Đánh giá kết quả điều trị viêm quanh khớp vai bằng sóng xung kích, điện châm và xoa bóp bấm huyệt

Luận văn thạc sĩ y học đánh giá hiệu quả sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị viêm quanh khớp vai.

• Tác giả: Trần Hoàng Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hồng Vân
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá kết quả của sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. VIÊM QUANH KHỚP VAI THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 1.1.1. Giải phẫu sinh lý khớp vai
• 1.1.2. Định nghĩa viêm quanh khớp vai
• 1.1.3. Cơ chế bệnh sinh
• 1.1.4. Các thể viêm quanh khớp vai
• 1.2. VIÊM QUANH KHỚP VAI THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 1.2.1. Triệu chứng và điều trị
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ XUNG KÍCH TRỊ LIỆU
• 1.3.1. Chỉ định và chống chỉ định của xung kích trị liệu
• 1.3.2. Các nghiên cứu ứng dụng sóng xung kích trong điều trị
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP ĐIỆN CHÂM
• 1.4.1. Cơ chế tác dụng của châm theo Y học cổ truyền
• 1.4.2. Cơ chế tác dụng của châm theo Y học hiện đại
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP XOA BÓP BẤM HUYỆT
• 1.5.1. Tác dụng của xoa bóp
• 1.5.2. Tác dụng của bấm huyệt
• 1.5.3. Chỉ định và chống chỉ định của XBBH
• 1.6. CÁC NGHIÊN CỨU ĐIỀU TRỊ VIÊM QUANH KHỚP VAI
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh theo Y học hiện đại
• 2.1.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo Y học cổ truyền
• 2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ ra khỏi nghiên cứu
• 2.1.4. Phân nhóm nghiên cứu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương tiện nghiên cứu
• 2.2.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.2.4. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.2.5. Xử lý số liệu
• 2.2.6. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 2.2.7. Thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Đặc điểm dịch tễ
• 3.1.2. Đặc điểm đau và hạn chế vận động của bệnh nhân viêm quanh khớp vai trên lâm sàng
• 3.1.3. Đặc điểm Cận lâm sàng của bệnh nhân viêm quanh khớp vai
• 3.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ
• 3.2.1. Tác dụng giảm đau theo thang điểm VAS
• 3.2.2. Mức độ cải thiện vận động khớp vai theo McGill - Mc ROMI
• 3.2.3. Kết quả điều trị chung
• 3.2.4. Biến đổi một số chỉ số cận lâm sàng
• 3.2.5. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi
• 4.1.2. Đặc điểm về giới
• 4.1.3. Đặc điểm nghề nghiệp
• 4.1.4. Thời gian mắc bệnh
• 4.1.5. Vị trí khớp vai mắc bệnh
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM ĐAU VÀ HẠN CHẾ VẬN ĐỘNG CỦA BỆNH NHÂN VIÊM QUANH KHỚP VAI
• 4.2.1. Đặc điểm đau của bệnh nhân viêm quanh khớp vai
• 4.2.2. Tầm hạn chế vận động khớp vai của bệnh nhân viêm quanh khớp vai
• 4.3. ĐẶC ĐIỂM CẬN LÂM SÀNG CỦA BỆNH NHÂN VIÊM QUANH KHỚP VAI
• 4.3.1. Đặc điểm siêu âm khớp vai
• 4.3.2. Đặc điểm X- quang khớp vai
• 4.4. BÀN VỀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ CỦA SÓNG XUNG KÍCH KẾT HỢP ĐIỆN CHÂM VÀ XOA BÓP BẤM HUYỆT
• 4.4.1. Sự thay đổi độ mức độ đau
• 4.4.2. Sự thay đổi tầm vận động khớp vai theo McGill- McROMI
• 4.4.3. Kết quả điều trị
• 4.5. BÀN LUẬN VỀ CÁC KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM VÀ CẬN LÂM SÀNG
• 4.5.1. Bàn về kết quả chụp X- quang khớp vai
• 4.5.2. Bàn về kết quả siêu âm khớp vai
• 4.6. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về sóng xung kích trong điều trị viêm quanh khớp vai

Sóng xung kích là một phương pháp điều trị mới, sử dụng năng lượng âm thanh để tác động lên các mô bị tổn thương. Phương pháp này đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm đau và cải thiện chức năng khớp. Đặc biệt, sóng xung kích kết hợp với điện châm và xoa bóp bấm huyệt mang lại hiệu quả cao trong điều trị viêm quanh khớp vai. Nghiên cứu cho thấy rằng sóng xung kích có thể thúc đẩy quá trình hồi phục và giảm đau nhanh chóng.

1.1. Định nghĩa và cơ chế hoạt động của sóng xung kích

Sóng xung kích là sóng âm có năng lượng cao, tác động lên các mô xung quanh khớp vai. Cơ chế hoạt động của nó bao gồm việc kích thích tuần hoàn máu, giảm viêm và tăng cường quá trình tái tạo mô. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sóng xung kích có thể làm giảm đáng kể mức độ đau và cải thiện khả năng vận động của khớp.

1.2. Lợi ích của sóng xung kích trong điều trị viêm quanh khớp vai

Sóng xung kích giúp giảm đau nhanh chóng, cải thiện chức năng khớp và thúc đẩy quá trình hồi phục. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp này có thể mang lại hiệu quả lâu dài cho bệnh nhân viêm quanh khớp vai, giúp họ trở lại với các hoạt động hàng ngày một cách dễ dàng hơn.

II. Thách thức trong điều trị viêm quanh khớp vai hiện nay

Viêm quanh khớp vai là một tình trạng phổ biến, nhưng việc điều trị hiệu quả vẫn còn nhiều thách thức. Các phương pháp điều trị hiện tại như thuốc giảm đau, vật lý trị liệu thường không mang lại kết quả như mong đợi. Bệnh nhân thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn.

2.1. Những hạn chế của phương pháp điều trị truyền thống

Phương pháp điều trị truyền thống như thuốc giảm đau và vật lý trị liệu thường chỉ mang lại hiệu quả tạm thời. Nhiều bệnh nhân vẫn phải chịu đựng cơn đau kéo dài và hạn chế vận động, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

2.2. Nhu cầu tìm kiếm phương pháp điều trị mới

Có nhu cầu ngày càng cao về các phương pháp điều trị mới, hiệu quả hơn cho viêm quanh khớp vai. Sóng xung kích kết hợp với điện châm và xoa bóp bấm huyệt đang trở thành một lựa chọn hấp dẫn cho bệnh nhân.

III. Phương pháp điều trị sóng xung kích kết hợp điện châm

Phương pháp điều trị kết hợp sóng xung kích và điện châm đã được nghiên cứu và áp dụng trong điều trị viêm quanh khớp vai. Sự kết hợp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng khớp một cách hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp này có thể mang lại kết quả tốt hơn so với việc sử dụng từng phương pháp riêng lẻ.

3.1. Cách thức thực hiện phương pháp điều trị

Phương pháp này bao gồm việc sử dụng sóng xung kích để tác động lên vùng khớp vai, sau đó kết hợp với điện châm để kích thích các huyệt đạo. Quá trình này giúp tăng cường hiệu quả điều trị và giảm thiểu cơn đau cho bệnh nhân.

3.2. Kết quả điều trị từ nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân điều trị bằng sóng xung kích kết hợp điện châm có sự cải thiện rõ rệt về mức độ đau và khả năng vận động. Kết quả này đã được ghi nhận qua các chỉ số đánh giá như thang điểm VAS và McGill.

IV. Ứng dụng thực tiễn của sóng xung kích trong điều trị

Sóng xung kích đã được áp dụng rộng rãi trong điều trị viêm quanh khớp vai và mang lại nhiều kết quả tích cực. Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng khớp, giúp bệnh nhân nhanh chóng trở lại với cuộc sống bình thường.

4.1. Kết quả nghiên cứu lâm sàng

Nghiên cứu lâm sàng cho thấy rằng sóng xung kích kết hợp điện châm có hiệu quả cao trong việc giảm đau và cải thiện chức năng khớp. Bệnh nhân cho biết họ cảm thấy thoải mái hơn và có thể thực hiện các hoạt động hàng ngày dễ dàng hơn.

4.2. Tác động lâu dài của phương pháp điều trị

Phương pháp điều trị này không chỉ mang lại hiệu quả tức thì mà còn có tác động lâu dài, giúp bệnh nhân duy trì chức năng khớp và giảm thiểu nguy cơ tái phát bệnh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp điều trị

Sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt là một phương pháp điều trị hứa hẹn cho viêm quanh khớp vai. Với những kết quả tích cực từ nghiên cứu, phương pháp này có thể trở thành lựa chọn hàng đầu trong điều trị viêm quanh khớp vai trong tương lai.

5.1. Tương lai của sóng xung kích trong y học

Sóng xung kích có tiềm năng lớn trong việc điều trị nhiều loại bệnh lý khác nhau. Nghiên cứu và phát triển thêm các ứng dụng mới có thể mở ra nhiều cơ hội cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn về hiệu quả và an toàn của phương pháp này. Các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn sẽ giúp củng cố thêm bằng chứng cho việc áp dụng sóng xung kích trong điều trị viêm quanh khớp vai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm quanh khớp vai là một trong những bệnh lý cơ xương khớp phổ biến hàng đầu trong cộng đồng y khoa hiện đại. Theo thống kê dịch tễ tại Việt Nam, bệnh lý này chiếm tỷ lệ 13,24% tổng số bệnh nhân đến khám và điều trị ngoại trú tại khoa Cơ - Xương - Khớp thuộc Bệnh viện Bạch Mai. Trên bình diện quốc tế, các báo cáo y tế tại Mỹ ghi nhận có tới 80% dân số từng trải qua ít nhất một đợt đau vai trong suốt cuộc đời. Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, bệnh thường tiến triển dai dẳng kéo dài từ 6 tháng đến vài năm, gây ra những cơn đau nhức triền miên kèm theo tình trạng hạn chế tầm vận động, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng lao động và chất lượng cuộc sống thường nhật của người bệnh.

Trong thực hành lâm sàng, việc điều trị viêm quanh khớp vai bằng thuốc chống viêm không steroid, tiêm corticoid tại chỗ hay các liệu pháp đơn lẻ của y học cổ truyền vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế về tác dụng phụ trên đường tiêu hóa, gan thận cũng như nguy cơ tái phát cao. Đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng một phác đồ can thiệp an toàn và bền vững, đề tài luận văn thạc sĩ Y học cổ truyền của tác giả Trần Hoàng Tuấn, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Hồng Vân tại Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam, đã được thực hiện nhằm đánh giá kết quả điều trị của sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt đối với bệnh nhân viêm quanh khớp vai thể đơn thuần.

Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân được chẩn đoán xác định mắc viêm quanh khớp vai thể đơn thuần (tương ứng thể Kiên thống theo Y học cổ truyền), điều trị nội trú và ngoại trú tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương trong giai đoạn từ tháng 3 năm 2019 đến tháng 10 năm 2019. Mục tiêu trọng tâm của công trình là đo lường mức độ giảm đau thông qua thang điểm VAS, định lượng sự cải thiện tầm vận động khớp vai theo thang điểm McGill-McROMI và Constant-Murley, đồng thời theo dõi chặt chẽ tính an toàn sinh học của liệu pháp phối hợp sau liệu trình 20 ngày can thiệp. Kết quả từ luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi chứng minh mô hình tích hợp kỹ thuật vật lý trị liệu hiện đại cùng các phương pháp y học cổ truyền không dùng thuốc giúp đẩy nhanh tốc độ phục hồi của mô tổn thương, rút ngắn đáng kể thời gian điều trị cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng vững chắc trên sự giao thoa giữa nền tảng giải phẫu bệnh học hiện đại và học thuyết kinh lạc kinh điển của y học phương Đông:

Khung lý thuyết Y học hiện đại: Khớp vai có cấu trúc giải phẫu linh hoạt nhưng rất dễ tổn thương do bao khớp lỏng lẻo và hệ thống gân mũ cơ quay phải chịu tải liên tục. Cơ chế bệnh sinh của viêm quanh khớp vai thể đơn thuần khởi phát từ hiện tượng thiếu máu nuôi dưỡng cục bộ tại khoang dưới mỏm cùng vai, kết hợp với các vi chấn thương cơ học lặp đi lặp lại gây viêm gân vô khuẩn, dày bao thanh mạc và lắng đọng canxi tổ chức sợi. Về mặt thần kinh học, nghiên cứu ứng dụng thuyết kiểm soát cổng đau của Melzack và Wall (1965) cùng hiện tượng chiếm ưu thế vỏ não của Utomski để giải thích tác động ức chế dẫn truyền xung động đau bệnh lý từ tủy sống lên não bộ. Bên cạnh đó, sóng xung kích áp lực tỏa tròn tác động cơ học trực tiếp vào các mô xơ hóa, kích thích quá trình tân tạo mạch máu, hoạt hóa tế bào dưỡng bào (mast cells) để giải phóng cytokine tái tạo, phá vỡ liên kết vôi hóa và phân tán chất P - hoạt chất trung gian gây đau và phù nề cục bộ.

Khung lý thuyết Y học cổ truyền: Viêm quanh khớp vai thuộc phạm vi chứng Tý, cụ thể là thể Kiên thống. Căn nguyên xuất phát từ tình trạng chính khí hư tổn, vệ khí không vững tạo điều kiện cho phong, hàn, thấp tà thừa cơ xâm nhập vào kinh lạc vùng vai (đặc biệt là kinh Thủ thái dương Tiểu trường, Thủ thiếu dương Tam tiêu, Thủ dương minh Đại trường). Sự bế tắc kinh mạch làm khí huyết ngưng trệ, gây ra tình trạng "bất thông tất thống" với triệu chứng đau nhức tăng về đêm và khi thời tiết lạnh ẩm. Pháp điều trị chuẩn mực được xác lập là khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc và chỉ thống.

Các khái niệm then chốt trong nghiên cứu bao gồm: thang đo mức độ đau thị giác trực quan VAS (chia từ 0 đến 10 điểm), thang đo biên độ vận động khớp vai McGill-McROMI (đo độ dạng, xoay trong, xoay ngoài), thang điểm chức năng khớp vai Constant-Murley (thang điểm tối đa 100 điểm) và liệu pháp sóng xung kích áp lực tỏa tròn (Radial Shockwave Therapy).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, có đối chứng, so sánh kết quả trước và sau can thiệp trên 60 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn lựa chọn.

Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Tiêu chuẩn chọn bệnh theo y học hiện đại căn cứ theo tiêu chuẩn Boissier (1992) với các biểu hiện đau vai cơ học và hạn chế vận động chủ động. Tiêu chuẩn chọn bệnh theo y học cổ truyền dựa trên các chứng trạng điển hình của thể Kiên thống. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ các bệnh nhân mắc thể đông cứng, thể giả liệt, đứt hoàn toàn gân cơ xoay, hoặc đau vai thứ phát do lao, ung thư, thoái hóa cột sống cổ C5, gãy xương và bệnh lý tim mạch. Toàn bộ 60 bệnh nhân được phân chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm đồng nhất bằng kỹ thuật ghép cặp tương đồng về tuổi, giới tính và thời gian mắc bệnh:

Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Được điều trị bằng sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt. Quy trình thực hiện gồm sử dụng máy tạo sóng xung kích LS-5 Radialspec (Mỹ) tác động trực tiếp lên điểm đau chói nhất (A thị huyệt) với mức áp suất 2 đến 4 bar, tần số 3 đến 5 Hz, phát 1000 xung mỗi lần điều trị, thực hiện 2 lần mỗi tuần trong 3 tuần (tổng cộng 6 lần). Sau khi nghỉ 15 phút, bệnh nhân được tiến hành điện châm bằng máy M8 trên các huyệt Kiên ngung, Kiên trinh, Kiên tỉnh, Thiên tông, Tý nhu, Cự cốt, Khúc trì với tần số tả 5 đến 10 Hz trong thời gian 30 phút mỗi ngày, kết hợp quy trình xoa bóp bấm huyệt chuẩn 30 phút mỗi ngày trong suốt liệu trình 20 ngày.

Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân): Được điều trị bằng phác đồ điện châm và xoa bóp bấm huyệt đơn thuần với cùng công thức huyệt, thông số kỹ thuật và liệu trình 20 ngày tương tự như nhóm nghiên cứu.

Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu: Tình trạng lâm sàng (điểm VAS, tầm vận động khớp, điểm Constant-Murley) và các chỉ số cận lâm sàng (siêu âm khớp vai, chụp X-quang quy ước, xét nghiệm huyết học, định lượng enzym AST, ALT, nồng độ Ure, Creatinin huyết thanh) được thu thập nghiêm ngặt tại hai thời điểm: ngày đầu vào viện (D0) và sau kết thúc liệu trình 20 ngày (D20). Dữ liệu nghiên cứu được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê y học SPSS 20.0, áp dụng các thuật toán kiểm định t-student so sánh hai giá trị trung bình và kiểm định Chi-square so sánh các tỷ lệ phần trăm với ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác định khi p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đặc điểm dịch tễ và bệnh học ban đầu: Độ tuổi trung bình của 60 đối tượng nghiên cứu là 54,3 ± 11,1 tuổi (nhóm nghiên cứu là 55,5 ± 11,6 tuổi; nhóm đối chứng là 53,0 ± 10,6 tuổi), trong đó nhóm bệnh nhân trên 50 tuổi chiếm tỷ lệ áp đảo với 68,4%. Nữ giới chiếm tỷ lệ 60,0% (36 bệnh nhân), cao hơn đáng kể so với nam giới chiếm 40,0% (24 bệnh nhân). Đa số người bệnh có thời gian khởi phát bệnh dưới 3 tháng (chiếm 88,3%) và tỷ lệ tổn thương khớp vai bên phải chiếm ưu thế với 55,0% (33 bệnh nhân), phản ánh rõ nét mối liên hệ giữa bệnh lý với tần suất vận động của tay thuận.

Hiệu quả giảm đau vượt trội theo thang điểm VAS: Trước điều trị, 100% bệnh nhân ở cả hai nhóm đều chịu đựng mức độ đau vừa đến đau nhiều, trong đó mức đau nhiều chiếm 61,7% với điểm VAS trung bình toàn thể đạt 6,8 ± 1,5 điểm (nhóm nghiên cứu đạt 6,9 ± 1,3 điểm; nhóm đối chứng đạt 6,7 ± 1,6 điểm). Sau 20 ngày điều trị, mức độ giảm đau ở nhóm nghiên cứu có bước nhảy vọt: tỷ lệ bệnh nhân hoàn toàn không còn đau (VAS 0 điểm) đạt tới 60,0% (18 bệnh nhân) và 40,0% đau nhẹ (12 bệnh nhân), không còn trường hợp nào đau vừa hoặc đau nặng. Trong khi đó, ở nhóm đối chứng, tỷ lệ bệnh nhân hết đau chỉ đạt 20,0% (6 bệnh nhân), phần lớn vẫn còn đau nhẹ chiếm 76,7% (23 bệnh nhân) và 3,3% đau vừa (1 bệnh nhân). Điểm VAS trung bình của nhóm nghiên cứu giảm sâu từ 6,9 xuống chỉ còn 0,8 điểm, trong khi nhóm đối chứng giảm từ 6,7 xuống 1,7 điểm. Khoảng cách chênh lệch giảm điểm đau giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê rất cao với p < 0,05.

Sự phục hồi biên độ vận động và chức năng khớp vai: Trước điều trị, hạn chế vận động động tác dạng ở mức độ 2 (tầm vận động từ 51 đến 100 độ) chiếm tới 78,3% với góc mở trung bình chỉ đạt 94,8 độ; hạn chế xoay trong mức độ 2 chiếm 65,0% (góc trung bình 62,6 độ) và xoay ngoài mức độ 2 chiếm 61,7% (góc trung bình 61,3 độ). Sau can thiệp, nhóm nghiên cứu ghi nhận sự gia tăng vượt bậc về tầm vận động chủ động ở cả ba chiều không gian, đưa góc dạng khớp vai đạt mức sinh lý bình thường (trên 150 độ) chiếm tỷ lệ vượt trội so với nhóm chứng. Điểm đánh giá chức năng khớp vai tổng hợp theo Constant-Murley sau điều trị ở nhóm nghiên cứu đạt mức xếp loại tốt và khá cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng.

Hình ảnh cận lâm sàng và tính an toàn sinh học: Siêu âm khớp vai trước điều trị giúp phát hiện tổn thương mô mềm ở 76,7% bệnh nhân, nổi bật là hình ảnh vòng trống âm quanh gân nhị đầu biểu hiện tràn dịch viêm (chiếm 45,0%), dày giãn bao thanh mạc dưới mỏm cùng (chiếm 15,0%) và dải tăng âm trong gân (chiếm 16,7%). Sau điều trị, hình ảnh siêu âm cho thấy sự thoái lui rõ rệt của dịch viêm quanh bao gân. Trên phim X-quang quy ước, 76,7% trường hợp không có tổn thương xương, 16,7% có lắng đọng canxi dây chằng. Đáng chú ý, phương pháp điều trị không gây ra bất kỳ biến đổi tiêu cực nào đối với các chỉ số tế bào máu ngoại vi cũng như chức năng men gan (AST, ALT) và chức năng thận (Ure, Creatinin), không ghi nhận tai biến hay tác dụng phụ nguy hiểm trên lâm sàng.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tác động cộng hưởng đa tầng: Sự vượt trội về kết quả điều trị của nhóm nghiên cứu xuất phát từ cơ chế hiệp đồng tác dụng giữa năng lượng cơ học của sóng xung kích và phản xạ thần kinh - thể dịch của điện châm, xoa bóp bấm huyệt. Sóng xung kích đóng vai trò như một mũi nhọn cơ học xuyên sâu vào các điểm kết tụ collagen bất thường quanh gân nhị đầu và gân trên gai. Bằng cách kích thích giải phóng Nitric Oxide (NO) cục bộ và tăng sinh mạch máu mới, sóng xung kích giúp tăng cường tưới máu đến các mô gân vốn nghèo mạch nuôi, hỗ trợ tái hấp thu dịch viêm bao thanh mạc và dọn sạch các chất chuyển hóa acid lactic gây đau. Khi kết hợp với điện châm – phương pháp tạo ra các xung động thần kinh mạnh ức chế cung phản xạ bệnh lý tại tủy sống và kích thích tuyến yên tiết endorphin nội sinh – cùng với các thủ thuật xoa, day, lăn, bóp của xoa bóp bấm huyệt giúp thư giãn cơ delta và nhóm cơ thang, toàn bộ chuỗi bệnh lý co thắt - thiếu máu - đau đớn đã bị triệt tiêu hoàn toàn.

So sánh với các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước: Kết quả đạt 60,0% bệnh nhân hết đau hoàn toàn trong nghiên cứu này tương đồng và có phần vượt trội hơn so với công trình của tác giả Võ Đại Quỳnh (2016) tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương khi kết hợp điện châm và sóng xung kích đạt tỷ lệ hết đau 56,7%. Tác dụng phục hồi chức năng của phác đồ phối hợp này cũng cho thấy sự ưu việt hơn hẳn so với các can thiệp đơn trị liệu truyền thống như nghiên cứu của Phạm Việt Hoàng (2005) sử dụng xoa bóp bấm huyệt đơn thuần chỉ đạt kết quả tốt 53,3%, hay công trình của Lê Thị Hoài Anh (2001) đạt 62% tốt và rất tốt khi kết hợp điện châm với vận động. Trên thế giới, các tác giả như Cacchio (2006) hay Bannuru (2014) cũng đã khẳng định sóng xung kích mang lại hiệu quả tái hấp thu vôi hóa và giảm đau trên 84% người bệnh, củng cố thêm tính khách quan cho phát hiện của luận văn.

Mô tả trực quan hóa dữ liệu: Tiến trình phục hồi của người bệnh được thể hiện sinh động thông qua biểu đồ dốc đứng của đường biểu diễn điểm đau VAS trung bình từ 6,9 điểm rơi thẳng xuống 0,8 điểm sau 20 ngày can thiệp. Bảng so sánh tần số phân bố tầm vận động khớp vai McGill-McROMI và điểm chức năng Constant-Murley giữa hai nhánh can thiệp phản ánh trực quan sự chuyển dịch tích cực từ các mức độ hạn chế nặng (độ 2, độ 3) sang trạng thái vận động bình thường (độ 0) với độ tin cậy thống kê tuyệt đối.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những bằng chứng khoa học và hiệu quả thực nghiệm thu được từ luận văn, các đề xuất và khuyến nghị cụ thể được định hình nhằm mở rộng ứng dụng phác đồ vào hệ thống y tế:

Thứ nhất, chuẩn hóa và phổ biến quy trình kỹ thuật phối hợp tại các bệnh viện chuyên khoa Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng trên toàn quốc: Khuyến nghị các hội đồng khoa học và cơ quan quản lý y tế đưa phác đồ tích hợp sóng xung kích (thông số 2 đến 4 bar, tần số 3 đến 5 Hz, 1000 xung/lần, 2 lần/tuần) kết hợp điện châm (tần số 5 đến 10 Hz, 30 phút/ngày) và xoa bóp bấm huyệt (30 phút/ngày) theo liệu trình 20 ngày vào danh mục phác đồ điều trị chuẩn của bệnh viện, nhằm nâng tỷ lệ kiểm soát cơn đau hoàn toàn lên trên 60% ngay trong tháng đầu tiếp nhận điều trị.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng siêu âm Doppler cơ xương khớp trong chẩn đoán và theo dõi điều trị: Đề xuất các bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sử dụng siêu âm như một công cụ thường quy bắt buộc tại thời điểm trước và sau can thiệp nhằm khảo sát chính xác tình trạng dày bao gân nhị đầu và ứ dịch bao thanh mạc dưới mỏm cùng vai (hiện diện ở 76,7% bệnh nhân), giúp định vị chính xác vị trí phát sóng xung kích và đánh giá khách quan mức độ lành thương mô mềm mà phim X-quang quy ước không thể hiển thị.

Thứ ba, tổ chức các chương trình đào tạo liên tục và chuyển giao công nghệ: Các bệnh viện tuyến trung ương như Bệnh viện Châm cứu Trung ương cần xây dựng khóa tập huấn chuyên môn định kỳ 3 tháng về kỹ thuật phối hợp sóng xung kích với huyệt đạo y học cổ truyền (tập trung xác định chính xác các huyệt Kiên ngung, Kiên trinh, Thiên tông, Tý nhu kết hợp điểm A thị) dành cho đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên vật lý trị liệu tuyến tỉnh và tuyến huyện.

Thứ tư, thiết lập phác đồ tự tập luyện phục hồi chức năng duy trì tại nhà cho người bệnh: Hướng dẫn chi tiết cho 100% bệnh nhân sau khi kết thúc liệu trình 20 ngày thực hiện đều đặn các bài tập dao động con lắc Codman, bài tập bò tường và các động tác kéo giãn bao khớp vai 15 phút mỗi ngày nhằm duy trì biên độ vận động góc dạng trên 150 độ, phòng ngừa tái dính bao khớp và triệt tiêu nguy cơ tái phát bệnh trong khung thời gian từ 6 đến 12 tháng sau xuất viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại nguồn dữ liệu khoa học quý báu và có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Bác sĩ Phục hồi chức năng: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về mô hình kết hợp công nghệ hiện đại với y thuật cổ truyền, giúp các bác sĩ tự tin áp dụng phác đồ điều trị không xâm lấn, hạn chế tối đa việc lạm dụng thuốc giảm đau chống viêm non-steroid và corticoid trên bệnh nhân đau vai mạn tính.

Học viên cao học, Bác sĩ nội trú và Nghiên cứu sinh ngành Y học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng có đối chứng, cách thiết kế đề cương, kỹ thuật ghép cặp tương đồng và ứng dụng các thang đo lường tiêu chuẩn quốc tế như VAS, McGill-McROMI và Constant-Murley trong nghiên cứu cơ xương khớp.

Kỹ thuật viên Vật lý trị liệu và Trị liệu thần kinh cột sống: Nắm bắt các thông số vận hành máy sóng xung kích tối ưu (mức năng lượng từ 2 đến 4 bar, tần số phát 3 đến 5 Hz, định mức 1000 xung mỗi điểm đau) cùng quy trình thao tác điện châm và thủ thuật xoa bóp bấm huyệt chính xác theo các tiết đoạn thần kinh chi phối vùng khớp vai.

Nhân viên y tế cơ sở và người bệnh viêm quanh khớp vai: Giúp cộng đồng hiểu đúng về căn nguyên bệnh sinh, nhận thức rõ tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm trong giai đoạn 3 tháng đầu khi bệnh còn ở thể đơn thuần, từ đó chủ động lựa chọn phương pháp can thiệp bảo tồn an toàn, hiệu quả và có cơ sở khoa học rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Liệu pháp sóng xung kích kết hợp điện châm có gây tổn thương mô hay để lại tác dụng phụ nguy hiểm không? Phương pháp điều trị kết hợp này hoàn toàn an toàn và không xâm lấn. Dữ liệu theo dõi trên 60 bệnh nhân suốt 20 ngày can thiệp cho thấy không xuất hiện bất kỳ biến chứng tụ máu, tổn thương thần kinh hay bỏng rát tại chỗ nào. Các chỉ số sinh hóa về men gan AST, ALT và chức năng thận Ure, Creatinin đều duy trì ở giới hạn sinh lý bình thường trước và sau điều trị.

Tại sao phác đồ kết hợp ba phương pháp lại đạt hiệu quả vượt trội hơn so với việc chỉ áp dụng điện châm hoặc xoa bóp đơn thuần? Sự kết hợp ba phương pháp tạo ra cơ chế tác động đa đích: sóng xung kích giải phóng năng lượng cơ học phá vỡ các vi tổn thương xơ hóa và kích thích tuần hoàn nuôi gân; điện châm kích hoạt hệ thống ức chế đau thần kinh trung ương và giải phóng endorphin; xoa bóp bấm huyệt giải tỏa co cứng cơ cục bộ. Sự hiệp đồng này giúp tỷ lệ bệnh nhân hết đau hoàn toàn đạt 60,0%, cao gấp 3 lần so với mức 20,0% khi chỉ dùng điện châm và xoa bóp.

Một liệu trình điều trị chuẩn kéo dài trong bao lâu và tần suất thực hiện các kỹ thuật như thế nào? Một liệu trình hoàn chỉnh kéo dài liên tục 20 ngày. Trong đó, sóng xung kích được tiến hành 2 lần mỗi tuần trong 3 tuần (tổng cộng 6 buổi, mỗi buổi phát 1000 xung với áp suất 2 đến 4 bar). Điện châm được thực hiện mỗi ngày 1 lần với thời gian lưu kim 30 phút, kết hợp ngay sau đó là 30 phút xoa bóp bấm huyệt toàn diện vùng vai cánh tay để đưa điểm đau VAS từ mức 6,9 xuống dưới 1,0 điểm.

Những trường hợp viêm quanh khớp vai nào không phù hợp để áp dụng phác đồ trong nghiên cứu này? Phác đồ này được thiết kế chuyên biệt cho viêm quanh khớp vai thể đơn thuần (thể Kiên thống). Các trường hợp chống chỉ định hoặc cần phác đồ chuyên sâu khác bao gồm: thể đông cứng khớp vai hoàn toàn, thể giả liệt do đứt toàn bộ gân cơ xoay, viêm khớp vai nhiễm khuẩn, đau vai do bệnh lý tim mạch lồng ngực, tổn thương rễ thần kinh cổ C5, gãy xương hoặc bệnh nhân có rối loạn đông máu nặng.

Độ tuổi và nhóm nghề nghiệp nào có nguy cơ mắc viêm quanh khớp vai cao nhất theo kết quả khảo sát? Khảo sát lâm sàng chỉ ra rằng người trên 50 tuổi chiếm tỷ lệ mắc bệnh cao nhất với 68,4% và nữ giới chiếm đa số với 60,0%. Xét theo đặc thù nghề nghiệp, nhóm người nghỉ hưu (chiếm 36,7%), người làm nông nghiệp lao động nặng (chiếm 28,3%) và cán bộ văn phòng ngồi sai tư thế kéo dài (chiếm 23,3%) là những đối tượng có nguy cơ tổn thương gân cơ khớp vai cao nhất do quá trình thoái hóa sinh học tự nhiên và vi chấn thương tích tụ.

Kết luận

Những đóng góp khoa học và thực tiễn cốt lõi của luận văn thạc sĩ được tổng hợp qua các phát hiện chính sau:

• Phác đồ sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt mang lại hiệu lực giảm đau vượt trội, hạ điểm VAS trung bình từ 6,9 ± 1,3 điểm xuống còn 0,8 ± 0,7 điểm sau 20 ngày điều trị.
• Tỷ lệ bệnh nhân hoàn toàn hết đau ở nhóm can thiệp tích hợp đạt 60,0%, cao gấp 3 lần so với nhóm đối chứng chỉ sử dụng điện châm và xoa bóp đơn thuần (đạt 20,0%).
• Khôi phục mạnh mẽ biên độ vận động khớp vai ở cả ba động tác dạng, xoay trong, xoay ngoài và nâng cao toàn diện chất lượng vận động theo thang điểm Constant-Murley.
• Khẳng định tính an toàn sinh học tuyệt đối của phác đồ khi không gây ra bất kỳ tác dụng phụ lâm sàng nào và không làm biến đổi các chỉ số chức năng gan, thận hay huyết học.
• Đặt nền móng khoa học thực nghiệm vững chắc cho xu hướng kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền trong điều trị bệnh lý cơ xương khớp mạn tính.

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra, mang đến một giải pháp điều trị bảo tồn chất lượng cao cho người bệnh viêm quanh khớp vai. Các cơ sở y tế và đơn vị chuyên môn nên sớm xem xét, chuẩn hóa và đưa quy trình kỹ thuật này vào thực tiễn khám chữa bệnh thường quy nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm quanh khớp vai (VQKV) là thuật ngữ dùng để chỉ các bệnh viêm, đau khớp vai do tổn thƣơng phần mềm (gân, cơ, dây chằng, bao hoạt dịch, bao khớp) mà không có tổn thƣơng ở sụn và xƣơng khớp vai, không do nhiễm khuẩn. Đặc trƣng lâm sàng là đau khớp vai, kèm theo có hoặc không có hạn chế vận động khớp vai [10]. VQKV tuy không ảnh hƣởng trực tiếp đến tính mạng ngƣời bệnh nhƣng bệnh thƣờng diễn biến kéo dài từ 6 tháng đến vài năm gây đau đớn và hạn chế vận động, ảnh hƣởng đến sức khỏe, khả năng lao động và sinh hoạt hàng ngày của ngƣời bệnh [2]. Ở Việt Nam, VQKV chiếm 13,24% tổng số bệnh nhân điều trị ngoại trú tại khoa Cơ - Xƣơng – Khớp bệnh viện Bạch Mai [14].

Tại Mỹ theo thống kê có 80% dân số trong đời ít nhất một lần bị VQKV [53]. Về điều trị VQKV cả Y học hiện đại (YHHĐ) và Y học cổ truyền (YHCT) cũng đã có nhiều phƣơng pháp đƣợc ghi nhận là có hiệu quả nhƣ sử dụng thuốc kháng viêm, giảm đau (non-steroid, corticoid hoặc các dẫn xuất.), thuốc giãn cơ, sóng xung kích, điện châm, xoa bóp bấm huyệt, uống thuốc sắc [5], [21], [30]. Tuy nhiên chƣa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả lâu dài cũng nhƣ chƣa có phác đồ cụ thể để đƣợc khuyến cáo [10]. Sóng xung kích là một trong những ứng dụng khoa học mới trong điều trị y khoa.

Việc đƣa sóng xung kích vào điều trị mang lại một phƣơng thức điều trị mới, hiệu quả lại tránh đƣợc nhiều tác dụng không mong muốn trên lâm sàng. Sóng xung kích có tác dụng giúp thúc đẩy quá trình làm lành vết thƣơng, giảm đau nhanh chóng, hiệu quả cao trong các lĩnh vực nhƣ chấn thƣơng chỉnh hình, phục hồi chức năng, y khoa thể thao [40]. 2 Điện châm và xoa bóp bấm huyệt (XBBH) là phƣơng pháp điều trị của YHCT, có tác dụng làm giảm đau, kích thích hoạt động các cơ, các tổ chức và tăng cƣờng dinh dƣỡng các tổ chức. Đây là một phƣơng pháp điều trị không xâm lấn, dễ thực hiện, ít xảy ra tai biến.

Đã có một số tác giả nghiên cứu điều trị VQKV bằng châm cứu, vận động trị liệu, bằng thuốc YHCT. Tuy nhiên việc tìm ra phƣơng pháp điều trị VQKV hiệu quả cho bệnh nhân là vấn đề cần đặt ra. Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá kết quả của sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần” nhằm hai mục tiêu: 1. Đánh giá kết quả giảm đau và cải thiện vận động khớp vai của sóng xung kích kết hợp điện châm và xoa bóp bấm huyệt điều trị viêm quanh khớp vai thể đơn thuần.

Khảo sát tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. VIÊM QUANH KHỚP VAI THEO Y HỌC HIỆN ĐẠI 1. Giải phẫu sinh lý khớp vai Khớp vai là một khớp lớn, linh hoạt của cơ thể nhƣng cũng dễ bị tổn thƣơng nhất vì bao khớp mỏng, lỏng lẻo, dây chằng không đủ chắc.

Khớp vai có cấu tạo rất phức tạp với sự tham gia của nhiều xƣơng, khớp, gân, cơ, dây chằng [6], [45]. Phần xƣơng khớp (hình 1. Cấu tạo của khớp vai phần xương khớp [4] [45] 4 Phần mềm (hình 1.2) [4], [45] bao gồm: + Bao khớp. + Hệ thống bao thanh mạc dƣới mỏm cùng vai (hình 1.

+ Mạch máu và thần kinh. C c khớp liên quan hoạt động khớp vai v hệ thống dâ chằng [4] [45] 1. Nhóm gân mũ cơ quay 2. Mỏm cùng vai 3.

Cơ nhị đầu cánh tay 6. Xƣơng cánh tay 7. Cơ dƣới vai ình 1. Cấu tạo gân mũ cơ qua v c c cơ tham gia vào hoạt động của khớp vai [4], [45] 5 1.

Bao thanh dịch dƣới mỏm cùng 2. Bao khớp vai 3. Dậy chằng mỏm quạ - cùng vai 4. Sụn viền ổ khớp 5.

Bao khớp và nếp bao hoạt dịch 7. Bao thanh dịch dƣới cơ delta 10. Gân nhị đầu 11. Dây chằng ngang cánh tay Hình 1.

Các th nh phần liên quan khớp vai qua diện cắt đứng [4] [45] 1. Định nghĩa viêm quanh khớp vai VQKV là một thuật ngữ để chỉ tất cả những trƣờng hợp đau và hạn chế vận động của khớp vai mà tổn thƣơng là ở phần mềm quanh khớp, chủ yếu là gân, cơ, dây chằng, bao khớp. VQKV không bao gồm những bệnh có tổn thƣơng đặc thù của đầu xƣơng, sụn khớp, màng hoạt dịch nhƣ viêm khớp, chấn thƣơng [2], [10]. Cơ chế bệnh sinh Cơ chế gây đau trên bệnh nhân VQKV thƣờng nằm ở gân của các cơ xoay, gân cơ nhị đầu dài, bao thanh mạc dƣới mỏm cùng vai [10].

Đặc điểm của gân các tế bào xơ, sợi collagen đƣợc coi là tổ chức dinh dƣỡng hoàn toàn bằng con đƣờng thẩm thấu, chính vì thế cơ chế bệnh sinh gây ra của bệnh VQKV bao gồm: 1. Giảm lưu lượng máu tới gân Gân là tổ chức đƣợc dinh dƣỡng kém và chủ yếu là do thẩm thấu, do sự chật hẹp của khoang dƣới mỏm cùng và sự bám rất chặt của gân vào xƣơng nên vùng gân ít đƣợc cung cấp máu và là vùng gần với điểm bám tận. Chấn thương cơ học Gân bị tổn thƣơng có thể do các chấn thƣơng cấp tính, mạn tính, nhƣng trong bệnh VQKV, phần lớn các thƣơng tổn là do các vi chấn thƣơng lặp đi lặp lại nhiều lần. Thuốc và hormone - Tiêm corticoid vào gân: Corticoid ức chế các tế bào và quá trình tổng hợp glycosaminoglycan.

- Dùng steroid tăng đồng hoá kéo dài thì sau giai đoạn đồng hoá, giai đoạn dị hóa xảy ra với hoại tử tế bào và tiêu hủy tổ chức xơ có thể gây đứt gân [49], [59]. Sự lắng đọng canxi ở tổ chức gân quanh khớp vai Sự lắng đọng canxi là hiện tƣợng do canxi lắng đọng ở những tổ chức đƣợc dinh dƣỡng kém, thậm chí là những tổ chức chết, do đó gọi là canxi hoá do loạn dƣỡng. Các thể viêm quanh khớp vai 1. Viêm quanh khớp vai thể đơn thuần * Nguyên nhân: Tổn thƣơng thƣờng là viêm gân các cơ xoay ở điểm bám tận do cơ chế cơ - sinh học, trong đó đa phần các trƣờng hợp liên quan đến gân cơ trên gai, thƣờng do sự cọ sát dƣới mỏm cùng trƣớc (dƣới dây chằng cùng - quạ) [3].

* Lâm sàng: Những cơn đau thƣờng là vừa phải, đau thƣờng xuyên, đau tăng khi cử động, kèm theo sự hạn chế vận động chủ động nhƣng không hạn chế vận động thụ động. * Tiến triển: Đau khớp vai đơn thuần có thể khỏi hoàn toàn sau điều trị hoặc khỏi tự nhiên sau vài tuần đến vài tháng hoặc có thể tái phát. * Chụp X-quang quy ƣớc khớp vai: Đa số là bình thƣờng, đôi khi có thể quan sát thấy sự đặc xƣơng của mấu động lớn hoặc phát hiện thấy sự vôi hoá của gân. 7 * Siêu âm có hình ảnh viêm gân [10], [47], [71]: Viêm gân nhị đầu, trật gân nhị đầu,viêm bao thanh dịch dƣới mỏm cùng vai, tổn thƣơng gân mũ các cơ xoay.

* Điều trị: Giảm đau, chống viêm non-steroid, giãn cơ trong những trƣờng hợp đau cấp tính. - Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng [10]. Viêm quanh khớp vai thể đông cứng * Nguyên nhân: Do co thắt bao khớp, có thể tiên phát hoặc thứ phát. Có thể tạo thành giai đoạn tiến triển của hội chứng vai - tay.

* Lâm sàng: Đau lúc đầu, sau giảm dần hết đau nhƣng hạn chế vận động ngày càng tăng, cả chủ động và thụ động, vai cứng lại, chủ yếu hạn chế động tác dạng và xoay ngoài [10]. * Tiến triển: Nói chung thuận lợi kèm theo việc giảm các dấu hiệu trong 6 - 20 tháng. * Điều trị: Giai đoạn đầu điều trị phải kết hợp giảm đau với phục hồi chức năng từ từ. Giai đoạn vai đông cứng lúc đầu vận động là thụ động tăng dần, không đƣợc phép gây ra những cơn đau.

Viêm quanh khớp vai thể đau vai cấp * Nguyên nhân: Tinh thể canxi lắng đọng ở gân và bao thanh mạc dƣới mỏm cùng vai và dƣới cơ delta. * Lâm sàng: Khởi phát đột ngột, rầm rộ, đau vai dữ dội, đau lan tỏa toàn bộ vùng vai, đau lan từ mặt ngoài của mỏm vai xuống tay. BN mất vận động hoàn toàn. Vận động thụ động cánh tay không thực hiện đƣợc.

Vai sƣng to, nóng. * Điều trị: Bất động khớp vai, chƣờm đá lên vai đau 3- 4 lần trong ngày, sử thuốc giảm đau chống viêm không steroid nếu không có chống chỉ định [48]. Tiêm corticoid tại chỗ khi đã loại trừ tuyệt đối trƣờng hợp nhiễm trùng. Rửa khớp loại bỏ canxi hóa qua nội soi, siêu âm.

Viêm quanh khớp vai thể giả liệt khớp vai * Nguyên nhân: Do đứt gân hoàn toàn hoặc đứt gân không hoàn toàn xảy ra tức thời hoặc sau một chấn thƣơng. * Lâm sàng: Đau cấp, sau giảm dần và hết đau, điểm đau không thấy, hạn chế vận động chủ động, có sự teo cơ tại chỗ. * Tiến triển: Hiếm khi phục hồi hoàn toàn. * Điều trị: Giảm đau, chống viêm.

Luyện tập, cử động nhẹ nhàng, tập luyện các cơ vai nhằm phục hồi sự giảm sút chức năng. VIÊM QUANH KHỚP VAI THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 1. Bệnh danh - Theo y văn cổ, sách Linh khu - thiên kinh mạch gọi là “kiên bất cử” [42]. - Theo quan niệm của YHCT thì VQKV là bệnh thuộc phạm vi chứng tý, đƣợc chia làm 3 thể: + Kiên thống tƣơng đƣơng với bệnh VQKV thể đơn thuần theo YHHĐ.

+ Kiên ngƣng tƣơng đƣơng với bệnh VQKV thể đông cứng theo YHHĐ. + Lậu kiên phong tƣơng đƣơng với bệnh VQKV thể tắc nghẽn theo YHHĐ. Bệnh nguyên Có một số nguyên nhân chủ yếu sau: - Chính khí hƣ: làm cho khí huyết lƣu thông ở kinh lạc bị ứ trệ. - Tà khí thực: Do phong tà, hàn tà, thấp tà bên ngoài xâm nhập hệ kinh lạc mà gây bệnh.

- Bất nội ngoại nhân: nhƣ sau chấn thƣơng. Triệu chứng và điều trị 1. Thể Kiên thống Triệu chứng: Đau nhiều vùng vai lan ra cánh tay, cẳng tay, tính chất đau co rút, buốt giật. Ban ngày biểu hiện đau nhức nhẹ, đêm đau tăng lên nhiều làm ảnh hƣởng đến giấc ngủ.

9 Điều trị: + Pháp điều trị: khu phong, tán hàn, trừ thấp, ôn thông kinh lạc. + Phương pháp dùng thuốc: Bài thuốc cổ phƣơng “Qu ên tý thang” + Châm cứu [7],[12], [20]: Châm tả huyệt Kiên tỉnh, Kiên ngung, Kiên trinh, Thiên tông, Trung phủ,Tý nhu, Cự cốt, Vân môn, A thị. + Xoa bóp: xát, day, lăn, bóp, vờn, vận động, bấm huyệt (các huyệt châm cứu). + Thuỷ châm: Thuốc Vitamin B1, B6, B12, thuốc giảm đau chống viêm nonsteroid vào các huyệt Thiên tông, Kiên trinh, Tý nhu, Đại chùy.