CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG PHÂN PHỐI HÀNG HOÁ I VAITRO CUA HE THONG PHAN PHỐI HÀNG HOÁ TRONG NỀN KINH TE THI TRUONG 1. Khái niệm hệ thống phân phối hang hoá Trong nền kinh tế thị trường, hàng hoá từ người sản xuất đi đến người tiêu dùng hoặc người sử dụng cuối cùng phải qua một chuỗi các hoạt động mua và bán. Hệ thống phân phối hàng hoá (HTPPHH) là thuật ngữ mô tả toàn bộ quá trình lưu thông tiêu thụ hàng hoá trên thị trường. Chúng là những dòng chuyển quyển sở hữu các hàng hoá qua các doanh nghiệp và tổ chức khác nhau để tới người mua cuối cùng.
Từ những quan điểm nghiên cứu khác nhau, chúng ta có thể có những quan niệm khác nhau về HTPPHH. Trên quan điểm của các doanh nghiệp - chủ thể kinh doanh, HTPPHH là các hình thức liên kết của các DN trên thị trường để cùng thực hiện một mục đích kinh doanh. Người sản xuất (hay nhập khẩu) phải qua các TGTM nào để đưa sản phẩm của họ đến người tiêu dùng, vì vậy HTPPHH là các hình thức lưu thông sản phẩm qua các trung gian khác nhau. Dưới quan điểm quản lý việc tiêu thụ sản phẩm của các DN, HTPPHH là một sự tổ chức hệ thống các quan hệ bên ngoài DN để quản lý các hoạt động phân phối hàng hoá nhằm đạt các mục tiêu kinh doanh.
HTPPHH là hệ thống các quan hệ của một tập hợp các DN và cá nhân độc lập và phụ thuộc lẫn nhau tham gia vào quá trình đưa hàng hoá từ người sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng. Nó là một chuỗi các mối quan hệ giữa các tổ chức liên quan trong quá trình mua và bán hàng hoá. Mỗi doanh nghiệp trong kinh doanh chắc chắn tham gia vào một hoặc một số HTPPHH nhất định. Ví dụ, với một doanh nghiệp xuất khẩu gạo, HTPP của họ bao gồm: hệ thống thu mua gạo từ những người nông dân và hệ thống xuất khẩu gạo ra thị trường nước ngoài.
HTPP là đối tượng để tổ chức, quản lý như một công cụ kinh doanh trọng yếu của các DN trên thị trường. Hệ thống phân phối hàng hoá còn được xem xét trên bình diện vĩ mô. Bởi vì, các HTPPHH của vô số doanh nghiệp tạo nên hệ thống thương mại, hệ thống PPHH chung rất phức tạp của toàn bộ nền kinh tế. Đây là các hệ thống lưu thông, tiêu thụ hàng hoá của các DN trên thị trường, theo nhiều chiều, nhiều hướng khác nhau nhằm đáp ứng nhu câu của thị trường.
HTPPHH vĩ mô của mỗi quốc gia có chức năng làm phù hợp cung cầu hàng hoá trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế, HTPPHH vĩ mô bao gồm tất cả các dòng chảy: hàng hoá và dịch vụ của nền kinh tế từ người sản xuất tới người tiêu dùng cuối cùng (cả tiêu dùng cá nhân và tiêu đùng cho sản xuất) nhằm đảm bảo cung cầu phù hợp và đạt các mục tiêu của xã hội. Toàn bộ hệ thống phân phối hàng hoá vĩ mô là đối tượng nghiên cứu để hoạch định các chính sách tổ chức và quản lý lưu thông phân phối của nhà nước. Để phát triển được được các HTPPHH của các doanh nghiệp cũng như toàn bộ HTPPHH của quốc gia chúng ta phải hiểu được sự hoạt động của chúng. Mỗi HTPPHH hoạt động được thông qua các dòng vận động (dòng chảy) để đảm bảo cho hàng hoá đến được địa điểm tiêu dùng như: chuyển quyền sở hữu, đàm phán, vận động vật chất của hàng hoá, thanh toán, thông tin, xúc tiến đặt hàng, chia sẻ rủi ro, tài chính, thu hồi, tái sử dụng lại bao gói.
Các dòng chảy này kết nối các thành viên của HTPP với nhau. Các HTPPHH ví như dòng chảy vì các hoạt động phân phối hàng hoá trong hệ thống là một quá trình vận động liên tục không ngừng. Mỗi dòng chảy là một tập hợp các chức năng phân phối được thực hiện bởi các thành viên tham gia hệ thống PP. Tất cả các chức năng phân phối trong mỗi HTPPHH đều cần được thực hiện bởi một doanh nghiệp hoặc cá nhân nào đó.
Nhưng không cần thiết mọi DN đều tham gia vào tất cả các dòng chảy. Các HTPPHH có sự phân công lao động và chuyên môn hoá trong từng hệ thống và cả ở tầm vĩ mô. Các tổ chức kinh doanh nhất định chuyên môn hoá vào một hoặc một số công việc phân phối nhất định. DN sản xuất và nhập khẩu sử dụng những TGTM hoặc tổ chức bổ trợ khác để thực hiện công việc phân phối là vì họ thực hiện các chức năng phân phối hiệu quả hơn.
Hàng hoá lưu thông qua các HTPPHH thông qua cơ chế "kéo đẩy". Cơ chế kéo nghĩa là các DN dùng các biện pháp tác động vào nhu cầu của người tiêu dùng cuối cùng để tạo ra mong muốn của họ, để họ tạo nên lực hút hàng hoá ra thị trường. Cơ chế đẩy nghĩa là DN sử dụng các biện pháp thúc đẩy các thành viên của HTPP tăng cường hoạt động tiêu thụ tạo thành lực đẩy hàng hoá ra thị trường. Sự hoạt động của HTPPHH rất phức tạp do có nhiều dòng vận động trong HTPP và nhiều DN và cá nhân tham gia vào HTPP.
Sự vận động liên tục chính là bản chất của các HTPPHH. * Các thành viên của HTPPHH Các doanh nghiệp và cá nhân tham gia vào HTPP được chia làm hai nhóm là các thành viên chính thức và các tổ chức bổ trợ. Các thành viên HTPP tham gia đàm phán phân chia công việc phân phối và chuyển quyền sở hữu hàng hoá. Các tổ chức bổ trợ cung cấp các dịch vụ phân phối chuyên môn hoá trên cơ sở tái hợp đồng với các thành viên của hệ thống.
Họ không sở hữu hàng hoá vì vậy họ không chịu trách nhiệm trước kết quả hoạt động cuối cùng của quá trình phân phối. Như vậy, các thành viên HTPP được xác định dựa trên những công việc phân phối mà họ đảm nhiệm trong HTPP. Các thành viên của HTPPHH trên thị trường nội địa bao gồm: (1) Người sản xuất (hoặc người nhập khẩu) (2) Người TG (3) Người tiêu dùng cuối cùng. - Người sản xuất (hay người nhập khẩu) Người sản xuất hay nhập khẩu là người khởi nguồn của các HIPPHH trên thị trường nội địa.
Họ cung cấp cho thị trường những sản phẩm và dịch vụ. Các DN sản xuất và các nhà nhập khẩu đều nhằm thoả mãn nhu cầu của thị trường tiêu dùng cuối cùng. Muốn vậy, sản phẩm của họ phải sẵn sàng cho các thị trường đó. Hơn nữa, người sản xuất phải đảm bảo sản phẩm của họ đáp ứng những thị trường mục tiêu nhất định.
Tuy nhiên, phần lớn các công ty sản xuất không thể bán sản phẩm của họ trực tiếp cho người sử dụng cuối cùng. Bằng việc chuyển các công việc phân phối cho các thành viên khác như người bán buôn và người bán lẻ, người sản xuất có thể tiết kiệm được chỉ phí. Những TGTM phân phối sản phẩm của nhiều người sản xuất khác nhau và vì vậy có thể chia sẻ các chi phí cố định cao trong phân phối cho khối lượng sản phẩm được phân phối lớn hơn. Điều này cho phép họ giảm được chi phí phân phối hàng hoá.
` - Người trung gian Người TG bao gồm các doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh thương mại độc lập trợ giúp người sản xuất và người tiêu dùng cuối cùng thực hiện các công việc phân phối sản phẩm và dịch vụ. Họ được chia làm hai loại là bán buôn và bán lẻ. + Các TG bán buôn bao gồm các DN và cá nhân mua hàng hoá để bán lại cho các DN hoặc tổ chức khác (các nhà bán lẻ, các nhà bán buôn khác, các DN sản xuất, các tổ chức xã hội và cơ quan nhà nước). Trong thực tế các DN có thể vừa bán buôn vừa bán lẻ; họ được coi là nhà bán buôn nếu tỷ trọng bán buôn là chủ yếu trong doanh số.
Những người bán buôn được chia làm 3 loại chính: - Người bán buôn sở hữu hàng hoá thực sự - Đại lý, môi giới và nhà bán buôn hưởng hoa hồng. - Chi nhánh và đại diện bán của nhà sản xuất. Sở đĩ coi chi nhánh và đại diện bán của nhà sản xuất như người bán buôn là do họ thực hiện các chức năng bán buôn là chủ yếu. Mỗi TG bán buôn có quy mô, phương thức kinh doanh và sức mạnh thị trường riêng vì vậy họ có thể đóng những vai trò khác nhau trong HTPPHH.
+ Các TG bán lẻ Người bán lẻ bao gồm các DN và cá nhân bán hàng hoá trực tiếp cho người tiêu dùng cá nhân hoặc hộ gia đình. Vai trò của người bán lẻ trong các HTPPHH là phát hiện nhu cầu của khách hàng, tìm kiếm và bán những hàng hoá mà các khách hàng này mong muốn, ở thời gian, địa điểm và theo cách thức nhất định. Người bán lẻ hình thành các tập hợp hàng hoá phù hợp với người tiêu dùng, sẵn có ở mọi thời gian cho người tiêu dùng. Các chức năng chủ yếu của người bán lẻ là: - Tiếp xúc với khách hàng, phát hiện nhu cầu tiêu dùng, thu thập thông tin thị trường và chuyển các thông tin này trở lại người sản xuất.
- Thực hiện bán hàng, quảng cáo và trưng bày sản phẩm. - Phân chia và sắp xếp hàng hoá thành những khối lượng phù hợp với người mua. - Dự trữ hàng hoá sẵn sàng cung cấp cho người tiêu dùng. - Cung cấp dịch vụ khách hàng.
Những người bán lẻ có thể được phân chia thành nhiều loại theo nhiều tiêu thức khác nhau. Ví dụ, theo những mặt hàng mà người bán lẻ bán, người ta chia ra cửa hàng chuyên doanh, cửa hàng bách hoá, siêu thị, cửa hàng tiện dụng. Cửa hàng chuyên doanh bán những dòng sản phẩm hẹp và chuyên sâu. Cửa hàng bách hoá bày bán nhiều mặt hàng khác nhau, mỗi mặt hàng là một quầy riêng.
Siêu thị là những trung tâm bán lẻ lớn, chi phí thấp, tự phục vụ, giá thấp, doanh số bán cao. Cửa hàng tiện dụng là những cửa hàng bán lẻ nhỏ, bán một số mặt hàng phục vụ nhu cầu thường xuyên của người tiêu dùng. Các loại TG bán lẻ khác nhau có quy mô, phương thức kinh doanh và sức mạnh chỉ phối thị trường khác nhau, tất nhiên họ cũng có khả năng điều khiển HTPP khác nhau. - Người tiêu dùng cuối cùng Người tiêu dùng cuối cùng bao gồm cả người tiêu dùng cá nhân và các tổ chức, doanh nghiệp là điểm đến cuối cùng của hàng hoá và dịch vụ.
Chỉ khi nào hàng hoá tới người tiêu dùng cuối cùng, quá trình phân phối mới hoàn thành.
