bảy, đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường sự hợp tác quốc tế giữa các nhà nước, nâng cao địa vị và vai trò của nước ta trên thị trường quốc tế. Nhờ khả năng một số sản phẩm xuất khẩu lớn như gạo và dầu thô, nhiều nước muốn thiết lập mối quan hệ, hợp tác quan hệ mua bán và đầu tư với Việt Nam.

Tóm lại, để đưa nước ta thành một nước công nghiệp mới, có nền kinh tế bền vững, việc đẩy mạnh xuất khẩu là hướng phát triển mang tính chất chiến lược, có vai trò vô cùng quan trọng.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu Theo tác giả Đặng Đình Đào (2008) quá trình xuất khẩu của một quốc gia phụ thuộc nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có một số yếu tố cơ bản như sau: Một là yếu tố kinh tế Yếu tố kinh tế là một trong những ảnh hưởng rất lớn đến quá trình xuất khẩu. Sự thay đổi các thông số như chi phí sinh hoạt, thu nhập người dân, lãi suất….sẽ có tác động đến thị trường.Yếu tố cơ bản để phản ánh kích thước của thị trường tiềm năng đó là dân số, nghiên cứu so sánh tốc độ GNI tăng so với tốc độ dân số để dự đoán khả năng mở rộng thị trường của quốc gia đó. Để có nhiều cơ hội và thời cơ tốt cho các công ty kinh doanh quốc tế, các đơn vị phải nghiên cứu và phân tích kĩ các yếu tố thiết thực về kinh tế để đưa ra các biện pháp tác động cụ thể. Hai là môi trường văn hóa – xã hội Mỗi xã hội sẽ có một văn hóa đặc trưng khác nhau, hoạt động của con người dựa vào một điều kiện xã hội nhất định.Mỗi cộng đồng sẽ có cách thức tiêu dùng, chi tiêu, nhu cầu và mong muốn khác nhau.

Các nhà xuất khẩu phải nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố văn hóa xã hội để có hướng đi đúng và thực hiện tốt trong quá trình xuất khẩu, tìm ra thị trường phù hợp có khả năng phát triển. Ba là môi trường chính trị pháp luật Các quyết định kinh doanh chịu tác động mạnh mẽ từ các luật lệ, cơ quan chính quyền. Các chính sách từ chính phủ có thể làm tăng sự liên kết các thị trường và thúc đẩy tăng trưởng quá trình xuất khẩu bằng việc dở bỏ các hàng rào thuế quan, phi thuế quan, thiết lập các mối quan hệ với các quốc gia…. Các nhà kinh doanh nên tìm hiểu kĩ các chính sách thương mại của quốc gia mình và quốc gia xuất khẩu để tuân thủ các qui định cũng như hưởng lợi từ các chính sách hỗ trợ khi tham gia xuất khẩu.

Bốn là yếu tố cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh của một quốc gia là ưu thế giữa các quốc gia về tài nguyên thiên nhiên, đất đai, nguồn lao động và vốn. Sử dụng những lợi thế này để tạo ra những sản phẩm có chi phí thấp. Tuy nhiên lợi thế cạnh tranh chỉ mang tính chất tương đối, luôn trong quá trình phát triển và chuyển động. Các quốc gia vận dụng những lợi thế vốn có của mình để xuất khẩu những sản phẩm 7 với chi phi thấp nhưng chất lượng ổn định để tồn tại và cạnh tranh lâu dài trên thị trường quốc tế.

Theo Võ Thanh Thu (2008) cho rằng yếu tố ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu sản phẩm của Việt Nam sang thị trường Châu Âu có thể tập hợp thành ba nhóm cơ bản sau: Nhóm các nhân tố nội tại của doanh nghiệp Nhóm nhân tố này bao gồm các nhân tố như: khả năng tài chính, trình độ công nghệ, thiết bị sản xuất, giá thành sản phẩm, nguồn nhân lực…. Đây là các yếu tố quan trọng trong nội bộ doanh nghiệp, nếu được sử dụng hiệu quả, phát huy và phát triển các nhân tố này sẽ giúp doanh nghiệp sản xuất sản phẩm hiệu quả, tiếp cận được nhiều thị trường tiềm năng và đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế cũng như các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Nhóm nhân tố môi trường kinh doanh trong nước Môi trường kinh doanh trong nước với các nhân tố như: sự phát triển của nền kinh tế, cơ sở hạ tầng, hệ thống chính sách pháp luật hiện hành….Đây là những nhân tố ảnh hưởng nhất định đến năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp.