Đánh Giá Tác Dụng Của Phương Pháp Siêu Âm Trị Liệu Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Đối Với Đau Vùng Cổ Gáy

Luận văn thạc sĩ y học đánh giá hiệu quả siêu âm trị liệu kết hợp xoa bóp bấm huyệt điện châm trong điều trị đau cổ gáy do thoái hóa cột sống.

• Tác giả: Lê Đức Khang
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thường Sơn
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Siêu Âm Trị Liệu Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Trong Điều Trị Đau Cổ Gáy
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Quan niệm đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Sơ lược về cấu tạo giải phẫu và chức năng của cột sống cổ
• 1.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.1.3. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.1.4. Chẩn đoán đau vùng cổ gáy do thoái hoá cột sống
• 1.1.5. Điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hoá cột sống
• 1.2. Quan niệm đau vùng cổ gáy do thoái hoá cột sống theo Y học cổ truyền
• 1.2.1. Bệnh danh đau vùng cổ gáy do thoái hoá cột sống
• 1.2.2. Nguyên nhân và thể bệnh
• 1.3. Tổng quan phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hoá cột sống trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Trên thế giới
• 1.4.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo Y học hiện đại
• 2.1.3. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo Y học cổ truyền
• 2.1.4. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân
• 2.1.5. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cách chọn mẫu - cỡ mẫu
• 2.2.3. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.2.4. Phương tiện nghiên cứu
• 2.2.5. Quy trình nghiên cứu
• 2.2.5.1. Kỹ thuật siêu âm trị liệu
• 2.2.5.2. Xoa bóp bấm huyệt
• 2.2.5.3. Phương pháp tiến hành
• 2.2.6. Tiêu chuẩn đánh giá cụ thể
• 2.2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.8. Đạo đức nghiên cứu
• 2.2.9. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm về tuổi
• 3.1.2. Đặc điểm về giới
• 3.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp
• 3.1.4. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh
• 3.1.5. Đặc điểm tổn thương cột sống trên phim X – quang
• 3.2. Kết quả điều trị
• 3.2.1. Đánh giá hiệu quả giảm đau theo thang điểm VAS
• 3.2.2. Hiệu quả cải thiện tầm vận động cột sống cổ
• 3.2.3. Hiệu quả cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày
• 3.2.4. Sự thay đổi các triệu chứng Y học cổ truyền sau điều trị
• 3.2.5. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Thời gian mắc bệnh
• 4.1.2. Đặc điểm hình ảnh tổn thương trên phim X – quang
• 4.2. Kết quả điều trị
• 4.2.1. Tác dụng giảm đau
• 4.2.2. Tác dụng cải thiện tầm vận động cột sống cổ
• 4.2.3. Tác dụng cải thiện những hạn chế sinh hoạt hàng ngày
• 4.2.4. Sự thay đổi các triệu chứng Y học cổ truyền sau điều trị
• 4.2.5. Tác dụng không mong muốn trong quá trình điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Dụng Siêu Âm Trị Liệu

Đau vùng cổ gáy là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến nhiều người, đặc biệt là những người làm việc văn phòng. Phương pháp siêu âm trị liệu kết hợp với xoa bóp bấm huyệt đã được nghiên cứu để đánh giá hiệu quả trong việc điều trị tình trạng này. Nghiên cứu cho thấy rằng việc kết hợp các phương pháp này có thể mang lại hiệu quả cao trong việc giảm đau và cải thiện chức năng vận động.

1.1. Đau Cổ Gáy Nguyên Nhân và Triệu Chứng

Đau cổ gáy thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thoái hóa cột sống, tư thế làm việc sai lệch, hoặc chấn thương. Triệu chứng bao gồm đau nhức, co cứng cơ và hạn chế vận động, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

1.2. Tác Dụng Của Siêu Âm Trong Điều Trị Đau

Siêu âm trị liệu có tác dụng giảm đau, giảm viêm và tăng cường tuần hoàn máu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp này giúp cải thiện tình trạng đau cổ gáy hiệu quả hơn so với các phương pháp điều trị đơn lẻ.

II. Vấn Đề Đau Cổ Gáy Trong Y Học Hiện Đại

Đau cổ gáy do thoái hóa cột sống là một trong những nguyên nhân chính khiến bệnh nhân tìm đến các phương pháp điều trị. Y học hiện đại đã phát triển nhiều phương pháp điều trị, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc đạt được hiệu quả tối ưu. Việc kết hợp giữa siêu âm trị liệu và xoa bóp bấm huyệt có thể là giải pháp hiệu quả.

2.1. Các Phương Pháp Điều Trị Đau Cổ Gáy

Y học hiện đại sử dụng nhiều phương pháp như thuốc giảm đau, vật lý trị liệu và phẫu thuật. Tuy nhiên, các phương pháp này thường chỉ mang lại hiệu quả tạm thời và không giải quyết triệt để nguyên nhân.

2.2. Thách Thức Trong Điều Trị Đau Cổ Gáy

Một trong những thách thức lớn nhất là việc bệnh nhân thường không tuân thủ điều trị. Điều này dẫn đến tình trạng đau kéo dài và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

III. Phương Pháp Kết Hợp Siêu Âm và Xoa Bóp Bấm Huyệt

Phương pháp kết hợp siêu âm trị liệu và xoa bóp bấm huyệt đã được chứng minh là hiệu quả trong việc điều trị đau cổ gáy. Nghiên cứu cho thấy rằng sự kết hợp này không chỉ giảm đau mà còn cải thiện chức năng vận động của cột sống cổ.

3.1. Quy Trình Thực Hiện Phương Pháp Kết Hợp

Quy trình bao gồm việc sử dụng siêu âm để giảm đau và sau đó thực hiện xoa bóp bấm huyệt để tăng cường hiệu quả điều trị. Phương pháp này giúp thư giãn cơ và cải thiện tuần hoàn máu.

3.2. Lợi Ích Của Việc Kết Hợp Hai Phương Pháp

Việc kết hợp hai phương pháp này giúp tăng cường hiệu quả điều trị, giảm thiểu tác dụng phụ và mang lại cảm giác thoải mái cho bệnh nhân. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh nhân cảm thấy giảm đau rõ rệt sau khi áp dụng phương pháp này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp siêu âm trị liệu kết hợp với xoa bóp bấm huyệt mang lại kết quả tích cực trong điều trị đau cổ gáy. Các bệnh nhân tham gia nghiên cứu cho thấy sự cải thiện rõ rệt về mức độ đau và khả năng vận động.

4.1. Kết Quả Điều Trị Sau Khi Áp Dụng Phương Pháp

Kết quả cho thấy 80% bệnh nhân cảm thấy giảm đau sau 10 ngày điều trị. Điều này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp kết hợp trong việc điều trị đau cổ gáy.

4.2. Đánh Giá Tác Dụng Không Mong Muốn

Trong quá trình nghiên cứu, không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào. Một số bệnh nhân có thể cảm thấy khó chịu nhẹ sau khi điều trị, nhưng điều này thường tự hết sau vài giờ.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Phương pháp siêu âm trị liệu kết hợp với xoa bóp bấm huyệt đã chứng minh được hiệu quả trong điều trị đau cổ gáy. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc điều trị các bệnh lý liên quan đến cột sống cổ, hứa hẹn mang lại nhiều giá trị cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Điều Trị

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để đánh giá hiệu quả lâu dài của phương pháp này. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình điều trị và đánh giá tác dụng trên một nhóm bệnh nhân lớn hơn.

5.2. Khuyến Nghị Cho Các Bác Sĩ

Các bác sĩ nên xem xét áp dụng phương pháp kết hợp này trong điều trị đau cổ gáy. Việc này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa cột sống cổ là bệnh lý mạn tính phổ biến hàng đầu trong nhóm bệnh cơ xương khớp. Theo các báo cáo dịch tễ học lâm sàng, thoái hóa cột sống cổ chiếm khoảng 14% tổng số các bệnh nhân mắc thoái hóa khớp, chỉ đứng sau thoái hóa cột sống thắt lưng. Đáng chú ý, các tổn thương thoái hóa đĩa đệm và gai xương tại đốt sống cổ chiếm từ 70% đến 80% nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hội chứng đau vùng cổ gáy và chèn ép rễ thần kinh. Cùng với sự phát triển của lối sống ít vận động và tính chất công việc văn phòng, căn bệnh này đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt, gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống và hiệu suất lao động.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền của tác giả Lê Đức Khang, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Thường Sơn tại Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam, tập trung giải quyết bài toán tối ưu hóa phác đồ điều trị không xâm lấn. Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu đánh giá toàn diện hiệu quả giảm đau, cải thiện tầm vận động cột sống cổ, phục hồi chức năng sinh hoạt hàng ngày và ghi nhận các biến cố bất lợi của phác đồ kết hợp sóng siêu âm trị liệu của Y học hiện đại cùng thủ thuật xoa bóp bấm huyệt và điện châm của Y học cổ truyền.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương và Bệnh viện Tuệ Tĩnh trong khoảng thời gian từ tháng 07/2019 đến tháng 03/2020 trên 60 bệnh nhân điều trị nội trú. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa chính xác các chỉ số lâm sàng qua thang đo chuẩn quốc tế, chứng minh tính vượt trội của việc kết hợp đa mô thức điều trị trong việc rút ngắn thời gian hồi phục của người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa khoa học giữa Y học hiện đại và Y học cổ truyền:

• Lý thuyết Y học hiện đại về thoái hóa và cơ chế sóng siêu âm: Thoái hóa cột sống cổ tiến triển qua hai cơ chế chính gồm lý thuyết cơ học (vi chấn thương, đứt gãy sợi collagen mạn tính) và lý thuyết tế bào (tế bào sụn xơ hóa, tiết men tiêu hủy proteoglycan). Sóng siêu âm trị liệu ở dải tần số lớn hơn 20.000 Hz tạo ra ba tác động cộng hưởng: hiệu ứng nhiệt sâu làm giãn mạch cục bộ và tăng chuyển hóa; hiệu ứng cơ học tạo rung động nội tế bào (vi massage) phá vỡ mô xơ dính; hiệu ứng hóa học làm tăng tính thấm màng sinh học và tái hấp thu dịch viêm phù nề.
• Lý thuyết Y học cổ truyền về Chứng Tý và hệ Kinh lạc: Bệnh danh thuộc phạm vi "Chứng Tý", khởi phát do chính khí suy giảm kết hợp tạng can thận hư yếu, tấu lý sơ hở tạo điều kiện cho phong, hàn, thấp xâm nhập gây bế tắc kinh mạch. Đề tài tập trung chuyên biệt vào thể can thận hư kết hợp phong hàn thấp.
• Cơ chế điện châm và xoa bóp bấm huyệt: Điện châm vận dụng hiện tượng chiếm ưu thế Utomski của hệ thần kinh trung ương nhằm ức chế cung phản xạ bệnh lý, kích thích tiết endorphin nội sinh giảm đau, đồng thời điều hòa kinh khí theo nguyên tắc "thông tắc bất thống". Xoa bóp bấm huyệt với 7 thủ thuật chuyên sâu tác động trực tiếp lên hệ cơ gân, giải phóng co thắt và khai thông khí huyết.
• Hệ thống khái niệm nòng cốt: Thoái hóa cột sống cổ (THCSC), Siêu âm trị liệu dạng xung (Pulsed Ultrasound), Điện châm điều biến tần số bổ - tả, và Thang đo hạn chế chức năng vùng cổ Neck Disability Index (NDI).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, có đối chứng ngẫu nhiên và so sánh đối chiếu trước - sau can thiệp:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng cộng 60 bệnh nhân được chẩn đoán xác định thoái hóa cột sống cổ theo tiêu chuẩn Bộ Y tế năm 2016 và thuộc thể can thận hư kết hợp phong hàn thấp của Y học cổ truyền. Cỡ mẫu được phân bổ đều thành 2 nhóm: Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân) tiếp nhận liệu trình Siêu âm trị liệu kết hợp Xoa bóp bấm huyệt và Điện châm; Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân) tiếp nhận Xoa bóp bấm huyệt kết hợp Điện châm đơn thuần. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ các trường hợp chấn thương cột sống, ung thư, lao cột sống hoặc có chỉ định phẫu thuật ngoại khoa.
• Quy trình can thiệp và phương tiện nghiên cứu: Liệu trình kéo dài 20 ngày liên tục, đánh giá lâm sàng tại 3 mốc thời gian: trước điều trị (D0), sau 10 ngày (D10) và sau 20 ngày (D20). Thiết bị sử dụng gồm máy siêu âm trị liệu ST-10A (Stratek, Hàn Quốc) phát sóng xung cường độ 1,0 - 1,5 W/cm² trong 10 phút/ngày; máy điện châm M8 với công thức huyệt tả vùng cổ (5 - 10 Hz) và huyệt bổ Can du, Thận du (1 - 3 Hz) trong 30 phút/ngày; quy trình xoa bóp bấm huyệt chuẩn hóa 30 phút/ngày.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0. Sử dụng kiểm định Chi-square và Fisher's exact test cho các biến định tính, kiểm định T-test ghép cặp (Paired t-test) để đánh giá sự thay đổi trước - sau điều trị nội nhóm và kiểm định Independent t-test để so sánh hiệu quả giữa hai nhóm với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thu nhận sau 20 ngày theo dõi lâm sàng chặt chẽ ghi nhận những chuyển biến vượt bậc:

• Đặc điểm nhân khẩu học: Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 56,30 ± 8,40 tuổi, trong đó nhóm tuổi trên 50 chiếm tỷ lệ áp đảo với 73,3% ở nhóm nghiên cứu và 75,0% ở nhóm đối chứng. Tỷ lệ bệnh nhân nữ chiếm 70,0% (42/60 bệnh nhân), cao hơn gấp 2,3 lần so với nam giới (30,0%).
• Hiệu quả giảm đau theo thang điểm VAS: Trước điều trị (D0), 100% bệnh nhân ở cả hai nhóm đều có mức độ đau vừa đến đau nặng (điểm VAS trung bình trên 5,5 điểm). Đến ngày D10, điểm VAS ở nhóm nghiên cứu giảm mạnh hơn rõ rệt. Kết thúc ngày D20, nhóm can thiệp kết hợp siêu âm trị liệu đạt mức thuyên giảm đau hoàn toàn hoặc chỉ còn đau nhẹ chiếm trên 85%, cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng (p < 0,01).
• Cải thiện tầm vận động cột sống cổ: Khả năng vận động ở cả 6 hướng (cúi, ngửa, nghiêng trái, nghiêng phải, quay trái, quay phải) của nhóm nghiên cứu phục hồi về giới hạn sinh lý bình thường đạt trên 80% sau 20 ngày can thiệp, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt khoảng 60% đến 63,3%.
• Phục hồi chức năng sinh hoạt hàng ngày (NDI): Tỷ lệ bệnh nhân có mức độ hạn chế chức năng sinh hoạt nặng giảm từ trên 65% ở thời điểm D0 xuống dưới 5% ở thời điểm D20 tại nhóm nghiên cứu, cho thấy sự cải thiện chất lượng sống rõ rệt.
• Độ an toàn tuyệt đối: Ghi nhận 0 trường hợp (0%) gặp tác dụng không mong muốn như bỏng nhiệt, vỡ mô do sinh hốc, đau tăng hoặc kích ứng dòng điện trong suốt liệu trình.

Thảo luận kết quả

Cơ chế mang lại hiệu quả vượt trội ở nhóm nghiên cứu nằm ở tính hiệp đồng đa cơ chế. Tác động cơ học và nhiệt sâu của sóng siêu âm trị liệu đã làm mềm các điểm co cứng cơ sâu vùng cổ gáy, gia tăng tưới máu vi mạch và tiêu hủy các chất gây viêm cục bộ. Khi các tổ chức quanh khớp đốt sống được giải phóng co thắt ban đầu, thủ thuật xoa bóp bấm huyệt tiếp theo sẽ thâm nhập sâu hơn vào các lớp cân cơ mà không gây đau đớn cho người bệnh. Đồng thời, dòng xung điện châm tác động lên các huyệt vị như Phong trì, Kiên tỉnh, Đại chuỳ giúp khôi phục dẫn truyền thần kinh và điều hòa kinh lạc tối ưu.

Khi so sánh với các nghiên cứu của Witt C. cùng cộng sự thực hiện trên bệnh nhân đau cổ mạn tính hay nghiên cứu của Ebadi S. về siêu âm trị liệu, mức độ giảm điểm VAS và cải thiện biên độ vận động trong luận văn này tương đồng và có phần vượt trội về thời gian tác dụng. Các bảng số liệu phân bố tần số và biểu đồ đường biểu diễn sự suy giảm điểm VAS qua các mốc D0 - D10 - D20 minh chứng rõ ràng rằng tốc độ phục hồi của phác đồ 3 thành phần nhanh hơn khoảng 1,4 lần so với phác đồ 2 thành phần thông thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng xác thực, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật 3 bước tại cơ sở y tế: Đề nghị các bệnh viện Y học cổ truyền và khoa Phục hồi chức năng trên toàn quốc áp dụng quy trình điều trị chuẩn: Siêu âm trị liệu dạng xung (10 phút) $\rightarrow$ Nghỉ 5 phút $\rightarrow$ Xoa bóp bấm huyệt (30 phút) $\rightarrow$ Điện châm (30 phút). Mục tiêu áp dụng rộng rãi cho 100% bệnh nhân đau cổ gáy do thoái hóa trong vòng 6 tháng tới.
2. Trang bị đồng bộ máy siêu âm trị liệu chuyên dụng: Ban giám đốc các cơ sở khám chữa bệnh cần đầu tư trang thiết bị siêu âm xung có dải tần 1 MHz - 3 MHz đạt chuẩn y tế, tổ chức tập huấn kỹ thuật tiếp xúc đầu dò cho 100% kỹ thuật viên trong quý 1 nhằm loại trừ hoàn toàn nguy cơ bỏng nhiệt hoặc hỏng hóc máy.
3. Số hóa công cụ theo dõi NDI và VAS: Tích hợp bộ câu hỏi tự đánh giá NDI 10 mục và thang điểm VAS vào hệ thống bệnh án điện tử, bắt buộc đánh giá định kỳ tại 3 mốc D0, D10 và D20 để lượng hóa diễn tiến bệnh, giúp bác sĩ điều chỉnh cường độ sóng siêu âm và tần số điện xung kịp thời.
4. Tăng cường truyền thông phòng bệnh cho nhóm nguy cơ cao: Trung tâm y tế dự phòng và y tế cơ quan cần tổ chức các chương trình hướng dẫn tư thế lao động đúng, thiết lập thời gian nghỉ giãn cơ cổ định kỳ sau mỗi 45 - 60 phút làm việc với máy tính, nhắm tới mục tiêu giảm 30% tỷ lệ tái phát đau cổ gáy ở nhóm người lao động trên 50 tuổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng: Tài liệu cung cấp phác đồ điều trị kết hợp không dùng thuốc đã được kiểm chứng lâm sàng, giúp bác sĩ tự tin chỉ định và tối ưu hóa thời gian nằm viện cho người bệnh thoái hóa cột sống cổ.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Y: Cung cấp khung phương pháp luận nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đối chứng chuẩn mực, phương pháp tính cỡ mẫu, cách thức xử lý dữ liệu qua SPSS 22.0 và quy trình bảo đảm đạo đức nghiên cứu.
• Kỹ thuật viên vật lý trị liệu và điều dưỡng: Hướng dẫn chi tiết từng thao tác kỹ thuật từ việc điều chỉnh thông số máy siêu âm ST-10A, kỹ thuật di chuyển đầu dò vòng tròn góc 90 độ đến 7 bước xoa bóp bấm huyệt cổ vai tay an toàn.
• Các nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng danh mục kỹ thuật BHYT thanh toán cho các phương pháp kết hợp Đông - Tây y, nâng cao chất lượng dịch vụ điều trị cơ xương khớp.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần thực hiện siêu âm trị liệu trước khi xoa bóp bấm huyệt và điện châm?
Sóng siêu âm có tác dụng nhiệt sâu và rung cơ học nội tế bào, giúp các khối cơ thang, cơ ức đòn chũm đang co cứng được thư giãn và tăng tuần hoàn máu. Khi mô mềm đã mềm hóa, các thao tác xoa bóp bấm huyệt sau đó sẽ tác động sâu vào huyệt vị mà không gây đau rát, giúp điện châm phát huy hiệu quả giảm đau tối đa.

Liệu trình điều trị 20 ngày có áp dụng được cho mọi thể bệnh thoái hóa cổ không?
Nghiên cứu được thiết kế chuyên biệt và chứng minh hiệu quả tối ưu trên thể Can thận hư kết hợp phong hàn thấp. Đối với các thể bệnh khác như khí trệ huyết ứ cấp tính do chấn thương hoặc thoát vị đĩa đệm có chèn ép tủy cổ nặng, bác sĩ cần thăm khám cận lâm sàng (MRI, X-quang) để điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Người bệnh có cảm giác đau đớn hay nguy cơ bỏng rát khi điều trị bằng siêu âm không?
Phương pháp hoàn toàn không gây đau. Khi sử dụng chế độ xung với cường độ 1,0 - 1,5 W/cm² và bôi đủ gel dẫn âm, người bệnh chỉ cảm nhận cảm giác ấm nhẹ dễ chịu. Kỹ thuật viên luôn di chuyển đầu dò liên tục để triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ tích nhiệt gây bỏng.

Thang đo Neck Disability Index (NDI) đánh giá dựa trên những khía cạnh nào?
NDI gồm 10 phần khảo sát toàn diện: mức độ đau, tự chăm sóc bản thân, nâng vật nặng, đọc sách, đau đầu, mức độ tập trung, công việc, lái xe, giấc ngủ và hoạt động giải trí. Thang điểm tối đa là 50 điểm, giúp chuyển đổi cảm nhận chủ quan của bệnh nhân thành số liệu định lượng khách quan.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh cao nhất theo thống kê của nghiên cứu?
Nghiên cứu chỉ ra rằng người trên 50 tuổi chiếm hơn 73,3% tổng số ca bệnh và nữ giới chiếm tới 70,0%. Những người làm việc văn phòng, thợ may, lái xe phải giữ cố định tư thế đầu cổ trong thời gian dài là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc thoái hóa cột sống cổ cao nhất.

Kết luận

• Khẳng định tính ưu việt: Phác đồ kết hợp Siêu âm trị liệu, Xoa bóp bấm huyệt và Điện châm mang lại hiệu quả vượt trội so với phác đồ thông thường trong điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ.
• Thuyên giảm đau nhanh chóng: Điểm đau VAS giảm mạnh sau 10 ngày và đạt mức hồi phục gần như hoàn toàn sau 20 ngày điều trị, giúp người bệnh thoát khỏi tình trạng đau nhức kéo dài.
• Khôi phục biên độ vận động: Cải thiện rõ rệt tầm vận động 6 hướng của cột sống cổ, giải phóng hoàn toàn tình trạng co cứng cơ vùng gáy.
• Nâng cao chất lượng sống: Chỉ số tàn tật NDI giảm sâu, giúp trên 90% người bệnh trở lại sinh hoạt và lao động bình thường mà không gặp bất kỳ biến chứng nào.
• Đóng góp học thuật thực tiễn: Công trình là minh chứng khoa học vững chắc cho xu hướng kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền, mở ra hướng ứng dụng rộng rãi tại các cơ sở y tế trong giai đoạn tới. Các đơn vị điều trị nên sớm triển khai áp dụng quy trình này vào thực tế lâm sàng để nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đau vùng cổ gáy là tình trạng đau cấp hoặc mãn tính tại vùng cổ gáy (có thể có lan) thường xuất hiện sau một động tác đột ngột, sai tư thế của cột sống cổ, sau khi thay đổi thời tiết hoặc xuất hiện kín đáo, thường kèm với co cứng cơ và hạn chế vận động. Có rất nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng này như: ngồi làm việc sai tư thế trong thời gian dài, nằm ngủ sai tư thế, do lạnh, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, thoái hóa cột sống cổ, vẹo cổ bẩm sinh, dị tật, viêm, chấn thương vùng cổ. Đôi khi có những trường hợp đau vùng cổ gáy xuất hiện tự phát mà không có nguyên nhân rõ rệt. Đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống cổ là nguyên nhân thường gặp nhất và là lý do chính khiện bệnh nhân đi khám.

Theo Trần Ngọc Ân tỉ lệ mắc THCSC đứng thứ hai sau thoái hóa cột sống thắt lưng và chiếm 14% trong các bệnh thoái hoá khớp [1]. Hiện nay, đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống không chỉ phổ biến ở người cao tuổi mà còn hay gặp ở người trong độ tuổi lao động. Nguyên nhân do liên quan tới tư thế lao động như: ngồi làm việc lâu trước máy vi tính, cúi đầu lâu hoặc động tác đơn điệu lặp đi lặp lại của đầu, làm việc nhiều trong phòng điều hòa. Đau vùng cổ gáy không chỉ gây khó chịu cho người bệnh, giảm năng suất lao động mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, đau vùng cổ gáy đang là vấn đề thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các thầy thuốc [2],[3],[4]. Đau vùng cổ gáy với biểu hiện lâm sàng thường gặp là đau vùng cổ, vai và một bên tay, kèm theo một số rối loạn cảm giác và/hoặc vận động tại vùng chi phối của rễ dây thần kinh cột sống cổ bị ảnh hưởng [5]. Nguyên nhân thường gặp nhất (70-80%) là do THCSC, thoái hóa các khớp liên đốt và liên mỏm bên làm hẹp lỗ tiếp hợp, hậu quả là gây chèn ép rễ/dây thần kinh cột sống cổ tại các lỗ tiếp hợp [6]. 2 Y học hiện đại (YHHĐ) có nhiều phương pháp điều trị đau vùng cổ gáy nhưng điều trị nội khoa và vật lý trị liệu vẫn là lựa chọn hàng đầu.

Trong đó siêu âm trị liệu là phương pháp điều trị bệnh sinh, phương pháp này có tác dụng giảm đau, dãn cơ, tăng hấp thu dịch nề, giảm các triệu chứng viêm và được áp dụng trong trị liệu. Theo Y học cổ truyền (YHCT), đau vùng cổ gáy được xếp vào chứng tý. Bệnh do chính khí cơ thể suy yếu, ngoại tà xâm phạm, bế tắc kinh lạc gây đau [7],[8],[9],[10]. Bệnh được điều trị bằng thuốc YHCT, châm cứu, xoa bóp bấm huyệt.

Trong đó phương pháp điện châm và xoa bóp bấm huyệt (XBBH) đã khẳng định được kết quả điều trị Từ trước tới nay việc điều trị kết hợp giữa các phương pháp vật lý trị liệu với các phương pháp của YHCT đem lại hiệu quả cao trên lâm sàng. Tuy nhiên chưa có một công trình nghiên cứu nào đánh giá tác dụng điều trị kết hợp phương pháp siêu âm trị liệu của YHHĐ với điện châm và xoa bóp bấm huyệt của YHCT trong điều trị đau vùng cổ gáy trên lâm sàng. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tác dụng của phƣơng pháp siêu âm trị liệu kết hợp xoa bóp bấm huyệt, điện châm điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống” với hai mục tiêu: 1. Đánh giá kết quả của phương pháp siêu âm trị liệu kết hợp xoa bóp bấm huyệt, điện châm điều trị đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống.

Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp trên trong nghiên cứu. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Quan niệm đau vùng cổ gáy do thoái hóa cột sống theo Y học hiện đại [5], [11], [12],[13]. Khái niệm Đau vùng cổ gáy là một nhóm các triệu chứng lâm sàng liên quan đến các bệnh lý cột sống cổ có kèm theo các rối loạn chức năng rễ, dây thần kinh cột sống cổ và/hoặc tủy cổ, không liên quan tới bệnh lý viêm [5].

Thoái hoá cột sống cổ là bệnh lý mạn tính khá phổ biến, tiến triển chậm, thường gặp ở người lớn tuổi và/ hoặc liên quan đến tư thế vận động. Tổn thương cơ bản của bệnh là tình trạng thoái hoá sụn khớp và đĩa đệm ở cột sống cổ. Có thể gặp thoái hoá ở bất kỳ đoạn nào tuy nhiên đoạn C5-C6-C7 là hay gặp nhất [5]. Sơ lược về cấu tạo giải phẫu và chức năng của cột sống cổ 1.

Cấu tạo giải phẫu Hình 1. Các đốt sống cổ [11] 4 Cột sống cổ có 7 đốt, từ C1 đến C7, có đường cong ưỡn ra trước, đốt C1 (đốt đội) không có thân đốt, đốt C7 có mỏm gai dài nhất sờ thấy rõ [12]. Giữa C1 với xương chẩm và giữa C1- C2 không có đĩa đệm, vì vậy giữa C1 và xương chẩm và C1 - C2 không có lỗ tiếp hợp. Các đốt sống cổ kể từ C2 trở xuống liên kết với nhau bởi 3 khớp: - Khớp đĩa đệm gian đốt: đĩa đệm gian đốt luôn phải chịu áp lực tải trọng lớn.

Khi có sự cố định lâu trong một tư thế (do nghề nghiệp) hoặc do áp lực trọng tải, sẽ dẫn đến thoái hóa đĩa đệm và hình thành các gai xương ở các đĩa đệm cổ thấp. - Khớp sống - sống (còn gọi là khớp mấu lồi đốt sống, khớp nhỏ): tạo nên bởi các mấu sống trên và mấu sống dưới của hai thân đốt kế cận và được nhận biết trên phim chụp tư thế nghiêng (Hình 1. - Khớp bán nguyệt (còn gọi là khớp Luschka), chỉ có duy nhất ở cột sống cổ. Mỗi thân đốt sống có 2 mấu bán nguyệt ở góc trên ngoài, hợp với 2 góc dưới ngoài của thân đốt trên để tạo nên 2 khớp bán nguyệt ở mỗi khe gian đốt.

Mấu bán nguyệt bình thường có hình gai hoa hồng dễ nhận biết trên phim X quang tư thế thẳng (Hình 1. Khi khớp bán nguyệt bị thoái hóa dễ chèn ép vào động mạch đốt sống thân nền. Mấu bán nguyệt Khớp sống-sống Hình 1. Hình ảnh cột sống cổ trên phim X quang thẳng và nghiêng [13] 5 Lỗ tiếp hợp (còn gọi là lỗ ghép) (Hình 1.3): thành trong của lỗ tiếp hợp hình thành bởi phía ngoài là thân đốt sống và khớp Luschka.

Khớp mấu lồi đốt sống hình thành bởi diện khớp mấu lồi đốt sống trên và diện khớp mấu lồi đốt sống dưới, khớp được bao bọc bởi bao khớp ở phía ngoài. Lỗ tiếp hợp C3 - C4 Đĩa đệm C4 - C5 Cuống sống Mấu khớp dưới C6 Mấu khớp trên C7 Hình 1. Hình ảnh lỗ tiếp hợp trên phim X quang tư thế chếch ¾ [13] Dây thần kinh hỗn hợp chạy dọc theo lỗ tiếp hợp và tách ra thành 2 phần cảm giác và vận động riêng biệt. Phần vận động còn gọi là rễ trước tiếp xúc với khớp bán nguyệt, rễ sau nằm ở phía bên trong mỏm khớp và bao khớp.

Rễ thần kinh bình thường chỉ chiếm khoảng 1/4 -1/5 lỗ tiếp hợp. Đĩa đệm: được cấu tạo bởi 3 thành phần là nhân nhầy, vòng sợi và mâm sụn. - Nhân nhầy: được cấu tạo bởi một màng liên kết. Bình thường nhân nhầy nằm ở trong vòng sợi, khi cột sống vận động về một phía thì nó bị đẩy chuyển động dồn về phía đối diện.

- Vòng sợi: gồm những vòng sợi sụn (fibro-cartilage) rất chắc chắn và đàn hồi đan vào nhau theo kiểu xoắn ốc. Ở phía sau và sau bên của vòng sợi tương đối mỏng, nơi dễ xảy ra lồi và thoát vị đĩa đệm. - Mâm sụn: gắn chặt vào tấm cùng của đốt sống, nên còn có thể coi là một phần của đốt sống. - Chiều cao của đĩa đệm: ở đoạn sống cổ khoảng 3mm.

6 Dây chằng: - Dây chằng dọc trước bám ở mặt trước các đốt ống và đĩa đệm. - Dây chằng dọc sau bám vào mặt sau thân đốt và đĩa đệm. - Ngoài ra còn dây chằng vàng, dây chằng liên gai, dây chằng liên ngang. Mạch máu, thần kinh: - Từ đốt C6 đến C2 có động mạch đốt sống thân nền, tĩnh mạch và một số nhánh thần kinh giao cảm cổ chạy trong lỗ động mạch ở giữa mỏm ngang của mỗi đốt và ngay bên cạnh mỏm móc.

- Thần kinh vận động: các nhánh của đám rối cổ sâu: nhánh vận động cho cơ ở cột sống, cơ thang, cơ ức đòn chũm. Nhánh C5 chi phối vận động cơ delta, cơ tròn nhỏ, các cơ trên gai, dưới gai. Nhánh C6 chi phối vận động cơ nhị đầu, cơ cánh tay trước. Nhánh C7 chi phối vận động cơ tam đầu.

Nhánh C8 chi phối vận động cơ gấp ngón tay. - Cảm giác: nhánh C1, C2, C3 cho nửa sau đầu. Nhánh C4 cho vùng vai. Nhánh C5,C6,C7 cho nửa quay cánh tay, cẳng tay, ngón 1, 2, 3.

Nhánh C8, D1 cho nửa trụ cánh tay, cẳng tay, ngón 4,5. - Phản xạ gân xương: nhánh C5 chi phối phản xạ gân xương cơ nhị đầu. Nhánh C6 chi phối phản xạ gân xương cơ nhị đầu và trâm quay. Nhánh C7 chi phối phản xạ gân xương cơ tam đầu.

Chức năng cột sống cổ. Chức năng chịu tải trọng và bảo vệ tuỷ [14] Ở cột sống cổ các thân đốt sống nhỏ, đĩa đệm không chiếm toàn bộ bề mặt thân đốt, do đó tải trọng tác động phần lớn lên đĩa đệm dẫn tới sự giảm chiều cao gian đốt. Khoang gian đốt C5-C6, C2-C3 là những nơi chịu tải trọng lớn nhất ở cột sống cổ, do đó hay gặp thoái hoá ở những đoạn đốt sống cổ này. Cột sống cổ còn là nơi bảo vệ tủy và các thành phần khác trong ống sống.

7 Chức năng vận động [14]. - Cột sống cổ có phạm vi vận động rất lớn. Đoạn cổ trên (C1-C3) đáp ứng cho chuyển động xoay, thường ít gặp thoái hóa ở đoạn này. Các khớp đốt sống cổ cho phép chuyển động trượt giữa các thân đốt sống tạo nên vận động duỗi và gấp cột sống cổ.

Các cử động của cột sống cổ bao gồm: - Cử động theo mặt phẳng trước sau: cúi và ngửa cổ. Động tác này được thực hiện ở ba phần, đơn thuần chỉ xảy ra ở xương chẩm và đốt đội. Còn lại là vai trò của các khớp đốt sống khác từ C2 đến C7. - Cử động theo mặt phẳng ngang: nghiêng sang hai bên phải, trái.

- Cử động quay cổ: động tác này chủ yếu do khớp trục đội (C1 - C2) đảm nhiệm còn lại là sự tham gia của các đốt sống từ C2 đến C7 [14]. Các động tác vận động của cột sống cổ [14] 1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh [2],[4],[15] 1.