mở đầu xác định tầm quan trọng và thực trạng xuất khẩu của ngành thủy sản, đưa ra ý nghĩa của việc tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Châu Âu trong giai đoạn 2008-2018, đồng thời xác định các mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Chương 2: Tổng quan lý thuyết Chương này tập trung hệ thống hóa các lý thuyết, vấn đề liên quan đến xuất khẩu và ngành thủy sản, các công trình trong nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài và các bài học rút ra từ các bài nghiên cứu trước đó. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Xác định rõ phương pháp thu thập dữ liệu, phương pháp nghiên cứu bao gồm từ cách chọn mẫu, các công cụ và phương pháp xử lý, phân tích dữ liệu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu Khái quát và phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu của ngành thủy sản Việt Nam sang Châu Âu giai đoạn 2008-2018.
Đồng thời trình bày kết quả nghiên cứu của mô hình Chương 5: Giải pháp và kết luận Chương cuối tập trung đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu. Đưa ra những hạn chế của nghiên cứu, phương hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài. 3 Tóm tắt chương 1: Xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Châu Âu là hoạt động giúp tăng trưởng kinh tế cho nước nhà và mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Vì thế ngoài mục tiêu hệ thống hóa lý thuyết và đánh giá thực trạng tình hình xuất khẩu thủy sản trong giai đoạn 2008 – 2018, đề tài còn xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản sang Châu Âu, từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu.
4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 2.1 CÁC KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CHÍNH 2.1 Lý thuyết liên quan đến xuất khẩu 2.1 Khái niệm của hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu là một trong những hoạt động mang ý nghĩa kinh tế cao cho mỗi đất nước. Khái niệm về xuất khẩu đã được nhiều tác giả nghiên cứu và đưa ra. Trong số các khái niệm, theo tác giả Hà Nam Khánh Giao (2012) cho rằng xuất khẩu chính là việc bán các sản phẩm làm từ một quốc gia rồi bán cho chính quốc gia đó tiêu dùng hoặc bán lại cho các quốc gia khác. Trong hoạt động xuất khẩu thường chia làm hai nhóm.
Một nhóm gồm các hoạt động thương mại hữu hình như quần áo, máy vi tính, nguyên vật liệu thô….dạng này là mua bán hàng hóa xuất khẩu, ở nước Anh sẽ gọi là mua bán hàng hóa vật chất hữu hình. Nhóm còn lại gồm các hoạt động thương mại hàng hóa khác trong ngành dịch vụ, được gọi là sản phẩm vô hình, chẳng hạn hoạt động về ngân hàng, du lịch, kế toán… Hoa Kỳ gọi dạng này xuất khẩu dịch vụ, còn nước Anh gọi là mua bán hàng hóa vô hình.2 Vai trò của hoạt động xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu đóng góp vai trò vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế. Theo tác giả Võ Thanh Thu (2008) nhận xét rằng để nền kinh tế Việt Nam hội nhập nhanh với nền kinh tế khu vực và thế giới, công tác xuất khẩu mang những vai trò quan trọng sau đây: Thứ nhất, hoạt động xuất khẩu đã tạo ra nguồn vốn quan trọng để đáp ứng được nhu cầu nhập khẩu và tích lũy phát triển sản xuất. Vì nhập khẩu cũng như vốn đầu tư của một đất nước, xuất khẩu chính là nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu những tư liệu sản xuất thiết yếu phục vụ công cuộc công nghiệp hóa đất nước.
Trong thực tiễn, đẩy mạnh xuất khẩu chính là để tăng cường nhập khẩu, tăng nhập khẩu để mở rộng và tăng khả năng xuất khẩu. Cho nên trong kinh doanh phải luôn kết hợp hai hoạt động này lại với nhau. Thứ hai, việc đẩy mạnh xuất khẩu là một yếu tố quan trọng kích thích sự tăng trưởng kinh tế. Xuất khẩu được đẩy mạnh sẽ cho phép mở rộng quy mô sản xuất, nhiều ngành nghề mới ra đời phục vụ cho xuất khẩu, giúp cho các ngành kinh tế khác phát triển theo, ngoài ra còn tăng tổng sản phẩm xã hội và nền kinh tế phát triển nhanh có hiệu quả.
5 Thứ ba, xuất khẩu có vai trò kích thích đổi mới trang thiết bị và công nghiệp sản xuất. Muốn đáp ứng được yêu cầu cao của thị trường thế giới về quy cách chất lượng sản phẩm ngoài việc người lao động phải nâng cao tay nghề, học hỏi kinh nghiệm sản xuất tiên tiến thì việc thay đổi trang thiết bị công nghệ vô cùng cần thiết. Áp dụng công nghệ mới sẽ giúp sản phẩm sản xuất ra được chất lượng, đáp ứng được các tiêu chuẩn cao để việc xuất khẩu dễ dàng hơn. Thứ tư, đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tác động đến sự thay đổi cơ cấu kinh tế ngành theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất lợi thế so sánh tuyệt đối và tương đối của đất nước.
Muốn có chỗ đứng trên thị trường khu vực và thế giới, việc tận dụng những lợi thế của quốc gia như tài nguyên, lao động, vốn kỹ thuật và công nghệ là điều không thể thiếu, Như vậy sản phẩm xuất khẩu sẽ rẻ, chất lượng cao mới có khả năng cạnh tranh với những quốc gia khác. Thứ năm, việc đẩy mạnh xuất khẩu làm cho sản phẩm sản xuất của quốc gia sẽ tăng thông qua mở rộng với thị trường quốc tế. Nền công nghiệp mà không cạnh tranh với thế giới bên ngoài thường không tạo động lực cải tiến. Kinh tế mở cửa, phát triển xuất khẩu có thể nuôi dưỡng sự tăng trưởng của các doanh nghiệp còn non trẻ trở thành nơi có khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới bằng cách mở rộng thị trường, đưa sản phẩm và qui trình sản xuất phù hợp với nhu cầu ở các quốc gia khác nhau.
Thứ sáu, xuất khẩu có tác động tích cực và có hiệu quả đến việc nâng cao mức sống của người dân. Do mở rộng xuất khẩu sẽ tạo ra việc làm và nguồn thu nhập cho người lao động, ngoài ra nhờ một phần kim ngạch xuất khẩu để có thể nhập khẩu một số hàng tiêu dùng cần thiết, cải thiện đời sống người dân. Thứ bảy, đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò tăng cường sự hợp tác quốc tế giữa các nhà nước, nâng cao địa vị và vai trò của nước ta trên thị trường quốc tế. Nhờ khả năng một số sản phẩm xuất khẩu lớn như gạo và dầu thô, nhiều nước muốn thiết lập mối quan hệ, hợp tác quan hệ mua bán và đầu tư với Việt Nam.
Tóm lại, để đưa nước ta thành một nước công nghiệp mới, có nền kinh tế bền vững, việc đẩy mạnh xuất khẩu là hướng phát triển mang tính chất chiến lược, có vai trò vô cùng quan trọng.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu Theo tác giả Đặng Đình Đào (2008) quá trình xuất khẩu của một quốc gia phụ thuộc nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có một số yếu tố cơ bản như sau: Một là yếu tố kinh tế Yếu tố kinh tế là một trong những ảnh hưởng rất lớn đến quá trình xuất khẩu. Sự thay đổi các thông số như chi phí sinh hoạt, thu nhập người dân, lãi suất….sẽ có tác động đến thị trường.Yếu tố cơ bản để phản ánh kích thước của thị trường tiềm năng đó là dân số, nghiên cứu so sánh tốc độ GNI tăng so với tốc độ dân số để dự đoán khả năng mở rộng thị trường của quốc gia đó. Để có nhiều cơ hội và thời cơ tốt cho các công ty kinh doanh quốc tế, các đơn vị phải nghiên cứu và phân tích kĩ các yếu tố thiết thực về kinh tế để đưa ra các biện pháp tác động cụ thể. Hai là môi trường văn hóa – xã hội Mỗi xã hội sẽ có một văn hóa đặc trưng khác nhau, hoạt động của con người dựa vào một điều kiện xã hội nhất định.Mỗi cộng đồng sẽ có cách thức tiêu dùng, chi tiêu, nhu cầu và mong muốn khác nhau.
Các nhà xuất khẩu phải nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố văn hóa xã hội để có hướng đi đúng và thực hiện tốt trong quá trình xuất khẩu, tìm ra thị trường phù hợp có khả năng phát triển. Ba là môi trường chính trị pháp luật Các quyết định kinh doanh chịu tác động mạnh mẽ từ các luật lệ, cơ quan chính quyền. Các chính sách từ chính phủ có thể làm tăng sự liên kết các thị trường và thúc đẩy tăng trưởng quá trình xuất khẩu bằng việc dở bỏ các hàng rào thuế quan, phi thuế quan, thiết lập các mối quan hệ với các quốc gia…. Các nhà kinh doanh nên tìm hiểu kĩ các chính sách thương mại của quốc gia mình và quốc gia xuất khẩu để tuân thủ các qui định cũng như hưởng lợi từ các chính sách hỗ trợ khi tham gia xuất khẩu.
Bốn là yếu tố cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh của một quốc gia là ưu thế giữa các quốc gia về tài nguyên thiên nhiên, đất đai, nguồn lao động và vốn. Sử dụng những lợi thế này để tạo ra những sản phẩm có chi phí thấp. Tuy nhiên lợi thế cạnh tranh chỉ mang tính chất tương đối, luôn trong quá trình phát triển và chuyển động. Các quốc gia vận dụng những lợi thế vốn có của mình để xuất khẩu những sản phẩm 7 với chi phi thấp nhưng chất lượng ổn định để tồn tại và cạnh tranh lâu dài trên thị trường quốc tế.
Theo Võ Thanh Thu (2008) cho rằng yếu tố ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu sản phẩm của Việt Nam sang thị trường Châu Âu có thể tập hợp thành ba nhóm cơ bản sau: Nhóm các nhân tố nội tại của doanh nghiệp Nhóm nhân tố này bao gồm các nhân tố như: khả năng tài chính, trình độ công nghệ, thiết bị sản xuất, giá thành sản phẩm, nguồn nhân lực…. Đây là các yếu tố quan trọng trong nội bộ doanh nghiệp, nếu được sử dụng hiệu quả, phát huy và phát triển các nhân tố này sẽ giúp doanh nghiệp sản xuất sản phẩm hiệu quả, tiếp cận được nhiều thị trường tiềm năng và đảm bảo phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế cũng như các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Nhóm nhân tố môi trường kinh doanh trong nước Môi trường kinh doanh trong nước với các nhân tố như: sự phát triển của nền kinh tế, cơ sở hạ tầng, hệ thống chính sách pháp luật hiện hành….Đây là những nhân tố ảnh hưởng nhất định đến năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp.
