Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống Cổ Bằng Châm Cứu Và Xoa Bóp Bấm Huyệt

Đánh giá hiệu quả điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ bằng châm cứu và xoa bóp bấm huyệt tại bệnh viện y học cổ truyền Long An.

• Tác giả: Trần Thị Liền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Bay
• Trường học: Đại Học Y Dược TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Y Học Cổ Truyền
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Châm Cứu Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Trong Điều Trị Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống Cổ
• Loại tài liệu: Luận Văn Chuyên Khoa Cấp II
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Long An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Quan niệm về đau vai gáy
• 1.2. Phương pháp XBBH
• 1.3. Bài thuốc sử dụng trong nghiên cứu
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về đau vai gáy do THCSC
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Chất liệu nghiên cứu
• 2.3. Phương tiện nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp và công cụ đo lường, thu thập số liệu
• 2.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Hiệu quả giảm đau theo thang điểm QDSA
• 3.2. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Kết quả nghiên cứu
• 3.3.1. So sánh tỷ lệ giảm đau giữa hai nhóm
• 3.3.2. Hiệu quả giảm đau theo thang điểm VAS
• 3.3.3. So sánh mức độ giảm đau giữa hai nhóm
• 3.3.4. Mức độ cải thiện tầm vận động cột sống cổ
• 3.3.4.1. Mức độ cải thiện độ gập
• 3.3.4.2. Mức độ cải thiện độ duỗi
• 3.3.4.3. Mức độ cải thiện nghiêng phải
• 3.3.4.4. Mức độ cải thiện nghiêng trái
• 3.3.4.5. Mức độ cải thiện xoay phải
• 3.3.4.6. Mức độ cải thiện xoay trái
• 3.3.5. Tác dụng không mong muốn
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm cơ bản bệnh nhân nghiên cứu
• 4.2. Kết quả giảm đau theo thang QDSA
• 4.3. Kết quả giảm đau theo thang VAS
• 4.4. Về kết quả cải thiện chức năng vận động cột sống cổ
• 4.5. Về tác dụng không mong muốn
• 4.6. Hạn chế nghiên cứu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt Trị Đau Vai Gáy

Đau vai gáy là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Nguyên nhân thường gặp là do thoái hóa cột sống cổ. Y học cổ truyền (YHCT) có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, trong đó châm cứu và xoa bóp bấm huyệt là hai phương pháp được sử dụng rộng rãi. Bài viết này sẽ đánh giá hiệu quả của việc kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ, so sánh với các phương pháp điều trị khác. Theo YHCT, đau vai gáy thuộc phạm vi chứng tý, do bế tắc kinh mạch, khí huyết. Điều trị cần khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc, bổ can thận để khôi phục cân bằng âm dương. Các biện pháp không dùng thuốc như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt thường được sử dụng đơn thuần hoặc phối hợp, mang lại hiệu quả điều trị.

1.1. Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống Cổ Nguyên Nhân Triệu Chứng

Đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ (THCSC) là tình trạng thoái triển của đốt sống, khớp, sụn, đĩa đệm vùng cột sống cổ. Triệu chứng chủ yếu là đau và biến dạng, không có biểu hiện viêm. Bệnh nhân thường đau âm ỉ, kéo dài, kèm theo hạn chế vận động. Các yếu tố nguy cơ như gặp lạnh, vận động sai tư thế có thể gây đợt cấp. Nguyên nhân của THCSC bao gồm sự lão hóa của tế bào sụn, đĩa đệm, yếu tố cơ giới, di truyền, rối loạn nội tiết, chuyển hóa, và bệnh lý tự miễn. Theo nghiên cứu của Trần Thị Liền, THCSC chiếm 14% trong các bệnh thoái hóa khớp và đứng hàng thứ 2 sau thoái hóa cột sống thắt lưng.

1.2. Ưu Điểm Của Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt Trong Điều Trị Đau Vai Gáy

Châm cứu và xoa bóp bấm huyệt là các phương pháp điều trị không dùng thuốc, an toàn và hiệu quả trong giảm đau, giãn cơ, và cải thiện vận động. Châm cứu tác động vào các huyệt đạo, kích thích cơ thể tự điều chỉnh và phục hồi. Xoa bóp bấm huyệt giúp tăng cường lưu thông máu, giảm co cứng cơ, và giải phóng các điểm tắc nghẽn. Các phương pháp này có thể được sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với các phương pháp điều trị khác để đạt hiệu quả tối ưu. Theo YHCT, châm cứu và xoa bóp bấm huyệt giúp thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, giảm đau và phục hồi chức năng.

II. Thách Thức Điều Trị Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống Cổ

Điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ là một thách thức, đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp. Y học hiện đại (YHHĐ) thường sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm, giãn cơ, kết hợp với vật lý trị liệu. Tuy nhiên, các phương pháp này có thể gây tác dụng phụ và không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của bệnh. YHCT có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, nhưng cần được thực hiện bởi các chuyên gia có kinh nghiệm. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cần dựa trên tình trạng bệnh, cơ địa của bệnh nhân, và kinh nghiệm của bác sĩ. Theo tài liệu nghiên cứu, việc điều trị phẫu thuật được cân nhắc khi điều trị nội khoa không có kết quả hoặc chèn ép thần kinh nhiều thể hiện trên lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh.

2.1. Hạn Chế Của Phương Pháp Điều Trị Đau Vai Gáy Hiện Đại YHHĐ

Các phương pháp điều trị đau vai gáy theo YHHĐ thường tập trung vào giảm triệu chứng, không giải quyết nguyên nhân gốc rễ của bệnh. Thuốc giảm đau, chống viêm có thể gây tác dụng phụ như viêm loét dạ dày, ảnh hưởng đến chức năng gan, thận. Vật lý trị liệu có thể tốn kém và mất thời gian. Phẫu thuật chỉ được chỉ định trong trường hợp nặng, có nhiều rủi ro và biến chứng. Do đó, cần tìm kiếm các phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả, và bền vững hơn.

2.2. Rào Cản Trong Ứng Dụng Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt Rộng Rãi

Mặc dù châm cứu và xoa bóp bấm huyệt có nhiều ưu điểm, nhưng việc ứng dụng rộng rãi còn gặp nhiều rào cản. Thiếu các nghiên cứu khoa học chứng minh hiệu quả, thiếu các tiêu chuẩn và quy trình thực hiện, thiếu đội ngũ chuyên gia có trình độ, và thiếu sự tin tưởng của người bệnh là những rào cản chính. Cần có các nghiên cứu quy mô lớn, thiết kế chặt chẽ để đánh giá khách quan hiệu quả của các phương pháp này. Đồng thời, cần xây dựng các tiêu chuẩn và quy trình thực hiện, đào tạo đội ngũ chuyên gia, và tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức của cộng đồng.

III. Phương Pháp Châm Cứu Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Điều Trị

Phương pháp kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt là một giải pháp hiệu quả trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ. Châm cứu giúp kích thích các huyệt đạo, điều hòa khí huyết, giảm đau và phục hồi chức năng. Xoa bóp bấm huyệt giúp tăng cường lưu thông máu, giảm co cứng cơ, và giải phóng các điểm tắc nghẽn. Sự kết hợp của hai phương pháp này mang lại hiệu quả hiệp đồng, giúp giảm đau nhanh chóng, cải thiện vận động, và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo YHCT, việc lựa chọn huyệt đạo và kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt cần dựa trên chẩn đoán bệnh, thể trạng của bệnh nhân, và kinh nghiệm của thầy thuốc.

3.1. Phác Đồ Châm Cứu Điều Trị Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống

Phác đồ châm cứu điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ thường bao gồm các huyệt đạo như: Phong trì, Kiên tỉnh, A thị huyệt, Đại chùy, Giáp tích (vùng cổ). Tùy theo tình trạng bệnh, có thể gia giảm các huyệt đạo khác. Kỹ thuật châm cứu cần được thực hiện bởi các chuyên gia có kinh nghiệm, đảm bảo an toàn và hiệu quả. Thời gian mỗi lần châm cứu thường từ 20-30 phút, liệu trình điều trị từ 10-15 lần. Theo tài liệu nghiên cứu, các huyệt sử dụng trong nghiên cứu của Trần Thị Liền bao gồm các huyệt trên.

3.2. Kỹ Thuật Xoa Bóp Bấm Huyệt Giảm Đau Vai Gáy Hiệu Quả

Kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt điều trị đau vai gáy bao gồm các động tác như: xoa, vuốt, day, bấm, bóp, lăn, chặt. Các động tác này cần được thực hiện nhẹ nhàng, từ từ, tăng dần lực tác động. Đặc biệt chú ý đến các vùng cơ bị co cứng, các điểm đau. Thời gian mỗi lần xoa bóp bấm huyệt thường từ 30-45 phút. Theo YHCT, xoa bóp bấm huyệt giúp thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, giảm đau và phục hồi chức năng.

3.3. Lưu Ý Quan Trọng Khi Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt

Khi thực hiện châm cứu và xoa bóp bấm huyệt, cần lưu ý các vấn đề sau: Đảm bảo vô trùng dụng cụ châm cứu, tránh gây nhiễm trùng. Không thực hiện châm cứu và xoa bóp bấm huyệt trên vùng da bị tổn thương, viêm nhiễm. Thận trọng khi thực hiện châm cứu và xoa bóp bấm huyệt cho phụ nữ có thai, người có bệnh tim mạch, huyết áp cao. Theo dõi sát sao tình trạng bệnh nhân trong quá trình điều trị, kịp thời xử lý các biến chứng nếu có.

IV. Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của việc kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ. Các nghiên cứu cho thấy, phương pháp này giúp giảm đau nhanh chóng, cải thiện vận động, và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Một số nghiên cứu còn so sánh hiệu quả của phương pháp này với các phương pháp điều trị khác, và cho thấy kết quả tương đương hoặc tốt hơn. Theo nghiên cứu của Trần Thị Liền, việc kết hợp châm cứu, xoa bóp bấm huyệt và bài thuốc YHCT giúp giảm đau và cải thiện vận động cột sống cổ hiệu quả.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Giảm Đau Theo Thang Điểm VAS QDSA

Các nghiên cứu sử dụng thang điểm VAS (Visual Analogue Scale) và QDSA (Northwick Park Neck Pain Questionnaire) để đánh giá mức độ giảm đau của bệnh nhân. Kết quả cho thấy, sau một liệu trình điều trị bằng châm cứu và xoa bóp bấm huyệt, điểm VAS và QDSA giảm đáng kể, chứng tỏ mức độ đau giảm rõ rệt. Theo nghiên cứu của Trần Thị Liền, điểm QDSA và VAS giảm đáng kể sau mỗi tuần điều trị ở nhóm nghiên cứu sử dụng kết hợp châm cứu, xoa bóp bấm huyệt và bài thuốc YHCT.

4.2. Cải Thiện Tầm Vận Động Cột Sống Cổ Sau Điều Trị

Các nghiên cứu cũng đánh giá mức độ cải thiện tầm vận động cột sống cổ của bệnh nhân sau điều trị. Kết quả cho thấy, tầm vận động cột sống cổ (gập, duỗi, nghiêng, xoay) được cải thiện đáng kể sau một liệu trình điều trị bằng châm cứu và xoa bóp bấm huyệt. Theo nghiên cứu của Trần Thị Liền, mức độ cải thiện tầm vận động cột sống cổ (gập, duỗi, nghiêng, xoay) ở nhóm nghiên cứu cao hơn so với nhóm chứng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Điều Trị Đau Vai Gáy

Trong thực tế lâm sàng, việc kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt đã được áp dụng rộng rãi trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ. Nhiều bệnh nhân đã cải thiện đáng kể tình trạng bệnh sau khi điều trị bằng phương pháp này. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, hiệu quả điều trị còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như: tình trạng bệnh, cơ địa của bệnh nhân, kinh nghiệm của thầy thuốc, và sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Theo kinh nghiệm của các bác sĩ YHCT, việc kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt với các phương pháp điều trị khác (như dùng thuốc, tập luyện) sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn.

5.1. Lựa Chọn Địa Chỉ Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt Uy Tín

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị, cần lựa chọn các địa chỉ châm cứu và xoa bóp bấm huyệt uy tín, có đội ngũ chuyên gia có trình độ, kinh nghiệm. Nên tìm hiểu kỹ thông tin về cơ sở điều trị, trình độ chuyên môn của bác sĩ, và các phản hồi của bệnh nhân trước khi quyết định điều trị. Tránh các cơ sở không có giấy phép hoạt động, không đảm bảo vệ sinh, và không có chuyên gia có trình độ.

5.2. Chi Phí Thời Gian Điều Trị Đau Vai Gáy Bằng YHCT

Chi phí và thời gian điều trị đau vai gáy bằng châm cứu và xoa bóp bấm huyệt có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ sở điều trị, tình trạng bệnh, và phác đồ điều trị. Thông thường, một liệu trình điều trị kéo dài từ 10-15 lần, mỗi lần điều trị từ 30-45 phút. Chi phí mỗi lần điều trị dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng. Nên tham khảo thông tin chi tiết về chi phí và thời gian điều trị trước khi quyết định điều trị.

VI. Kết Luận Châm Cứu Xoa Bóp Bấm Huyệt Giải Pháp Tối Ưu

Kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt là một giải pháp hiệu quả và an toàn trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ. Phương pháp này giúp giảm đau nhanh chóng, cải thiện vận động, và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần lựa chọn các cơ sở điều trị uy tín, có đội ngũ chuyên gia có trình độ, và tuân thủ đúng phác đồ điều trị để đạt hiệu quả tối ưu. Cần có thêm nhiều nghiên cứu khoa học để chứng minh hiệu quả của phương pháp này, và xây dựng các tiêu chuẩn và quy trình thực hiện để ứng dụng rộng rãi trong cộng đồng. Theo tài liệu nghiên cứu, tại Bệnh viện YHCT Long An chưa có nghiên cứu nào về sự phối hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt kết hợp với thuốc YHCT.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Điều Trị Đau Vai Gáy

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về điều trị đau vai gáy nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của việc kết hợp châm cứu và xoa bóp bấm huyệt với các phương pháp điều trị khác (như dùng thuốc, tập luyện), xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị, và phát triển các phác đồ điều trị cá nhân hóa. Cần có các nghiên cứu quy mô lớn, thiết kế chặt chẽ để đưa ra các kết luận khoa học và có giá trị thực tiễn.

6.2. Lời Khuyên Cho Bệnh Nhân Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống

Đối với bệnh nhân đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Nên kết hợp các phương pháp điều trị khác nhau (như dùng thuốc, châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, tập luyện) để đạt hiệu quả tốt nhất. Nên duy trì tư thế đúng khi làm việc, nghỉ ngơi, và tập luyện thường xuyên để phòng ngừa tái phát. Theo YHCT, nên giữ ấm vùng cổ vai gáy, tránh gió lạnh, và ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Đau vai gáy là bệnh khá phổ biến trên lâm sàng, Bệnh có thể khởi phát đột ngột hay từ từ, xuất hiện khi sai tƣ thế của cột sống cổ, khi thay đổi thời tiết hoặc xuất hiện kín đáo, thƣờng kèm với co cứng cơ, hạn chế vận động. Nguyên nhân gây đau vai gáy có nhiều nhƣng thƣờng gặp nhất là do thoái hóa cột sống cổ (THCSC – Cervical spondylosis). Thoái hóa cột sống cổ chiếm 14% trong các bệnh thoái hóa khớp và đứng hàng thứ 2 sau thoái hóa cột sống thắt lƣng (31%) [31]. Thoái hóa khớp (hƣ khớp) là tình trạng thoái triển của khớp, xảy ra chủ yếu ở ngƣời nhiều tuổi.

Bệnh đặc trƣng bởi các rối loạn về cấu trúc và chức năng của một hoặc nhiều khớp (và cột sống)[15]. Tổn thƣơng cơ bản của bệnh chủ yếu là tình trạng thoái hóa của sụn khớp, đĩa đệm (ở cột sống) kèm theo những thay đổi ở phần xƣơng dƣới sụn và màng hoạt dịch. Nguyên nhân chính của quá trình lão hóa là tình trạng chịu áp lực quá tải và kéo dài của sụn khớp (và đĩa đệm)[31],[15]. Biểu hiện lâm sàng của THCSC rất đa dạng.

Đau vai gáy là triệu chứng rất thƣờng gặp và là một trong những nguyên nhân chính khiến bệnh nhân khó chịu phải đi khám[8]. Hiện nay, điều trị THCSC chủ yếu là điều trị nội khoa kết hợp phục hồi chức năng và vật lý trị liệu. Y học hiện đại (YHHĐ) chủ yếu sử dụng các nhóm thuốc chống viêm giảm đau, thuốc giãn cơ; kết hợp với chiếu tia hồng ngoại, sóng siêu âm, sóng điện từ, kéo giãn cột sống cổ,… để điều trị. Việc điều trị phẫu thuật đƣợc cân nhắc khi điều trị nội khoa không có kết quả hoặc chèn ép thần kinh nhiều thể hiện trên lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh[15].

Theo y học cổ truyền (YHCT), đau vai gáy nằm trong phạm vi của chứng tý và có bệnh danh là lạc chẩm. Tý là sự bế tắc kinh mạch, khí huyết. Điều trị chứng tý theo YHCT bao gồm khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc, bổ can thận nhằm khôi phục lại sự thăng bằng âm dƣơng, phù chính khu tà, giảm đau và khôi phục lại hoạt động sinh lý bình thƣờng của vùng cổ gáy. Dựa trên pháp điều trị đó, có thể lựa chọn trong rất nhiều phƣơng pháp điều trị thuộc 2 nhóm.

Dùng thuốc và không dùng thuốc. Các biện pháp không dùng thuốc nhƣ châm cứu, xoa bóp bấm huyệt (XBBH), cấy chỉ, giác hơi,… thƣờng đƣợc sử dụng đơn thuần hay phối hợp với nhau và mang lại hiệu quả điều trị[11]. 2 Ở Việt Nam nhiều bài thuốc cổ phƣơng đƣợc lƣu truyền nhƣ: Độc hoạt tang ký sinh, Quyên tý thang, Tam tý thang, Phòng phong thang, Ýdĩ nhân thang, quế chi thang và các bài thuốc trừ phong thấp đau nhức … Đƣợc Bộ y tế cho phép sử dụng điều trị bệnh lý xƣơng khớp mà YHCT gọi là chứng tý. Tại Bệnh viện YHCT Long An chƣa có nghiên cứu nào vể sự phối hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt kết hợp với thuốc YHCT.

Nên chúng tôi muốn thực hiện đề tài này nhầm xác định chứng cứ hiệu quả của phƣơng pháp kết hợp châm cứu, xoa bóp bấm huyệt và bài thuốc gồm các vị thuốc nhƣ (Hy thiêm, thƣơng nhĩ tử, dây đau xƣơng, thổ phục linh, hà thủ ô chế, thiên niên kiện, huyết giác). Do Cty Dƣợc phẩm Fitopharma, Thị xã Thuận An, Bình Dƣơng sản xuất, bào chế dạng viên đã đƣợc Bộ y tế cho phép sử dụng tại Bệnh viện, có so sánh với phƣơng pháp điều trị bằng YHHĐ. Câu hỏi nghiên cứu Điện châm, xoa bóp bấm huyệt kết hợp thuốc YHCT đạt đƣợc hiệu quả nhƣ thế nào trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ ? Mục tiêu tổng quát Hiệu quả giảm đau và cải thiện vận động cột sống cổ bằng kết hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài thuốc YHCT. Mục tiêu cụ thể 1.Đánh giá hiệu quả giảm đau theo thang điểm QDSA 2.

Xác định mức độ giảm đau theo thang điểm VAS của hai nhóm 3. Xác định mức độ cải thiện tầm vận động cột sống cổ trong điều trị đau vai gáy do THCSC. Theo dõi tác dụng không mong muốn nếu có. 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Quan niệm về đau vai gáy 1.

Bệnh thƣờng đột ngột, sau một đêm ngủ dậy bỗng thấy thấy đau nhức khắp mình, đặc biệt là đau tê vùng vai, gáy, nhiều khi đau lan xuống vai, làm tê mỏi các cánh tay, cẳng tay và ngón tay. Kèm theo có hạn chế vận động cột sống cổ (các động tác cúi, ngửa, nghiêng, xoay). Triệu chứng này có thể trong nhiều ngày thậm chí trong nhiều tháng. Hội chứng đau vai gáy thông thƣờng không nguy hiểm, song có thể gây ra nhiều lo lắng, khó chịu, mệt mỏi cho ngƣời bệnh, làm giảm sút sức lao động và chất lƣợng cuộc sống.2 Nguyên nhân [3],[11],[15],[30] Có rất nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến hội chứng đau vai gáy.

Các nguyên nhân thông thƣờng nhất có thể kể đến nhƣ ngồi làm việc sai tƣ thế trong thời gian dài, ngồi làm việc liên tục với máy tính, sai tƣ thế khi lái xe, gối đầu, nằm ngủ tựa đầu lên ghế, nằm xem tivi,… Ngồi trƣớc quạt, máy lạnh (máy điều hoà) lâu, dầm mƣa dãi nắng lâu, ra ngoài trời không đội mũ, nón để ánh nắng mặt trời chiếu thẳng vào vùng gáy, tắm rửa ban đêm,. làm giảm sự cung cấp oxy cho các tế bào cơ, gây thiếu máu cục bộ ở các cơ dẫn đến hội chứng đau vai gáy. Ngoài ra, hội chứng đau vai gáy còn có thể do các nguyên nhân bệnh lý nhƣ: thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, vẹo cổ bẩm sinh, dị tật, viêm, chấn thƣơng vùng cổ. Đôi khi có những trƣờng hợp hội chứng đau vai gáy xuất hiện tự phát mà không có nguyên nhân rõ rệt.

Ngƣời hay nằm nghiêng, co quắp, khi cơ thể yếu mệt, tốc độ hoạt động của hệ tuần hoàn giảm, việc lƣu thông máu và trao đổi oxy trong cơ thể giảm cũng sẽ dễ bị đau nhức khi ngủ dậy. Thông thƣờng, từ tuổi trung niên trở đi, hệ mạch máu đã giảm tính dẻo dai, đàn hồi nên hay mắc chứng đau cổ, vai, gáy nhất.1 Triệu chứng lâm sàng Các biểu hiện của hội chứng đau vai gáy thƣờng gặp nhất là đau âm ỉ hoặc dữ dội ở vùng cổ, gáy, cảm giác nhức nhối khó chịu, có khi đau nhói nhƣ điện giật. Đau có thể lan lên mang tai, thái dƣơng hoặc lan xuống vai, cánh tay. Tính chất đau: Đau có thể xuất hiện tự phát hoặc sau khi lao động nặng, mệt mỏi, căng thẳng, nhiễm lạnh.

Đau có thể cấp tính (xuất hiện đột ngột) hoặc mãn tính (âm ỉ, kéo dài). Đau thƣờng có tính chất cơ học: tăng khi đứng, đi, ngồi lâu, ho, hắt hơi, vận động cột sống cổ; giảm khi nghỉ ngơi. Đau cũng có thể tăng khi thời tiết thay đổi. Nhiều trƣờng hợp tình trạng đau vai gáy kéo dài dẫn đến ngƣời bệnh luôn cảm thấy vô cùng mệt mỏi, khó chịu, không tập trung, tƣ duy kém,.

ảnh hƣởng lớn tới tinh thần và hiệu quả lao động.2 Khám thực thể: Có thể thấy có khối cơ thang, cơ ức đòn chũm co cứng, có thể một bên hoặc cả hai bên. Một số trƣờng hợp có thể kèm theo, tê ở cánh tay, cẳng tay, bàn ngón tay. Có thể có các điểm đau khi ấn vào các gai sau và cạnh cột sống cổ kèm hạn chế vận động cột sống cổ. Nếu do viêm nhiễm: Đau và hạn chế vận động vùng vai gáy, nhìn cột sống cổ và xung quanh sƣng đỏ, sờ nóng, bệnh nhân có sốt, có hội chứng nhiễm trùng.

Các xét nghiệm cận lâm sàng Xét nghiệm huyết học, sinh hóa X – quang cột sống cổ (các tƣ thế thẳng, nghiêng và chếch ¾) Chụp cắt lớp vi tính (CT scaner), chụp cộng hƣởng từ (MRI) cột sống cổ.3 Chẩn đoán nguyên nhân: 1.1 Cấp tính: Đau vai gáy cấp đơn thuần do sai tƣ thế. Viêm nhiễm, chấn thƣơng vùng cổ. Do thoát vị đĩa đệm cột sống cổ.2 Mạn tính: Thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ. 5 Vẹo cổ bẩm sinh, dị tật.

Bệnh nghề nghiệp: Do tƣ thế làm việc.1 Nguyên tắc điều trị Giảm đau, giãn cơ Nếu chỉ bị nhẹ, cơn đau không kéo dài, bản thân ngƣời bệnh có thể tự điều trị bớt đau bằng cách dùng hai bàn tay xoa bóp, gõ, vuốt cho vùng cổ, vai, gáy nhiều lần có thể giảm đau. Các thuốc thƣờng dùng trong điều trị hội chứng đau vai gáy bao gồm thuốc giảm đau chống viêm, phong bế thần kinh, giãn cơ và vitamin nhóm B. Ngoài ra, các phƣơng pháp vật lý trị liệu nhƣ nhiệt trị liệu, điện xung, sóng ngắn, siêu âm trị liệu, kéo dãn cột sống cổ, xoa bóp bấm huyệt, tập vận động cột sống cổ cũng giúp ích rất nhiều cho việc điều trị. Tuy nhiên nếu do nguyên nhân viêm nhiễm không nên xoa bóp.

Điều trị nguyên nhân: Một số trƣờng hợp ngƣời bệnh cần đƣợc điều trị bằng phẫu thuật: thoát vị đĩa đệm, trƣợt đốt sống, vẹo cột sống,.2 Điều trị cụ thể Thuốc giảm đau: Tuỳ mức độ đau, có thể dùng đơn thuần hoặc phối hợp các thuốc sau: Thuốc giảm đau thông thƣờng: Paracetamol (Efferalgan,Panadol,…): viên 0,5 – 0,65g x 2 – 4 viên /24h. Paracetamol kết hợp với codein hoặc tramadol (Efferalgan – codein, Ultracet): liều 2 – 4 viên/24h. Thuốc kháng viêm không steroid (NSAID): diclofenac 75 – 150mg/ngày; meloxicam 7,5 – 15mg/ngày; celecoxib 100 – 200mg/ngày. Nếu có nguy cơ tiêu hoá có thể dùng phối hợp với nhóm ức chế bơm proton (Esomeprazole 20 – 40mg/ngày,…) Thuốc giãn cơ: Thƣờng dùng trong đợt đau cấp hoặc có tình trạng co cứng cơ.

Các thuốc thƣờng dùng: Epirisone 50mg x 3viên/ngày, mephenesine 250mg x 2 – 4 viên/ngày. 6 Các thuốc khác : Thuốc giảm đau thần kinh (đối với đau thần kinh): Gabapentin : 600 – 1200mg/ngày; Pregabalin: 150 – 300mg/ngày.3 Quan niệm về đau vai gáy do THCSC theo YHHĐ 1.1 Khái niệm Thoái hóa cột sống cổ là bệnh lý mạn tính khá phổ biến, tiến triển chậm. Tổn thƣơng cơ bản là tình trạng thoái hóa của đốt sống, khớp, sụn, đĩa đệm thuộc vùng cột sống cổ, với triệu chứng chủ yếu là đau và biến dạng, không có biểu hiện viêm. Thoái hóa cột sống cổ nằm trong nhóm nguyên nhân gây đau vai gáy mạn tính.

Bệnh nhân thƣờng có triệu chứng đau vùng vai gáy âm ỉ, kéo dài kèm theo các hạn chế về vận động và có thể xuất hiện đợt cấp khi gặp các yếu tố nguy cơ nhƣ gặp lạnh, vận động cột sống cổ sai tƣ thế[15],[31].2 Nguyên nhân của THCSC Sự lão hóa của tế bào sụn, đĩa đệm. Yếu tố cơ giới: đẩy nhanh quá trình lão hóa.