ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC BÙI DUY HƯNG ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC BỆNH TAY CHÂN MIỆNG VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP PHÒNG CHỐNG DỊCH TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC THÁI NGUYÊN - 2021 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC BÙI DUY HƯNG ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC BỆNH TAY CHÂN MIỆNG VÀ HIỆU QUẢ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP PHÒNG CHỐNG DỊCH TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số: 9720701 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS NGUYỄN MINH TUẤN 2.TS HẠC VĂN VINH THÁI NGUYÊN - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm. Thái Nguyên, tháng 5 năm 2021 Tác giả luận án ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. TS Nguyễn Minh Tuấn và PGS.TS Hạc Văn Vinh là những người thầy đã tận tình hướng dẫn và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới cơ sở đào tạo Đại học Thái Nguyên, đơn vị đào tạo trường Đại học Y- Dược Thái Nguyên đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành khóa học và trình bày luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Thái Nguyên và Trung tâm Y tế huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên là hai đơn vị y tế đã tạo điều kiện cung cấp số liệu cũng như phối hợp để tôi tiến hành chương trình can thiệp và hoàn thành luận án. Tôi xin cảm ơn đến các đồng nghiệp và bạn bè đã động viên, chia sẻ những kinh nghiệm trong quá trình tôi hoàn thành luận án. Với tình cảm thân thương nhất, tôi xin dành cho những người thân yêu trong gia đình, nơi đã tạo điều kiện tốt nhất, là điểm tựa, nguồn động viên tinh thần giúp tôi thêm nghị lực trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận án. Thái Nguyên, tháng 5 năm 2021 Tác giả luận án iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm BC Biến chứng BCĐ Ban chỉ đạo BTN Bệnh truyền nhiễm BYT Bộ Y tế CBYT Cán bộ y tế CSHQ Chỉ số hiệu quả CSSKBĐ Chăm sóc sức khỏe ban đầu CSSKND Chăm sóc sức khỏe nhân dân CSYT Cơ sở y tế ĐTNC Đối tượng nghiên cứu DTTS Dân tộc thiểu số EV 71 Enterovirus 71 GVMN Giáo viên mầm non HQCT Hiệu quả can thiệp KAP Kiến thức, thái độ, thực hành KCB Khám chữa bệnh KSBT Kiểm soát bệnh tật NCSK Nói chuyện sức khỏe NCST Người chăm sóc trẻ NTTCST Người trực tiếp chăm sóc trẻ NVYT Nhân viên y tế PCD Phòng chống dịch RTXP Rửa tay xà phòng SR-KST-CT Sốt rét- Ký sinh trùng- Côn trùng TCM Tay chân miệng THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh iv TT- GDSK Truyền thông giáo dục sức khỏe TTKSBT Trung tâm kiểm soát bệnh tật TTYT Trung tâm y tế TƯ Trung ương TVSK Tư vấn sức khỏe TYT Trạm y tế UBND Ủy ban nhân dân YTCS Y tế cơ sở YTDP Y tế dự phòng YTTB Y tế thôn bản v MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT . iii MỤC LỤC .v DANH MỤC BẢNG . ix DANH MỤC HỘP . xii ĐẶT VẤN ĐỀ . Đặc điểm chung của bệnh tay chân miệng .1 Khái niệm bệnh tay chân miệng .2 Tác nhân gây bệnh tay chân miệng .3 Chẩn đoán bệnh tay chân miệng.4 Điều trị bệnh tay chân miệng .5 Phòng bệnh và xử lý trường hợp bệnh/ổ dịch bệnh . Đặc điểm dịch tễ bệnh tay chân miệng trên Thế giới và tại Việt Nam.1 Tình hình dịch bệnh tay chân miệng trên thế giới.2 Tình hình dịch bệnh tay chân miệng tại Việt Nam .3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến sự lưu hành dịch bệnh tay chân miệng . Đáp ứng phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở.1 Khái niệm về đáp ứng phòng chống dịch bệnh .2 Khả năng cảnh báo sớm dịch bệnh tay chân miệng.3 Hệ thống giám sát, phòng chống dịch tại Việt Nam .4 Hệ thống giám sát dịch bệnh tại tỉnh Thái Nguyên .5 Sự tham gia của tuyến y tế cơ sở và cộng đồng trong phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm . Một số giải pháp can thiệp phòng chống dịch tay chân miệng .1 Một số giải pháp phòng chống dịch bệnh tay chân miệng .2 Hiệu quả một số giải pháp can thiệp . ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng nghiên cứu . Địa điểm, thời gian nghiên cứu .1 Địa điểm nghiên cứu: .2 Thời gian nghiên cứu: . Phương pháp nghiên cứu .1 Thiết kế nghiên cứu: .2 Cỡ mẫu và chọn mẫu cho nghiên cứu mô tả .3 Cỡ mẫu và chọn mẫu cho nghiên cứu can thiệp .4 Cỡ mẫu và chọn mẫu cho nghiên cứu định tính .5 Nội dung can thiệp .6 Chỉ tiêu nghiên cứu . Tiêu chuẩn đánh giá.1 Phân độ lâm sàng bệnh tay chân miệng .2 Phân loại ổ dịch tay chân miệng.3 Tiêu chuẩn chấm điểm và phân loại mức độ KAP .4 Tiêu chuẩn chấm điểm và đánh giá bằng bảng kiểm cho nhân viên y tế .5 Kỹ năng đáp ứng phòng chống dịch .6 Sự tham gia của cộng đồng trong công tác phòng chống dịch. Phương pháp thu thập thông tin .1 Hồi cứu số liệu sẵn có .4 Phỏng vấn sâu .5 Thảo luận nhóm . Phương pháp xử lý số liệu:. Phương pháp khống chế sai số . Đạo đức trong nghiên cứu . KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Đặc điểm dịch tễ học bệnh tay chân miệng tại tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2011- 2015 . Đáp ứng phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở và sự tham gia của cộng đồng tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.1 Đáp ứng phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở.2 Sự tham gia của cộng đồng trong phòng chống dịch bệnh tay chân miệng. Hiệu quả can thiệp nâng cao năng lực phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở và cải thiện hành vi người chăm sóc trẻ trong phòng chống bệnh tay chân miệng .1 Nâng cao năng lực phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở.2 Cải thiện hành vi của người chăm sóc trẻ .3 Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về hiệu quả của chương trình can thiệp. Đặc điểm dịch tễ học bệnh tay chân miệng tại tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2011- 2015 . Tỷ lệ mắc bệnh tay chân miệng tại tỉnh Thái Nguyên . Diễn biến bệnh tay chân miệng tỉnh Thái Nguyên, năm 2011-2015 . Đáp ứng phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở và sự tham gia của cộng đồng tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.1 Đáp ứng phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở.2 Sự tham gia của cộng đồng trong phòng chống dịch tay chân miệng. Hiệu quả can thiệp nâng cao năng lực phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở và cải thiện hành vi người chăm sóc trẻ trong phòng chống tay chân miệng.1 Nâng cao năng lực phòng chống dịch của tuyến y tế cơ sở.2 Cải thiện hành vi của người chăm sóc trẻ .3 Đánh giá của đối tượng nghiên cứu về chương trình can thiệp .4 Khả năng duy trì và nhân rộng hoạt động can thiệp . Một số hạn chế của đề tài . 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐƯỢC CÔNG BỐ. 154 PHỤ LỤC ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Số lượng giáo viên mầm non tại các xã nghiên cứu . Cỡ mẫu cho nghiên cứu định tính. Tỷ lệ mắc bệnh TCM từ năm 2011 - 2015 . Phân bố ca bệnh trong 5 năm 2011 - 2015 theo tuổi . Tỷ lệ mắc TCM năm 2011 - 2015 theo địa dư . Phân loại ổ dịch, độ lâm sàng và nơi điều trị tay chân miệng . Trang thiết bị, hóa chất PCD hiện có tại tuyến YTCS . Kinh phí chi cho hoạt động phòng chống dịch TCM . Đặc điểm nhân khẩu học của NVYT cơ sở . Nhân lực và công tác tập huấn của NVYT xã về TCM . Một số kỹ năng đáp ứng phòng chống dịch của NVYT xã . KAP của NVYT về phòng chống TCM . Đánh giá chung KAP của NVYT xã về phòng chống TCM . Đánh giá kỹ năng TT- GDSK của NVYT xã về phòng chống TCM . Đánh giá kỹ năng khám và xử trí của CBYT xã về TCM . Đánh giá của CBYT về phối hợp liên ngành trong PCD .15 KAP của GVMN về phòng chống TCM . KAP của bà mẹ về phòng chống TCM. Nội dung các hoạt động can thiệp đã thực hiện trong 18 tháng . Hiệu quả hoạt động của BCĐ PCD . Đánh giá của CBYT về phối hợp liên ngành tốt sau can thiệp . Sự thay đổi về KAP của NVYT xã về phòng chống TCM . Hiệu quả cải thiện KAP của NVYT xã về phòng chống TCM . Sự thay đổi một số kỹ năng đáp ứng PCD của CBYT xã . Sự thay đổi kỹ năng TT- GDSK của NVYT về phòng chống TCM . Hiệu quả can thiệp cải thiện kỹ năng TT- GDSK của NVYT xã . Hiệu quả can thiệp đối với kỹ năng khám, xử trí của CBYT . Sự thay đổi kiến thức của NCST về phòng chống TCM . Sự thay đổi thái độ của NCST về phòng chống TCM. Sự thay đổi thực hành của NCST trẻ về phòng chống TCM . So sánh KAP của NCST giữa xã can thiệp và đối chứng về TCM . Hiệu quả can thiệp cải thiện KAP của NCST về bệnh TCM . Số ca mắc tại 4 xã nghiên cứu trước và sau can thiệp . 97 xi DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH Biểu đồ 1.1 Số mắc TCM tại Singapore giai đoạn 2013 - 2018 .2 Số mắc TCM tại Trung Quốc giai đoạn 2013 - 2018 . Số mắc TCM tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2018.1: Khung lý thuyết nghiên cứu . Bản đồ hành chính huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên . Thiết kế nghiên cứu can thiệp trước sau có đối chứng . Phân bố ca bệnh theo tháng trong 5 năm 2011 - 2015 . Phân bố ca bệnh theo giới trong 5 năm (2011 - 2015) . Giản đồ Venn về vai trò của các tổ chức đối với chương trình phòng chống TCM tại địa bàn 4 xã nghiên cứu .3 KAP chung của người chăm sóc trẻ về phòng chống TCM . 82 xii DANH MỤC HỘP Hộp 1. Đánh giá về trang thiết bị cho phòng chống dịch tuyến YTCS . Đánh giá về nguồn kinh phí phục vụ công tác PCD tuyến YTCS . Khả năng đáp ứng phòng chống dịch bệnh TCM của NVYT cơ sở .
