Đánh Giá Tác Dụng Của Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần Trong Điều Trị Mất Ngủ

Luận văn thạc sĩ y tế nghiên cứu y học đánh giá tác dụng của nhĩ châm kết hợp viên ích khí an thần hvy trong điều trị mất ngủ thể, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Đỗ Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Hữu
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Của Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần Trong Điều Trị Mất Ngủ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về mất ngủ theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Khái niệm về mất ngủ
• 1.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.1.3. Chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn
• 1.1.4. Các phương pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.2. Quan điểm của Y học cổ truyền về mất ngủ
• 1.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 1.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị mất ngủ theo YHCT
• 1.3. Tổng quan về viên nén Ích khí an thần – HVY sử dụng trong nghiên cứu
• 1.4. Tổng quan về phương pháp nhĩ châm
• 1.4.1. Quá trình hình thành và phát triển nhĩ châm
• 1.4.2. Cơ sở lý luận của nhĩ châm
• 1.4.3. Phạm vi ứng dụng của nhĩ châm
• 1.5. Một số công trình nghiên cứu về điều trị mất ngủ không thực tổn
• 1.5.1. Nghiên cứu về dịch tễ học
• 1.5.2. Nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân khỏi nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.5. Phương tiện nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.2.3. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.2.4. Các biến số, chỉ số theo dõi
• 2.2.5. Xử lý số liệu
• 2.2.6. Sai số và cách xử lý sai số
• 2.2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi
• 3.1.2. Đặc điểm giới
• 3.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình, xã hội
• 3.2. Đặc điểm tình trạng mất ngủ
• 3.3. Hiệu quả điều trị mất ngủ
• 3.3.1. Chất lượng giấc ngủ theo cảm giác chủ quan của người bệnh
• 3.3.2. Thời lượng giấc ngủ
• 3.3.3. Các rối loạn giấc ngủ
• 3.3.4. Hiệu quả cải thiện các rối loạn trong ngày
• 3.3.5. Đánh giá chung kết quả theo điểm PSQI trước và sau điều trị
• 3.4. Đánh giá chỉ số huyết áp trước và sau điều trị
• 3.5. Tác dụng không mong muốn
• 3.5.1. Sự thay đổi về chỉ số sinh hoá máu trước và sau điều trị
• 3.5.2. Sự thay đổi về chỉ số huyết học
• 3.5.3. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi
• 4.1.2. Đặc điểm về giới tính
• 4.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp
• 4.1.4. Đặc điểm hôn nhân và tình trạng chung sống
• 4.1.5. Đặc điểm về thời gian mất ngủ
• 4.1.6. Tính chất xuất hiện mất ngủ
• 4.2. Hiệu quả điều trị
• 4.2.1. Chất lượng giấc ngủ chủ quan
• 4.2.2. Thời lượng giấc ngủ
• 4.2.3. Hiệu quả giấc ngủ trước và sau điều trị
• 4.2.4. Các rối loạn giấc ngủ
• 4.2.5. Cải thiện các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ
• 4.2.6. Kết quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm PSQI
• 4.2.7. Tác dụng của nhĩ hoàn châm lên điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư
• 4.3. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Dụng Của Nhĩ Châm

Nhĩ châm là một phương pháp điều trị trong y học cổ truyền, sử dụng các huyệt trên tai để tác động đến cơ thể. Nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng nhĩ châm có thể giúp cải thiện tình trạng mất ngủ, đặc biệt là khi kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY. Việc đánh giá tác dụng của nhĩ châm trong điều trị mất ngủ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn mở ra hướng đi mới cho y học cổ truyền.

1.1. Khái Niệm Về Nhĩ Châm Trong Y Học Cổ Truyền

Nhĩ châm là phương pháp châm cứu sử dụng các huyệt trên tai để điều trị bệnh. Phương pháp này đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong điều trị nhiều loại bệnh, bao gồm cả mất ngủ.

1.2. Tác Dụng Của Nhĩ Châm Đối Với Mất Ngủ

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhĩ châm có tác dụng tích cực trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ. Phương pháp này giúp giảm lo âu, căng thẳng, từ đó hỗ trợ người bệnh dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn.

II. Vấn Đề Mất Ngủ Và Thách Thức Trong Điều Trị

Mất ngủ là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Các phương pháp điều trị hiện tại thường chỉ giải quyết triệu chứng mà không loại bỏ nguyên nhân gốc rễ. Điều này tạo ra thách thức lớn cho các bác sĩ và người bệnh trong việc tìm kiếm giải pháp hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Mất Ngủ

Mất ngủ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm căng thẳng, lo âu, và các bệnh lý khác. Việc xác định nguyên nhân là rất quan trọng để có phương pháp điều trị phù hợp.

2.2. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Điều Trị Hiện Tại

Nhiều phương pháp điều trị hiện tại như thuốc ngủ có thể gây ra tác dụng phụ và lệ thuộc. Điều này khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ tự nhiên.

III. Phương Pháp Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần

Phương pháp nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY đã được nghiên cứu và cho thấy hiệu quả trong điều trị mất ngủ. Viên thuốc này có tác dụng bổ dương, ích khí, giúp người bệnh cảm thấy thư giãn và dễ ngủ hơn.

3.1. Cách Sử Dụng Nhĩ Châm Trong Điều Trị Mất Ngủ

Nhĩ châm được thực hiện bằng cách châm vào các huyệt trên tai, giúp kích thích các điểm phản xạ. Phương pháp này có thể được thực hiện tại nhà hoặc tại các cơ sở y tế.

3.2. Tác Dụng Của Viên Ích Khí An Thần

Viên Ích khí an thần – HVY giúp cải thiện tình trạng mất ngủ bằng cách giảm lo âu và căng thẳng. Sự kết hợp này mang lại hiệu quả cao hơn so với việc sử dụng từng phương pháp riêng lẻ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Dụng Của Phương Pháp Kết Hợp

Nghiên cứu cho thấy rằng việc kết hợp nhĩ châm và viên Ích khí an thần – HVY mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ. Người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn và có thể ngủ ngon hơn sau khi áp dụng phương pháp này.

4.1. Hiệu Quả Cải Thiện Chất Lượng Giấc Ngủ

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng giấc ngủ của người bệnh được cải thiện rõ rệt sau khi áp dụng phương pháp kết hợp này. Điểm PSQI của bệnh nhân giảm đáng kể.

4.2. Tác Dụng Không Mong Muốn Của Phương Pháp

Mặc dù phương pháp này có nhiều lợi ích, nhưng cũng cần lưu ý đến các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên là cần thiết.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Của Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần

Nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần – HVY là một phương pháp điều trị hiệu quả cho tình trạng mất ngủ. Phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn mang lại cảm giác thư giãn cho người bệnh.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Điều Trị

Với những kết quả tích cực, phương pháp này có thể được áp dụng rộng rãi hơn trong điều trị mất ngủ. Nghiên cứu thêm về tác dụng và cơ chế hoạt động của nó là cần thiết.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Người Bệnh

Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng phương pháp này. Việc kết hợp giữa nhĩ châm và viên Ích khí an thần – HVY có thể mang lại hiệu quả tốt hơn trong điều trị mất ngủ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rối loạn giấc ngủ đang trở thành một thách thức sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại trong thế kỷ 21, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và hiệu suất lao động. Theo các khảo sát dịch tễ học, tỷ lệ người trưởng thành gặp các vấn đề về giấc ngủ trên thế giới dao động từ 20% đến 30%. Tại Việt Nam, tỷ lệ người dân gặp rối loạn giấc ngủ chiếm từ 50% đến 80%, trong đó một khảo sát tại thành phố Hồ Chí Minh trên 800 đối tượng cho thấy có tới 20% người mắc chứng mất ngủ kéo dài. Y học hiện đại thường kiểm soát tình trạng này bằng các nhóm thuốc giải lo âu, gây ngủ như Benzodiazepin hoặc thuốc chống trầm cảm an dịu. Tuy nhiên, việc sử dụng tân dược kéo dài tiềm ẩn nguy cơ quen thuốc, lệ thuộc thuốc và gây mệt mỏi thần kinh sau khi thức dậy.

Trước thực trạng đó, đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền được thực hiện nhằm giải quyết bài toán điều trị an toàn, bền vững cho bệnh nhân mất ngủ mạn tính. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào hai nội dung cốt lõi: Đánh giá hiệu quả lâm sàng của phương pháp nhĩ hoàn châm kết hợp viên nén Ích khí an thần – HVY trên người bệnh mất ngủ thể tâm tỳ hư, đồng thời theo dõi, đánh giá toàn diện các tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương trong khoảng thời gian từ tháng 4 năm 2021 đến tháng 12 năm 2021 trên 60 bệnh nhân. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp thêm một phác đồ kết hợp giữa phương pháp không dùng thuốc và chế phẩm thuốc y học cổ truyền chuẩn hóa, giúp rút ngắn thời gian điều trị trong 20 ngày và nâng cao chất lượng giấc ngủ tự nhiên cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý luận y học cổ truyền phương Đông và cơ sở giải phẫu thần kinh của y học hiện đại. Trong y học cổ truyền, mất ngủ thuộc phạm vi các chứng “thất miên”, “bất mị”, có nguyên nhân chủ yếu do sự mất cân bằng âm dương và rối loạn công năng ngũ tạng. Thể tâm tỳ hư là bệnh cảnh lâm sàng phổ biến, bắt nguồn từ tình trạng lao tâm, tư lự quá độ làm hao tổn tâm huyết và tỳ khí. Tâm không làm chủ được thần, tỳ không sinh hóa được huyết dẫn đến thần không yên vị, gây ra các biểu hiện khó vào giấc, hay mê, mệt mỏi và suy giảm thể lực.

Về mặt trị liệu, luận văn kết hợp hai trụ cột lý thuyết chính:

• Cơ sở lý luận nhĩ châm: Dựa trên học thuyết kinh lạc phản ánh sự liên hệ mật thiết giữa loa tai với 12 kinh mạch, kết hợp hệ thống 44 vùng huyệt loa tai chuẩn hóa quốc tế được thông qua năm 1987. Về giải phẫu thần kinh học, loa tai là nơi phân bố dày đặc của nhánh thần kinh phế vị (dây X), thần kinh tai to và thần kinh tai - thái dương (nhánh của dây V). Kích thích loa tai giúp điều hòa trương lực giao cảm và phó giao cảm, ổn định hệ thần kinh trung ương.
• Cơ chế dược lý bài thuốc: Viên nén Ích khí an thần – HVY kế thừa từ bài thuốc nam kinh nghiệm của lương y Nguyễn Kiều, gồm 5 vị thuốc: Đinh lăng (163mg), Ba kích nam (167mg), Lạc tiên (147mg), Vông nem (145mg) và Bình vôi (81mg), tạo thành viên nén chứa 703mg cao khô dược liệu. Cấu trúc bài thuốc vận dụng nguyên tắc quân - thần - tá - sứ, mang lại công năng bổ dương, ích khí, dưỡng huyết và an thần sâu.

Bên cạnh đó, nghiên cứu sử dụng hệ thống tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ không thực tổn theo Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật ICD-10 (mã F51.0) kết hợp thang đo chất lượng giấc ngủ chuẩn hóa quốc tế Pittsburgh (PSQI).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, can thiệp có so sánh đối chứng trước và sau điều trị:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 60 bệnh nhân được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích, thỏa mãn tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ không thực tổn thể tâm tỳ hư. Mẫu được chia đều thành 2 nhóm: Nhóm nghiên cứu gồm 30 bệnh nhân được can thiệp bằng nhĩ châm kết hợp uống viên Ích khí an thần – HVY (uống 6 viên mỗi ngày, chia 2 lần vào 11 giờ và 20 giờ); Nhóm đối chứng gồm 30 bệnh nhân chỉ can thiệp bằng nhĩ châm đơn thuần.
• Quy trình can thiệp: Thực hiện gài kim nhĩ hoàn tại 4 huyệt vị trên loa tai gồm Tâm (Q2), Tỳ (P7), Thần môn (O1) và Thần kinh thực vật (B6). Kim được lưu trên tai 3 ngày mỗi lần, thực hiện liên tục 7 lần trong một liệu trình kéo dài đúng 20 ngày.
• Phương pháp phân tích và nguồn dữ liệu: Đánh giá lâm sàng tại hai thời điểm ngày bắt đầu (D0) và ngày kết thúc liệu trình (D20). Dữ liệu thu thập bao gồm nhật ký giấc ngủ, điểm số 7 hợp phần của thang PSQI, các chỉ số huyết áp, công thức máu và chức năng gan thận (AST, ALT, Ure, Creatinin). Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0, sử dụng các thuật toán thống kê y sinh học so sánh tỷ lệ phần trăm và giá trị trung bình với ngưỡng ý nghĩa thống kê xác định ở mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đặc điểm nhân khẩu học và hiệu quả can thiệp trên 60 bệnh nhân mang lại những phát hiện có ý nghĩa thực tiễn:

• Phân bố dịch tễ học theo tuổi và giới: Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 57,27 ± 8,33 tuổi. Bệnh nhân tập trung cao nhất ở nhóm tuổi 60 đến 70 tuổi với tỷ lệ 48,4%, tiếp theo là nhóm 50 đến 59 tuổi chiếm 38,3%, không ghi nhận trường hợp nào trong độ tuổi 18 đến 29 tuổi. Tỷ lệ nữ giới mắc bệnh chiếm 65,0% (39 bệnh nhân), cao gần gấp đôi so với nam giới chiếm 35,0% (21 bệnh nhân). Về nghề nghiệp, lao động chân tay chiếm 46,7% và lao động trí óc chiếm 38,3%.
• Cải thiện thời lượng và hiệu quả giấc ngủ: Sau 20 ngày điều trị, nhóm can thiệp kết hợp ghi nhận sự gia tăng vượt trội về thời lượng giấc ngủ, tăng trung bình từ 3 đến 4 giờ mỗi đêm lên trên 6 giờ mỗi đêm. Chỉ số hiệu quả giấc ngủ (tỷ lệ phần trăm thời gian ngủ thực tế so với thời gian nằm trên giường) tăng từ mức rất kém dưới 65% lên mức tốt trên 85%.
• Rút ngắn thời gian vào giấc và giảm triệu chứng ban ngày: Thời gian đi vào giấc ngủ giảm từ trên 45 phút xuống dưới 20 phút. Tần suất thức giấc nửa đêm và thức giấc sớm giảm trên 75% ở nhóm nghiên cứu. Các triệu chứng thứ phát như đau đầu, hoa mắt, suy giảm khả năng tập trung và mệt mỏi ban ngày thuyên giảm rõ rệt ở hơn 80% bệnh nhân can thiệp kết hợp.
• Thay đổi điểm số thang đo PSQI: Tổng điểm PSQI trung bình ở nhóm nghiên cứu giảm mạnh từ mức rối loạn nặng (trên 14 điểm) xuống mức chất lượng giấc ngủ khá và tốt (dưới 5 điểm), tạo sự khác biệt có ý nghĩa thống kê so với nhóm đối chứng chỉ dùng nhĩ châm đơn thuần.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả điều trị vượt trội của phác đồ kết hợp bắt nguồn từ cơ chế tác động hiệp đồng đa tầng giữa phản xạ loa tai và hoạt chất thảo dược:

• Tác động hiệp đồng: Nhĩ hoàn châm gài tại các huyệt Thần môn, Tâm, Tỳ và Thần kinh thực vật giúp kích thích liên tục các nhánh thần kinh phế vị và cảm giác nông, tạo ra luồng xung động ức chế vỏ não, lập lại cân bằng giao cảm. Đồng thời, các thành phần Rotundin trong Bình vôi, Passiflorin trong Lạc tiên cùng saponin trong Đinh lăng của viên Ích khí an thần – HVY giúp tăng cường tuần hoàn não, dưỡng tâm huyết, kiện tỳ vị, tạo nên giấc ngủ êm dịu và tự nhiên.
• So sánh đối chiếu với các công trình khoa học: Kết quả này hoàn toàn tương đồng và làm sáng tỏ thêm nhận định của các nghiên cứu trước đây. Nghiên cứu của tác giả Lưu Thị Hiệp khi châm hai huyệt Giao cảm - Thần môn giúp bệnh nhân kéo dài giấc ngủ thêm 2 giờ và giảm 70% âu lo. Tương tự, kết quả cải thiện điểm PSQI từ trên 13 điểm xuống dưới 5 điểm trong luận văn này tương thích với nghiên cứu cấy chỉ kết hợp dưỡng sinh của tác giả Nguyễn Đức Minh (giảm từ 13,97 điểm xuống 4,52 điểm) và nghiên cứu nhĩ châm của tác giả Nguyễn Thị Vui (tăng thời lượng ngủ từ 2,98 giờ lên 6,31 giờ).
• Tính an toàn sinh học: Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa rõ ràng qua bảng theo dõi cận lâm sàng. Các chỉ số men gan AST, ALT và chỉ số thận Ure, Creatinin cùng công thức máu của bệnh nhân sau 20 ngày điều trị đều duy trì trong giới hạn sinh lý bình thường, không ghi nhận trường hợp nào xảy ra tai biến, nhiễm trùng loa tai hay tác dụng phụ tiêu hóa nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm đạt độ tin cậy cao, tác giả đưa ra 4 nhóm giải pháp và khuyến nghị hành động cụ thể nhằm đưa quy trình điều trị vào ứng dụng rộng rãi:

• Chuẩn hóa và chuyển giao quy trình kỹ thuật nhĩ hoàn châm kết hợp viên nén Ích khí an thần – HVY: Ban hành hướng dẫn phác đồ điều trị 20 ngày tại các khoa Y học cổ truyền thuộc bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và trung tâm y tế tuyến huyện. Cơ quan quản lý chuyên môn đặt mục tiêu chuyển giao thành công cho ít nhất 80% cơ sở y tế chuyên khoa trong vòng 12 tháng, nhằm nâng cao tỷ lệ kiểm soát mất ngủ mạn tính đạt trên 85%.
• Sản xuất công nghiệp và kiểm soát chất lượng chế phẩm: Đề nghị các đơn vị sản xuất dược phẩm và Viện nghiên cứu tiến hành nâng cấp dây chuyền chiết xuất cao khô 703mg của viên Ích khí an thần – HVY theo tiêu chuẩn Thực hành sản xuất tốt (GMP-WHO). Thiết lập tiêu chuẩn kiểm nghiệm hàm lượng hoạt chất Rotundin và saponin toàn phần trong thời gian 6 đến 12 tháng tới để ổn định chất lượng thuốc lưu hành.
• Đào tạo liên tục và nâng cao tay nghề thực hành: Tổ chức định kỳ các lớp tập huấn kỹ thuật xác định 4 huyệt loa tai (Tâm, Tỳ, Thần môn, Thần kinh thực vật) và kỹ thuật gài kim vô khuẩn cho 100% bác sĩ, y sĩ y học cổ truyền tại tuyến cơ sở. Thời gian triển khai kéo dài từ quý 1 đến quý 4 hàng năm với mục tiêu loại bỏ hoàn toàn các lỗi kỹ thuật gây đau hoặc viêm sụn vành tai.
• Tuyên truyền giáo dục sức khỏe và vệ sinh giấc ngủ cộng đồng: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật phối hợp các hội người cao tuổi xây dựng cẩm nang hướng dẫn vệ sinh giấc ngủ, khuyến khích vận động dưỡng sinh và hạn chế tự ý lạm dụng thuốc ngủ hóa dược. Phấn đấu giảm 30% tỷ lệ lạm dụng thuốc an thần không kê đơn trong cộng đồng người cao tuổi sau 2 năm can thiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn phong phú, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Bác sĩ và chuyên gia chuyên ngành Y học cổ truyền, Châm cứu học: Cung cấp bằng chứng lâm sàng rõ ràng về hiệu quả của kỹ thuật nhĩ hoàn châm gài kim lưu 3 ngày. Bác sĩ có thể ứng dụng trực tiếp phác đồ 4 huyệt loa tai và liều dùng 6 viên Ích khí an thần – HVY mỗi ngày vào thực tế khám chữa bệnh ngoại trú và nội trú.
• Dược sĩ và các nhà nghiên cứu phát triển thuốc dược liệu: Tham khảo công thức phối ngũ 5 vị thuốc nam (Đinh lăng, Lạc tiên, Bình vôi, Ba kích nam, Vông nem) và quy trình chuẩn hóa cao khô 703mg làm nền tảng phát triển các dòng sản phẩm an thần tự nhiên chất lượng cao.
• Học viên cao học, bác sĩ nội trú và sinh viên ngành Y Dược: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng có đối chứng, cách thiết kế bệnh án nghiên cứu, sử dụng bộ công cụ PSQI và xử lý số liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS 20.0.
• Nhà quản lý y tế và các trung tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi: Giúp định hướng xây dựng các gói dịch vụ phục hồi sức khỏe không dùng thuốc hoặc kết hợp thảo dược lành tính, tối ưu hóa chi phí điều trị và giảm tải gánh nặng cho hệ thống an sinh xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp nhĩ hoàn châm có gây đau hoặc để lại biến chứng trên vành tai không?

Kỹ thuật nhĩ hoàn châm sử dụng kim gài kích thước siêu nhỏ đính kèm băng dính y tế, thao tác đưa kim nhẹ nhàng qua da loa tai nên chỉ gây cảm giác châm chích nhẹ và cảm giác ấm nóng thoáng qua khi đắc khí. Nghiên cứu trên 60 bệnh nhân theo dõi trong 20 ngày cho thấy phương pháp đạt độ an toàn tuyệt đối, không có trường hợp nào bị viêm sụn tai, chảy máu hay dị ứng tại chỗ.

Viên nén Ích khí an thần – HVY có gây tình trạng lệ thuộc thuốc như các thuốc ngủ Tây y không?

Viên nén Ích khí an thần – HVY được bào chế hoàn toàn từ 5 loại thảo dược tự nhiên với hàm lượng 703mg cao khô, tác động theo cơ chế bổ khí huyết và định tâm an thần. Các nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh thuốc không gây độc tính bán trường diễn, không làm ức chế thần kinh trung ương quá mức và không gây ra hiện tượng nghiện hay lệ thuộc thuốc sau khi dừng sử dụng.

Bệnh nhân mất ngủ bao lâu thì bắt đầu nhận thấy sự cải thiện khi áp dụng phác đồ này?

Theo dõi nhật ký giấc ngủ của bệnh nhân cho thấy sự chuyển biến rõ rệt xuất hiện sau khoảng 7 đến 10 ngày điều trị (tương đương 2 đến 3 lần thay kim nhĩ hoàn). Bệnh nhân dễ đi vào giấc hơn, thời gian trằn trọc giảm từ 45 phút xuống dưới 20 phút và cảm thấy tinh thần tỉnh táo, giảm cảm giác nặng đầu khi thức dậy vào buổi sáng.

Vì sao tỷ lệ phụ nữ và người lớn tuổi mắc mất ngủ thể tâm tỳ hư lại chiếm tỷ lệ cao trong nghiên cứu?

Nghiên cứu ghi nhận 65,0% bệnh nhân là nữ và 86,7% bệnh nhân trên 50 tuổi. Điều này phù hợp với sinh lý học: Phụ nữ trải qua giai đoạn suy giảm nội tiết tố tiền mãn kinh và chịu nhiều áp lực gia đình. Người cao tuổi có công năng tạng phủ suy giảm, khí huyết hư tổn khiến tỳ vị kém sinh hóa và tâm thần không được nuôi dưỡng đầy đủ, trực tiếp làm gia tăng tỷ lệ mắc thể tâm tỳ hư.

Người bệnh sau khi kết thúc liệu trình 20 ngày có cần điều trị nhắc lại không?

Sau 20 ngày điều trị, đa số bệnh nhân đã phục hồi chu kỳ thức - ngủ sinh lý với hiệu quả giấc ngủ trên 85%. Để duy trì kết quả ổn định, người bệnh được khuyến nghị kết hợp thực hành vệ sinh giấc ngủ, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và có thể thực hiện nhắc lại liệu trình từ 10 đến 14 ngày nếu xuất hiện các đợt căng thẳng tâm lý mới trong cuộc sống.

Kết luận

• Đề tài luận văn khẳng định sự kết hợp giữa nhĩ hoàn châm và viên nén Ích khí an thần – HVY mang lại hiệu quả vượt trội trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư, giúp tăng thời lượng ngủ lên trên 6 giờ mỗi đêm và nâng hiệu quả giấc ngủ đạt trên 85%.
• Nghiên cứu chứng minh sự thuyên giảm rõ rệt của tổng điểm PSQI cùng các triệu chứng suy nhược, đau đầu và mệt mỏi ban ngày ở hơn 80% bệnh nhân sau liệu trình 20 ngày.
• Phương pháp can thiệp đạt độ an toàn cao, không làm biến đổi các chỉ số sinh hóa máu (AST, ALT, Ure, Creatinin), không gây tác dụng phụ nguy hiểm và không tạo ra sự lệ thuộc thuốc.
• Đóng góp quan trọng của công trình là xây dựng một phác đồ y học cổ truyền kết hợp có tính khả thi cao, dễ dàng chuẩn hóa và ứng dụng rộng rãi tại các cơ sở khám chữa bệnh từ tuyến cơ sở đến tuyến trung ương.
• Các nhà nghiên cứu và cơ sở lâm sàng nên tiếp tục mở rộng quy mô thử nghiệm đa trung tâm, tiến hành theo dõi dài hạn sau điều trị từ 3 đến 6 tháng nhằm tối ưu hóa các giải pháp chăm sóc giấc ngủ toàn diện cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về mất ngủ theo Y học hiện đại 1. Khái niệm về mất ngủ Mất ngủ được định nghĩa là khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ hoặc thức dậy quá sớm và không quay trở lại được giấc ngủ hoặc ngủ dậy có cảm giác không ngon giấc và mệt mỏi [3]. Phân loại * Mất ngủ cấp tính: Gọi là mất ngủ cấp tính khi kéo dài dưới 1 tháng và có thể do nhiều nguyên nhân gây ra: Thay đổi múi giờ, thay đổi nghề nghiệp, mất người thân, do môi trường quá ồn, hay do sử dụng quá nhiều chất kích thích như cà phê, chè,… * Mất ngủ mạn tính – Mất ngủ không thực tổn: Khái niệm mất ngủ không thực tổn (Nonorgamic insomnia) hay còn gọi là trạng thái mất ngủ mạn tính, mất ngủ nguyên phát và được định nghĩa: Đó là trạng thái không thỏa mãn về số lượng và chất lượng giấc ngủ, tồn tại 1 thời gian dài, ít nhất 1 tháng, đặc trưng bằng các đặc điểm sau: - Khó đi vào giấc ngủ: Là than phiền thường gặp, có ở hầu hết các bệnh nhân.

- Khó duy trì giấc ngủ và thức dậy sớm: Giấc ngủ bệnh nhân bị chia cắt ra, trong đêm thức giấc nhiều lần và rất khó ngủ lại, hoặc không phục hồi sức khoẻ sau ngủ dậy, chất lượng giấc ngủ kém. - Mất ngủ có liên quan đến các stress đời sống, gặp nhiều ở phụ nữ, người lớn tuổi, tâm lý bị rối loạn và những người bất lợi về kinh tế xã hội. Khi bệnh nhân có cảm giác căng thẳng, lo âu, buồn phiền hoặc trầm cảm. 4 - Mất ngủ nhiều lần dẫn đến mối lo sợ mất ngủ tăng lên và bận tâm lo lắng quá mức về hậu quả ban đêm và ban ngày của nó, tạo thành một vòng luẩn quẩn có huynh hướng kéo dài.

- Hậu quả ban ngày: Cảm giác mệt mỏi, thiếu hụt giấc ngủ, ảnh hưởng đến hoạt động xã hội và nghề nghiệp. Theo sách hướng dẫn chẩn đoán và thống kê các bệnh rối loạn tâm thần của Mỹ năm 1994 (Diagnostic and statistical manual of mental disoder – 4th :DMS – IV,1994) tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ tức thời gồm các triệu chứng: Khó ngủ, ngủ không yên giấc, khó quay lại giấc ngủ nếu bị tỉnh giấc giữa chừng. Mất ngủ mạn tính kéo dài trên 1 năm sẽ là yếu tố nguy cơ gây trầm cảm nặng [4]. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến mất ngủ như: - Các bệnh lý gây đau như thoái hóa khớp, viêm khớp, loãng xương, đau do thiểu năng động mạch vành,… Các bệnh gây tiểu đêm như u xơ tiền liệt tuyến, đái tháo đường,… Các bệnh gây khó thở như suy tim, viêm phế quản, hen phế quản,… thường xảy ra vào lúc nửa đêm về sáng làm cho người bệnh tỉnh giấc giữa chừng sau đó rất khó ngủ lại.

- Các bệnh lý tâm thần kinh: Trầm cảm, hay lo âu, stress (về công tác xã hội, công việc gia đình, tài chính, tình cảm,… ), sa sút trí tuệ là những bệnh thường hay gây rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi. - Có một số trường hợp bị mất ngủ mạn tính ngay từ khi còn nhỏ. - Do thuốc: Một số loại thuốc khi sử dụng ảnh hưởng đến giấc ngủ như thuốc mê, thuốc lợi tiểu, một số thuốc chống suy nhược, các thuốc loại steroid, các thuốc loại chẹn beta giao cảm, thuốc giảm đau chứa caffeine, một số loại thuốc ho, nếu đang sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc ngủ mà đột ngột dừng có thể là nguyên nhân gây mất ngủ trở lại. 5 - Sử dụng chất kích thích: Rượu, bia, cà phê, thuốc lá,… - Do rối loạn lịch thức ngủ trong ngày như lịch làm việc thay đổi thất thường, làm việc theo ca không thường xuyên, do thay đổi múi giờ chênh lệch như khi đi du lịch đến các vùng có mức chênh lệch múi giờ 6-24 giờ, thói quen của người ngủ cùng như gáy,… - Các yếu tố môi trường: Ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ, nơi ngủ,… 1.

Lâm sàng * Các triệu chứng về giấc ngủ: - Thời lượng giấc ngủ giảm: Tất cả các bệnh nhân đều giảm số lượng thời gian ngủ, chỉ ngủ được 3-4 giờ/24 giờ, thậm chí có bệnh nhân còn thức trắng đêm. - Khó đi vào giấc ngủ: Bệnh nhân không thấy có cảm giác buồn ngủ, trằn trọc, căng thẳng lo âu, thường mất hơn 30p mới đi vào giấc ngủ. - Hay tỉnh giấc ban đêm: Giấc ngủ của bệnh nhân bị chia cắt ra, giấc ngủ chập chờn, không ngon giấc, khi tỉnh giấc rất khó ngủ lại. - Hiệu quả giấc ngủ: Số giờ ngủ/Số giờ nằm trên giường x 100% Ở người bình thường hiệu quả giấc ngủ từ 85% trở lên, còn người mất ngủ hiệu quả giấc ngủ giảm đi nhiều tuỳ theo mức độ mất ngủ, nếu nặng có thể giảm xuống dưới 65%.

- Thức giấc sớm: Phần lớn bệnh nhân phàn nàn là ngủ ít, tỉnh dậy sớm. Các bệnh nhân thường có thói quen nằm lại trên giường để xem có thể ngủ lại được không, vì vậy nhiều khi họ rời khỏi giường rất muộn so với lúc họ chưa bị mất ngủ. - Chất lượng giấc ngủ: Người ngủ tốt sau 1 đêm thấy cơ thể thoải mái, mọi mệt nhọc biến mất, vẻ mặt tươi tỉnh. 6 Người mất ngủ sau một đêm không đem lại sức lực và sự tươi tỉnh, một giấc ngủ chập chờn đôi khi khó xác định được là có ngủ hay không ngủ.

Vẻ mặt mệt mỏi, mắt thâm quầng, dáng vẻ chậm chạp, hay ngáp vặt. * Các triệu chứng liên quan chức năng ban ngày: - Trạng thái kém thoải mái, mệt mỏi vào ban ngày: Là hậu quả của trạng thái thiếu hụt giấc ngủ. Bệnh nhân thụ động, ít quan tâm đến công việc, luôn suy nghĩ tập trung vào sức khỏe giấc ngủ của họ. - Tình trạng minh mẫn chủ quan vào ban ngày đặc biệt giảm hơn so với lúc trưa, chiều.

Ngủ gà nhiều vào buổi trưa, hoạt động kém vào lúc 20 giờ và lúc đi ngủ. Sự minh mẫn cả ngày của họ kém hơn người bình thường. * Các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ: Đau đầu, cảm giác chóng mặt vào buổi sáng; Giảm trí nhớ: Hay quên, giảm chức năng nhận thức; Khó tập trung chú ý, hay quên, giảm hứng thú trong công việc; Lo âu; Dễ ức chế cảm xúc, cáu gắt, bực tức. Chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn Theo tiêu chuẩn ICD 10 mục F51.0: - Phàn nàn cả về khó đi vào giấc ngủ hay khó duy trì giấc ngủ, hay chất lượng giấc ngủ kém.

- Rối loạn giấc ngủ đã xảy ra ít nhất 3 lần/ tuần, kéo dài ít nhất trong 1 tháng. - Rối loạn giấc ngủ gây nên sự mệt mỏi rõ rệt trên cơ thể hoặc gây khó khăn trong hoạt động chức năng ban ngày. - Không có nguyên nhân tổn thương thực thể, như là tổn thương hệ thần kinh hoặc những bệnh lý khác, rối loạn hành vi hoặc do dùng thuốc. Các phương pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng * Lâm sàng: Đánh giá chất lượng giấc ngủ bằng thang điểm Pittsburgh (PSQI) của Daniel J.Buyse 1989, nhằm để đánh giá các chỉ số về chất lượng giấc 7 ngủ [5].

Thang điểm này được các nhà lâm sàng nhìn nhận như 1 công cụ hữu hiệu để đánh giá giấc ngủ, khắc phục được tính chất chủ quan trong các khám nghiệm trước đây. Năm 2001 ở Việt Nam, PSQI đã được chuẩn hóa. Các tác giả nhận thấy thang đo này có giá trị sử dụng đáng tin cậy trong lâm sàng để đánh giá mức độ mất ngủ và có thể dùng nó để theo dõi tiến triển mất ngủ [6]. * Cận lâm sàng: Điện não đồ: Điện thế pha chậm của giấc ngủ có sự tăng chậm và tới mức thấp hơn trong các bản delta và theta.

Trong những năm gần đây, một số tác giả sử dụng điện não đồ như một phương tiện để chẩn đoán, theo dõi diễn biến và điều trị bệnh tâm căn suy nhược. Các sóng điện não là những dao động có tần số, biên độ, hình dáng khác nhau [7]. Để đánh giá 1 bản điện não đồ, người ta dựa vào một số tiêu chuẩn hoặc đặc tính như sau: - Tần số của mỗi sóng (tính bằng Hz) - Biên độ của sóng (tính bằng µV) - Hình dáng các sóng. - Vị trí, điều kiện xuất hiện các sóng.

- Điều kiện làm thay đổi các sóng [8]. Hình ảnh điện não đồ trên bệnh nhân tâm căn suy nhược cho thấy giảm biên độ và chỉ số nhịp alpha, sóng điện não dẹt, chỉ có 30-35% trường hợp có xuất hiện từng đợt sóng alpha. Có sóng nhanh beta, sóng chậm theta, delta trên tất cả vùng não [9]. Điều trị Các phương pháp như điều trị bằng thuốc, can thiệp hành vi và thay đổi lối sống có thể góp phần điều trị mất ngủ.

* Phương pháp không dùng thuốc: 8 - Vệ sinh giấc ngủ: Là phương pháp giáo dục được thiết kế cho những người mất ngủ cũng như cho cộng đồng, bao gồm các hướng dẫn làm thế nào có được nhịp thức ngủ lành mạnh, cố gắng duy trì đều thời gian ngủ và thức. - Liệu pháp kiểm soát kích thích: Để cải thiện giấc ngủ, người ta thường thay đổi môi trường phòng ngủ như đặt giường ngủ nơi thoáng mát, yên tĩnh. Tránh bất kỳ mọi hoạt động kích thích và tăng độ tỉnh táo trước khi đi ngủ như xem tivi, đọc các sách có tác dụng hưng phấn. Nếu bệnh nhân không ngủ được sau 20 phút họ nên rời khỏi giường, ra khỏi phòng ngủ và chỉ nên quay lại khi cảm thấy đủ mệt để buồn ngủ trở lại, việc này có thể lặp đi lặp lại cho đến khi bệnh nhân ngủ được.

- Liệu pháp hạn chế giấc ngủ, tăng xu hướng ngủ và dễ đi vào giấc ngủ: Để hạn chế thời gian thức tỉnh trên giường và tăng hiệu quả của giấc ngủ, bệnh nhân không nên đi ngủ quá sớm. - Liệu pháp hành vi, nhận thức: Nội dung giáo dục là khuyến khích bệnh nhân xác định rõ yếu tố nào là yếu tố thuận lợi, khởi phát của mất ngủ. Từ đó giải quyết các suy nghĩ thích nghi kém hoặc sự tin tưởng không đúng về mất ngủ. - Rèn luyện thư giãn: Bệnh nhân nên thực hiện giãn cơ bắp hàng ngày.

Tập các bài thư giãn vào buổi tối, không nên làm việc căng thẳng trong 60 phút trước ngủ. - Ngừng hoặc giảm sử dụng rượu, cà phê, thuốc lá và các chất cản trở giấc ngủ. - Xoa bóp bấm huyệt, châm cứu, dưỡng sinh,… có tác dụng tốt điều trị mất ngủ.