Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng hạ huyết áp của cao lỏng thanh can hv trên mô hình gây tăng huyết áp ở chuột cống trắng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác dụng hạ huyết áp của cao lỏng thanh can hv trên mô hình chuột cống trắng, mang lại kết quả đáng chú ý.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Thị Vân Anh
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Hạ Huyết Áp Của Cao Lỏng Thanh Can HV Trên Chuột Cống Trắng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. Tổng quan về bệnh lý tăng huyết áp
• 1.2.1. Y học hiện đại
• 1.2.1.1. Khái niệm Tăng huyết áp
• 1.2.1.2. Cơ chế bệnh sinh tăng huyết áp
• 1.2.1.3. Phân loại tăng huyết áp
• 1.2.1.4. Chẩn đoán Tăng huyết áp
• 1.2.1.5. Điều trị Tăng huyết áp
• 1.2.2. Y học cổ truyền
• 1.2.2.1. Tình hình nghiên cứu về thuốc Y học cổ truyền có tác dụng hạ huyết áp
• 1.2.2.2. Giới thiệu bài thuốc nghiên cứu
• 1.2.2.2.1. Nguồn gốc, xuất xứ bài thuốc “Thanh can HV”
• 1.2.2.2.2. Thành phần bài thuốc “Thanh can HV”
• 1.2.2.2.2.1. Công thức bài thuốc “Thanh can HV”
• 1.2.2.2.2.2. Phân tích bài thuốc
• 1.2.2.2.2.2.1. Phân tích các vị thuốc trong bài thuốc nghiên cứu
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Thuốc và hoá chất nghiên cứu
• 1.3.2. Động vật thực nghiệm
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đánh giá tác dụng hạ huyết áp của cao lỏng Thanh can HV trên mô hình gây tăng huyết áp thực nghiệm
• 1.4.2. Đánh giá tác dụng lợi tiểu của cao lỏng Thanh can HV trên thực nghiệm
• 1.5. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 1.5.1. Đánh giá tác dụng của cao lỏng Thanh can HV lên huyết áp của chuột cống trắng trên mô hình gây tăng huyết áp thực nghiệm
• 1.5.2. Đánh giá tác dụng lợi tiểu của cao lỏng Thanh can HV trên thực nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: CÁC VỊ THUỐC TRONG BÀI THUỐC THANH CAN THANG
• PHỤ LỤC 2: BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIỆM THU ĐỀ TÀI
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Dụng Hạ Huyết Áp Của Cao Lỏng Thanh Can HV

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý tim mạch phổ biến, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Nghiên cứu về tác dụng hạ huyết áp của các sản phẩm từ thiên nhiên, đặc biệt là cao lỏng Thanh Can HV, đang thu hút sự quan tâm lớn. Bài thuốc này được chiết xuất từ nhiều vị thuốc quý, có khả năng điều chỉnh huyết áp một cách an toàn và hiệu quả. Việc đánh giá tác dụng của cao lỏng Thanh Can HV trên chuột cống trắng sẽ cung cấp những thông tin quý giá cho việc ứng dụng trong điều trị THA.

1.1. Khái Niệm Về Tăng Huyết Áp Và Tác Dụng Của Cao Lỏng

Tăng huyết áp được định nghĩa là tình trạng huyết áp tâm thu lớn hơn hoặc bằng 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương lớn hơn hoặc bằng 90 mmHg. Cao lỏng Thanh Can HV được nghiên cứu nhằm mục tiêu giảm huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch.

1.2. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Cao Lỏng Thanh Can HV

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng cao lỏng Thanh Can HV có nguồn gốc từ các bài thuốc cổ truyền, với các thành phần như câu đằng, chi tử, và ngưu tất. Những thành phần này đã được chứng minh có tác dụng tích cực trong việc điều trị THA.

II. Vấn Đề Tăng Huyết Áp Trong Xã Hội Hiện Đại

Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý tim mạch và đột quỵ. Theo thống kê, tỷ lệ người mắc THA đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở những người trưởng thành. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn là rất cần thiết. Cao lỏng Thanh Can HV có thể là một giải pháp tiềm năng, giúp giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc tân dược.

2.1. Nguyên Nhân Gây Tăng Huyết Áp

Các yếu tố như chế độ ăn uống không hợp lý, lối sống ít vận động, và stress là những nguyên nhân chính dẫn đến THA. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp trong việc tìm kiếm giải pháp điều trị hiệu quả.

2.2. Tác Động Của Tăng Huyết Áp Đến Sức Khỏe

Tăng huyết áp có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, và suy thận. Việc kiểm soát huyết áp là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Dụng Hạ Huyết Áp Của Cao Lỏng Thanh Can HV

Nghiên cứu được thực hiện trên mô hình chuột cống trắng bị gây tăng huyết áp bằng cortison acetat. Phương pháp này cho phép đánh giá chính xác tác dụng của cao lỏng Thanh Can HV trong việc hạ huyết áp. Các chỉ số huyết áp sẽ được đo lường và phân tích để đưa ra kết luận về hiệu quả của bài thuốc.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm Trên Chuột Cống Trắng

Mô hình chuột cống trắng được chọn làm đối tượng nghiên cứu nhằm đánh giá tác dụng của cao lỏng Thanh Can HV. Các chuột sẽ được chia thành nhóm điều trị và nhóm đối chứng để so sánh hiệu quả.

3.2. Phương Pháp Đo Lường Huyết Áp

Huyết áp của chuột sẽ được đo bằng phương pháp không xâm lấn, cho phép theo dõi sự thay đổi huyết áp sau khi sử dụng cao lỏng Thanh Can HV.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Dụng Hạ Huyết Áp Của Cao Lỏng Thanh Can HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao lỏng Thanh Can HV có tác dụng hạ huyết áp rõ rệt trên chuột cống trắng. Các chỉ số huyết áp tâm thu, tâm trương và huyết áp trung bình đều giảm sau khi sử dụng bài thuốc. Điều này cho thấy tiềm năng ứng dụng của cao lỏng Thanh Can HV trong điều trị THA.

4.1. Tác Dụng Hạ Huyết Áp Trên Chuột Cống Trắng

Kết quả cho thấy huyết áp tâm thu giảm từ 160 mmHg xuống còn 130 mmHg sau khi sử dụng cao lỏng Thanh Can HV. Điều này chứng tỏ hiệu quả của bài thuốc trong việc điều chỉnh huyết áp.

4.2. So Sánh Kết Quả Giữa Nhóm Điều Trị Và Nhóm Đối Chứng

Nhóm chuột được điều trị bằng cao lỏng Thanh Can HV có sự cải thiện rõ rệt về huyết áp so với nhóm đối chứng. Điều này khẳng định tính hiệu quả của bài thuốc trong việc hạ huyết áp.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Của Cao Lỏng Thanh Can HV

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cao lỏng Thanh Can HV có tác dụng hạ huyết áp hiệu quả trên chuột cống trắng. Kết quả này mở ra hướng đi mới trong việc điều trị THA bằng các sản phẩm từ thiên nhiên. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển bài thuốc này là cần thiết để ứng dụng trong lâm sàng.

5.1. Tiềm Năng Ứng Dụng Trong Lâm Sàng

Với những kết quả khả quan, cao lỏng Thanh Can HV có thể được xem xét ứng dụng trong điều trị THA ở người. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc tân dược.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiến hành các nghiên cứu lâm sàng để xác định hiệu quả và độ an toàn của cao lỏng Thanh Can HV trên người. Điều này sẽ giúp khẳng định giá trị của bài thuốc trong điều trị THA.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp là một trong những thách thức y tế công cộng hàng đầu trên toàn cầu khi ảnh hưởng đến hơn 1 tỷ người và đóng góp vào khoảng 35% đến 40% trong tổng số 17,5 triệu ca tử vong do tim mạch hàng năm. Tại Việt Nam, kết quả điều tra dịch tễ học của Viện Tim mạch Trung ương ghi nhận tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành từ 25 tuổi trở lên là 25,1%, tương đương gần 6,85 triệu người mắc bệnh, với dự báo vượt ngưỡng 10 triệu người trong tương lai gần. Đáng chú ý, có đến 95% trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát đòi hỏi quá trình can thiệp liên tục suốt đời. Việc sử dụng thuốc tân dược kéo dài thường phát sinh nhiều tác dụng không mong muốn như hạ huyết áp tư thế, ho khan, rối loạn điện giải cùng chi phí điều trị tốn kém, tạo nên nhu cầu cấp thiết trong việc nghiên cứu các chế phẩm có nguồn gốc tự nhiên.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền mã số 8720115 của tác giả Phạm Thị Hồng Hạnh tập trung vào mục tiêu then chốt: Đánh giá thực nghiệm tác dụng hạ huyết áp và tác dụng lợi tiểu của cao lỏng Thanh Can HV trên mô hình chuột cống trắng tăng huyết áp. Nghiên cứu được triển khai thực hiện tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam phối hợp cùng Bộ môn Dược lý Trường Đại học Y Hà Nội và Khoa Dược Bệnh viện Tuệ Tĩnh vào năm 2020.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc khoa học hóa bài thuốc nghiệm phương lâm sàng của Khoa Y học cổ truyền Bệnh viện Bạch Mai. Kết quả đo lường thực nghiệm cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chính xác về hiệu quả điều chỉnh các chỉ số huyết động, chứng minh tỷ lệ hạ áp đạt từ 27,9% đến 30,9% mà không gây rối loạn nhịp tim, tạo tiền đề vững chắc cho việc ứng dụng điều trị trên lâm sàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý thuyết sinh lý bệnh học hiện đại và học thuyết y học cổ truyền:

• Cơ chế huyết động học và hệ thống Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA): Huyết áp phụ thuộc trực tiếp vào cung lượng tim và sức cản ngoại vi. Sự hoạt hóa quá mức của hệ RAA chuyển đổi Angiotensin I thành Angiotensin II gây co mạch mạnh, đồng thời kích thích vỏ thượng thận tiết Aldosteron làm tăng tái hấp thu ion Natri và nước tại ống thận. Sự tích tụ ion Natri tại màng tế bào cơ trơn mạch máu làm tăng tính thấm Calci, dẫn đến co thắt tiểu động mạch và gia tăng sức cản ngoại vi theo tiêu chuẩn chẩn đoán huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên theo khuyến cáo của Ủy ban Phối hợp Quốc gia Hoa Kỳ (JNC VII) và Hội Tim mạch học Việt Nam.
• Biện chứng luận trị chứng Huyễn vựng: Y học cổ truyền xếp bệnh lý tăng huyết áp vào phạm vi chứng Huyễn vựng, Đầu thống, Tâm quý. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ thể Can dương thượng cang khi tình chí uất kết hóa hỏa, kết hợp Thận âm hư tổn không nuôi dưỡng được Can mộc, khiến Can dương bốc nghịch lên đầu khiếu gây hoa mắt, chóng mặt và đau đầu.
• Cấu trúc phối ngũ bài thuốc Thanh Can HV: Bài thuốc gồm 8 vị thảo dược đạt tổng khối lượng 80 gam: Câu đằng 12g (đóng vai trò Quân dược giúp bình can tức phong, hạ áp); Chi tử 10g (Thần dược thanh nhiệt tả hỏa); Tang ký sinh 12g và Ngưu tất 10g (Tá dược bổ can thận, dẫn hỏa quy nguyên); Trạch tả 8g, Ý dĩ 10g, Xa tiền tử 10g (lợi niệu thẩm thấp, tiêu trừ ứ dịch); Xuyên khung 8g (Sứ dược hoạt huyết, hành khí chỉ thống).

Phương pháp nghiên cứu

• Cỡ mẫu và chọn mẫu thực nghiệm: Nghiên cứu sử dụng tổng cộng 100 chuột cống trắng chủng Wistar trưởng thành, khỏe mạnh với cân nặng trung bình 200 ± 20g. Chuột được chọn mẫu ngẫu nhiên có kiểm soát, thích nghi 7 đến 10 ngày trong điều kiện phòng thí nghiệm tiêu chuẩn trước khi tiến hành can thiệp.
• Quy trình tạo mô hình bệnh lý: Áp dụng phương pháp kinh điển của Abbie I. Knowlton bằng cách tiêm dưới da Cortison acetat liều 2,5 mg/kg/ngày kết hợp cho uống dung dịch Natri clorid 1% liên tục trong 28 ngày nhằm gây tăng huyết áp thực nghiệm theo cơ chế cường hệ RAA. Sau 28 ngày, tiến hành sàng lọc các cá thể có huyết áp tâm thu vượt trên 140 mmHg để đưa vào 5 lô thử nghiệm đánh giá hạ áp (10 con mỗi lô), bao gồm: Lô 1 (chứng sinh học uống nước cất 10 ml/kg/ngày), Lô 2 (mô hình bệnh lý uống nước cất), Lô 3 (chứng dương uống Captopril liều 20 mg/kg/ngày), Lô 4 (uống cao lỏng Thanh Can HV liều tương đương lâm sàng 9,6 g/kg/ngày), Lô 5 (uống cao lỏng Thanh Can HV liều cao 28,8 g/kg/ngày).
• Thu thập dữ liệu và mốc thời gian: Huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương, huyết áp trung bình và nhịp tim được đo không xâm lấn qua động mạch đuôi bằng hệ thống ADInstruments (New Zealand) tại hai mốc: sau 1 giờ uống thuốc lần đầu và sau 7 ngày dùng thuốc liên tục. Khảo sát tác dụng lợi tiểu được thực hiện riêng biệt trên 4 lô chuột (10 con/lô), thu gom nước tiểu tại các mốc 2, 4, 6, 12 và 24 giờ cùng định lượng ion điện giải Na+, K+, Cl- sau 12 giờ trên máy sinh hóa Erba.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được biểu diễn dưới dạng số trung bình kèm độ lệch chuẩn. Áp dụng kiểm định Student's t-test độc lập để so sánh giữa các lô và t-test cặp đôi (trước - sau can thiệp) nhằm đánh giá sự biến thiên nội bộ từng cá thể. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ việc các biến số huyết động có phân phối chuẩn, cho phép xác định chính xác sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm đã thu được các phát hiện sinh học then chốt với độ tin cậy thống kê cao:

• Phục hồi huyết áp tâm thu (HATT) về mức sinh lý an toàn: Chuột mô hình sau 28 ngày tiêm Cortison acetat có HATT tăng vọt lên 154,70 ± 8,66 mmHg đến 160,90 ± 11,21 mmHg so với lô chứng sinh học duy trì ở mức 106,70 ± 7,24 mmHg (p < 0,001). Khi dùng cao lỏng Thanh Can HV liều 9,6 g/kg/ngày, HATT giảm xuống rõ rệt còn 114,60 ± 11,92 mmHg sau 1 giờ uống đầu tiên và đạt 110,70 ± 10,41 mmHg sau 7 ngày điều trị (mức giảm tương đương 27,9% so với trước khi dùng thuốc, p < 0,001). Hiệu quả này tương đương với nhóm sử dụng thuốc đối chứng Captopril liều 20 mg/kg/ngày (đưa HATT về 108,30 ± 3,49 mmHg sau 7 ngày, p > 0,05).
• Cải thiện mạnh mẽ huyết áp tâm trương (HATTr) và huyết áp trung bình (HATB): Tại lô uống Thanh Can HV liều 9,6 g/kg/ngày, chỉ số HATTr giảm từ 116,90 ± 5,00 mmHg xuống còn 80,70 ± 4,64 mmHg sau 7 ngày (giảm 30,9%, tương đương Captopril ở mức 80,00 ± 1,41 mmHg). Chỉ số HATB cũng giảm từ 129,10 ± 5,77 mmHg xuống 90,70 ± 5,86 mmHg, hoàn toàn tương đương với nhóm chứng sinh học khỏe mạnh (87,70 ± 2,05 mmHg, p > 0,05).
• Hiệu ứng đáp ứng theo liều lượng: Ở mức liều cao 28,8 g/kg/ngày (gấp 3 lần liều lâm sàng), Thanh Can HV vẫn thể hiện tác dụng hạ HATT xuống 124,90 ± 15,88 mmHg và HATTr xuống 88,30 ± 14,36 mmHg so với lô mô hình (p < 0,001). Tuy nhiên, biên độ giảm áp của liều 28,8 g/kg/ngày lại thấp hơn so với liều 9,6 g/kg/ngày, khẳng định liều 9,6 g/kg/ngày là ngưỡng liều tối ưu.
• Tính an toàn tuyệt đối trên tần số co bóp cơ tim: Ở cả hai mức liều 9,6 g/kg/ngày và 28,8 g/kg/ngày, nhịp tim của chuột dao động ổn định trong khoảng 372,10 ± 41,21 đến 383,90 ± 55,30 lần/phút, không xuất hiện bất kỳ sự khác biệt có ý nghĩa thống kê nào so với nhóm chứng sinh học (350,30 ± 51,47 lần/phút, p > 0,05) cũng như không gây chậm nhịp hoặc rối loạn dẫn truyền.

Thảo luận kết quả

Cơ chế hạ áp vượt trội của cao lỏng Thanh Can HV được giải thích thông qua sự tương tác đa đích của các hoạt chất sinh học tự nhiên. Hoạt chất Rhynchophyllin và Isorhynchophyllin trong Câu đằng có khả năng ức chế dòng Calci đi vào tế bào cơ trơn mạch máu, gây giãn tiểu động mạch ngoại vi và ức chế trung khu giao cảm. Tác động này kết hợp với chiết xuất Chi tử và Xuyên khung (chứa Acid Ferulic và Alcaloid) giúp tăng cường lưu lượng máu mạch vành và làm giảm sức cản mạch hệ thống.

Bên cạnh đó, nhóm dược liệu Trạch tả, Ý dĩ và Xa tiền tử kích thích quá trình bài xuất nước tiểu, tăng cường đào thải ion Natri và Clo dư thừa ra khỏi tuần hoàn qua cơ chế tương tự thuốc lợi tiểu thẩm thấu và lợi tiểu thiazid, từ đó làm giảm thể tích tiền tải của tâm thất. Dữ liệu thực nghiệm có thể được biểu diễn một cách trực quan qua biểu đồ đường theo dõi động học huyết áp theo thời gian hoặc bảng so sánh các chỉ số huyết động học đa biến, cho thấy áp lực động mạch bắt đầu hạ sâu ngay từ giờ đầu tiên và duy trì sự bình ổn kéo dài xuyên suốt 7 ngày.

So sánh với các công trình nghiên cứu dược liệu trước đây, hiệu quả hạ huyết áp của Thanh Can HV vượt trội hơn Chè tan Carosan (đạt đáp ứng ở 85% cá thể) và tương đương với bài thuốc Lục vị kỷ cúc thang trong việc tái lập huyết động về mức cơ sở, đồng thời khắc phục triệt để nhược điểm gây ho khan hay tụt áp quá mức của thuốc ức chế men chuyển tổng hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện quy trình ứng dụng bài thuốc Thanh Can HV vào thực tiễn khám chữa bệnh, nhóm tác giả đề xuất 4 giải pháp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa quy trình bào chế và kiểm soát chất lượng: Khoa Dược các bệnh viện chuyên khoa Y học cổ truyền phối hợp cùng các viện nghiên cứu dược liệu tiến hành tối ưu hóa quy trình chiết xuất cao lỏng tỷ lệ 1:1, hoàn thiện tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) với chỉ tiêu định lượng hàm lượng Rhynchophyllin không dưới 0,15% trong vòng 12 tháng tới.
2. Triển khai thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng: Bệnh viện Tuệ Tĩnh và Khoa Y học cổ truyền Bệnh viện Bạch Mai cần chủ trì thiết kế thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II trên quy mô 60 đến 100 bệnh nhân tăng huyết áp độ 1 thể Can dương thượng cang trong thời gian 18 tháng, hướng tới mục tiêu đưa 85% bệnh nhân đạt trị số huyết áp mục tiêu dưới 140/90 mmHg.
3. Mở rộng đánh giá an toàn bán trường diễn và cơ chế sinh học phân tử: Bộ môn Dược lý Trường Đại học Y Hà Nội cần tiếp tục thực hiện các thử nghiệm độc tính bán trường diễn kéo dài từ 30 đến 90 ngày trên động vật, đồng thời định lượng trực tiếp nồng độ Renin và Angiotensin II huyết tương trước quý IV năm tiếp theo nhằm làm sáng tỏ cơ chế tác động ở mức độ thụ thể.
4. Xây dựng phác đồ kết hợp Đông - Tây y trong điều trị ngoại trú: Hội Tim mạch học Việt Nam cùng Hội Đông y Việt Nam cần phối hợp xây dựng hướng dẫn tích hợp sử dụng Thanh Can HV nhằm giảm liều thuốc tân dược từ 30% đến 50% cho người bệnh tăng huyết áp mạn tính, hoàn thành tài liệu hướng dẫn trong khung thời gian 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ và Dược sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền: Nắm vững bằng chứng khoa học và phương pháp phối ngũ bài thuốc 8 vị nhằm ứng dụng điều trị chính xác cho bệnh nhân tăng huyết áp thể Can dương thượng cang, hoa mắt, chóng mặt tại các cơ sở khám chữa bệnh.
• Cán bộ nghiên cứu Dược lý và Độc chất học: Tham khảo quy trình thiết lập mô hình gây tăng huyết áp bằng Cortison acetat kết hợp muối nồng độ cao và kỹ thuật vận hành hệ thống đo huyết áp đuôi chuột không xâm lấn ADInstruments với độ nhạy cao.
• Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe: Sử dụng thông số bào chế thực nghiệm và tiêu chuẩn chất lượng của cao lỏng Thanh Can HV làm cơ sở phát triển thành các dạng bào chế hiện đại như viên nang cứng hoặc dung dịch uống đóng chai thương mại.
• Học viên sau đại học và sinh viên ngành Y Dược: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc luận văn thạc sĩ y học, phương pháp thu thập dữ liệu sinh học và kỹ thuật xử lý thống kê y sinh bằng các phép kiểm định t-test.

Câu hỏi thường gặp

Cao lỏng Thanh Can HV gồm những vị thuốc nào và tỷ lệ ra sao?
Bài thuốc gồm 8 vị dược liệu khô đạt chuẩn Dược điển Việt Nam V với tổng khối lượng 80g cho một thang, bao gồm: Câu đằng 12g, Tang ký sinh 12g, Chi tử 10g, Ngưu tất 10g, Ý dĩ 10g, Xa tiền tử 10g, Trạch tả 8g và Xuyên khung 8g, được chiết xuất cao lỏng theo tỷ lệ 1:1.

Liều dùng thực nghiệm nào mang lại hiệu quả hạ huyết áp tối ưu nhất?
Liều 9,6 g/kg/ngày (tương đương liều dùng dự kiến 1 thang/ngày trên người trưởng thành) đem lại hiệu quả hạ áp tốt nhất, giúp đưa huyết áp tâm thu từ 153,50 mmHg xuống 110,70 mmHg và huyết áp tâm trương về 80,70 mmHg sau 7 ngày, hiệu quả vượt trội hơn mức liều cao 28,8 g/kg/ngày.

Thuốc có gây tác dụng phụ làm chậm nhịp tim hoặc loạn nhịp không?
Kết quả thực nghiệm khẳng định cao lỏng Thanh Can HV không làm biến đổi nhịp tim so với nhóm chứng sinh học (chỉ số duy trì ổn định ở mức 372,10 ± 41,21 đến 378,50 ± 48,49 lần/phút, p > 0,05), bảo đảm độ an toàn cao đối với chức năng co bóp cơ tim.

Cơ chế hạ áp của bài thuốc có điểm gì tương đồng với thuốc Tây y?
Bài thuốc tác động đa cơ chế: vừa giãn mạch ngoại vi tương tự nhóm chẹn kênh calci nhờ hoạt chất của Câu đằng, vừa tăng cường bài xuất nước tiểu và thanh thải ion Natri qua thận tương tự cơ chế của nhóm thuốc lợi tiểu hạ áp.

Mô hình tăng huyết áp thực nghiệm trong nghiên cứu được tạo ra bằng phương pháp nào?
Mô hình được xây dựng theo phương pháp Abbie I. Knowlton bằng cách tiêm Cortison acetat 2,5 mg/kg/ngày phối hợp cho uống dung dịch NaCl 1% liên tục trong 28 ngày trên chuột Wistar, làm kích hoạt mạnh mẽ hệ thống RAA và gây giữ muối nước trong lòng mạch.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh khoa học tác dụng hạ huyết áp rõ rệt của cao lỏng Thanh Can HV trên mô hình chuột cống trắng Wistar bị tăng huyết áp thực nghiệm do Cortison acetat kết hợp muối ăn.
• Liều 9,6 g/kg/ngày thể hiện hiệu lực hạ huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương tương đương hoạt chất chuẩn Captopril liều 20 mg/kg/ngày, đưa các chỉ số huyết động về tiệm cận nhóm sinh học bình thường (p < 0,001).
• Chế phẩm duy trì sự ổn định tuyệt đối của tần số tim mạch (372 - 382 lần/phút), không gây ra các biến cố rối loạn nhịp hoặc hạ áp quá mức.
• Cơ chế tác động tích hợp khả năng thanh can giáng hỏa, giãn mạch ngoại vi và lợi niệu đào thải muối khoáng, minh chứng tính đúng đắn của lý luận Y học cổ truyền kết hợp Y học hiện đại.
• Lộ trình giai đoạn 2021-2023 cần sớm hoàn thiện hồ sơ thử nghiệm lâm sàng và mở rộng sản xuất quy mô công nghiệp để sớm cung cấp giải pháp điều trị tăng huyết áp an toàn, bền vững cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về bệnh lý tăng huyết áp: 1. Y học hiện đại 1. Khái niệm Tăng huyết áp Định nghĩa huyết áp Huyết áp (HA) là áp lực của dòng máu tác động lên thành mạch.

Huyết áp tâm thu (HATT) là áp lực động mạch lúc tim co bóp đạt mức cao nhất. Huyết áp tâm trương (HATTr) là huyết áp thấp nhất cuối thì tâm trương. Huyết áp hiệu số (HAHS) là hiệu số giữa HATT và HATTr. Đây là điều kiện cho máu tuần hoàn trong mạch, bình thường giá trị khoảng 40 mmHg.

Khi hiệu số huyết áp giảm người ta gọi là kẹt huyết áp dẫn đến tuần hoàn máu bị ứ trệ. Huyết áp trung bình (HATB) là trị số áp suất trung bình được tạo ra trong suốt một chu kỳ hoạt động của tim. HATB thể hiện hiệu lực hoạt động của tim, đây chính là lực đẩy dòng máu qua hệ thống tuần hoàn [29]; [31]. Định nghĩa tăng huyết áp Tăng huyết áp động mạch ở người trưởng thành được xác định khi HATT ≥ 140 mmHg và/ hoặc HATTr ≥ 90 mmHg.

Cơ chế bệnh sinh tăng huyết áp Huyết áp phụ thuộc vào cung lượng tim và sức cản ngoại vi. Cung lượng tim phụ thuộc vào nhịp tim và thể tích nhát bóp. Tăng co bóp tim hoặc tăng thể tích máu tĩnh mạch trở về sẽ làm tăng thể tích nhát bóp. Sức cản ngoại vi phụ thuộc vào độ quánh của máu, thể tích máu và tính chất của mạch máu.

Sức cản ngoại vi tăng lên khi tăng kích thích giao cảm, tăng hoạt tính của các chất co mạch ở thận, tăng một số hormone, … Mọi nguyên nhân gây tăng cung lượng tim hoặc tăng sức cản ngoại vi đều làm 3 tăng huyết áp [12]; [14]; [29]; [30]; [31]. Vai trò của hệ Renin – Angiotensin – Aldosteron (RAA) Hệ thống RAA có vai trò trong điều hoà HA và cân bằng natri. Trong bệnh THA, renin được hoạt hoá có tác động chuyển Angiotensinogen là một chất có sẵn trong huyết tương thành Angiotensin I (không hoạt tính), dưới tác dụng của conventin enzym (có trong mao mạch phổi) Angiotensin I chuyển thành angiotensin II (có hoạt tính). Angiotensin II có tác dụng co mạch rất mạnh, kích thích lớp cầu của vỏ thượng thận tiết aldosteron để tăng tái hấp thu ion natri; kích thích trực tiếp lên ống thận làm tăng tái hấp thu ion natri; kích thích vùng postrema ở nền não thất IV làm tăng trương lực mạch máu; kích thích cúc tận cùng hệ thần kinh giao cảm tăng bài tiết noradrenalin, làm giảm tái nhập Noradrenalin trở lại các cúc tận cùng, làm tăng tính nhạy cảm của noradrenalin với mạch máu.

Tất cả các tác dụng trên đều dẫn đến kết quả làm tăng lưu lượng máu và tăng sức cản ngoại vi gây THA [29], [30]; [31]. Vai trò của natri Trong điều kiện bình thường các hormon và thận cùng phối hợp để giữ cân bằng natri thông qua thải trừ và hấp thu natri từ chế độ ăn và tái hấp thu ở thận. Khi lượng natri đưa vào cơ thể vượt khả năng đào thải là nguyên nhân làm tăng thể tích tiền tải của tuần hoàn, dẫn đến tăng cung lượng tim. Ion natri ứ đọng nhiều trong các sợi cơ trơn thành các tiểu động mạch và làm tăng tính thấm của calci qua màng các tế bào, gây co mạch và làm tăng sức cản ngoại vi gây THA [29], [30]; [31].

Vai trò của hệ thần kinh Thần kinh trung ương làm tăng các enzym xúc tác quá trình tổng hợp catecholamin huyết tương gây co mạch và tăng cung lượng tim gây THA. Khi hệ thần kinh giao cảm bị kích thích (stress, lạnh, gắng sức, …), các xung động này đi tới tuỷ thượng thận làm tiết Catecholamin gây co mạch và tăng cung lượng tim gây THA. HA cao do thần kinh có thể ảnh hưởng đến thận gây thiếu máu, tiết renin, làm tăng Angiotensin trong máu, do đó HA tăng lên. Đó cũng là mối liên quan giữa cơ chế thần kinh và thể dịch [29], [30]; [31].

4 Vai trò của thành mạch Những biến đổi của động mạch và tiểu động mạch trong THA có thể là nguyên nhân, cũng có thể là hậu quả của THA tác động qua lại khiến bệnh nhân THA trở nên mạn tính. Khi tiểu động mạch dày sẽ xơ cứng mất sợi chun, lắng đọng collagen và calci cùng với sự rối loạn chuyển hóa lipid làm cho khả năng đàn hồi của thành mạch bị mất, gây tăng sức cản ngoại vi và dẫn đến THA. Như vậy THA và xơ vữa động mạch có mối quan hệ nhân quả tạo thành vòng xoắn bệnh lý: Xơ vữa động mạch làm tăng sức cản ngoại vi và gây THA, THA lại thúc đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Khi điều chỉnh được HA thì xơ vữa động mạch cũng được cải thiện, giảm được xơ vữa động mạch thì bệnh THA cũng được cải thiện.

Khi hai bệnh này cùng xuất hiện sẽ làm cho bệnh thêm trầm trọng, dễ gây những biến chứng nặng, đặc biệt là tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, cơn đau thắt ngực, đột tử do bệnh mạch vành [29], [30]; [31]. Vai trò của các yếu tố khác Prostaglandin được nội mạc thành mạch sản xuất ra thường xuyên để bảo vệ thành mạch, chống kết dính tiểu cầu và tham gia điều hoà huyết áp do tác dụng làm giãn mạch. Khi yếu tố này bị rối loạn cũng dẫn đến THA. Yếu tố gia đình: Hiện đã tìm ra 6 gen gây THA.

Tuy nhiên vấn đề di truyền THA ở người vẫn được xem là vấn đề phức tạp bởi nguy cơ THA phụ thuộc vào số lượng gen này có trong kiểu gen và sự tương tác của nhiều gen với nhau và với môi trường [29], [30]; [31]. Phân loại tăng huyết áp Tăng huyết áp được phân loại dựa vào nguyên nhân gây bệnh, giai đoạn bệnh, chỉ số huyết áp và dựa vào thể bệnh. Phân loại tăng huyết áp theo nguyên nhân Dựa vào nguyên nhân gây bệnh, THA chia làm 2 loại: THA nguyên phát: là THA không tìm thấy nguyên nhân hay còn gọi là bệnh THA, chiếm khoảng 95% tổng số bệnh nhân THA. Phần lớn THA ở tuổi trung niên và người cao tuổi thuộc loại này.

THA thứ phát: là THA tìm thấy nguyên nhân gây bệnh, còn gọi là THA triệu 5 chứng, chiếm khoảng 5% tổng số bệnh nhân THA. Một số nguyên nhân gây THA thứ phát như: THA do nhiễm độc thai nghén Bệnh lý ở thận: Viêm cầu thận cấp và mãn; Viêm đài bể thận; Sỏi thận; Thận đa nang; Hẹp động mạch thận; … Bệnh lý nội tiết: Cường aldosterol tiên phát (hội chứng Conn); U tuỷ thượng thận; Hội chứng Cushing; Tăng calci máu; Cường tuyến giáp Bệnh lý chuyển hoá: Béo phì; Đái tháo đường; … Các nguyên nhân khác: Hẹp động mạch chủ; bệnh tăng hồng cầu;… Dùng thuốc (corticoid kéo dài, thuốc tránh thai kéo dài, ergotamine, thuốc điều trị giảm miễn dịch); Ăn uống (uống nhiều rượu, ăn nhiều muối, hút thuốc lá); Nhiễm độc chì [30]; [31]. Phân loại tăng huyết áp theo trị số huyết áp Phân loại tăng huyết áp theo JNC VII – 2003 [7]; [14]; [40] Huyết áp Tâm thu Huyết áp Tâm trương Xếp loại (mmHg) (mmHg) Huyết áp Bình thường < 120 < 80 Tiền tăng huyết áp 120 – 139 80 – 89 Tăng huyết áp độ 1 140 – 159 90 – 99 Tăng huyết áp độ 2 ≥ 160 ≥ 100 Phân loại tăng huyết áp theo ACC/AHA 2017 [44] Huyết áp Tâm Huyết áp Tâm Loại Huyết áp thu (mmHg) trương (mmHg) Bình thường Thấp hơn 120 và Thấp hơn 80 Tăng 120 - 129 và Thấp hơn 80 Huyết áp cao (Tăng 130 – 139 Hoặc 80 – 89 huyết áp) giai đoạn 1 Huyết áp cao (Tăng 140 hoặc cao Hoặc 90 hoặc cao hơn 6 huyết áp) giai đoạn 2 hơn Cơn tăng huyết áp ( đi khám bác sỹ ngay Cao hơn 180 Và/ hoặc Cao hơn 120 lập tức) Phân loại Tăng huyết áp theo Hội tim mạch học Việt Nam - 2015 [12] ;[33] Năm 2015, Hội Tim mạch học Việt Nam đã khuyến cáo sử dụng cách phân loại Tăng huyết áp sau. Huyết áp Tâm thu Huyết áp Tâm trương Xếp loại (mmHg) (mmHg) Huyết áp Tối ưu < 120 < 80 Huyết áp Bình thường < 130 < 85 Huyết áp Bình thường cao 130 – 139 85 – 89 Tăng Huyết áp Độ 1 (nhẹ) 140 – 159 90 – 99 Tăng Huyết áp Độ 2 (trung 160 – 179 100 – 109 bình) Tăng Huyết áp Độ 3 (nặng) ≥ 180 ≥ 110 Tăng Huyết áp tâm thu đơn ≤ 140 < 90 độc Phân loại này dựa trên đo Huyết áp tại phòng khám, nếu Huyết áp tâm thu và Huyết áp tâm trương không cùng một phân loại thì chọn mức Huyết áp cao hơn để xếp loại [12]; [33].

Phân loại tăng huyết áp theo thể bệnh THA thường xuyên: trị số huyết áp lúc nào cũng cao hoặc có thể dao động nhưng trên nền cao. Loại này chia làm 2 thể: THA lành tính: THA ít biến chứng, tiến triển chậm THA ác tính: THA tiến triển nhanh, nhiều biến chứng, chiếm 2-5% tổng số các 7 trường hợp THA THA không thường xuyên (Cơn THA): trị số HA lúc cao, lúc bình thường, đôi khi có cơn cao vọt, lúc này hay xảy ra tai biến. THA dao động (THA tạm thời): HA thay đổi qua các lần đo, huyết áp dễ tăng khi hồi hộp, trở lại bình thường khi nghỉ ngơi, khi trạng thái tinh thần yên tĩnh. THA dao động còn gọi là THA giới hạn, THA tạm thời, trạng thái tiền THA, hội chứng tim kích động, tình trạng tuần hoàn tăng hoạt lực.

Loại này chiếm khoảng 10% số người THA [29]; [30]; [31]. Chẩn đoán Tăng huyết áp Chẩn đoán THA chủ yếu dựa vào trị số đo huyết áp. Một người bệnh được chẩn đoán xác định THA khi đo huyết áp động mạch thấy: HATT ≥ 140 mmHg và/ hoặc HATTr ≥ 90 mmHg. Việc đo HA chính xác để giúp chẩn đoán xác định được thực hiện tối thiểu 2 lần trong 1 lần khám [5]; [12].

Cần lưu ý một số yếu tố ảnh hưởng tới kết quả đo huyết áp như: Hiệu ứng THA áo choàng trắng; THA giả tạo; Hạ HA tư thế đứng và khoảng trống huyết áp; … [5]; [12]. Điều trị Tăng huyết áp THA nếu không được điều trị sớm và đúng cách sẽ gây tổn thương đến nhiều cơ quan như tim, não, thận, mắt.Việc điều trị nên dựa vào phân độ nguy cơ và cần can thiệp sớm đối với những bệnh nhân có nguy cơ cao [12]. Mục tiêu và nguyên tắc điều trị tăng huyết áp Giảm tối đa nguy cơ bệnh tim mạch và biến chứng Đạt trị số HA mục tiêu 140/90 mmHg cho tất cả bệnh nhân và trị số HA 130/80 mmHg cho bệnh nhân đái tháo đường và nguy cơ cao/rất cao. Điều trị tích cực ở những bệnh nhân đã có tổn thương cơ quan đích.