Luận văn thạc sĩ: Tác dụng nhĩ châm kết hợp viên Ích khí an thần - HVY trị mất ngủ tâm tỳ hư

Mất ngủ là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. 95 trang · Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Đỗ Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Hữu
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Của Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần – HVY Trong Điều Trị Mất Ngủ Thể Tâm Tỳ Hư
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về mất ngủ theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Khái niệm về mất ngủ
• 1.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.1.3. Lâm sàng
• 1.1.4. Chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn
• 1.1.5. Các phương pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.1.5.1. Lâm sàng
• 1.1.5.2. Cận lâm sàng
• 1.1.6. Điều trị
• 1.1.6.1. Phương pháp không dùng thuốc
• 1.1.6.2. Can thiệp thuốc
• 1.2. Quan điểm của Y học cổ truyền về mất ngủ
• 1.3. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 1.4. Phân thể lâm sàng và điều trị mất ngủ theo YHCT
• 1.5. Tổng quan về viên nén Ích khí an thần – HVY sử dụng trong nghiên cứu
• 1.6. Tổng quan về phương pháp nhĩ châm
• 1.6.1. Quá trình hình thành và phát triển nhĩ châm
• 1.6.2. Cơ sở lý luận của nhĩ châm
• 1.6.3. Phạm vi ứng dụng của nhĩ châm
• 1.7. Một số công trình nghiên cứu về điều trị mất ngủ không thực tổn
• 1.7.1. Nghiên cứu về dịch tễ học
• 1.7.2. Nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân khỏi nghiên cứu
• 2.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.5. Địa điểm nghiên cứu
• 2.6. Phương tiện nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8. Thiết kế nghiên cứu
• 2.9. Cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.10. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.11. Các biến số, chỉ số theo dõi
• 2.12. Xử lý số liệu
• 2.13. Sai số và cách xử lý sai số
• 2.14. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi
• 3.1.2. Đặc điểm giới
• 3.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình, xã hội
• 3.2. Đặc điểm tình trạng mất ngủ
• 3.2.1. Hiệu quả điều trị mất ngủ
• 3.2.1.1. Chất lượng giấc ngủ theo cảm giác chủ quan của người bệnh
• 3.2.1.2. Thời lượng giấc ngủ
• 3.2.1.3. Các rối loạn giấc ngủ
• 3.2.1.4. Hiệu quả cải thiện các rối loạn trong ngày
• 3.2.1.5. Đánh giá chung kết quả theo điểm PSQI trước và sau điều trị
• 3.2.2. Đánh giá chỉ số huyết áp trước và sau điều trị
• 3.2.3. Tác dụng không mong muốn
• 3.2.4. Sự thay đổi về chỉ số sinh hoá máu trước và sau điều trị
• 3.2.5. Sự thay đổi về chỉ số huyết học
• 3.2.6. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 3.3. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.3.1. Đặc điểm về tuổi
• 3.3.2. Đặc điểm về giới tính
• 3.3.3. Đặc điểm về nghề nghiệp
• 3.3.4. Đặc điểm hôn nhân và tình trạng chung sống
• 3.3.5. Đặc điểm về thời gian mất ngủ
• 3.3.6. Tính chất xuất hiện mất ngủ
• 3.3.7. Hiệu quả điều trị
• 3.3.7.1. Chất lượng giấc ngủ chủ quan
• 3.3.7.2. Thời lượng giấc ngủ
• 3.3.7.3. Hiệu quả giấc ngủ trước và sau điều trị
• 3.3.7.4. Các rối loạn giấc ngủ
• 3.3.7.5. Cải thiện các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ
• 3.3.7.6. Kết quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm PSQI
• 3.3.8. Tác dụng của nhĩ hoàn châm lên điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư
• 3.3.9. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• 4. KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A.1. DANH MỤC BẢNG
• A.2. DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Dụng Nhĩ Châm Trong Điều Trị Mất Ngủ

Mất ngủ là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Nhĩ châm, một phương pháp điều trị trong Y học cổ truyền, đã được nghiên cứu và áp dụng để cải thiện tình trạng này. Nghiên cứu cho thấy nhĩ châm có thể giúp giảm triệu chứng mất ngủ, đặc biệt là khi kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY. Việc đánh giá tác dụng của phương pháp này là cần thiết để xác định hiệu quả và tính an toàn của nó trong điều trị mất ngủ.

1.1. Khái Niệm Mất Ngủ Theo Y Học Hiện Đại

Mất ngủ được định nghĩa là tình trạng không thỏa mãn về số lượng và chất lượng giấc ngủ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mất ngủ có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm giảm khả năng tập trung và tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tâm thần.

1.2. Nhĩ Châm Là Gì Và Cách Thức Hoạt Động

Nhĩ châm là phương pháp châm cứu sử dụng các huyệt trên loa tai để điều trị bệnh. Phương pháp này được cho là có tác dụng an thần, giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhĩ châm có thể kích thích các điểm huyệt giúp cải thiện tình trạng mất ngủ.

II. Vấn Đề Mất Ngủ Và Thách Thức Trong Điều Trị

Mất ngủ không chỉ là một triệu chứng mà còn là một bệnh lý phức tạp. Các nguyên nhân gây ra mất ngủ rất đa dạng, từ yếu tố tâm lý đến bệnh lý cơ thể. Việc điều trị mất ngủ thường gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Nhiều bệnh nhân gặp khó khăn trong việc tìm kiếm giải pháp hiệu quả mà không gây tác dụng phụ.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Mất Ngủ

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến mất ngủ, bao gồm căng thẳng, lo âu, và các bệnh lý như trầm cảm. Ngoài ra, thói quen sinh hoạt không lành mạnh cũng có thể góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng này.

2.2. Thách Thức Trong Việc Điều Trị Mất Ngủ

Việc điều trị mất ngủ thường gặp khó khăn do sự đa dạng của nguyên nhân và phản ứng khác nhau của từng bệnh nhân với các phương pháp điều trị. Nhiều loại thuốc điều trị mất ngủ có thể gây ra tác dụng phụ và lệ thuộc thuốc, làm cho bệnh nhân khó khăn trong việc tìm kiếm giải pháp lâu dài.

III. Phương Pháp Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần Trong Điều Trị

Phương pháp nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY đã được nghiên cứu để đánh giá hiệu quả trong điều trị mất ngủ. Nghiên cứu cho thấy sự kết hợp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn giảm triệu chứng lo âu, giúp bệnh nhân cảm thấy thoải mái hơn.

3.1. Cách Thức Thực Hiện Nhĩ Châm

Nhĩ châm được thực hiện bằng cách châm cứu vào các huyệt trên loa tai. Phương pháp này có thể được thực hiện tại nhà hoặc tại các cơ sở y tế, giúp bệnh nhân dễ dàng tiếp cận.

3.2. Tác Dụng Của Viên Ích Khí An Thần

Viên Ích khí an thần – HVY có tác dụng bổ dương, ích khí, và an thần. Sự kết hợp giữa nhĩ châm và viên thuốc này giúp tăng cường hiệu quả điều trị, mang lại giấc ngủ ngon hơn cho bệnh nhân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Dụng Của Nhĩ Châm

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY có tác dụng tích cực trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ. Nhiều bệnh nhân đã báo cáo cảm thấy dễ ngủ hơn và giảm triệu chứng lo âu sau khi áp dụng phương pháp này.

4.1. Đánh Giá Chất Lượng Giấc Ngủ

Chất lượng giấc ngủ được đánh giá thông qua thang điểm Pittsburgh (PSQI). Nghiên cứu cho thấy điểm số PSQI của bệnh nhân giảm đáng kể sau khi điều trị bằng nhĩ châm và viên Ích khí an thần.

4.2. Tác Dụng Không Mong Muốn

Mặc dù nhĩ châm và viên Ích khí an thần – HVY có nhiều tác dụng tích cực, nhưng cũng cần theo dõi các tác dụng không mong muốn. Một số bệnh nhân có thể gặp phải các triệu chứng nhẹ như đau đầu hoặc chóng mặt.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Nhĩ Châm Trong Điều Trị Mất Ngủ

Nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY là một phương pháp điều trị hiệu quả cho bệnh nhân mất ngủ thể tâm tỳ hư. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn giảm triệu chứng lo âu, mang lại sự thoải mái cho bệnh nhân. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn về hiệu quả và tính an toàn của phương pháp này.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Điều Trị

Với những kết quả tích cực từ nghiên cứu, nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY có thể trở thành một lựa chọn phổ biến trong điều trị mất ngủ. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định tính hiệu quả và an toàn của phương pháp này.

5.2. Khuyến Nghị Cho Bệnh Nhân

Bệnh nhân nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng phương pháp nhĩ châm và viên Ích khí an thần – HVY. Việc kết hợp giữa các phương pháp điều trị khác nhau có thể mang lại hiệu quả tốt hơn trong việc cải thiện giấc ngủ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rối loạn giấc ngủ đang là vấn đề y tế cộng đồng nghiêm trọng của thế kỷ 21, ảnh hưởng đến khoảng 20% đến 30% dân số toàn cầu. Tại Việt Nam, các khảo sát lâm sàng cho thấy tỷ lệ người trưởng thành gặp phải các vấn đề về giấc ngủ dao động trong khoảng từ 50% đến 80%, trong đó mất ngủ không thực tổn thể tâm tỳ hư chiếm tỷ lệ đáng kể. Mất ngủ kéo dài ít nhất 1 tháng không chỉ gây mệt mỏi, suy giảm khả năng tập trung và hiệu suất lao động mà còn làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn lo âu và trầm cảm mạn tính.

Trong điều trị Tây y, các nhóm thuốc an thần giải lo âu như Benzodiazepin hay thuốc chống trầm cảm đa phần chỉ giải quyết triệu chứng tạm thời, dễ dẫn đến hiện tượng quen thuốc và lệ thuộc thuốc sau thời gian dài sử dụng. Xuất phát từ thực tiễn đó, nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả lâm sàng và theo dõi các tác dụng không mong muốn của phương pháp nhĩ hoàn châm kết hợp viên nén Ích khí an thần – HVY trong điều trị mất ngủ không thực tổn thể tâm tỳ hư.

Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân điều trị nội trú và ngoại trú tại Bệnh viện Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương trong khoảng thời gian từ tháng 4/2021 đến tháng 12/2021. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp thêm một giải pháp trị liệu toàn diện bằng Y học cổ truyền, hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả giấc ngủ vượt mức 85% và cải thiện chất lượng cuộc sống bền vững cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng trên sự kết hợp chặt chẽ giữa Y học cổ truyền và Y học hiện đại:

• Lý luận Y học cổ truyền về chứng Thất miên thể Tâm Tỳ hư: Theo quan niệm cổ truyền, Tâm chủ huyết tạng thần, Tỳ sinh huyết thống huyết. Khi lo nghĩ hoặc lao lực quá độ làm tổn thương tâm tỳ, khí huyết hư suy không dưỡng được tâm, khiến thần không yên vị mà sinh ra mất ngủ, ngủ hay mê, sắc mặt kém tươi và mạch tế nhược. Pháp điều trị căn bản là bổ dưỡng tâm tỳ, sinh khí huyết, dưỡng tâm an thần.
• Lý thuyết hệ thống kinh lạc và phản xạ loa tai trong Nhĩ châm: Loa tai là điểm hội tụ của 12 kinh mạch và có mối liên hệ mật thiết với lục phủ ngũ tạng. Phương pháp nhĩ hoàn châm tác động liên tục vào 4 vùng huyệt vị chủ chốt gồm Tâm (Q2), Tỳ (P7), Thần môn (O1) và Thần kinh thực vật (B6). Dưới góc nhìn giải phẫu hiện đại, vùng loa tai tập trung dày đặc các nhánh của dây thần kinh số V, VII, X và đám rối cổ C2-C3, giúp điều hòa trương lực giao cảm và ức chế vỏ não.
• Cấu trúc bài thuốc Ích khí an thần – HVY: Viên nén có khối lượng 703mg cao khô, phối ngũ từ 5 vị dược liệu đạt chuẩn Dược điển Việt Nam V gồm Đinh lăng (163mg - Quân), Ba kích nam (167mg - Thần), Lạc tiên (147mg - Tá), Bình vôi (81mg - Tá) và Vông nem (145mg - Sứ), phát huy công năng trợ dương, bổ khí huyết và an thần.
• Tiêu chuẩn chẩn đoán và lượng giá: Sử dụng tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ không thực tổn theo Bảng phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10 (mã F51.0) kết hợp bộ công cụ đo lường chất lượng giấc ngủ Pittsburgh (PSQI) gồm 7 hợp phần để đánh giá khách quan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế tiến cứu, can thiệp lâm sàng so sánh trước và sau điều trị, có nhóm đối chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 60 bệnh nhân được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ thể tâm tỳ hư theo lứa tuổi từ 18 đến 70.

Mẫu được phân bổ đồng đều vào 2 nhóm:

• Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Điều trị bằng nhĩ hoàn châm kết hợp uống viên nén Ích khí an thần – HVY với liều lượng 6 viên/ngày chia 2 lần (lúc 11 giờ và 20 giờ).
• Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân): Điều trị đơn thuần bằng phương pháp nhĩ hoàn châm với cùng công thức huyệt.

Thời gian can thiệp kéo dài liên tục trong 20 ngày (từ thời điểm ban đầu D0 đến ngày kết thúc D20). Kỹ thuật gài kim nhĩ hoàn sử dụng kim chuyên dụng vô khuẩn, lưu kim từ 3 đến 5 ngày cho mỗi lần gài (trung bình thay kim 3 ngày/lần, thực hiện đủ 7 lần trong một liệu trình 20 ngày). Toàn bộ dữ liệu lâm sàng, chỉ số mạch, huyết áp, xét nghiệm sinh hóa và huyết học được xử lý trên phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Lý do lựa chọn các thuật toán thống kê y sinh học (t-test, chi-square, tính giá trị trung bình và độ lệch chuẩn) là nhằm kiểm định chính xác mức độ sai khác có ý nghĩa thống kê với ngưỡng tin cậy p < 0,05 giữa hai nhóm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu lâm sàng thu thập từ 60 bệnh nhân sau 20 ngày can thiệp ghi nhận các kết quả nổi bật:

• Phân bố dịch tễ học: Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 57,27 ± 8,33 tuổi. Nhóm tuổi từ 60 đến 70 chiếm tỷ lệ cao nhất với 48,4% (29 bệnh nhân), tiếp đến là nhóm 50-59 tuổi chiếm 38,3% (23 bệnh nhân), không ghi nhận ca bệnh nào trong độ tuổi 18-29. Tỷ lệ nữ giới mắc bệnh chiếm 65,0% (39 bệnh nhân), cao hơn khoảng 1,85 lần so với nam giới (35,0% - 21 bệnh nhân). Nhóm lao động chân tay chiếm 46,7% và lao động trí óc chiếm 38,3%.
• Cải thiện thời lượng và thời gian vào giấc ngủ: Tại thời điểm kết thúc liệu trình D20, thời lượng giấc ngủ của nhóm nghiên cứu tăng thêm trung bình từ 2,5 đến 3,5 giờ mỗi đêm so với trước điều trị. Thời gian cần thiết để đi vào giấc ngủ rút ngắn rõ rệt từ hơn 45 phút xuống dưới 20 phút.
• Phục hồi hiệu quả giấc ngủ và thang điểm PSQI: Tỷ lệ bệnh nhân đạt hiệu quả giấc ngủ loại tốt (từ 85% trở lên) ở nhóm nghiên cứu đạt 100%, vượt trội hơn hẳn so với nhóm đối chứng. Điểm trung bình PSQI ở nhóm nghiên cứu giảm mạnh từ mức ban đầu trên 14 điểm xuống dưới 5 điểm sau 20 ngày can thiệp.
• Mức độ an toàn sinh học: Không ghi nhận bất kỳ tác dụng phụ nghiêm trọng nào trên lâm sàng. Các xét nghiệm sinh hóa chức năng gan (AST, ALT), chức năng thận (ure, creatinin) và các chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, huyết sắc tố) tại ngày D20 đều duy trì ổn định trong giới hạn bình thường (p > 0,05).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về hiệu quả điều trị ở nhóm nghiên cứu được giải thích bởi cơ chế tác động cộng hưởng giữa hai phương pháp Y học cổ truyền. Kỹ thuật gài kim nhĩ hoàn duy trì kích thích liên tục lên các điểm phản xạ ở loa tai, giúp ức chế thần kinh giao cảm và điều hòa hoạt động của hệ lưới vỏ não. Khi kết hợp với các hoạt chất sinh học trong viên Ích khí an thần – HVY như rotundin chiết xuất từ bình vôi và saponin trong đinh lăng, bài thuốc giúp tăng cường lưu thông máu não, bồi bổ khí huyết tạng phủ và lập lại cân bằng âm dương.

Kết quả này tương đồng với các công bố khoa học trong nước và quốc tế. Điển hình như các nghiên cứu nhĩ châm của Viện Châm cứu Trung ương ghi nhận thời gian ngủ sâu tăng thêm hơn 20 phút mỗi đêm, hay các thử nghiệm điện châm và cấy chỉ kết hợp thảo dược giúp hạ điểm PSQI trung bình từ trên 13 điểm xuống dưới 5 điểm.

Để minh họa trực quan tiến trình điều trị, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột so sánh điểm PSQI trước và sau can thiệp giữa hai nhóm, kết hợp cùng bảng phân phối tần số về thời lượng ngủ và tỷ lệ cải thiện các triệu chứng mệt mỏi ban ngày để làm nổi bật tính ưu việt của phác đồ phối hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị nghiên cứu và đưa kết quả vào thực tiễn khám chữa bệnh, một số khuyến nghị trọng tâm được đề xuất:

• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhĩ hoàn châm kết hợp viên nén Ích khí an thần – HVY tại các khoa Y học cổ truyền tuyến tỉnh và huyện, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ người bệnh mất ngủ cải thiện chất lượng giấc ngủ lên trên 90% trong giai đoạn 2024-2026. Chủ thể thực hiện: Hội đồng chuyên môn các Bệnh viện Y học cổ truyền phối hợp cùng Sở Y tế các địa phương.
• Mở rộng quy mô nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm với cỡ mẫu trên 200 bệnh nhân trong khung thời gian từ 12 đến 24 tháng, bổ sung tiêu chí theo dõi đánh giá tái phát sau 3 đến 6 tháng dừng điều trị. Chủ thể thực hiện: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và các viện nghiên cứu chuyên ngành.
• Tích hợp nhật ký giấc ngủ điện tử và ứng dụng thang đo PSQI số hóa vào hệ thống quản lý bệnh án ngoại trú, giúp cắt giảm ít nhất 30% sai số ghi nhớ thông tin của người bệnh trong quá trình lượng giá lâm sàng. Chủ thể thực hiện: Ban chỉ đạo công nghệ thông tin và phòng Kế hoạch tổng hợp tại các cơ sở y tế.
• Tổ chức các khóa đào tạo liên tục về kỹ thuật xác định vị trí và thao tác gài kim trên 4 huyệt loa tai cho 100% kỹ thuật viên châm cứu tại tuyến y tế cơ sở trong vòng 6 tháng, đảm bảo tính chuẩn xác và an toàn tuyệt đối trong điều trị. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Đào tạo và Chỉ đạo tuyến chuyên ngành Châm cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ và học viên chuyên ngành Y học cổ truyền: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về cơ sở lý luận, vị trí huyệt loa tai và phác đồ phối hợp dùng thuốc thảo dược nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị chứng mất ngủ thể tâm tỳ hư.
• Nhà nghiên cứu dược học và bào chế: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về độc tính, tính an toàn sinh hóa và hiệu quả lâm sàng của dạng bào chế viên nén cao khô 703mg nguồn gốc thảo dược tự nhiên.
• Cán bộ y tế tuyến cơ sở và y tế cộng đồng: Tiếp cận phương pháp điều trị không dùng thuốc kỹ thuật cao nhưng chi phí thấp, thao tác đơn giản, lưu kim 3 ngày/lần giúp giảm tải cho hệ thống điều trị nội trú.
• Giảng viên và học viên sau đại học: Tham khảo mô hình thiết kế nghiên cứu tiến cứu có đối chứng, cách thức ứng dụng thang đo chuẩn hóa quốc tế PSQI và phương pháp xử lý số liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp nhĩ hoàn châm kết hợp viên Ích khí an thần có gây nghiện hay phụ thuộc thuốc không? Hoàn toàn không. Khác với các thuốc giải lo âu tổng hợp hóa dược dễ gây tình trạng lệ thuộc sau vài tuần, nhĩ hoàn châm tác động điều hòa hệ thần kinh thực vật tự nhiên kết hợp thảo dược lành tính giúp bồi bổ tạng phủ. Nghiên cứu trên 60 bệnh nhân cho thấy không có hiện tượng nghiện hay hội chứng cai sau khi kết thúc 20 ngày điều trị.

2. Hiệu quả cải thiện giấc ngủ trong luận văn được đo lường bằng những tiêu chí cụ thể nào? Nghiên cứu sử dụng thang điểm chuẩn hóa quốc tế Pittsburgh (PSQI) bao gồm 7 chỉ số: chất lượng giấc ngủ chủ quan, thời gian vào giấc ngủ, thời lượng giấc ngủ, hiệu quả giấc ngủ (đạt mục tiêu trên 85%), các rối loạn khi ngủ, việc dùng thuốc ngủ và mức độ ảnh hưởng đến hoạt động ban ngày.

3. Tại sao lại chọn 4 huyệt Tâm, Tỳ, Thần môn và Thần kinh thực vật trên loa tai? Theo Y học cổ truyền, thể tâm tỳ hư cần tập trung kiện tỳ sinh huyết và dưỡng tâm an thần nên hai huyệt Tâm (Q2) và Tỳ (P7) đóng vai trò then chốt. Dưới góc độ thần kinh học, huyệt Thần môn (O1) và Thần kinh thực vật (B6) kích thích các nhánh thần kinh phế vị và đám rối cổ, giúp ổn định nhịp sinh học thức - ngủ.

4. Quy trình gài kim nhĩ hoàn được thực hiện với tần suất như thế nào trong suốt liệu trình? Bệnh nhân được sát khuẩn và gài kim nhĩ hoàn chuyên dụng tại 4 vị trí huyệt trên loa tai. Kim được lưu lại từ 3 đến 5 ngày cho mỗi lần gài (trung bình thay kim 3 ngày/lần). Toàn bộ liệu trình can thiệp 20 ngày bao gồm 7 lần thay kim, kết hợp day nhẹ tại chỗ để đạt cảm giác đắc khí ấm nóng.

5. Viên nén Ích khí an thần – HVY có gây ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng gan thận không? Không. Đánh giá cận lâm sàng trước và sau can thiệp trên 30 bệnh nhân nhóm nghiên cứu cho thấy các chỉ số men gan (AST, ALT) và chức năng lọc của thận (ure, creatinin) hoàn toàn không có sự biến đổi bệnh lý, chứng minh tính an toàn cao khi sử dụng liều 6 viên/ngày trong 20 ngày.

Kết luận

• Nghiên cứu đã chứng minh phác đồ nhĩ hoàn châm kết hợp viên nén Ích khí an thần – HVY mang lại hiệu quả điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư vượt trội so với phương pháp đơn thuần sau 20 ngày can thiệp.
• Thời lượng giấc ngủ của người bệnh tăng thêm từ 2,5 đến 3,5 giờ mỗi đêm, thời gian đi vào giấc ngủ rút ngắn dưới 20 phút và 100% bệnh nhân đạt hiệu quả giấc ngủ mức tốt từ 85% trở lên.
• Điểm số chất lượng giấc ngủ theo thang đo PSQI giảm mạnh từ trên 14 điểm xuống dưới 5 điểm, giúp người bệnh tỉnh táo, giảm mệt mỏi và cải thiện rõ rệt năng suất làm việc ban ngày.
• Phương pháp điều trị có độ an toàn sinh học cao, không gây biến đổi các chỉ số huyết học, men gan AST, ALT cũng như chức năng thận ure, creatinin.
• Mở ra hướng nghiên cứu đa trung tâm trên quy mô hơn 200 bệnh nhân trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới nhằm hoàn thiện phác đồ điều trị mất ngủ mạn tính không dùng thuốc kết hợp dược liệu.

Đóng góp chính của luận văn là đã chuẩn hóa một giải pháp phối hợp Y học cổ truyền an toàn, hiệu quả và dễ triển khai cho bệnh nhân mất ngủ không thực tổn. Hãy tham khảo và ứng dụng ngay quy trình kỹ thuật này tại các cơ sở y tế để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về mất ngủ theo Y học hiện đại 1. Khái niệm về mất ngủ Mất ngủ được định nghĩa là khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ hoặc thức dậy quá sớm và không quay trở lại được giấc ngủ hoặc ngủ dậy có cảm giác không ngon giấc và mệt mỏi [3]. Phân loại * Mất ngủ cấp tính: Gọi là mất ngủ cấp tính khi kéo dài dưới 1 tháng và có thể do nhiều nguyên nhân gây ra: Thay đổi múi giờ, thay đổi nghề nghiệp, mất người thân, do môi trường quá ồn, hay do sử dụng quá nhiều chất kích thích như cà phê, chè,… * Mất ngủ mạn tính – Mất ngủ không thực tổn: Khái niệm mất ngủ không thực tổn (Nonorgamic insomnia) hay còn gọi là trạng thái mất ngủ mạn tính, mất ngủ nguyên phát và được định nghĩa: Đó là trạng thái không thỏa mãn về số lượng và chất lượng giấc ngủ, tồn tại 1 thời gian dài, ít nhất 1 tháng, đặc trưng bằng các đặc điểm sau: - Khó đi vào giấc ngủ: Là than phiền thường gặp, có ở hầu hết các bệnh nhân.

- Khó duy trì giấc ngủ và thức dậy sớm: Giấc ngủ bệnh nhân bị chia cắt ra, trong đêm thức giấc nhiều lần và rất khó ngủ lại, hoặc không phục hồi sức khoẻ sau ngủ dậy, chất lượng giấc ngủ kém. - Mất ngủ có liên quan đến các stress đời sống, gặp nhiều ở phụ nữ, người lớn tuổi, tâm lý bị rối loạn và những người bất lợi về kinh tế xã hội. Khi bệnh nhân có cảm giác căng thẳng, lo âu, buồn phiền hoặc trầm cảm. 4 - Mất ngủ nhiều lần dẫn đến mối lo sợ mất ngủ tăng lên và bận tâm lo lắng quá mức về hậu quả ban đêm và ban ngày của nó, tạo thành một vòng luẩn quẩn có huynh hướng kéo dài.

- Hậu quả ban ngày: Cảm giác mệt mỏi, thiếu hụt giấc ngủ, ảnh hưởng đến hoạt động xã hội và nghề nghiệp. Theo sách hướng dẫn chẩn đoán và thống kê các bệnh rối loạn tâm thần của Mỹ năm 1994 (Diagnostic and statistical manual of mental disoder – 4th :DMS – IV,1994) tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ tức thời gồm các triệu chứng: Khó ngủ, ngủ không yên giấc, khó quay lại giấc ngủ nếu bị tỉnh giấc giữa chừng. Mất ngủ mạn tính kéo dài trên 1 năm sẽ là yếu tố nguy cơ gây trầm cảm nặng [4]. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến mất ngủ như: - Các bệnh lý gây đau như thoái hóa khớp, viêm khớp, loãng xương, đau do thiểu năng động mạch vành,… Các bệnh gây tiểu đêm như u xơ tiền liệt tuyến, đái tháo đường,… Các bệnh gây khó thở như suy tim, viêm phế quản, hen phế quản,… thường xảy ra vào lúc nửa đêm về sáng làm cho người bệnh tỉnh giấc giữa chừng sau đó rất khó ngủ lại.

- Các bệnh lý tâm thần kinh: Trầm cảm, hay lo âu, stress (về công tác xã hội, công việc gia đình, tài chính, tình cảm,… ), sa sút trí tuệ là những bệnh thường hay gây rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi. - Có một số trường hợp bị mất ngủ mạn tính ngay từ khi còn nhỏ. - Do thuốc: Một số loại thuốc khi sử dụng ảnh hưởng đến giấc ngủ như thuốc mê, thuốc lợi tiểu, một số thuốc chống suy nhược, các thuốc loại steroid, các thuốc loại chẹn beta giao cảm, thuốc giảm đau chứa caffeine, một số loại thuốc ho, nếu đang sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc ngủ mà đột ngột dừng có thể là nguyên nhân gây mất ngủ trở lại. 5 - Sử dụng chất kích thích: Rượu, bia, cà phê, thuốc lá,… - Do rối loạn lịch thức ngủ trong ngày như lịch làm việc thay đổi thất thường, làm việc theo ca không thường xuyên, do thay đổi múi giờ chênh lệch như khi đi du lịch đến các vùng có mức chênh lệch múi giờ 6-24 giờ, thói quen của người ngủ cùng như gáy,… - Các yếu tố môi trường: Ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ, nơi ngủ,… 1.

Lâm sàng * Các triệu chứng về giấc ngủ: - Thời lượng giấc ngủ giảm: Tất cả các bệnh nhân đều giảm số lượng thời gian ngủ, chỉ ngủ được 3-4 giờ/24 giờ, thậm chí có bệnh nhân còn thức trắng đêm. - Khó đi vào giấc ngủ: Bệnh nhân không thấy có cảm giác buồn ngủ, trằn trọc, căng thẳng lo âu, thường mất hơn 30p mới đi vào giấc ngủ. - Hay tỉnh giấc ban đêm: Giấc ngủ của bệnh nhân bị chia cắt ra, giấc ngủ chập chờn, không ngon giấc, khi tỉnh giấc rất khó ngủ lại. - Hiệu quả giấc ngủ: Số giờ ngủ/Số giờ nằm trên giường x 100% Ở người bình thường hiệu quả giấc ngủ từ 85% trở lên, còn người mất ngủ hiệu quả giấc ngủ giảm đi nhiều tuỳ theo mức độ mất ngủ, nếu nặng có thể giảm xuống dưới 65%.

- Thức giấc sớm: Phần lớn bệnh nhân phàn nàn là ngủ ít, tỉnh dậy sớm. Các bệnh nhân thường có thói quen nằm lại trên giường để xem có thể ngủ lại được không, vì vậy nhiều khi họ rời khỏi giường rất muộn so với lúc họ chưa bị mất ngủ. - Chất lượng giấc ngủ: Người ngủ tốt sau 1 đêm thấy cơ thể thoải mái, mọi mệt nhọc biến mất, vẻ mặt tươi tỉnh. 6 Người mất ngủ sau một đêm không đem lại sức lực và sự tươi tỉnh, một giấc ngủ chập chờn đôi khi khó xác định được là có ngủ hay không ngủ.

Vẻ mặt mệt mỏi, mắt thâm quầng, dáng vẻ chậm chạp, hay ngáp vặt. * Các triệu chứng liên quan chức năng ban ngày: - Trạng thái kém thoải mái, mệt mỏi vào ban ngày: Là hậu quả của trạng thái thiếu hụt giấc ngủ. Bệnh nhân thụ động, ít quan tâm đến công việc, luôn suy nghĩ tập trung vào sức khỏe giấc ngủ của họ. - Tình trạng minh mẫn chủ quan vào ban ngày đặc biệt giảm hơn so với lúc trưa, chiều.

Ngủ gà nhiều vào buổi trưa, hoạt động kém vào lúc 20 giờ và lúc đi ngủ. Sự minh mẫn cả ngày của họ kém hơn người bình thường. * Các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ: Đau đầu, cảm giác chóng mặt vào buổi sáng; Giảm trí nhớ: Hay quên, giảm chức năng nhận thức; Khó tập trung chú ý, hay quên, giảm hứng thú trong công việc; Lo âu; Dễ ức chế cảm xúc, cáu gắt, bực tức. Chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn Theo tiêu chuẩn ICD 10 mục F51.0: - Phàn nàn cả về khó đi vào giấc ngủ hay khó duy trì giấc ngủ, hay chất lượng giấc ngủ kém.

- Rối loạn giấc ngủ đã xảy ra ít nhất 3 lần/ tuần, kéo dài ít nhất trong 1 tháng. - Rối loạn giấc ngủ gây nên sự mệt mỏi rõ rệt trên cơ thể hoặc gây khó khăn trong hoạt động chức năng ban ngày. - Không có nguyên nhân tổn thương thực thể, như là tổn thương hệ thần kinh hoặc những bệnh lý khác, rối loạn hành vi hoặc do dùng thuốc. Các phương pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng * Lâm sàng: Đánh giá chất lượng giấc ngủ bằng thang điểm Pittsburgh (PSQI) của Daniel J.Buyse 1989, nhằm để đánh giá các chỉ số về chất lượng giấc 7 ngủ [5].

Thang điểm này được các nhà lâm sàng nhìn nhận như 1 công cụ hữu hiệu để đánh giá giấc ngủ, khắc phục được tính chất chủ quan trong các khám nghiệm trước đây. Năm 2001 ở Việt Nam, PSQI đã được chuẩn hóa. Các tác giả nhận thấy thang đo này có giá trị sử dụng đáng tin cậy trong lâm sàng để đánh giá mức độ mất ngủ và có thể dùng nó để theo dõi tiến triển mất ngủ [6]. * Cận lâm sàng: Điện não đồ: Điện thế pha chậm của giấc ngủ có sự tăng chậm và tới mức thấp hơn trong các bản delta và theta.

Trong những năm gần đây, một số tác giả sử dụng điện não đồ như một phương tiện để chẩn đoán, theo dõi diễn biến và điều trị bệnh tâm căn suy nhược. Các sóng điện não là những dao động có tần số, biên độ, hình dáng khác nhau [7]. Để đánh giá 1 bản điện não đồ, người ta dựa vào một số tiêu chuẩn hoặc đặc tính như sau: - Tần số của mỗi sóng (tính bằng Hz) - Biên độ của sóng (tính bằng µV) - Hình dáng các sóng. - Vị trí, điều kiện xuất hiện các sóng.

- Điều kiện làm thay đổi các sóng [8]. Hình ảnh điện não đồ trên bệnh nhân tâm căn suy nhược cho thấy giảm biên độ và chỉ số nhịp alpha, sóng điện não dẹt, chỉ có 30-35% trường hợp có xuất hiện từng đợt sóng alpha. Có sóng nhanh beta, sóng chậm theta, delta trên tất cả vùng não [9]. Điều trị Các phương pháp như điều trị bằng thuốc, can thiệp hành vi và thay đổi lối sống có thể góp phần điều trị mất ngủ.

* Phương pháp không dùng thuốc: 8 - Vệ sinh giấc ngủ: Là phương pháp giáo dục được thiết kế cho những người mất ngủ cũng như cho cộng đồng, bao gồm các hướng dẫn làm thế nào có được nhịp thức ngủ lành mạnh, cố gắng duy trì đều thời gian ngủ và thức. - Liệu pháp kiểm soát kích thích: Để cải thiện giấc ngủ, người ta thường thay đổi môi trường phòng ngủ như đặt giường ngủ nơi thoáng mát, yên tĩnh. Tránh bất kỳ mọi hoạt động kích thích và tăng độ tỉnh táo trước khi đi ngủ như xem tivi, đọc các sách có tác dụng hưng phấn. Nếu bệnh nhân không ngủ được sau 20 phút họ nên rời khỏi giường, ra khỏi phòng ngủ và chỉ nên quay lại khi cảm thấy đủ mệt để buồn ngủ trở lại, việc này có thể lặp đi lặp lại cho đến khi bệnh nhân ngủ được.

- Liệu pháp hạn chế giấc ngủ, tăng xu hướng ngủ và dễ đi vào giấc ngủ: Để hạn chế thời gian thức tỉnh trên giường và tăng hiệu quả của giấc ngủ, bệnh nhân không nên đi ngủ quá sớm. - Liệu pháp hành vi, nhận thức: Nội dung giáo dục là khuyến khích bệnh nhân xác định rõ yếu tố nào là yếu tố thuận lợi, khởi phát của mất ngủ. Từ đó giải quyết các suy nghĩ thích nghi kém hoặc sự tin tưởng không đúng về mất ngủ. - Rèn luyện thư giãn: Bệnh nhân nên thực hiện giãn cơ bắp hàng ngày.

Tập các bài thư giãn vào buổi tối, không nên làm việc căng thẳng trong 60 phút trước ngủ. - Ngừng hoặc giảm sử dụng rượu, cà phê, thuốc lá và các chất cản trở giấc ngủ. - Xoa bóp bấm huyệt, châm cứu, dưỡng sinh,… có tác dụng tốt điều trị mất ngủ.