Điều Dưỡng Chuyên Khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt

Chuyên khảo phân tích Điều dưỡng chuyên khoa tai mũi họng răng hàm mặt mắt, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Ts. Trương Tuấn Anh
• Trường học: Trường Đại Học Điều Dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng Chuyên Khoa
• Đề tài: Điều Dưỡng Chuyên Khoa Tai Mũi Họng Răng Hàm Mặt - Mắt
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM TAI GIỮA, VIÊM TAI XƯƠNG CHŨM VÀ BIẾN CHỨNG
• 1.1. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM MŨI XOANG
• 1.2. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM HỌNG – AMIDAN
• 1.3. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM THANH QUẢN
• 1.4. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH
• 1.5. DỊ VẬT ĐƯỜNG THỞ VÀ DỊ VẬT THỰC QUẢN
• 1.6. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG TAI MŨI HỌNG
• 2. CHƯƠNG 2: RĂNG HÀM MẶT
• 2.1. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH SÂU RĂNG
• 2.2. VIÊM TỦY, VIÊM QUANH CUỐNG RĂNG
• 2.3. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM LỢI - VIÊM QUANH RĂNG
• 2.4. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH NHỔ RĂNG
• 2.5. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG VÙNG HÀM MẶT
• 2.6. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM NHIỄM VÙNG HÀM MẶT

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Điều Dưỡng Chuyên Khoa TMH RHM Mắt

Giáo trình Điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu cho sinh viên ngành điều dưỡng. Nội dung giáo trình không chỉ bao gồm lý thuyết mà còn tích hợp các phương pháp thực hành, giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết trong việc chăm sóc người bệnh. Cuốn giáo trình này được xây dựng dựa trên chương trình đào tạo của Bộ Y tế và đã được giảng dạy tại Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định trong nhiều năm qua.

1.1. Nội dung chính của giáo trình điều dưỡng chuyên khoa

Giáo trình được chia thành ba chương chính, mỗi chương tập trung vào một chuyên khoa: Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt. Mỗi chương đều có mục tiêu rõ ràng và câu hỏi tự lượng giá, giúp sinh viên tự ôn tập và củng cố kiến thức.

1.2. Mục tiêu của giáo trình điều dưỡng chuyên khoa

Mục tiêu của giáo trình là trang bị cho sinh viên những kiến thức cần thiết về chăm sóc người bệnh trong các chuyên khoa, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong lĩnh vực y tế.

II. Những thách thức trong việc giảng dạy điều dưỡng chuyên khoa TMH RHM Mắt

Việc giảng dạy điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu học tập và thực hành. Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức mới và cập nhật các phương pháp điều trị hiện đại. Ngoài ra, sự thay đổi nhanh chóng trong công nghệ y tế cũng đặt ra yêu cầu cao hơn cho chương trình đào tạo.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn lực giảng dạy

Nhiều giáo viên và sinh viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập phù hợp. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và học tập, làm giảm hiệu quả của quá trình đào tạo.

2.2. Cập nhật kiến thức và công nghệ mới

Sự phát triển nhanh chóng của y học hiện đại yêu cầu giáo viên và sinh viên phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới. Việc này không chỉ đòi hỏi thời gian mà còn cần sự đầu tư vào các khóa học và tài liệu mới.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả trong giáo trình điều dưỡng chuyên khoa

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo trình điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy hiện đại. Các phương pháp này bao gồm học tập dựa trên vấn đề, mô phỏng thực hành và học tập kết hợp. Những phương pháp này không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành cần thiết.

3.1. Học tập dựa trên vấn đề

Phương pháp học tập dựa trên vấn đề khuyến khích sinh viên tự tìm hiểu và giải quyết các tình huống thực tế trong chăm sóc người bệnh. Điều này giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

3.2. Mô phỏng thực hành

Mô phỏng thực hành là một phương pháp hiệu quả giúp sinh viên trải nghiệm các tình huống thực tế trong môi trường an toàn. Điều này giúp sinh viên tự tin hơn khi thực hành trong thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình điều dưỡng chuyên khoa TMH RHM Mắt

Giáo trình điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các điều dưỡng viên trong thực tế. Nội dung giáo trình giúp điều dưỡng viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để chăm sóc người bệnh một cách hiệu quả.

4.1. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn giúp nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh. Điều này không chỉ cải thiện sức khỏe của bệnh nhân mà còn nâng cao uy tín của ngành điều dưỡng.

4.2. Đánh giá hiệu quả của giáo trình trong đào tạo

Đánh giá hiệu quả của giáo trình là một phần quan trọng trong quá trình cải tiến chương trình đào tạo. Các phản hồi từ sinh viên và giảng viên sẽ giúp điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy cho phù hợp hơn.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình điều dưỡng chuyên khoa TMH RHM Mắt

Giáo trình điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt là một tài liệu quan trọng trong việc đào tạo điều dưỡng viên. Với sự phát triển không ngừng của y học, giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Tương lai của giáo trình sẽ phụ thuộc vào sự đóng góp ý kiến từ các giảng viên, sinh viên và các chuyên gia trong ngành.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Định hướng phát triển giáo trình sẽ tập trung vào việc cập nhật kiến thức mới, cải tiến phương pháp giảng dạy và tăng cường sự tương tác giữa giảng viên và sinh viên.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc cải tiến giáo trình

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, bao gồm các điều dưỡng viên và chuyên gia y tế, trong việc đóng góp ý kiến và phản hồi về giáo trình sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng - Răng Hàm Mặt - Mắt được Bộ Y tế và Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định nghiệm thu, xuất bản năm 2017. Tài liệu do TS. Trương Tuấn Anh và ThS. Bùi Thị Tuyết Anh đồng chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của BSCKI. Vũ Hoàng Anh, Bs. Nguyễn Thị Hòa và ThSĐD. Trần Thị Hồng Hạnh. Giáo trình giữ vị trí là học phần chuyên khoa bắt buộc trong chương trình đào tạo Cử nhân Điều dưỡng hệ chính quy và hệ cao đẳng liên thông.

Mục tiêu học tập của giáo trình được thiết lập nhằm trang bị cho người học:

• Kiến thức giải phẫu, sinh lý học ứng dụng và cơ chế bệnh sinh của các bệnh lý thường gặp thuộc ba chuyên khoa hệ giác quan và đầu mặt cổ.
• Khả năng phân tích triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và các biến chứng ngoại khoa, nội sọ.
• Năng lực lập và thực hiện kế hoạch chăm sóc điều dưỡng theo quy trình chuẩn 5 bước (Nhận định, Chẩn đoán điều dưỡng, Lập kế hoạch, Thực hiện kế hoạch, Đánh giá).
• Kỹ năng thực hiện các thủ thuật chăm sóc chuyên khoa và giáo dục sức khỏe phòng bệnh cho người bệnh.

Cấu trúc giáo trình gồm 3 chương tương ứng với 3 chuyên khoa: Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt và Mắt. Cách tiếp cận của tài liệu kết hợp giữa y học chứng cứ và quy trình chăm sóc lâm sàng. Điểm đặc thù của giáo trình là việc hệ thống hóa các quy trình kỹ thuật điều dưỡng tại chỗ (làm thuốc tai, nhỏ mũi, xông khí dung, chế độ hậu phẫu chuyên biệt) đi kèm hệ thống mục tiêu và câu hỏi tự lượng giá ở từng bài học.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Chăm sóc người bệnh Tai Mũi Họng:

  • Viêm tai giữa, viêm tai xương chũm và biến chứng: Cung cấp giải phẫu hòm nhĩ, vòi nhĩ, hệ thống tế bào xương chũm; bệnh học viêm tai giữa cấp qua 3 giai đoạn (xung huyết, ứ mủ, vỡ mủ); viêm tai giữa mủ mạn tính; viêm tai xương chũm mạn tính hồi viêm và 5 thể xuất ngoại (thể sau tai với dấu hiệu Jacques, thể thái dương - mỏm tiếp, thể Bezold với dấu hiệu Lux, thể ống tai với lỗ dò Gellé, thể nền chũm); các biến chứng nội sọ (viêm màng não, áp xe não, viêm tĩnh mạch bên với nghiệm pháp Quickenstedt-Stookey).
  • Viêm mũi xoang, viêm VA (Végétations Adénoïdes): Cấu trúc phức hợp lỗ thông - khe cuốn; vòng bạch huyết Waldeyer; phân loại nhóm xoang trước (xoang trán, xoang hàm, xoang sàng trước) và nhóm xoang sau (xoang sàng sau, xoang bướm); cơ chế bệnh sinh Parkon; các điểm đau Ewing, hố nanh, Grunwald; biến chứng "bộ mặt VA" ở trẻ em.
  • Viêm họng - Amidan: Phân khu tị hầu, khẩu hầu, thanh hầu; bệnh học viêm do virus và vi khuẩn (liên cầu tan huyết $\beta$ nhóm A); biến chứng viêm tấy/áp xe quanh amidan, thấp tim, viêm cầu thận cấp.
  • Viêm thanh quản: Cấu trúc khung sụn (sụn giáp, sụn nhẫn, sụn phễu, sụn thanh nhiệt), dây thanh âm; phân loại 3 mức độ khó thở thanh quản; bệnh học viêm thanh quản rít ở trẻ em; các tổn thương mạn tính (hạt xơ dây thanh đối xứng ở 1/3 trước, u nang, polyp).
  • Dị vật đường thở, dị vật thực quản và chấn thương Tai Mũi Họng: Xử trí cấp cứu tắc nghẽn hô hấp và chấn thương vùng cổ mặt.

• Chương 2: Chăm sóc người bệnh Răng Hàm Mặt:

  • Bệnh học mô cứng của răng: Sâu răng, viêm tủy răng, viêm quanh cuống răng.
  • Bệnh lý nha chu và mô mềm: Viêm lợi, viêm quanh răng.
  • Can thiệp ngoại khoa miệng và hàm mặt: Chăm sóc người bệnh nhổ răng, chấn thương gãy xương vùng hàm mặt, các khối viêm nhiễm mô tế bào vùng hàm mặt.

• Chương 3: Chăm sóc người bệnh Mắt:

  • Bệnh học bán phần trước và nhãn áp: Viêm kết mạc, viêm loét giác mạc, viêm mống mắt thể mi, cấp cứu Glôcôm (Glaucoma) góc đóng cơn cấp.
  • Bệnh lý môi trường trong suốt và cấp cứu: Đục thủy tinh thể, chấn thương đụng dập và bỏng mắt (hóa chất, nhiệt).

Logic phát triển nội dung:

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết giải phẫu - sinh lý chuyên sâu: Cấu tạo chuỗi xương con (xương búa, xương đe, xương bàn đạp), màng nhĩ (màng chùng Shrapnell, màng căng, nón sáng Politzer); cấu trúc mê nhĩ màng - mê nhĩ xương, cơ quan Corti và dây thần kinh sọ số VIII đảm nhiệm chức năng nghe và thăng bằng. Vòng bạch huyết Waldeyer đảm nhiệm miễn dịch tại chỗ (IgA, IgE). Khung sụn thanh quản và cơ chế khép thanh môn bảo vệ đường thở.
• Nguyên lý bệnh sinh học: Sơ đồ bệnh sinh viêm mũi xoang của Parkon mô tả vòng xoắn: phù nề niêm mạc $\rightarrow$ tắc lỗ thông $\rightarrow$ giảm áp lực khí trong xoang (áp lực âm) $\rightarrow$ ứ đọng dịch $\rightarrow$ suy giảm hệ thống lông nhầy $\rightarrow$ nhiễm khuẩn thứ phát. Bệnh tích Cholesteatome phá hủy xương qua enzym acid phosphatase và collagenase. Phản ứng quá mẫn và tự miễn sau nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A.
• Khung quy trình điều dưỡng chuẩn: Áp dụng hệ thống danh mục chẩn đoán điều dưỡng dựa trên nhu cầu thực tế của người bệnh (tăng thân nhiệt, đau nhức theo vùng giải phẫu, nguy cơ biến chứng tắc nghẽn đường thở, thiếu hụt kiến thức tự chăm sóc).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật điều dưỡng chuyên khoa:
  • Quy trình làm thuốc tai: Chuẩn bị đèn Clar, kẹp khuỷu, loa soi tai; rửa sạch bằng dung dịch NaCl 0,9% hoặc $\text{H}_2\text{O}_2$ 12 thể tích (TT); lau khô bằng que tăm bông; nhỏ dung dịch Cloroxit 0,4%, cồn Boric 1% hoặc phun bột acid boric nguyên chất.
  • Quy trình nhỏ mũi đúng tư thế: Đặt người bệnh nằm ngửa, đầu ngửa tối đa ra ngoài mép giường, hướng hai hốc mũi lên trên; hướng dẫn xì mũi từng bên một trước khi nhỏ thuốc.
  • Kỹ thuật xông mũi họng bằng hơi nước nóng ($60\text{–}70^\circ\text{C}$ với tinh dầu bạc hà, khuynh diệp) và khí dung kháng sinh/hydrocortison (hướng dẫn người bệnh phát âm "kê..." kéo dài).
  • Chuẩn bị dụng cụ và phụ tá phẫu thuật: Nạo VA bằng dụng cụ Mour hoặc La Force với banh miệng David; phẫu thuật tiệt căn xương chũm; phẫu thuật nội soi chức năng xoang (FESS).
• Kỹ năng nhận định và phân tích lâm sàng:
  • Phân độ 3 giai đoạn khó thở thanh quản (Cấp 1: khó thở khi gắng sức; Cấp 2: khó thở thì hít vào, co kéo cơ hô hấp, tiếng ho ông ổng; Cấp 3: thở nhanh nông, li bì, tím tái).
  • Khám phát hiện các điểm đau xoang (Ewing, hố nanh, Grunwald) và các dấu hiệu ngoại khoa (dấu hiệu Jacques, dấu hiệu Lux, lỗ dò Gellé).
  • Khám và đánh giá vết mổ, dẫn lưu bấc gạc, phát hiện liệt dây thần kinh số VII ngoại biên sau phẫu thuật xương chũm (yêu cầu nhắm mắt, thổi sáo).
• Kỹ năng xây dựng chế độ chăm sóc hậu phẫu chuyên biệt:
  • Thực hiện chế độ dinh dưỡng theo từng ngày sau cắt Amidan: Ngày 1-2 uống sữa lạnh; Ngày 3-4 ăn cháo lỏng để nguội; Ngày 5-6 ăn cơm nhão với thịt băm; Ngày 7-8 ăn cơm thường để nguội; Ngày thứ 9 trở đi ăn uống bình thường (tránh thức ăn chua cay, kiêng đánh răng trong tuần đầu).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp sư phạm y học dựa trên giải quyết vấn đề (Problem-Based Learning - PBL) gắn liền với quy trình chăm sóc lâm sàng:

• Tiếp cận sư phạm tích hợp: Mỗi bài học mở đầu bằng hệ thống mục tiêu định lượng và kết thúc bằng kế hoạch chăm sóc chi tiết kèm quy trình kỹ thuật. Lý thuyết bệnh học đóng vai trò cơ sở để xây dựng các can thiệp điều dưỡng phù hợp.
• Tình huống lâm sàng và bài tập thực hành: Nội dung đưa ra các tình huống thực tế như xử trí trẻ sốt cao kèm co giật trong viêm VA cấp, chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật nội soi mũi xoang có đặt bấc gạc mũi, hoặc theo dõi phát hiện biến chứng áp xe não và viêm tĩnh mạch bên do tai.
• Phương pháp đánh giá và tự lượng giá đa dạng: Cuối mỗi bài học đều có bộ công cụ lượng giá bao gồm 4 định dạng bài tập:
  1. Câu hỏi phân biệt Đúng - Sai: Kiểm tra kiến thức an toàn người bệnh (ví dụ: không tán bột thuốc viên thổi vào tai thủng màng nhĩ, không dùng Naphazolin 1‰ cho trẻ dưới 6 tuổi).
  2. Câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn (MCQ): Đánh giá khả năng lựa chọn can thiệp ưu tiên (ví dụ: dấu hiệu phân biệt viêm xương chũm hồi viêm, triệu chứng có giá trị nhất trong chẩn đoán thể xuất ngoại).
  3. Bài tập ghép đôi (Matching): Nối triệu chứng lâm sàng với giai đoạn bệnh hoặc nối điểm đau với vị trí giải phẫu xoang.
  4. Bài tập điền khuyết sơ đồ giải phẫu: Điền tên các mốc cấu trúc trên hình vẽ soi màng nhĩ, hình soi họng miệng và hình khung sụn thanh quản.
• Hướng dẫn tự học: Giáo trình cung cấp chỉ dẫn cụ thể về việc lập bảng so sánh triệu chứng (như mủ nhầy trong viêm tai giữa mạn không biến chứng đối chiếu với mủ thối khẳn, óng ánh váng mỡ có Cholesteatome trong viêm xương chũm) để sinh viên tự ôn tập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp các kỹ thuật ngoại khoa hiện đại: Giáo trình cập nhật phương pháp phẫu thuật nội soi chức năng xoang (FESS - Functional Endoscopic Sinus Surgery) nhằm phục hồi sự dẫn lưu sinh lý của phức hợp lỗ thông mũi xoang, thay thế cho các phương pháp phẫu thuật kinh điển trước đây (tiệt căn xoang Caldwell-Luc).
• Chuẩn hóa quy trình thực hành điều dưỡng: Tài liệu quy định chi tiết nồng độ, liều lượng và kỹ thuật sử dụng các thuốc điều trị tại chỗ chuyên khoa:
  • Dung dịch súc họng BBM (Borat natri, Bicarbonat natri, Menthol), dung dịch Clorat kali 1%.
  • Dung dịch bôi niêm mạc họng SMC (Salixylat natri, Menthol, Cocain).
  • Thuốc nhỏ tai Glycerin borat 5%, Cloroxit 0,4%, cồn Boric 1%.
  • Chống chỉ định các thuốc co mạch nồng độ cao ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
• Gắn liền thực hành lâm sàng với y tế cộng đồng: Giáo trình đưa ra các hướng dẫn chăm sóc sức khỏe ban đầu, loại bỏ các quan niệm và tập quán có hại trong cộng đồng như việc tự ý tán nhuyễn thuốc viên kháng sinh để thổi vào tai, hoặc bịt hai bên mũi cùng lúc khi xì mũi gây nguy cơ đẩy mủ qua vòi nhĩ vào hòm tai.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên điều dưỡng: Sinh viên đại học ngành Điều dưỡng (năm thứ 3 hoặc năm thứ 4), sinh viên cao đẳng điều dưỡng trong học phần Điều dưỡng chuyên khoa lẻ.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Sinh viên cần hoàn thành các học phần:
  • Giải phẫu học - Sinh lý học người: Nắm vững cấu trúc giải phẫu vùng đầu mặt cổ, các giác quan và sinh lý dẫn truyền thần kinh.
  • Điều dưỡng cơ sở: Thành thạo quy trình điều dưỡng, kỹ thuật vô khuẩn, tiêm truyền, theo dõi dấu hiệu sinh tồn.
  • Dược lý học, Vi sinh - Ký sinh trùng: Hiểu biết về kháng sinh, thuốc chống viêm, phổ vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp trên.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy lý thuyết chuẩn và khung hướng dẫn thực hành lâm sàng tại bệnh viện cho các học phần chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt, Mắt.
• Cán bộ y tế tự học và tra cứu: Điều dưỡng viên đang công tác tại các khoa khám bệnh, phòng thủ thuật chuyên khoa và các khoa điều trị nội trú Tai Mũi Họng - Mắt - Răng Hàm Mặt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho sinh viên đào tạo Cử nhân Điều dưỡng bậc đại học, đồng thời là tài liệu học tập cho sinh viên cao đẳng điều dưỡng và tài liệu tra cứu quy trình kỹ thuật cho điều dưỡng viên lâm sàng tại các cơ sở y tế.

2. Cần trang bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức về Giải phẫu - Sinh lý học (đặc biệt là giải phẫu vùng tai, mũi xoang, họng thanh quản, hệ thống răng hàm mặt và nhãn cầu), Dược lý học đại cương, Vi sinh học lâm sàng và các kỹ thuật điều dưỡng cơ bản.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với giáo trình bệnh học ngoại khoa?

Giáo trình không đi sâu vào kỹ thuật phẫu thuật của bác sĩ mà tập trung vào Quy trình Điều dưỡng (Nursing Process): kỹ năng nhận định triệu chứng, xác định chẩn đoán điều dưỡng, thực hiện các thủ thuật can thiệp tại chỗ (làm thuốc tai, nhỏ mũi, súc họng, phụ tá mổ) và lập kế hoạch chăm sóc, dinh dưỡng hậu phẫu.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên bám sát mục tiêu ở đầu mỗi bài, kết hợp đọc phần giải phẫu sinh lý ứng dụng trước khi đi vào phần bệnh học; sau đó thực hành xây dựng kế hoạch chăm sóc theo 5 bước và hoàn thành toàn bộ hệ thống câu hỏi tự lượng giá ở cuối bài để củng cố kiến thức.

5. Giáo trình có cung cấp tài liệu tự lượng giá đi kèm không?

Có. Mỗi bài học đều tích hợp sẵn hệ thống câu hỏi tự lượng giá bao gồm 4 dạng: câu hỏi phân biệt Đúng/Sai, câu hỏi trắc nghiệm khách quan (MCQ), bài tập đối chiếu ghép đôi và sơ đồ điền khuyết mốc giải phẫu.

---

Kết luận

Giáo trình Điều dưỡng chuyên khoa Tai Mũi Họng - Răng Hàm Mặt - Mắt (2017) của Đại học Điều dưỡng Nam Định là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp hệ thống kiến thức bệnh lý và kỹ năng can thiệp điều dưỡng chuyên sâu cho ba chuyên khoa giác quan và đầu mặt cổ. Lộ trình học tập đề xuất cho sinh viên bao gồm:

[Nắm vững Giải phẫu & Sinh lý ứng dụng]
[Phân tích Bệnh học & Nhận định Lâm sàng]
[Thực hành Kỹ thuật Chăm sóc & Xử trí Biến chứng]
[Đánh giá qua Bộ câu hỏi Tự lượng giá từng bài]

Để tối ưu hóa việc tiếp thu, người học nên kết hợp tra cứu các tài liệu giải phẫu học định khu vùng đầu mặt cổ, Atlas hình ảnh nội soi Tai Mũi Họng - Mắt và các bảng kiểm quy trình kỹ thuật điều dưỡng lâm sàng do Bộ Y tế ban hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM TAI GIỮA,. 5 VIÊM TAI XƯƠNG CHŨM VÀ BIẾN CHỨNG. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM MŨI XOANG,.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM HỌNG – AMIDAN. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM THANH QUẢN. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH. 56 DỊ VẬT ĐƯỜNG THỞ VÀ DỊ VẬT THỰC QUẢN.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG TAI MŨI HỌNG. 72 Chương 2: RĂNG HÀM MẶT. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH SÂU RĂNG,. 85 VIÊM TỦY, VIÊM QUANH CUỐNG RĂNG.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM LỢI - VIÊM QUANH RĂNG. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH NHỔ RĂNG. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG VÙNG HÀM MẶT. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM NHIỄM VÙNG HÀM MẶT.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM KẾT MẠC. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM LOÉT GIÁC MẠC. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM MỐNG MẮT. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH GLÔCÔM GÓC ĐÓNG CƠN CẤP.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH ĐỤC THUỶ TINH THỂ. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH CHẤN THƯƠNG - BỎNG MẮT. TAI MŨI HỌNG Bài 1. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH VIÊM TAI GIỮA, VIÊM TAI XƯƠNG CHŨM VÀ BIẾN CHỨNG MỤC TIÊU 1.

Trình bày và phân tích được nguyên nhân, triệu chứng, hướng điều trị và cách phòng bệnh viêm tai giữa, viêm tai xương chũm. Mô tả được các biến chứng nội sọ do tai. Trình bày và phân tích được kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm tai giữa, viêm tai xương chũm hoặc có biến chứng nội sọ do tai. Sơ lược giải phẫu, sinh lý tai 1.

Nhắc lại giải phẫu tai Tai gồm có 3 phần: tai ngoài, tai giữa và tai trong. Tai ngoài gồm có vành tai và ống tai ngoài. Tai giữa gồm có hòm nhĩ, vòi nhĩ và xương chũm. Hòm nhĩ giống như một cái hộp có 6 mặt.

Bộ phận chủ yếu trong hòm nhĩ là tiểu cốt (chuỗi xương con) gồm có xương búa, xương đe và xương bàn đạp. Ba xương khớp với nhau thành chuỗi xương con. Các xương này được treo vào thượng nhĩ bằng các dây chằng. Các thành hòm nhĩ: Mặt ngoài: là màng nhĩ ngăn cách tai ngoài và tai giữa.

Màng nhĩ hình bầu dục lõm ở giữa như cái nón, đỉnh nón là rốn nhĩ. Màng nhĩ có 2 phần: phần trên là màng trùng Shrapnell hình tam giác chiếm 1/4, phần dưới là màng căng hình tròn chiếm 3/4. Ranh giới giữa hai phần là dây chằng nhĩ búa trước và sau. Khi chiếu đèn, nón sáng Politzer hình tam giác được tạo thành.

Phân khu: Kẻ 1 đường đi qua cán xương búa, đường 2 vuông góc đi qua rốn nhĩ chia màng nhĩ thành 4 khu: trước trên, trước dưới, sau trên và sau dưới.Khu sau dưới là nơi chích màng nhĩ khi hòm nhĩ ứ mủ. Màng mỏng Shrapnell 2. Nón sáng Politzer Hình 1. Hình soi màng nhĩ Thành dưới: là đáy nhĩ, thấp hơn ống tai ngoài 2-3 mm, liên quan đến vịnh tĩnh mạch cảnh trong và dây IX, X, XI (lỗ rách sau).

Thành trước: ở giữa và dưới có lỗ vòi nhĩ. Thành sau: liên quan với xương chũm. Vòi nhĩ : là một cái ống dài độ 35mm, đi từ thành trước hòm nhĩ đến thành bên của họng mũi. Vòi nhĩ tận cùng ở thành bên họng mũi bằng một cái loa hình dấu mũ gọi là loa vòi.

Xương chũm: trong xương chũm có nhiều hốc rỗng gọi là tế bào. Có một tế bào lớn nhất gọi là sào bào. Sào bào thông với hòm nhĩ bằng một cái ống gọi là sào đạo. Quá trình viêm từ hòm nhĩ có thể lan vào sào bào đến khối xương chũm.Mặt trong sau xương chũm có tĩnh mạch bên (dẫn lưu máu từ nội sọ về tĩnh mạch cảnh trong).

Phía dưới là tường dây VII dầy 2 mm ngăn cách hòm nhĩ và sào bào. Trong tường có cống Falôp và đoạn 3 dây VII. Tai trong gồm mê nhĩ xương và mê nhĩ màng: Mê nhĩ xương là những hốc xương có cấu trúc rất đặc và cứng, khi bị vỡ không liền lại. Nó gồm có ba phần: ốc tai xương, tiền đình xương và các ống bán khuyên xương.

Ốc tai xương 2. Tiền đình xương 3. Ống bán khuyên ngoài 4. Ống bán khuyên sau 5.

Ống bán khuyên trên Hình 1. Mê nhĩ xương Mê nhĩ màng nằm trong mê nhĩ xương như thân ốc sên nằm trong vỏ ốc. Nó cũng gồm có ba phần: ốc tai màng, tiền đình màng và các ống bán khuyên màng. Giữa mê nhĩ xương và mê nhĩ màng có lớp dịch gọi là ngoại dịch.

Trong mê nhĩ màng có chất dịch thứ hai gọi là nội dịch. Trong ống ốc tai có nội dịch, có màng đáy, màng mái và màng nuôi. Trên màng đáy có bộ phận tiếp thu các rung động âm thanh là cơ quan Corti. Cơ quan Corti chứa đựng các tế bào thính giác (tế bào lông) và tế bào đệm, từ tế bào thính giác xuất phát các sợi thần kinh, tập hợp đi vào hạch xoắn, từ hạch xoắn hình thành dây thần kinh ốc tai.

Dây thần kinh: các nhánh dây thần kinh tiền đình và dây thần kinh ốc tai kết hợp thành dây thần kinh số VIII. Sinh lý tai Tai có hai chức năng chính: nghe và thăng bằng. Sinh lý nghe Tai ngoài: Vành tai định hướng và hứng các sóng âm trong không khí. Tai giữa: Màng nhĩ rung động tác động vào cán xương búa, qua chuỗi xương con chuyển âm thanh từ tai ngoài vào tai trong.

Tai trong: Những rung động cơ học đưa vào cửa sổ bầu dục và qua không khí tới cửa sổ tròn. Khi xương bàn đạp ấn vào cửa sổ bầu dục, ngoại dịch di chuyển tác động vào nội dịch qua màng đáy và màng Resne. Màng đáy rung động với các kích thích âm mà nó nhận được làm rung động các tế bào lông (cơ quan Corti). Những rung động cơ học sẽ biến đổi thành các xung thần kinh.

Các xung thần kinh này được dẫn truyền theo đường dây thần kinh đến vỏ não. Ở vỏ não sẽ diễn ra quá trình phân tích tổng hợp để có được cảm giác nghe. Chức năng thăng bằng Nhờ có hệ thống đảm bảo thăng bằng nên chúng ta mới không ngã dù ở tư thế tĩnh (ngồi, đứng) hay vận động (đi, chạy). Tai trong tham gia vào chức năng thăng bằng do các ống bán khuyên và tiền đình.

Các ống bán khuyên đảm bảo sự thăng bằng vận động còn tiền đình đảm bảo thăng bằng tĩnh tại. Đặc điểm tổn thương 1. Đặc điểm tổn thương của viêm tai giữa Bệnh tích chính là viêm niêm mạc hòm nhĩ: niêm mạc trở nên dày đỏ, chứa nhiều bạch cầu và tiết ra dịch rỉ viêm. Đồng thời niêm mạc của vòi Eustachie cũng bị viêm và nề làm cho sự thông thương của loa vòi bị hạn chế.

Niêm mạc của sào bào và các tế bào chũm cũng có thể bị viêm. Trong sào bào cũng có thể có mủ nhưng chỉ tổn thương ở niêm mạc. Khi người bệnh có viêm tai giữa mạn tính: Ở niêm mạc vòi nhĩ bị viêm mạn tính xuất tiết; niêm mạc hòm nhĩ bị thâm nhiễm bạch cầu, phù nề, dày lên nhất là ở thượng nhĩ; màng nhĩ có lỗ thủng ở góc phần tư trước dưới, lỗ thủng bờ nhẵn, không sát xương; niêm mạc ở sào bào và các tế bào chũm cũng có thể bị viêm làm cho sự phát triển của thông bào xương chũm ngừng trệ, thông bào thu hẹp. Đặc điểm tổn thương của viêm tai xương chũm Bệnh tích thường lan rộng khắp tế bào chũm.

Bệnh tích xương chủ yếu là viêm loãng xương, viêm tắc mạch máu xương. Các vách ngăn bị phá vỡ dần, các ổ mủ tập trung lại thành túi mủ. Đôi khi xương chết thành từng khối tạo thành xương mục. Lớp vỏ ngoài xương cũng bị thủng và mủ xuất ngoại dưới cốt mạc hoặc dưới da.

Mủ cũng có thể ăn mòn lớp vỏ trong của xương chũm và đổ vào nội sọ, ít thấy hiện tượng phản ứng xương hình thành một lớp đặc bao quanh ổ mủ Cholesteatome là loại bệnh tích đặc biệt phá hủy xương nhanh mạnh do tiết ra các enzym ly giải protein đặc biệt là acid photphatase, collagenase.Viêm tai giữa Do viêm mũi họng, xoang, V.A, vi khuẩn đi qua vòi nhĩ. Sau các bệnh: cúm, sởi, ho gà, bạch hầu. Các chấn thương ở tai gây rách màng nhĩ hoặc thay đổi áp suất đột ngột như đi máy bay, thợ lặn.Viêm tai xương chũm Do viêm tai giữa điều trị không tốt. Bệnh từ tai giữa vào sào đạo  sào bào  xương chũm.

Viêm tai giữa sau các bệnh nhiễm trùng nặng: sởi, cúm… Do cấu trúc giải phẫu: xương chũm được cấu tạo gồm nhiều thông bào nên dễ bị viêm. Viêm tai giữa 3. Viêm tai giữa cấp. Viêm tai giữa cấp là một tình trạng viêm cấp tính của tai giữa, tiến triển trong vòng ba tuần.

Triệu chứng thay đổi tuỳ theo nguyên nhân, lứa tuổi, thể trạng. Sau đây là thể điển hình thường gặp do viêm mũi họng ở trẻ nhỏ. Giai đoạn đầu (xung huyết) Trẻ đang bị viêm mũi họng với các triệu chứng: ngạt, chảy mũi, đau họng, ho. Sốt tăng lên (thường tới 400C), có cảm giác căng tức trong tai hay đau nhói.

Khám: màng nhĩ đỏ, mạch máu giãn dọc theo cán búa hoặc ở màng trùng. Giai đoạn ứ mủ Toàn thân: thể trạng nhiễm trùng: sốt cao, mệt mỏi. Trẻ dưới 12 tháng thường kèm theo ỉa chảy, quấy khóc. Cơ năng : Đau sâu trong tai ngày càng tăng, lan ra sau tai, thái dương.

Trẻ nhỏ khóc thét khi chạm vào tai đau;nghe kém tiếng trầm; thường có ù tai. Thực thể: màng nhĩ đục, phồng căng kiểu mặt kính đồng hồ hoặc khu trú ở một phần màng nhĩ như hình vú bò. Giai đoạn vỡ mủ: Mủ ứ nhiều tự vỡ hoặc do chích màng nhĩ. Triệu chứng toàn thân và cơ năng giảm rõ rệt: Giảm sốt, ỉa chảy thường giảm ngay; đau tai giảm dần, nghe khá lên, đỡ ù tai; chảy mủ tai loãng hay đặc không có mùi thối.

Thực thể: màng nhĩ có lỗ thủng tuỳ theo tự vỡ hay do chích. Viêm tai giữa mạn tính mủ Viêm tai giữa mạn tính mủ là một tình trạng chảy mủ tai mạn tính ( > 6 tuần) qua lỗ thủng màng nhĩ. Cơ năng: Người bệnh đau tai ít, thỉnh thoảng thấy nặng tai, nhức nửa đầu bên bệnh, nghe kém ngày càng tăng, ù tai từng lúc, tiếng trầm, chảy mủ tai là triệu chứng quan trọng nhất, chảy mủ tai kéo dài, từng đợt. Có hai loại mủ nhày và mủ thối.

Mủ nhày: mủ chảy ra nhày như mũi, kéo thành sợi, không tan trong nước, không thối, chảy nhiều sau chảy mũi. Mủ thối: mủ chảy ra có mùi thối, màu vàng hay trắng đục, có khi lẫn máu. Thực thể: lỗ thủng màng nhĩ có kích thước, vị trí khác nhau, sát hoặc không sát khung xương, có thể có sùi hay polip. Vị trí lỗ thủng màng nhĩ 3.