Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Mất Tự Chủ Hậu Môn Do Tổn Thương Cơ Thắt Tại Bệnh Viện Việt Đức

Đánh giá hiệu quả điều trị mất tự chủ hậu môn do tổn thương cơ thắt bằng phương pháp Musset 1, mang lại thông tin hữu ích cho bệnh nhân.

• Trường học: Bệnh viện Việt Đức
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Mất Tự Chủ Hậu Môn Do Tổn Thương Cơ Thắt
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu vùng hậu môn trực tràng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mất Tự Chủ Hậu Môn Do Tổn Thương Cơ Thắt

Mất tự chủ hậu môn (MTCHM) là tình trạng không thể kiểm soát việc đào thải phân, gây ra nhiều khó khăn cho người bệnh. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó tổn thương cơ thắt là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Theo thống kê, tỷ lệ MTCHM trong dân số khoảng 2-5%, và con số này có xu hướng tăng theo độ tuổi. Đặc biệt, phụ nữ sau sinh nhiều lần có nguy cơ cao hơn do tổn thương trong quá trình sinh đẻ.

1.1. Nguyên Nhân Gây Mất Tự Chủ Hậu Môn

Nguyên nhân chính gây MTCHM bao gồm tai biến mạch máu não, ung thư, và đặc biệt là tổn thương cơ thắt do sinh đẻ. Các nghiên cứu cho thấy, phụ nữ sinh đẻ nhiều lần, đặc biệt là những trường hợp phải can thiệp bằng forceps, có nguy cơ cao bị tổn thương cơ thắt.

1.2. Tình Trạng Mất Tự Chủ Hậu Môn Hiện Nay

Tình trạng MTCHM đang ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt ở những người cao tuổi và những người có bệnh lý kèm theo. Việc thiếu thông tin và sự kỳ thị xã hội khiến nhiều người không dám tìm kiếm sự giúp đỡ, dẫn đến chất lượng cuộc sống giảm sút.

II. Phương Pháp Điều Trị Mất Tự Chủ Hậu Môn Hiệu Quả

Điều trị MTCHM thường bao gồm các phương pháp phẫu thuật và không phẫu thuật. Phương pháp phẫu thuật sửa chữa tổn thương cơ thắt đã được áp dụng tại nhiều bệnh viện, trong đó có Bệnh viện Việt Đức. Phương pháp MUSSET là một trong những kỹ thuật được đánh giá cao trong việc phục hồi chức năng cơ thắt.

2.1. Phương Pháp Phẫu Thuật MUSSET

Phương pháp MUSSET được thiết kế để sửa chữa tổn thương cơ thắt hậu môn, giúp phục hồi khả năng kiểm soát việc đi ngoài. Nghiên cứu cho thấy, phương pháp này mang lại kết quả khả quan cho nhiều bệnh nhân.

2.2. Các Phương Pháp Không Phẫu Thuật

Ngoài phẫu thuật, các phương pháp không phẫu thuật như tập luyện cơ sàn chậu và sử dụng thiết bị hỗ trợ cũng được khuyến nghị. Những phương pháp này giúp cải thiện tình trạng MTCHM mà không cần can thiệp phẫu thuật.

III. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Mất Tự Chủ Hậu Môn

Đánh giá kết quả điều trị MTCHM là một phần quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tỷ lệ thành công của phương pháp MUSSET đạt khoảng 70-80%, giúp nhiều bệnh nhân phục hồi khả năng kiểm soát phân.

3.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện Việt Đức

Tại Bệnh viện Việt Đức, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá hiệu quả của phương pháp MUSSET. Kết quả cho thấy, bệnh nhân sau phẫu thuật có sự cải thiện rõ rệt về khả năng kiểm soát phân.

3.2. Những Thách Thức Trong Đánh Giá Kết Quả

Mặc dù có nhiều kết quả khả quan, việc đánh giá kết quả điều trị vẫn gặp nhiều thách thức. Sự khác biệt trong tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và các yếu tố tâm lý có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Điều Trị

Phương pháp điều trị MTCHM không chỉ giúp phục hồi chức năng cơ thắt mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Việc áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả có thể giúp giảm thiểu gánh nặng cho hệ thống y tế.

4.1. Tác Động Đến Chất Lượng Cuộc Sống

Nhiều bệnh nhân sau khi điều trị đã có thể trở lại với cuộc sống bình thường, tham gia các hoạt động xã hội mà không còn lo lắng về tình trạng MTCHM.

4.2. Vai Trò Của Giáo Dục Y Tế

Giáo dục y tế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về MTCHM. Việc cung cấp thông tin đầy đủ giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về tình trạng của mình và tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời.

V. Kết Luận Về Điều Trị Mất Tự Chủ Hậu Môn

Điều trị MTCHM là một lĩnh vực đang được nghiên cứu và phát triển mạnh mẽ. Các phương pháp điều trị hiện nay đã cho thấy hiệu quả tích cực, nhưng vẫn cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện hơn nữa kết quả điều trị.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về MTCHM

Nghiên cứu về MTCHM sẽ tiếp tục được mở rộng, với mục tiêu tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn và giảm thiểu các biến chứng có thể xảy ra.

5.2. Khuyến Nghị Cho Bệnh Nhân

Bệnh nhân cần được khuyến khích tìm kiếm sự giúp đỡ sớm và tham gia vào các chương trình điều trị phù hợp để cải thiện tình trạng sức khỏe của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mất tự chủ hậu môn là tình trạng suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng kiểm soát việc đào thải phân và hơi qua trực tràng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh. Theo các nghiên cứu dịch tễ học, tỷ lệ mất tự chủ hậu môn chiếm khoảng 2% đến 5% dân số nói chung và có thể lên tới 29% ở nhóm phụ nữ sau sinh đẻ có can thiệp sản khoa. Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nên hội chứng này là thương tổn đứt, rách hệ thống cơ thắt hậu môn và vách âm đạo - trực tràng trong quá trình chuyển dạ đẻ khó hoặc rạch tầng sinh môn không đúng kỹ thuật.

Tại Việt Nam, nhiều bệnh nhân nữ âm thầm chịu đựng triệu chứng trong thời gian dài do tâm lý e ngại, khiến việc can thiệp thường diễn ra ở giai đoạn muộn khi tổn thương đã xơ hóa phức tạp. Xuất phát từ thực tiễn lâm sàng đó, luận văn tập trung thực hiện đề tài nhằm hai mục tiêu trọng tâm: mô tả đặc điểm lâm sàng, giải phẫu của tổn thương cơ thắt hậu môn sau sinh đẻ và đánh giá toàn diện kết quả điều trị ngoại khoa bằng phương pháp phẫu thuật Musset.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2009. Đây là công trình có giá trị thực tiễn cao, cung cấp cơ sở dữ liệu hệ thống về hiệu quả phục hồi giải phẫu nút thớ trung tâm đáy chậu, nâng tỷ lệ tự chủ đại tiện lên trên 90% và giảm thiểu tối đa các biến chứng són phân tái diễn cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết giải phẫu học và sinh lý học vùng sàn chậu - hậu môn trực tràng. Hệ thống kiểm soát đại tiện tự chủ dựa trên sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ thắt trong (lớp cơ trơn dày 5 đến 6 mm duy trì áp lực nghỉ trung bình 82,3 mmHg) và cơ thắt ngoài (hệ cơ vân chịu sự chi phối tự chủ, tạo áp lực co bóp trung bình 119,2 mmHg) cùng với góc gập 90 độ do bó mu trực tràng tạo nên.

Về phân loại lâm sàng, nghiên cứu ứng dụng thang đo tiêu chuẩn 4 mức độ mất tự chủ: Độ 0 (hoàn toàn bình thường), Độ I (mất tự chủ với hơi), Độ II (mất tự chủ với phân lỏng và hơi), và Độ III (mất kiểm soát hoàn toàn với cả phân đặc). Về can thiệp ngoại khoa, luận văn áp dụng học thuyết phẫu thuật Musset cho tổn thương cơ thắt phía trước. Kỹ thuật này tập trung vào 3 nguyên tắc cốt lõi: phẫu tích bộc lộ và giải phóng triệt để tổ chức sẹo xơ, khâu phục hồi niêm mạc ống hậu môn bằng chỉ tiêu chậm cỡ nhỏ, và tái tạo nút thớ trung tâm đáy chậu bằng cách khâu áp hai đầu cơ thắt ngoài hình chữ U phối hợp khép bó mu trực tràng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp hai giai đoạn: hồi cứu dữ liệu hồ sơ bệnh án từ tháng 01/2001 đến tháng 05/2009 và tiến cứu theo dõi bệnh nhân từ tháng 06/2009 đến tháng 12/2009. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các bệnh nhân được chẩn đoán mất tự chủ hậu môn do tổn thương cơ thắt sau sinh và được chỉ định phẫu thuật tạo hình theo phương pháp Musset tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc đúng đối tượng có tổn thương cơ học tại cơ thắt, đồng thời loại trừ các trường hợp mất tự chủ do nguyên nhân thần kinh, chấn thương tủy sống, dị tật bẩm sinh hoặc vết thương cấp cứu. Toàn bộ thông tin dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, hình thái tổn thương giải phẫu, diễn biến phẫu thuật và kết quả sau mổ 12 tháng được thu thập theo bệnh án mẫu chuẩn hóa. Dữ liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm thống kê y học Epi-Info nhằm phân tích các biến số định tính, tỷ lệ phần trăm và so sánh sự thay đổi áp lực cơ thắt trước và sau điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về đặc điểm dịch tễ và nguyên nhân, tổn thương cơ thắt gặp chủ yếu ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ từ 25 đến 45 tuổi. Có trên 70% trường hợp có liên quan trực tiếp đến các yếu tố nguy cơ sản khoa như sinh con to trên 3,5 kg, chuyển dạ kéo dài, phải can thiệp thủ thuật forceps hoặc rách tầng sinh môn phức tạp.

Thứ hai, về mức độ thương tổn trước mổ, có tới 95% bệnh nhân nhập viện trong tình trạng mất tự chủ nặng ở độ II và độ III. Các xét nghiệm đo áp lực hậu môn ghi nhận áp lực cơ bản và áp lực co bóp giảm sút rõ rệt dưới 50 mmHg, phản ánh sự gián đoạn cấu trúc của vòng cơ thắt phía trước và suy giảm trương lực đáy chậu.

Thứ ba, về kết quả phẫu thuật và hậu phẫu, phương pháp Musset cho tỷ lệ thành công rất cao với trên 85% bệnh nhân đạt kết quả phục hồi rất tốt và tốt sau 12 tháng theo dõi. Thời gian nằm viện trung bình dao động từ 9 đến 12 ngày. Tỷ lệ liền sẹo thì đầu đạt trên 90%, không ghi nhận trường hợp nào xảy ra biến chứng đứt đường khâu tái phát hay viêm hoại tử sàn chậu nặng.

Mức độ tự chủ đại tiện của bệnh nhân trước và sau phẫu thuật Musset:
-----------------------------------------------------------------------
Thời điểm        | Mất tự chủ độ III | Mất tự chủ độ II | Tự chủ hoàn toàn (Độ 0)
-----------------------------------------------------------------------
Trước phẫu thuật |      ~60%         |      ~35%        |         0%
Sau mổ 12 tháng  |        0%         |       <5%        |        >85%
-----------------------------------------------------------------------

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của phẫu thuật Musset xuất phát từ việc xử lý triệt để giải phẫu bệnh học vùng tổn thương. Bằng cách cắt lọc tổ chức xơ chai, phẫu tích rộng rãi vách trực tràng - âm đạo và khâu nối các bó cơ không bị căng, kỹ thuật này giúp tái lập trọn vẹn vòng thắt cơ học và kéo dài chiều dài chức năng của ống hậu môn. Việc khâu khép bó mu trực tràng đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi góc hậu môn - trực tràng về mức sinh lý gần 90 độ, tạo nên lực cản cần thiết giúp người bệnh kìm giữ phân hiệu quả.

Dữ liệu nghiên cứu khi đối chiếu trên các biểu đồ phân bố cho thấy sự tương quan chặt chẽ giữa thời gian mắc bệnh và tốc độ phục hồi: những bệnh nhân được phẫu thuật sớm thường có thời gian hồi phục cơ năng nhanh hơn nhóm để bệnh kéo dài trên 5 năm. So sánh với các nghiên cứu ngoại khoa tiêu hóa tại Bệnh viện Việt Đức trong các giai đoạn trước đó, kết quả của luận văn khẳng định tính ổn định, an toàn và tỷ lệ biến chứng thấp của kỹ thuật này khi được thực hiện bởi các phẫu thuật viên chuyên khoa giàu kinh nghiệm kết hợp quy trình chuẩn bị ruột nghiêm ngặt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị mất tự chủ hậu môn do tổn thương sản khoa, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình thực hành sản khoa và kỹ thuật đỡ đẻ: Bác sĩ và nữ hộ sinh tại các cơ sở y tế chuyên khoa sản cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định cắt và khâu tầng sinh môn, tránh can thiệp forceps thô bạo khi chưa đủ điều kiện, hướng tới mục tiêu giảm 50% nguy cơ rách cơ thắt trong vòng 12 đến 24 tháng tới.
• Nâng cao năng lực chẩn đoán và thăm dò chức năng sàn chậu: Các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh cần trang bị và ứng dụng thường quy hệ thống đo áp lực hậu môn trực tràng cho 100% bệnh nhân có biểu hiện són hơi, són phân sau sinh nhằm phát hiện sớm tổn thương trong vòng 6 tháng đầu sau chuyển dạ.
• Tối ưu hóa phác đồ chăm sóc hậu phẫu chuyên biệt: Điều dưỡng và bác sĩ ngoại khoa cần thực hiện chặt chẽ quy trình nhịn đại tiện trong 3 ngày đầu kết hợp thuốc làm đặc phân, duy trì kháng sinh toàn thân từ 5 đến 7 ngày và chăm sóc vệ sinh vết mổ bằng dung dịch sát khuẩn, bảo đảm tỷ lệ liền sẹo đạt trên 95% trước khi cắt chỉ ở ngày thứ 12.
• Xây dựng chương trình đào tạo chuyển giao kỹ thuật Musset: Các trung tâm phẫu thuật tiêu hóa đầu ngành cần tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phẫu thuật sàn chậu cho ít nhất 80% phẫu thuật viên ngoại tiêu hóa tuyến dưới trong lộ trình 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Ngoại Tiêu hóa và Phẫu thuật Sàn chậu: Nắm vững các mốc giải phẫu quan trọng, kỹ thuật phẫu tích vách âm đạo - trực tràng và quy trình tạo hình cơ thắt bằng phương pháp Musset nhằm ứng dụng trực tiếp trong điều trị ngoại khoa.
• Bác sĩ và nhân viên y tế chuyên ngành Sản Phụ khoa: Hiểu rõ cơ chế bệnh sinh của các thương tổn tầng sinh môn phức tạp do sinh đẻ, từ đó nâng cao kỹ năng kiểm soát tai biến sản khoa và phát hiện sớm các di chứng rách cơ thắt.
• Học viên cao học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y học: Sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu kết hợp hồi cứu - tiến cứu, kỹ thuật thiết kế bộ công cụ thu thập thông tin và phương pháp xử lý số liệu y sinh học trên Epi-Info.
• Cán bộ điều dưỡng và kỹ thuật viên phục hồi chức năng: Tiếp cận các phác đồ chăm sóc toàn diện tại chỗ và toàn thân cho bệnh nhân phẫu thuật vùng đáy chậu, hỗ trợ xây dựng bài tập cơ sàn chậu sau mổ nhằm rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Mất tự chủ hậu môn sau sinh có thể tự khỏi mà không cần phẫu thuật không?

Tình trạng tổn thương đứt rách cơ học hệ thống cơ thắt ngoài và vách trực tràng - âm đạo không thể tự liền lại về mặt giải phẫu nếu không có can thiệp ngoại khoa. Mặc dù các biện pháp tập luyện sàn chậu hoặc kích thích điện có thể cải thiện nhẹ triệu chứng ở mức độ nhẹ, nhưng phẫu thuật tạo hình như phương pháp Musset là giải pháp duy nhất giúp phục hồi toàn vẹn cấu trúc cơ vòng.

Phẫu thuật phục hồi cơ thắt theo phương pháp Musset có đau nhiều không?

Nhờ các kỹ thuật gây tê tủy sống hoặc mê nội khí quản hiện đại cùng việc sử dụng thuốc giảm đau đa mô thức sau mổ, cảm giác đau đớn được kiểm soát tốt. Khoảng 70% bệnh nhân chỉ cảm thấy đau tức nhẹ đến trung bình trong 24 đến 48 giờ đầu và giảm nhanh sau khi vết mổ ổn định.

Bệnh nhân cần chuẩn bị những gì trước khi tiến hành mổ Musset?

Bệnh nhân cần được làm sạch đại tràng hoàn toàn bằng dung dịch tẩy ruột chuyên dụng trước mổ 1 ngày, điều trị dứt điểm các viêm nhiễm phụ khoa kèm theo và dùng kháng sinh dự phòng đường tiêu hóa trước 2 đến 3 ngày để hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm trùng vết mổ tầng sinh môn.

Chế độ ăn uống và đại tiện sau phẫu thuật được quản lý như thế nào?

Người bệnh được truyền dịch nuôi dưỡng và dùng thuốc làm chậm nhu động ruột để tránh đại tiện trong 3 ngày đầu sau mổ nhằm giữ sạch đường khâu. Từ ngày thứ 4, bệnh nhân bắt đầu chuyển sang chế độ ăn lỏng, dùng thuốc nhuận tràng nhẹ để phân mềm, tránh rặn mạnh gây căng bục mép khâu cơ thắt.

Sau bao lâu kể từ khi phẫu thuật bệnh nhân có thể trở lại sinh hoạt bình thường?

Đa số người bệnh có thể đi lại nhẹ nhàng sau 3 đến 5 ngày và xuất viện sau 9 đến 12 ngày khi đã cắt chỉ da. Khả năng kiểm soát đại tiện phục hồi rõ rệt sau 1 đến 3 tháng và chức năng sàn chậu đạt mức ổn định vững chắc sau 12 tháng theo dõi định kỳ.

Kết luận

• Mất tự chủ hậu môn do rách cơ thắt sau sinh là bệnh lý ngoại khoa phức tạp nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được can thiệp đúng kỹ thuật.
• Phẫu thuật tạo hình theo phương pháp Musset chứng minh tính an toàn và hiệu quả vượt trội với tỷ lệ phục hồi tự chủ đại tiện đạt trên 85%.
• Việc kết hợp chặt chẽ giữa chuẩn bị ruột tiền phẫu, kỹ thuật khâu nối không căng và phác đồ nhịn đại tiện 3 ngày đầu là chìa khóa bảo đảm thành công cho ca mổ.
• Công trình nghiên cứu trong 9 năm tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cung cấp nguồn cứ liệu lâm sàng quý báu cho chuyên ngành ngoại tiêu hóa và sàn chậu học tại Việt Nam.
• Các cơ sở y tế cần đẩy mạnh tầm soát sớm di chứng sàn chậu sau sinh và mở rộng ứng dụng quy trình điều trị Musset nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu vùng hậu môn trực tràng: [2. Trực tràng là đoạn cuối của ống tiêu hoá. nằm ở phần sau của tiểu khung, sát xương cùng cụt,được băt đầu từ chỗ tiếp nối đại tràng Sigma ngang đốt sống cùng III tới lỗ hậu môn.

Trực tràng gồm hai đoạn khác nhau về cấu trúc giải phẫu và nguồn gôc bào thai: Đoạn trên dài 10-12 cm, phình hình bóng nằm trong chậu hông bé gọi là trực tràng tiểu khung hay bóng trực tràng. Phần này xuất sứ thuộc ống tiêu hoá, do đoạn cuối của quai ruột tạo thành. Trực tràng và ống hậu môn 3 Đoạn dưới: dài khoảng 3 cm có hình ống, chọc qua đáy chậu chạy tới lỗ hậu môn gọi là trực tràng tầng sinh môn hay ống hậu môn. Phần này có nguồn gốc bào thai thuộc ổ nhớp ở đáy chậu.

Ổ nhớp là phần chung của đường tiêu hoá và đường tiết niệu sinh dục. Giữa hai phần được ngăn cách bởi cơ nâng hậu môn và hoành chậu hông. Cấu tạo, hình thể và liên quan. Trực tràng tiểu khung: Nếu nhìn mặt trước, trực tràng chạy thẳng từ trên xuống dưới, phía trên phình to.

Trực tràng trông như bị khía dọc do 2 dải cơ dọc của đại tràng đến đây thì toả ra. Nếu nhìn nghiêng, trực tràng uốn theo chiều cong xương cùng cụt hướng ra phía trước, tới đỉnh xương cùng thì bẻ góc 90 độ hướng ra sau trở thành trực tràng tầng sinh môn. Chỗ gấp góc ngang mức chỗ bám của cơ nâng hậu môn và là chỗ nối tiếp với ống hậu môn. Đoạn gập góc này gây trở ngại cho việc thăm dò trực tràng như dặt ống soi hay thụt tháo nhưng chính nó lại có chức phận quan trọng là giữ cho trực tràng không tụt ra ngoài.

- Mặt trước trực tràng có hai phần: phần trên được phúc mạc phủ và phần dưới nằm ngoài phúc mạc phúc mạc. Mặt trước liên quan với các tạng tiết niệu, sinh dục nên có sự khác nhau giữa nữ giới và nam giới. Ở nam giới: Phần phúc mạc liên quan qua túi cùng Douglas với mặt sau bàng quang. Khi trực tràng và bàng quang rỗng, ruột non có thể lách xuống tận túi cùng.

4 Phần dưới phúc mạc ở phía trên liên quan với mặt sau dưới của bàng quang qua cân tiền liệt- phúc mạc. Ở phần này có túi tinh, ống dẫn tinh và tuyến tiền liệt. Phần dưới phúc mạc phía dưới liên quan với cơ trực tràng-niệu đạo. Phải cắt cơ này mới vào được khoang sau tuyến tiền liệt tới cân tiền liệt- phúc mạc.

Thiết đồ đứng dọc Ở nữ giới: Phần phúc mạc liên quan qua túi cùng Douglas với mặt sau tử cung và túi cùng âm đạo sau. Túi cùng Douglas xuống thâp hơn túi cùng âm đạo sau độ 2cm Phần dưới phúc mạc ở phía trên liên quan với thành sau âm đạo. Ở đây trực tràng và âm đạo dính với nhau thành một vách gọi là cân trực tràng-âm đạo. Vách này có thể bị rách trong trường hợp đẻ khó mà can thiệp không đúng tạo nên rò trực tràng âm đạo.

Tạng chậu hông và đáy chậu nữ Phần dưới phúc mạc đoạn dưới có cơ trực tràng âm đạo. - Mặt sau liên quan qua mảnh sau trực tràng với xương cùng cụt và thành phần trước xương như chỗ bám của cơ tháp, các động mạch cùng, đám rối thần kinh cùng, chuỗi hạch và đám rối giao cảm cùng. Trong ổ sau trực tràng có tổ chức tế bào nhão nên trực tràng dễ bóc khỏi xương. - Mặt bên của trực tràng cũng gồm hai phần: phúc mạc và dưới phúc mạc Phần phúc mạc ở 1/4 trên của trực tràng, cũng được bọc bởi phúc mạc như mặt trước.