phần mở đầu , kế t luâ ̣n, khuyến nghị và danh mục tài liê ̣u tham khảo, bố cục của Luâ ̣n văn bao gồ m 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luâ ̣n về chiń h sách thúc đẩ y đổ i mới c ông nghê ̣ khai thác, bảo quản hải sản - Chƣơng 2. Thƣ̣c tra ̣ng hoạt động đổ i mới công nghê ̣ khai thác , bảo quản hải sản cho ngƣ dân Việt Nam - Chƣơng 3. Các giải pháp chính sách thúc đẩy đổi mới công nghệ khai thác, bảo quản hải sản cho ngƣ dân Việt Nam 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ KHAI THÁC, BẢO QUẢN HẢI SẢN 1. Công nghệ và đổi mới công nghệ 1. Khái niệm công nghệ “Công nghệ” là một thuật ngữ phổ biến và đƣợc nhiều ngƣời biết đến. Nó đƣợc xuất hiện nhiều trong các cụm từ KH&CN, khu công nghệ cao, công nghệ chế tạo máy.
Nhƣng để thực sự hiểu nó thì không phải ai cũng hiểu đƣợc rõ ràng. Ngay trong khoa học cũng có nhiều trƣờng phái và có nhiều khái niệm, định nghĩa về công nghệ. Nhƣng dù khái niệm nào cũng có tính chính xác và đúng đắn của nó vì sự tiếp cận khái niệm này là các cách tiếp cận khác nhau giữa các tác giả. Khái niệm công nghệ (technology) đƣợc giáo sƣ ngƣời Đức tên là Johahn Beckmann nêu ra từ thế kỷ 18.
Và từ đó một ngành khoa học mới đƣợc hin ̀ h thành đó là ngành công nghệ. Về định nghĩa công nghệ có rất nhiều các định nghĩa nhƣng tổng kết lại thì định nghĩa này đƣợc tiếp cận theo hai hƣớng chính. Hai hƣớng tiếp cận dựa vào trình độ phát triển kinh tế ở các nƣớc. Và hai hƣớng chính là hƣớng tiếp cận ở các nƣớc có nền kinh tế đang phát triển và hƣớng tiếp cận ở các nƣớc có nền kinh tế phát triển.
Hướng tiếp cận khái niệm công nghệ ở các nước kinh tế phát triển Ở các nƣớc phát triển thì kèm theo cơ sở hạ tầng của họ rất phát triển. Hầu hết các công ty đã đƣợc trang bị một cách hiện đại và hoàn chỉnh. Chính vì sự hoàn thiện của cơ sở hạ tầng và nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế công nghệ cao, nền kinh tế tri thức. Và việc quan niệm về công nghệ của họ có nhiều điểm khác biệt so với các nƣớc đang phát triển.
Đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về công nghệ và có cách tiếp cận ở các nƣớc phát triển 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Và theo hƣớng tiếp cận này thì các nhà khoa học coi công nghệ là “tri thức, kiến thức”. Một số định nghĩa về công nghệ theo xu hƣớng này đƣợc một số nhà khoa học nghiên cứu và đề cập tới nhƣ: F.Rool thì “Công nghệ là dạng kiến thức có thể áp dụng đƣợc việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới”. Theo tác giả thì công nghệ là những kiến thức đƣợc áp dụng vào thực tế và phát tạo ra các sản phẩm mới.Jones thì tác giả cho rằng “Công nghệ là cách thức mà qua đó các nguồn lực đƣợc chuyển thành hàng hóa” (định nghĩa đƣợc đƣa ra năm 1970).
Theo tác giả thì bản chất công nghệ là cách thức (cũng là kiến thức) và xét về mục tiêu, công nghệ đƣợc dùng để chuyển hóa nguồn lực thành hàng hóa.Dunning thì “Công nghệ là nguồn lực bao gồm kiến thức đƣợc áp dụng để nâng cao hiệu quả sản xuất và tiếp thị cho những sản phẩm và dịch vụ đang có và tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mới” (định nghĩa đƣợc đƣa ra năm 1982). Công nghệ là kiến thức không sờ mó đƣợc, không phân chia đƣợc và có lợi về mặt kinh tế khi sử dụng để sản xuất ra các sản phẩm và dịch vụ.Baranson (định nghĩa đƣợc đƣa ra vào năm 1776) thì “Công nghệ là tập hợp các kiến thức về một quy trình hoặc về các kỹ thuật chế biến cần thiết để sản xuất ra các vật liệu cần thiết, cấu kiện và các sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh”. Và theo định nghĩa này thì công nghệ là tập hợp các kiến thức với mục tiêu là sản xuất ra các vật liê ̣u, cấu kiện và sản phẩm. Tiếp theo định nghĩa của tác giả E.Graham đƣa ra năm 1988 thì “Công nghệ là kiến thức không sờ mó đƣợc và không phân chia đƣợc và có lợi về mặt kinh tế khi sử dụng sản xuất ra các sản phẩm dịch vụ”.
Theo tác giả 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Graham thì công nghệ có bản chất là kiến thức khoa học và đƣợc áp dụng vào công nghiệp.strunk thì “Công nghệ là sự áp dụng khoa học vào công nghệ bằng cách sử dụng những nghiên cứu và cách xử lý một cách có hệ thống và phƣơng pháp”. Định nghĩa này đƣợc tác giả đƣa ra vào năm 1986 và theo định nghĩa này thì công nghệ có bản chất là kiến thức khoa học và đƣợc áp dụng vào công nghệ. Sáu định nghĩa mà các tác giả này đƣa ra đã nhấn mạnh bản chất của công nghệ là “kiến thức”, coi công nghệ thuần túy là “phần mềm”, và chủ yếu phản ánh thực tiễn ở các nƣớc phát triển. Hướng tiếp cận khái niệm công nghệ ở các nước đang phát triển Đa số các nƣớc đang phát triển hiện nay có nền kinh tế đang chuyển từ nông nghiệp sang công nghiê ̣p nên đang trong quá trình hoàn thiện cơ sở vật chất của mình.
Trang bị cho nền công nghiệp còn khá là thô sơ. Hiện nay việc thu nạp công nghệ ở các nƣớc đang phát triển, nơi mà nền kinh tế đang đƣợc trang bị để hoàn thiện cơ sở hạ tầng. Theo tổ chức PROTDEC (1982) thì “Công nghệ là mọi kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phƣơng pháp đƣợc sử dụng trong sản xuất công nghiệp, chế biến và dịch vụ”. Trong khái niệm này thì công nghệ là tất cả các yếu tố nhƣ kiến thức, kỹ năng, thiết bị máy móc để phục vụ cho sản xuất.
Theo Ngân hàng thế giới đã đƣa ra định nghĩa về công nghệ “Công nghệ là phƣơng pháp chuyển hóa các nguồn lực thành sản phẩm”. Nó bao gồm 3 yếu tố. - Thông tin về phƣơng pháp. - Phƣơng tiện công cụ sử dụng phƣơng pháp để thực hiện việc chuyển hóa.
- Sự hiểu biết về phƣơng pháp hoạt động nhƣ thế nào và tại sao. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo định nghĩa này thì công nghệ có bản chất là thông tin, công cụ, sự hiểu biết và có mục tiêu chuyển hóa các yếu tố đầu vào thành sản phẩm. Còn theo Sharif thì ông cho rằng “Công nghệ bao gồm khả năng sáng tạo đổi mới và lựa chọn những kỹ thuật khác nhau và sử dụng chúng một cách tối ƣu vào tập hợp các yếu tố bao gồm môi trƣờng, vật chất, xã hội và văn hóa”. Theo định nghĩa của ông thì công nghệ là việc tập hợp phần cứng và phần mềm bao gồm có 4 dạng chính: - Dạng vật thể (vật liệu, công cụ sản xuất, thiết bị và máy móc, sản phẩm hoàn chỉnh.) - Dạng con ngƣời kiến thƣ́c, kỹ năng và kinh nghiệm.
- Dạng ghi chép (bí quyết, quy trình, phƣơng pháp, dữ kiê ̣n thích hợp. đƣợc ghi lại trong các tài liệu). - Dạng thiết bị tổ chức (dịch vụ, phƣơng tiện truyền bá, công ty tƣ vấn, cơ cấu quản lý, hệ thống pháp luật.) Theo định nghĩa này thì công nghệ có bản chất là vật thể (nhƣ thiết bị máy móc) còn gọi là phần kỹ thuật: con ngƣời, phần con ngƣời, ghi chép thông tin, thiết chế tổ chức, phần tổ chức, có mục tiêu, đƣợc sử dụng tối ƣu, để tác động vào các yếu tố môi trƣờng vật chất, xã hội, văn hóa. Theo UNCATAD đƣa ra vào năm 1972 thì “Công nghệ là một đầu vào cần thiết cho sản xuất và nhƣ vậy nó đang đƣợc mua và bán trên thị trƣờng nhƣ mặt hàng hóa đƣợc thể hiện ở một trong những dạng sau: - Tƣ liệu sản xuất đôi khi là các sản phẩm trung gian, đƣợc mua và bán trên thị trƣờng, đặc biệt là gắn với các quyết định đầu tƣ.
- Nhân lực và thông thƣờng là nhân lực có trình độ và đôi khi là nhân lực có trình độ chuyên môn cao và chuyên sâu với khả năng sử dụng các thiết bị và kỹ thuật làm chủ đƣợc bộ máy và giải quyết vấn đề và sản xuất thông tin. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thông tin dù đó là thông tin kỹ thuật hay thông tin thƣơng mại đƣợc đƣa ra trên thị trƣờng hay đƣợc giữ bí mật nhƣ một phần của hoạt động độc quyền. Định nghĩa này cho rằng về bản chất công nghệ là tƣ liệu sản xuất, nhân lực có trình độ và thông tin và có mục tiêu làm đầu vào cần thiết cho sản phẩm. Theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000 cho rằng “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện, dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm”.
Định nghĩa này nói rõ công nghệ bao gồm cả phƣơng tiện hay phần cứng. Trên đây là các định nghĩa theo hƣớng tiếp cận ở các nƣớc có nền kinh tế đang phát triển. Ở đây các định nghĩa nhấn mạnh các dạng thức cụ thể của công nghệ hoặc vật mang kiến thức công nghệ nhƣ thiết bị máy móc, tài liệu. Việc xem xét khái niệm công nghệ này đã nói lên đƣợc nhiều ƣu điểm của việc mua bán công nghệ dƣới hình thức là các dạng thức của công nghệ.
Nó giúp cho các nƣớc đang phát triển dƣới hình thức là các dạng thức của công nghệ. Nó giúp cho các nƣớc đang phát triển mua công nghệ tránh việc phải nghiên cứu lại của các nƣớc đi trƣớc. Kết luận chung về khái niệm công nghệ: Từ các định nghĩa này ta có thể nhận thấy rằng việc tiếp cận khái niệm của các tác giả này là ở các khía cạnh, các góc nhìn khác nhau và phục vụ cho mục đích của tác giả. Các định nghĩa này đều thể hiện đúng đắn các tƣ tƣởng khoa học của tác giả, và các định nghĩa này phù hợp vào từng hoàn cảnh.
Tuy các định nghĩa này có sự khác nhau nhƣng nó đều có bản chất chung là nói tới công nghệ với tƣ cách là tri thức cần có để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Điểm khác nhau giữa các định nghĩa này nằm ở chỗ coi 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những vật mang công nghệ nhƣ máy móc thiết bị sản phẩm trung gian, lao động khoa học và công nghệ nằm trong phạm trù công nghệ hay không?