Chương 1 TỐNG QUAN TÀI LIỆU L TƯ VẮN XÉT NGHIỆM Tự NGUYỆN 1. KHÁI NIỆM, MỤC ĐÍCH, TẦM QUAN TRỌNG TƯ VÁN XÉT NGHIỆM HIV Tự NGUYỆN 1. Các thuật ngữ Tư vấn xét nghiệm tự nguyện (TVXNTN) không áp dụng cho các hình thức xét nghiệm bắt buộc được quy định tại Điều 28 của Luật phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS) [14], Tư vấn về HIV/AỈDS (sau đây gọi chung là tư vấn) là quá trình trao đổi, cung cấp các kiến thức, thông tin cần thiết về phòng, chống HIV/AIDS giữa người tư vấn và người được tư vấn nhàm giúp người được tư vấn tự quyết định, giải quyết các vân đê liên quan đến dự phòng lây nhiễm HIV cũng như công tác chăm sóc và điều trị người nhiễm. Tư vấn HIV/AIDS là một quá trình tương tác giữa hai hay nhiều người làm cho người được tư vẩn được hỗ trợ về mọi mặt để họ có thể tự quyết định các vẩn đề, phát triển những tiềm năng của bản thân để tự tin hơn khi hành động theo những quyết định đó.
Chính vì thể, tư vấn không phải là khuyên bảo, dạy dỗ đối tượng tư vẩn (ĐTTV) nên làm những gì, mà là một tiến trình giúp ĐTTV nhận biết được những tâm tình, ý nghĩ của mình, tự tin vào bản thân để tự giải quyết vân đê. Tư vấn HIV/AỈDS liên quan tới nhiều phương diện của con người, từ thể chất, tâm lý xã hội và các mối quan hệ trong xã hội. Đây là loại hình tư vấn đặc biệt bao gồm việc cung cấp những kiến thức cơ bản về dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS, hỗ trợ cho việc thay dối hành vi, vượt qua các mặc cảm, những khủng hoảng khi bị nhiễm HIV để tiếp tục một cuộc sống hữu ích. 7 Tư vẩn hỗ trợ tiếp tục là tư vấn về ỈI1V/AIDS khi người được tư vấn có nhu cầu tiếp tục được tư vẩn nhằm giải quyết những băn khoăn, lo lắng liên quan đến HIV/AIDS.
Vì nhu cầu của những người nhiễm HỈV thay đổi theo tình trạng sức khoẻ, tâm lý xã hội và thái độ đối xử của cộng đồng cho nên cần phải tư vấn nhiều lần và chăm sóc lâu dài nhằm khai thác tiềm năng của mỗi người giúp họ đủ mạnh để tự quyết định thay đổi hành vi có lợi cho sức khoẻ của họ. Tư vấn, xét nghiệm HIV tự nguyên là hình thức kết hợp giữa tư vấn và xét nghiệm HIV, trong đó dối tượng tư vẩn hoàn toàn tự nguyện sử dụng và toàn quyền lựa chọn dịch vụ tư vấn, xét nghiệm H1V vô danh hoặc tư vấn, xét nghiệm HIV tự nguyện ghi tên. Tư vấn xét nghiệm tự nguyện H1V/AIDS là một quá trình mà thân chủ sau khi được tư vấn sẽ đưa ra sự lựa chọn về quyết định xét nghiệm HIV. Quyết định này hoàn toàn là sự lựa chọn của thân chủ và quá trình TVXNTN được đảm bảo giữ bí mật.
TVXNTN giúp cho thân chủ trình bày với những căng thẳng, lo lắng của mình và đưa ra những quyết định cá nhân liên quan đến HIV/ AIDS. Quá trình tư vấn cũng bao gồm đánh giá nguy cơ cá nhân về lan truyền HIV và tạo điều kiện thuận lợi về hành vi dự phòng. TVXNTN phải phù hợp với nhu cầu của thân chủ. Có nhiều hình thức tư vấn: tư vấn cho các cá nhân, cặp vợ chồng, gia dinh, trẻ em.
Nội dung và cách tiếp cận có thể rất khác nhau và linh hoạt đổi với các đối tượng thân chủ. TVXNTN bao gồm tư vấn trước xét nghiệm, tư vấn sau xét nghiệm và tư vấn tiếp tục. Một số các nội dung khác có thể được đề cập đến trước hoặc sau xét nghiệm hoặc trong thời gian thân chủ chờ đợi kết quả xét nghiệm. Tư vấn, xét nghiêm HỈV tự nguyện vô danh là TVXNTN, trong đó đối tượng tư vấn không cần cung cấp tên, địa chì để tham gia vào quá trình tư vấn, xét nghiệm H1V.
8 Tư vấn, xét nghiệm HIV tự nguyện ghi tên là TVXNTN, trong đó đối tượng tư vấn tự nguyện cung cấp tên, tuổi, địa chỉ để tham gia vào quá trinh tư vân và xét nghiệm HIV. Xét nghiệm HIV là việc thực hiện các kỹ thuật chuyên môn nhàm xác định tình trạng nhiễm HIV trong mẫu máu, mẫu dịch sinh học của cơ thể người. Các hình thức tư vấn Có nhiều hình thức tư vấn khác nhau, đơn giản như việc cung cấp thông tin và đề ra những giải pháp khác nhau, hay phức tạp hơn như việc tư vấn trị liệu. Có the chia tư vấn ra nhiều hình thức khác nhau.
Dựa vào nội dung của vãn đê Tư vấn chong khủng hoảng tâm lý: Đối với người dang trong tình trạng khủng hoàng, tư vấn viên phải bình tĩnh, chấp nhận cảm xúc của họ để giúp họ xác định các vấn đề và củng cố ý thức tự chủ. Tư vấn khủng hoảng cần phải tập trung ngay vào những cảm nghĩ của đối tượng nhằm duy trì khả năng tự chủ. Tư vẩn giải quyết van đề: Tư vấn giải quyết vấn đề chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ tình cảm và sự đồng cảm. Tư vấn viên cần phải có thông tin về dối tượng như hoàn cảnh gia đình, sở thích, hành vi nguy cơ.
Tư vấn giải quyết vấn đề nhằm giúp đối tượng lập kế hoạch hành động. Tư vẩn quyết định vẩn để hay tư vẩn thay đổi hành vi: Tư van viên nên gặp gỡ hoặc liên hệ thường xuyên với đổi tượng để giúp họ quyết định chọn những giải pháp tối ưu. Tư vấn phòng bệnh: Tư vấn phòng bệnh chủ yếu giúp đối tượng biết các đường lây truyền, xác định các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV và áp dụng các biện pháp dự phòng. Dựa vào hĩnh thức trao đoi Tư vấn qua điện thoại: 9 Tư vấn qua điện thoại rất hữu ích trong các tư vấn thông thường bởi vì đối tượng tư vấn không cần phái lộ mặt.
Tuy nhiên, tư vấn về HIV/AIDS qua điện thoại chỉ có thể chủ yếu nhằm cung cấp những thông tin cơ bản về dự phòng, hoặc địa điểm làm xét nghiệm, theo dõi sức khoẻ. khó có thể tư vấn sâu sẳc về các vấn đề liên quan đến đối tượng được. Hơn nữa, ở nhiều nơi chưa có điện thoại, hoặc có điện thoại nhưng không đảm bảo được sự yên tĩnh, kín đáo cần thiết nên hình thức tư vẩn này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Tư vẩn trực tiếp: Đây là loại hình tư vấn thường áp dụng trong tư vấn HIV.
Đối diện nhau, trao đổi trực tiếp với nhau để cùng giải quyết các vấn đề liên quan đến thân chủ. Tư vấn qua thư: Tư vấn qua thư chủ yếu nhằm giải đáp các thắc mắc của đối tượng, cũng có đặc điểm không lộ mặt như tư vẩn qua điện thoại. Tuy vậy, thư từ ít có thể giúp đối tượng thay đổi được các hành vi nguy cơ. Mặt khác nó đòi hỏi phải có nhiều thời giờ và giấy mực mà đôi khi thư không đến được tay hoặc đối tượng.
Dựa vào thời điểm Tư vẩn trước xét nghiêm. Tư vẩn sau xét nghiệm. Tư vấn ho trợ lâu dài. Nguyên tắc tư vấn Bảo đảm bí mật: Không được tiết lộ bất kỳ thông tin nào liên quan tới việc tư vấn, xét nghiệm HIV và kết quả xét nghiệm HIV của đối tượng tư vấn khi không có sự đồng ý của đối tượng tư vấn.
Tự nguyện: Chỉ thực hiện xét nghiệm HIV khi đổi tượng tư vấn đó được tư vấn trước xét nghiệm và dược sự đồng ý của đối tượng tư van. Nghĩa là việc xét nghiệm HIV phải được thông báo rõ ràng cho đối tượng tư van và do đối tượng tư vấn tự nguyện quyết định đồng ý làm xét nghiệm. 10 Tuân thủ quy định của pháp luật về xét nghiệm HIV-. Việc xét nghiệm HIV và thông báo kết quả xét nghiệm HIV phải tuân thủ theo quy định hiện hành của Bộ Y tế.
Giới thiệu chuyển tiếp-. Tiến hành giới thiệu chuyển tiếp đổi tượng tư vấn tới các dịch vụ phù hợp về dự phòng, chăm sóc, diều trị, và hỗ trợ liên quan đến HIV/AIDS. Lựa chọn dịch vụ-. Đối tượng tư vấn có thể chọn hình thức tư vấn, xét nghiệm HIV tự nguyện vô danh hoặc ghi tên.
Xét nghiệm HIV Xét nghiệm HIV được thực hiện theo đúng các quy định tại quyết định số 1418/2000/QĐ- BYT ngày 5/5/2000 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành “Thường quy giám sát HIV/AỈDS ở Việt Nam". Những trường hợp xét nghiệm sàng lọc có kêt quả dương tính, cơ sở xét nghiệm phải gửi mẫu máu đến các phòng xét nghiệm đủ tiêu chuẩn khẳng định xét nghiệm HIV dương tính theo quy định của Bộ Y tế để khẳng định kết quả và hẹn bệnh nhân ngày thông báo kết quả. Lợi ích của xét nghiệm: Xét nghiệm âm tính sẽ làm cho bệnh nhân yên tâm hơn nhưng vẫn phải lưu ý giai đoạn cửa sổ. Xét nghiệm dương tính sẽ giúp bệnh nhân và bạn tình của họ giảm hoặc ngừng các hành vi nguy cơ.
Xét nghiệm dương tính sẽ giúp cho thai phụ quyết định phá thai hay để đẻ và có kế hoạch dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Xét nghiệm dương tính sẽ cảnh tỉnh cho các thầy thuốc, các nha sĩ và các dịch vụ ỵ tế khác phải thực hiện các dự phòng lây nhiễm qua đường máu. Những ảnh hưởng của xét nghỉệmHIV: Ket quả âm tính sẽ gây chủ quan cho người có hành vi nguy cơ cao. Người bệnh phải đối phó với ý nghĩ rằng mình đã bị AIDS và bị chết sớm hơn.
Người bệnh sẽ sống trong thấp thỏm không biết bao giờ bị diễn biến thành AIDS và bệnh sẽ diễn biển như thế nào. Người bệnh sẽ phát sinh tình trạng khủng hoảng, tự tử. Người bệnh có thể sa vào con đường nghiện ngập. Người bệnh có thể bị xa lánh, kì thị hoặc bị phân biệt đối xử.
Người bệnh có thể gặp những khó khăn đối với người thân hoặc họ hàng. Người bệnh có the bị mất việc, không còn bảo hiểm nhân thọ. Người bệnh có thể có những phản ứng làm lây nhiễm HIV. Ỉ1 Tư vấn viên cần hiểu rõ những lợi ích và ảnh hưởng của việc xét nghiệm để áp dụng trong tư vẩn trước xét nghiệm.
Mục đích của tư vấn xét nghiệm tự nguyện HIV/ATDS Tư vẩn HIV/AIDS có hai mục đích: hỗ trợ về mặt tâm lý xã hội và ngăn chặn lan truyền HIV trong cộng đồng. HỖ trợ về mặt tâm lý xã hội Bao gồm hỗ trợ về mặt tình cảm, tâm lý cho người bị nhiễm HIV cũng như của những người bị ảnh hưởng bới HIV. Giúp ĐTTV xác định và bày tỏ tình cảm của họ: Đây là bước rất quan trọng trong tiến trình hỗ trợ, giúp họ ổn định tinh thần, xây dựng nội lực để vượt qua mọi khủng hoảng.