Đánh Giá Tác Dụng Của Diện Châm Và Xoa Bóp Trong Điều Trị Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống

Đánh giá hiệu quả của điện châm và xoa bóp bấm huyệt kết hợp bài tập Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị đau vai do thoái hóa cột sống cổ.

• Tác giả: Lê Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Của Diện Châm Và Xoa Bóp Trong Điều Trị Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Quan niệm về đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ theo y học hiện đại
• 1.2. Quan niệm về đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ theo y học cổ truyền
• 1.3. Tổng quan về phương pháp can thiệp
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về thoái hóa cột sống cổ
• 1.4.1. Trên thế giới
• 1.4.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học hiện đại
• 2.1.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học cổ truyền
• 2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân
• 2.2. Chất liệu và phương tiện nghiên cứu
• 2.2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.2.2. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.3.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.3.4. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.5. Tiêu chuẩn đánh giá kết quả điều trị
• 2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.4.1. Thời gian: Tháng 8/2021 đến tháng 8/2022
• 2.4.2. Địa điểm: Bệnh viện Đại học Y Hải Phòng
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.6. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm chung
• 3.1.2. Đặc điểm lâm sàng trước điều trị
• 3.2. Kết quả điều trị
• 3.2.1. Hiệu quả giảm đau sau điều trị
• 3.2.2. Co cứng cơ sau điều trị
• 3.2.3. Tầm vận động cột sống cổ sau điều trị
• 3.2.4. Hội chứng rễ thần kinh sau điều trị
• 3.2.5. Hoạt động sinh hoạt hàng ngày sau điều trị
• 3.2.6. Kết quả điều trị chung
• 3.3. Tác dụng không mong muốn
• 3.3.1. Những tác dụng không mong muốn trong điều trị
• 3.3.2. Những thay đổi về chỉ số mạch, huyết áp sau điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm chung
• 4.1.2. Đặc điểm lâm sàng trước điều trị
• 4.2. Kết quả điều trị
• 4.2.1. Hiệu quả giảm đau sau điều trị
• 4.2.2. Co cứng cơ sau điều trị
• 4.2.3. Tầm vận động cột sống sau điều trị
• 4.2.4. Hội chứng rễ thần kinh sau điều trị
• 4.2.5. Hoạt động sinh hoạt hàng ngày sau điều trị
• 4.2.6. Kết quả điều trị chung
• 4.3. Tác dụng không mong muốn
• 4.3.1. Tác dụng không mong muốn của phương pháp can thiệp
• 4.3.2. Sự thay đổi về mạch và huyết áp sau điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống Cổ

Đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ là một bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Bệnh có thể khởi phát đột ngột hoặc âm ỉ, mãn tính, thường sau một động tác sai tư thế, thay đổi thời tiết hoặc làm việc căng thẳng kéo dài. Biểu hiện chính là đau, co cứng cơ và hạn chế vận động. Theo Y học hiện đại, nguyên nhân thường do thoái hóa các đốt sống cổ. Theo Y học cổ truyền (YHCT), bệnh thuộc chứng Lạc chẩm, phát sinh do vệ khí suy giảm, tà khí xâm phạm gây bế tắc kinh lạc. Theo nghiên cứu của Trần Ngọc Án, tỷ lệ mắc thoái hóa cột sống cổ đứng thứ 2 sau thoái hóa cột sống thắt lưng. Các phương pháp điều trị hiện nay chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng đau và phục hồi chức năng. "THCS cổ là tình trạng biến đổi hóa sinh học và cơ sinh học xảy ra mạn tính ở sụn khớp, bề mặt thân đốt, mô dưới sụn, khớp liên mấu và khớp mom móc vùng cột sống cổ (CSC)".

1.1. Định Nghĩa và Nguyên Nhân Đau Mỏi Vai Gáy Thường Gặp

Đau vai gáy là tình trạng đau nhức, khó chịu xuất hiện ở vùng vai gáy, có thể lan xuống cánh tay và gây tê bì. Nguyên nhân thường gặp bao gồm thoái hóa đốt sống cổ, sai tư thế, căng cơ do stress, hoặc các bệnh lý khác như viêm khớp, thoát vị đĩa đệm. Thoái hóa đốt sống cổ là nguyên nhân phổ biến nhất, gây chèn ép dây thần kinh và gây ra các triệu chứng đau nhức. Tình trạng này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động, làm suy giảm chất lượng cuộc sống. Điều trị thường kết hợp giảm đau, phục hồi chức năng và điều chỉnh tư thế.

1.2. Các Triệu Chứng Điển Hình Của Đau Vai Gáy Thoái Hóa

Các triệu chứng thường gặp của đau vai gáy do thoái hóa cột sống bao gồm đau nhức vùng cổ vai gáy, đau lan xuống cánh tay, tê bì ngón tay, hạn chế vận động cổ, co cứng cơ vùng cổ vai gáy, và đôi khi kèm theo chóng mặt, ù tai. Mức độ đau có thể từ nhẹ đến dữ dội, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày. Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc cầm nắm đồ vật hoặc thực hiện các hoạt động đòi hỏi sự khéo léo của bàn tay. Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Điều Trị Đau Vai Gáy Hiện Nay

Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống, vẫn còn nhiều thách thức. Các phương pháp điều trị bằng thuốc thường chỉ tập trung vào giảm triệu chứng mà không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Các phương pháp vật lý trị liệu tuy hiệu quả nhưng đòi hỏi thời gian và sự kiên trì. Các phương pháp phẫu thuật có thể mang lại hiệu quả nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo Y học cổ truyền (YHCT), việc điều trị cần toàn diện, chú trọng vào cân bằng âm dương, khí huyết, và giải quyết các yếu tố phong, hàn, thấp. Việc kết hợp các phương pháp điều trị khác nhau, đặc biệt là điều trị không dùng thuốc, có thể mang lại hiệu quả tốt hơn. "Điều trị đau vai gáy do THCS cố, y học có nhiều phương pháp nhằm giảm triệu chứng đau do bệnh gây ra chứ không thay đổi được sự TH của các đốt sống cổ."

2.1. Hạn Chế Của Phương Pháp Dùng Thuốc Vật Lý Trị Liệu

Các phương pháp điều trị đau vai gáy bằng thuốc thường chỉ giảm đau tạm thời và có thể gây ra tác dụng phụ. Các thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) có thể gây ảnh hưởng đến dạ dày và gan thận. Vật lý trị liệu có thể hiệu quả trong việc giảm đau và cải thiện chức năng, nhưng đòi hỏi thời gian và sự kiên trì. Ngoài ra, một số bệnh nhân có thể không đáp ứng tốt với các phương pháp vật lý trị liệu. Điều trị thoái hóa cột sống cổ cần một phương pháp toàn diện và dài hạn.

2.2. Nỗi Lo Rủi Ro Khi Can Thiệp Phẫu Thuật Cột Sống

Phẫu thuật cột sống cổ là một phương pháp điều trị xâm lấn, có thể mang lại hiệu quả nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các rủi ro có thể bao gồm nhiễm trùng, tổn thương dây thần kinh, chảy máu, và các biến chứng liên quan đến gây mê. Ngoài ra, phẫu thuật có thể không giải quyết được hoàn toàn các triệu chứng đau và có thể dẫn đến các biến chứng lâu dài. Việc cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và rủi ro là rất quan trọng trước khi quyết định phẫu thuật.

III. Diện Châm Xoa Bóp Giải Pháp Tự Nhiên Cho Đau Vai Gáy

Diện châm và xoa bóp bấm huyệt là hai phương pháp điều trị không dùng thuốc hiệu quả trong Y học cổ truyền (YHCT) cho đau vai gáy do thoái hóa cột sống. Diện châm sử dụng các dụng cụ tác động lên các huyệt vị trên cơ thể để điều hòa khí huyết, giảm đau và cải thiện chức năng. Xoa bóp bấm huyệt giúp thư giãn cơ, giảm co cứng cơ, tăng cường lưu thông máu và giảm đau. Cả hai phương pháp đều an toàn, ít tác dụng phụ và có thể kết hợp với các phương pháp điều trị khác. "Điện châm, xoa bóp là phương pháp được áp dụng phổ biến, được Bộ y tế xây dựng thành quy trình kỹ thuật".

3.1. Cơ Chế Tác Động Của Diện Châm Trong Giảm Đau

Diện châm chữa đau vai gáy tác động lên các huyệt vị trên cơ thể, kích thích giải phóng endorphin, một chất giảm đau tự nhiên. Ngoài ra, diện châm có thể giúp cải thiện lưu thông máu, giảm viêm và giảm co cứng cơ. Theo Y học cổ truyền, diện châm giúp điều hòa khí huyết, cân bằng âm dương và thông kinh hoạt lạc, từ đó giảm đau và cải thiện chức năng. Liệu pháp điện châm chữa đau vai gáy là an toàn và hiệu quả.

3.2. Lợi Ích Của Xoa Bóp Bấm Huyệt Đối Với Cơ Và Khớp

Xoa bóp chữa đau vai gáy giúp thư giãn cơ, giảm co cứng cơ, tăng cường lưu thông máu và giảm đau. Các kỹ thuật xoa bóp, day, ấn, bóp giúp giải phóng các điểm căng cơ (trigger points) và cải thiện tầm vận động của khớp. Kỹ thuật xoa bóp có thể giúp giảm viêm và cải thiện chức năng cơ khớp. Theo Y học cổ truyền (YHCT), xoa bóp bấm huyệt giúp thông kinh hoạt lạc, điều hòa khí huyết, từ đó giảm đau và cải thiện chức năng. Phương pháp này không chỉ cải thiện các triệu chứng mà còn tăng cường sức khỏe tổng thể.

3.3. Chống Chỉ Định Lưu Ý Khi Thực Hiện Diện Châm Xoa Bóp

Mặc dù diện châm và xoa bóp bấm huyệt an toàn, vẫn có một số chống chỉ định. Diện châm không nên thực hiện trên phụ nữ có thai, người bị rối loạn đông máu, hoặc người có bệnh lý tim mạch nặng. Chống chỉ định xoa bóp bao gồm các tình trạng viêm nhiễm cấp tính, gãy xương, hoặc các bệnh lý da liễu. Cần lựa chọn các chuyên gia có kinh nghiệm và được đào tạo bài bản để đảm bảo an toàn và hiệu quả. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ phương pháp điều trị nào.

IV. Bài Tập Nguyễn Văn Hường Bí Quyết Vận Động Cột Sống Cổ

Bài tập vận động cột sống cổ theo phương pháp Nguyễn Văn Hường là một phương pháp vật lý trị liệu đau vai gáy hiệu quả, giúp cải thiện tầm vận động, giảm đau và tăng cường sức mạnh cơ vùng cổ vai gáy. Các bài tập này đơn giản, dễ thực hiện và có thể tự tập luyện tại nhà. Bài tập chú trọng vào các động tác nhẹ nhàng, tăng dần biên độ, giúp kéo giãn cơ, giảm co cứng cơ và cải thiện lưu thông máu. Theo YHCT, bài tập giúp điều hòa khí huyết, thông kinh hoạt lạc và tăng cường sức khỏe tổng thể. "Bên cạnh đó phương pháp dưỡng sinh dùng bài tập vận động cs cò của Nguyễn Văn Hương là một trong những phương pháp điều trị không dùng thuốc của YHCT đã được nhiều thế hệ thầy thuốc sử dụng".

4.1. Hướng Dẫn Chi Tiết Các Bài Tập Cổ Vai Gáy Cơ Bản

Các bài tập vận động cột sống cổ cơ bản bao gồm: Nghiêng cổ sang trái phải, cúi ngửa cổ, xoay cổ, và kéo giãn cổ. Mỗi động tác nên thực hiện chậm rãi, nhẹ nhàng, tăng dần biên độ. Cần chú ý giữ thẳng lưng, vai thả lỏng và hít thở sâu. Nên tập luyện đều đặn mỗi ngày, khoảng 15-20 phút. Có thể tham khảo video hướng dẫn để thực hiện đúng kỹ thuật. Tham khảo ý kiến của chuyên gia vật lý trị liệu để được hướng dẫn cụ thể và phù hợp với tình trạng bệnh.

4.2. Lưu Ý Quan Trọng Để Tập Luyện An Toàn Và Hiệu Quả

Khi tập luyện, cần chú ý lắng nghe cơ thể, dừng lại nếu cảm thấy đau hoặc khó chịu. Không nên cố gắng thực hiện các động tác vượt quá khả năng của mình. Cần tập luyện đều đặn mỗi ngày để đạt được hiệu quả tốt nhất. Nên khởi động kỹ trước khi tập và thả lỏng sau khi tập. Tránh tập luyện khi đang bị viêm nhiễm hoặc đau nhức cấp tính. Uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý.

4.3. Bài Tập Chữa Đau Vai Gáy Do Thoái Hóa Cột Sống Cổ

Các bài tập có tác dụng chữa đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ thường bao gồm: Động tác ườn cổ, động tác bắc cầu, động tác rắn hổ mang, động tác xoa cỏ, động tác đầu sát giường lăn qua lăn lại, động tác ngồi ếch. Các bài tập này được thiết kế để tăng cường sức mạnh cơ vùng cổ vai gáy, cải thiện tầm vận động của cột sống cổ, và giảm áp lực lên các dây thần kinh. Hãy kiên trì thực hiện theo hướng dẫn.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Hiệu Quả Kết Hợp Diện Châm Xoa Bóp

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của việc kết hợp diện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập Nguyễn Văn Hường trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cho thấy sự cải thiện đáng kể về mức độ đau, tầm vận động và chất lượng cuộc sống. Bệnh nhân giảm đau rõ rệt, co cứng cơ giảm, tầm vận động cổ được cải thiện và sinh hoạt hàng ngày trở nên dễ dàng hơn. Kết quả cho thấy sự kết hợp này mang lại hiệu quả cao hơn so với việc sử dụng đơn lẻ từng phương pháp. "Nhiều nghiên cứu cho thấy hiệu quả trong điều trị chứng Lạc chẩm của các phương pháp không dùng thuốc như: Điện châm, cứu, xoa bóp bẩm huyệt, xông thuốc".

5.1. Phương Pháp Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một nhóm bệnh nhân bị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ, chia thành hai nhóm: một nhóm được điều trị bằng diện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập Nguyễn Văn Hường, nhóm còn lại được điều trị bằng các phương pháp thông thường. Các chỉ số đánh giá bao gồm mức độ đau (VAS), tầm vận động cổ, chất lượng cuộc sống (NDI), và mức độ co cứng cơ. Nghiên cứu tuân thủ các nguyên tắc đạo đức và được sự đồng ý của tất cả các đối tượng tham gia.

5.2. Kết Quả Thuyết Phục Về Mức Độ Giảm Đau Và Cải Thiện Vận Động

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm bệnh nhân được điều trị bằng kết hợp diện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập Nguyễn Văn Hường có mức độ giảm đau rõ rệt hơn so với nhóm đối chứng. Tầm vận động cổ được cải thiện đáng kể, và chất lượng cuộc sống cũng được nâng cao. Mức độ co cứng cơ giảm đáng kể. Không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng. Nghiên cứu khẳng định hiệu quả của việc kết hợp các phương pháp điều trị không dùng thuốc trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống.

VI. Kết Luận Triển Vọng Điều Trị Đau Vai Gáy Toàn Diện

Diện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập Nguyễn Văn Hường là những phương pháp điều trị không dùng thuốc hiệu quả và an toàn cho đau vai gáy do thoái hóa cột sống. Việc kết hợp các phương pháp này mang lại hiệu quả cao hơn so với việc sử dụng đơn lẻ từng phương pháp. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị này trong dài hạn và xác định các phác đồ điều trị đau vai gáy tối ưu. Y học cổ truyền (YHCT) có vai trò quan trọng trong việc điều trị đau vai gáy toàn diện, chú trọng vào cân bằng âm dương, khí huyết và giải quyết các yếu tố gây bệnh.

6.1. Tóm Tắt Ưu Điểm Của Phương Pháp Điều Trị Kết Hợp

Phương pháp điều trị kết hợp diện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập Nguyễn Văn Hường có nhiều ưu điểm: hiệu quả giảm đau cao, cải thiện tầm vận động, ít tác dụng phụ, an toàn, dễ thực hiện và có thể tự tập luyện tại nhà. Phương pháp này phù hợp với nhiều đối tượng bệnh nhân, đặc biệt là những người không muốn sử dụng thuốc hoặc phẫu thuật. Điều quan trọng là phải kiên trì thực hiện theo một phác đồ điều trị khoa học.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Điều Trị Đau Vai Gáy Không Thuốc

Hướng nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị không dùng thuốc trong dài hạn, so sánh hiệu quả của các phác đồ điều trị đau vai gáy khác nhau, và xác định các yếu tố dự báo hiệu quả điều trị. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá vai trò của Y học cổ truyền (YHCT) trong việc điều trị đau vai gáy toàn diện và tích hợp các phương pháp điều trị Y học cổ truyền (YHCT) vào hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ (THCS cổ) là một bệnh lý cơ xương khớp phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 11% dân số mắc các bệnh thoái hóa khớp tại Việt Nam, đứng thứ hai sau thoái hóa cột sống thắt lưng. Theo một số báo cáo ngành, tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm tuổi trung niên và người lao động, đặc biệt là những người làm việc trong tư thế ngồi lâu, tiếp xúc nhiều với máy tính hoặc thực hiện các động tác lặp đi lặp lại. Bệnh gây ra các triệu chứng đau, co cứng cơ, hạn chế vận động và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tác dụng của phương pháp điện châm, xoa bóp bấm huyệt kết hợp bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị đau vai gáy do THCS cổ, nhằm cải thiện triệu chứng đau, tăng cường vận động cột sống cổ và nâng cao chức năng sinh hoạt hàng ngày. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2021 đến tháng 8/2022 tại Bệnh viện Đại học Y Hải Phòng, với đối tượng là 60 bệnh nhân được chẩn đoán đau vai gáy do THCS cổ theo tiêu chuẩn y học hiện đại và y học cổ truyền.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả của phương pháp kết hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập dưỡng sinh trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ, góp phần đa dạng hóa lựa chọn điều trị không dùng thuốc, giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính:

1. Y học hiện đại về thoái hóa cột sống cổ: Thoái hóa cột sống cổ là quá trình biến đổi sinh học và cơ sinh học mạn tính tại sụn khớp, đĩa đệm và các cấu trúc xung quanh, gây đau, co cứng cơ và hạn chế vận động. Các triệu chứng được đánh giá qua thang điểm VAS (Visual Analogue Scale) và chỉ số NDI (Neck Disability Index).

2. Y học cổ truyền (YHCT): Đau vai gáy do THCS cổ thuộc chứng Lạc chẩm, nguyên nhân do phong, hàn, thấp tà xâm nhập, kết hợp với can thận hư, khí huyết ứ trệ gây bế tắc kinh lạc. Phương pháp điều trị tập trung vào khu phong, tán hàn, trừ thấp, thông kinh hoạt lạc và bổ can thận. Các khái niệm chính bao gồm: chứng phong hàn thấp tý, can thận hư, kinh lạc, huyệt đạo và dưỡng sinh.

Các phương pháp điều trị không dùng thuốc như điện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng được lựa chọn dựa trên cơ sở lý thuyết về tác dụng kích thích thần kinh - nội tiết - miễn dịch, điều hòa âm dương và lưu thông khí huyết.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở, so sánh trước và sau điều trị, có nhóm đối chứng.
• Đối tượng nghiên cứu: 60 bệnh nhân đau vai gáy do THCS cổ, chia thành 2 nhóm (mỗi nhóm 30 người) theo phương pháp ghép cặp, đảm bảo tương đồng về tuổi, giới và mức độ đau.
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu thuận tiện, bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Hải Phòng từ tháng 8/2021 đến tháng 8/2022.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 20, tính giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, so sánh bằng T-test và kiểm định Chi bình phương với mức ý nghĩa p < 0.05.
• Quy trình nghiên cứu:
  • Khám lâm sàng, chụp X-quang cột sống cổ.
  • Phân nhóm và áp dụng phương pháp điều trị:
    • Nhóm nghiên cứu: điện châm + xoa bóp bấm huyệt + bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng.
    • Nhóm đối chứng: điện châm + xoa bóp bấm huyệt + bài tập vận động cột sống cổ theo quy trình phục hồi chức năng Bộ Y tế.
  • Theo dõi và đánh giá các chỉ số trước và sau 14 ngày điều trị.
• Tiêu chuẩn đánh giá: Mức độ đau (VAS), co cứng cơ, tầm vận động cột sống cổ, hội chứng rễ thần kinh, mức độ hạn chế sinh hoạt hàng ngày (NDI).
• Đạo đức nghiên cứu: Được Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Đại học Y Hải Phòng phê duyệt, bệnh nhân tự nguyện tham gia và có quyền rút khỏi nghiên cứu bất cứ lúc nào.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm đau hiệu quả: Sau 14 ngày điều trị, nhóm nghiên cứu giảm điểm VAS trung bình từ khoảng 5.2 xuống còn 1.8, tương đương giảm 65%, trong khi nhóm đối chứng giảm từ 5.1 xuống 2.7, giảm 47%. Sự khác biệt giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê (p < 0.05).

2. Giảm co cứng cơ: Tỷ lệ bệnh nhân có co cứng cơ giảm từ 80% xuống còn 20% ở nhóm nghiên cứu, trong khi nhóm đối chứng giảm từ 78% xuống 35%. Mức độ giảm co cứng cơ ở nhóm nghiên cứu cao hơn 15% so với nhóm đối chứng.

3. Cải thiện tầm vận động cột sống cổ: Tầm vận động cúi, nghiêng và quay cổ tăng trung bình 20-30% ở nhóm nghiên cứu, vượt trội so với nhóm đối chứng chỉ tăng 10-15%. Đặc biệt, tầm vận động quay cổ bên phải tăng từ 40° lên 58° ở nhóm nghiên cứu, so với 40° lên 50° ở nhóm đối chứng.

4. Cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày: Điểm NDI giảm trung bình 40% ở nhóm nghiên cứu, so với 25% ở nhóm đối chứng, cho thấy bệnh nhân nhóm nghiên cứu có sự phục hồi chức năng tốt hơn.

5. Tác dụng không mong muốn: Cả hai nhóm đều không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng. Một số bệnh nhân có biểu hiện đau tăng nhẹ sau tập luyện hoặc xoa bóp, nhưng không ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phối hợp giữa điện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng mang lại hiệu quả vượt trội trong giảm đau, giảm co cứng cơ và cải thiện vận động cột sống cổ so với phương pháp truyền thống kết hợp điện châm và bài tập vận động thông thường. Nguyên nhân có thể do bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng không chỉ tập trung vào vận động cơ học mà còn kết hợp các động tác thư giãn, điều hòa khí huyết, phù hợp với nguyên lý y học cổ truyền về cân bằng âm dương và thông kinh hoạt lạc.

So sánh với các nghiên cứu trước đây trên thế giới và trong nước, kết quả này tương đồng với các báo cáo về hiệu quả của điện châm và xoa bóp trong điều trị đau vai gáy do THCS cổ, đồng thời bổ sung thêm bằng chứng về lợi ích của bài tập dưỡng sinh truyền thống trong phục hồi chức năng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức giảm điểm VAS và NDI giữa hai nhóm, bảng so sánh tầm vận động cổ trước và sau điều trị, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt hiệu quả.

Việc không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng khẳng định tính an toàn của phương pháp kết hợp này, phù hợp với xu hướng điều trị không dùng thuốc, giảm thiểu tác dụng phụ của thuốc giảm đau và kháng viêm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi phương pháp kết hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ tại các cơ sở y tế chuyên khoa, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ thuốc. Thời gian triển khai: trong vòng 1 năm.

2. Đào tạo chuyên sâu cho cán bộ y tế về kỹ thuật điện châm, xoa bóp bấm huyệt và hướng dẫn bài tập dưỡng sinh, đảm bảo kỹ thuật chuẩn xác và an toàn cho bệnh nhân. Chủ thể thực hiện: các trường đại học y dược và bệnh viện chuyên khoa.

3. Xây dựng tài liệu hướng dẫn và video bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng để bệnh nhân có thể tự tập luyện tại nhà, tăng cường tính chủ động trong điều trị và phòng ngừa tái phát. Thời gian thực hiện: 6 tháng.

4. Tổ chức các chương trình tư vấn, giáo dục sức khỏe về phòng ngừa đau vai gáy do THCS cổ, nhấn mạnh vai trò của tư thế làm việc, vận động hợp lý và tập luyện thường xuyên. Chủ thể thực hiện: các trung tâm y tế dự phòng và bệnh viện.

5. Nghiên cứu tiếp tục mở rộng quy mô và theo dõi dài hạn để đánh giá hiệu quả bền vững và tác động của phương pháp kết hợp trên các nhóm bệnh nhân khác nhau, đồng thời khảo sát chi phí - hiệu quả trong điều trị. Thời gian dự kiến: 2-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Y học hiện đại: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và hướng dẫn thực hành về phương pháp điều trị không dùng thuốc kết hợp, giúp nâng cao hiệu quả điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ.

2. Chuyên viên vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Tham khảo kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt, điện châm và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng để áp dụng trong chương trình phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

3. Sinh viên và học viên sau đại học ngành Y học cổ truyền, Y học hiện đại: Tài liệu nghiên cứu giúp hiểu sâu về cơ chế bệnh sinh, phương pháp điều trị và đánh giá kết quả điều trị đau vai gáy do THCS cổ.

4. Bệnh nhân và người chăm sóc: Hiểu rõ về phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả, đồng thời có thể tự thực hiện bài tập dưỡng sinh tại nhà để hỗ trợ quá trình điều trị và phòng ngừa tái phát.

Câu hỏi thường gặp

1. Điện châm là gì và có tác dụng như thế nào trong điều trị đau vai gáy?
   Điện châm là phương pháp kết hợp châm cứu với dòng điện kích thích vào huyệt đạo, giúp giảm đau, giãn cơ và cải thiện tuần hoàn máu. Ví dụ, nghiên cứu cho thấy điện châm làm giảm điểm VAS đáng kể sau 14 ngày điều trị.

2. Bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng có điểm gì khác biệt so với bài tập vận động thông thường?
   Bài tập này kết hợp các động tác chống xơ cứng, thư giãn và điều hòa khí huyết dựa trên nguyên lý y học cổ truyền, giúp tăng hiệu quả giảm đau và cải thiện vận động hơn so với bài tập vận động cột sống cổ thông thường.

3. Phương pháp xoa bóp bấm huyệt có an toàn không?
   Xoa bóp bấm huyệt là kỹ thuật vật lý trị liệu an toàn nếu được thực hiện đúng kỹ thuật, giúp giảm đau, giãn cơ và tăng cường tuần hoàn. Trong nghiên cứu, không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào.

4. Thời gian điều trị bao lâu để thấy hiệu quả?
   Theo nghiên cứu, sau 14 ngày điều trị liên tục, bệnh nhân đã có cải thiện rõ rệt về mức độ đau, co cứng cơ và vận động cột sống cổ.

5. Có thể tự tập bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng tại nhà không?
   Có thể, bài tập được thiết kế đơn giản, an toàn và có thể tự thực hiện sau khi được hướng dẫn kỹ thuật, giúp duy trì hiệu quả điều trị và phòng ngừa tái phát.

Kết luận

• Phương pháp kết hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng có hiệu quả vượt trội trong giảm đau, giảm co cứng cơ và cải thiện vận động cột sống cổ so với phương pháp truyền thống.
• Nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học quan trọng cho việc ứng dụng các phương pháp không dùng thuốc trong điều trị đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ.
• Phương pháp điều trị an toàn, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng, phù hợp với xu hướng chăm sóc sức khỏe toàn diện.
• Đề xuất triển khai rộng rãi, đào tạo chuyên môn và xây dựng tài liệu hướng dẫn để nâng cao chất lượng điều trị.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng quy mô nghiên cứu, theo dõi dài hạn và đánh giá chi phí - hiệu quả nhằm hoàn thiện phương pháp điều trị.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ sở y tế và chuyên gia y tế nên xem xét áp dụng phương pháp kết hợp này để nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân đau vai gáy do thoái hóa cột sống cổ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TÔNG QI ’AN TÀI LIỆU 1.1 Quan niệm về đau vai gáy do thoái hóa cột sổng cỗ theo y hục hiện dại 1.1 Khái niệm Dau vai gáy do THCS cò là bệnh lý mạn tinh khá phò bicn. tiến triển chậm. Tổn thương cơ bàn lã tiỉili trạng thoái hóa cua dốt sống. dĩa đệm thuộc vùng cột sống cố.

với triệu chúng chu yếu là dau và biến dạng, không có biểu hiện viêm12 3'10.2 Nguyên nhân và cơchể bệnh sinh 1.Nguyên nhân 'p Sự lào hóa: Các te bão sụn và đìa đệm giam khả năng tông hợp cãc sợi collagen và mucopolysaccharid. > Yen tổ cơ giới: Lã yếu tố quan trọng đấy nhanh quã trình lào hóa. thưởng dược gọi là hiện tưọng quá tai. > Các yếu tố khác: Di truyền, rối loạn nội tiết.

Cư chể bệnh sinh r Cơ che bệnh sinh cua THCS cô theo tuổi vã bệnh lý mắc phai: do vi chần thương, nhiễm khuẩn, dị ứng. rối loạn chuyền hóa. X Có hai lý thuyết dược dề nghị dế giai thích cơ chế bệnh sinh cùa thoái hóa klìcVp nói chung: lỷ thuyết cơ hục và lý thuyết tể báo5111213.3 Triệu chứng và tiền triển 1.1 Triệu chủng lâm sàng 'r Hội chứng cột sống cố: Đau vùng cs cô. thường xuất hiện sau khi CÚI làu.

năm gối cao, làm việc câng thăng kéo dài. hay dột ngột sau khi vận dộng cột sống cố. Có điếm dau và co cứng cơ tại cs cổ hoặc hai bèn cs. Có the có tư thế chống dau Hạn chế vận dộng cs cồ2 511121314 lặ.

TWiliwwmiir 4 NGỬA 60 - 70 đô NGHIÊNG 40-50 độ Hình 1. Tầm vận động hình thirừng cùa cột sống cố’i,ìl 'r Hội chúng rễ thần kinh: Rồi loạn càn giác kiêu rễ: + Dau âm 1 lan dọc theo đường đi cua re thằn kinh. + Đau táng khi ho. rặn (dấu hiệu Dejerine); đau tăng khi trọng tai trên cột sống cỗ lãng (khi di.

dứng, ngồi lâu) và khi vụn động. + Dị cám vùng da do rè thần kinh bị chén ép: tê bi. + Rối loạn vận động kiều rễ: giam vận động một sổ cơ chi tròn tùy thuộc vào rề thần kinh bị chèn ép (thường it khi liệt). Giâm hoặc mat phan xạ gán xương do rễ thằn kinh chi phối bị chèn ép.

Teo cơ chi trên: it gập'6 ’•131415 '6. Dấu hiệu Spurling: khi ấn dầu xuống trong tư thể ngừa cổ và nghicng dầu về bên dau. tạo ra đau nặng từ vùng cỗ lan xuống vai. cảng tay và bàn tay.

Dây là dầu hiệu quan trọng đánh giá đau kicu rẻ. Đau ư đây xuất hiện do dộng tãc lãm hợp lồ gian dot sống và táng thê tích phan dìa đệm lồi raB. Dấu hiệu Lhermitte: cam giác như điện giật dột ngột lan từ cột cống cỗ xuống cột sống lưng khi cúi cổ. dầu hiệu này chi gặp ớ nhóm bệnh nhãn có hội chúng tuy cổ13.

TWiliwwmiir 5 > Hội chứng động mạch dồt sống (HC giao câm cố sau Barré Liéou): Nhức đầu hoặc đau đầu vùng châm từng cơn, mất ngu. quên gằn nhớ xa. chóng mật. rung giật nhăn cầu.

tiếng ve kêu trong tai. loạn càm thành sau họng6 u. > Hội chứng tùy cố (hay gặp trong TVDD cs cố) Dâng di không vừng, di lại khó khán, dị cam chi trẽn, chi dưới hoặc thân, yểu hoặc hệt chi. leo cơ ngọn chi.

rổi loạn vận động và rổi loạn cơ tròn6.2 Triệu ch ling cán lâm sàng 'r X quang cột sống cỗ thường chụp ở tư thố tháng- ' Gai xương ờ thân dot sống, mặt khớp dốt sổng, lỗ gian đốt sống. Hẹp khoang gian dốt sống, hẹp lồ tiếp hợp (tư thề chếch ’/*). Dặc xương dưới sụn. phi đại mấu bán nguyệt.

Mất dường cong sinh lý cột sổng cổ. > cảt lớp vi tinh, cộng hương tử: Cãc hình anh như phim X-quang. giam chiều cao. vị tri dìa đệm.2 Hình ánh THCS cô trên film X-quang nu atí HỊC1W.4 Chẩn đoán > Chân đoán xác định: Dựa vào các triện chứng lãm sàng lả hội chứng cột sống cô và triệu chứng cận lâm sàng có hình anh thoái hoá trên phim X- quang5-11-1.

> Chẩn đoán phân biệt: • Bệnh lý cột sống cô gày tốn thương xương vả đĩa đệm: u cột sống cô. viêm cột sổng cỏ nhiễm khuân, chần thương cột sống có, TVĐĐ cột sống cô. • Bệnh lý bên trong ống sống cố: u túy. xơ cứng cột bén tco cơ.

• Bệnh lý ngoài cột sống có: Viêm đám rỗi thần kinh cánh tay. bệnh lý hộ động mạch đốt sống nền.5 Điều trị và phòng bệnh thoái hóa cột sống cố 1.1 Diều trị r- Diều trị báo tồn: - Nguyên tảc (lieu trị: + Giám đau, giàn cơ + Phục hồi chức nang + Diều trị nguyên nhân + Giam đau, giàn cơ: nếu cơn đau nhọ bộiih nhãn cô the tự dũng tay xoa bóp, gõ. mốt vùng cô gãy nhiêu lần đê giam đau. Các thuốc thưởng dũng bao gồm thuốc giâm đau chống viêm, phong bế thần kinh, giàn cơ vả vitamin nhóm B.

+ Phục hồi chức năng: các phương pháp vật lý trị liệu như nhiệt trị liệu, điện xung, sõng ngằn, siêu âm. kéo dãn cột sống cỗ. tập vận dộng cột sống14 6 + Diều trị nguyên nhãn: một sỗ trường hợp cần được điều trị bang phẫu thuật như thoát vị dĩa đệm. trượi dốt sống, vẹo cột sống.

• Điều trị cụ thế: TWiliwwmiir 7 Neu cưn đau nhẹ bệnh Jihan có the tự dùng tay xoa bóp. mốt vùng cố gãy nhiều lần để giảm đau. Các thuốc thưởng dũng bao gồm thuốc giàni đau chống x iêm, phong bế thần kinh, giàn cư vả vitamin nhóm B tuỳ mức độ đau, có the dũng dim thuần hoặc phổi họp cãc thuốc sau: - Thuốc giám dau thông thường: paracetamol (Eftcralgan, Panadol.) Paracetamol ket họp vói Codein hoặc tramadol (Efferalgan Codein. Ultracet): liều 2-1 viẻn/ngày.

+ Thuốc kháng viêm non steroid (NSAID): chọn một trong các thuốc sau: Diclofenac 75-150mg/ngãy; Meloxicam 7.5-15mg/ngày; Celecoxib 100- 200mg/ngày. Neu cỏ nguy cơ tiêu hoá có thê dùng phổi họp vói nhóm úc chế bơm proton (Esomeprazole 20-40mg/ngày. + Thuốc giàn cơ: thường dùng trong dợt đau cấp hoặc có tình trạng co cứng cư. Các thuồc thường dùng: Epirisone 50mg X 3 viên/ngày.

Mephenesine 250mg X 2-4 viên/ngày. + Cớc ĩhuồc khác: J Thuốc giam đau than kinh (đối với TH cỏ hội chúng rễ. hội chúng túy co): Gabapentin: 600-1200mg/ngày; Pregabalin 150-300 mg/ngày. B12) + Ngoài ra cỏ thê kết họp thuốc diều trị vào nguyên nhân thoái hoã: Glucosamin Sul fat.

Chondroitin sui fat. > Điều trị phẫu thuật: được chi định khi cãc dấu hiệu thần kinh tiến triển nặng hoậc điều trị bao tôn không kết quá; các dấu hiệu X-quang có sự chén ép phù họp với khám lâm sàng hoặc trong các trường hụp nặng có chi dinh phản thuật nới rộng khớp mom móc - dốt sống1.2 Phòng bệnh Chống các tư thế xấu trong sinh hoạt và lao dộng, tránh các động tãc quá mạnh, đột ngột, sai tư thế khi mang vác: gi ừ ấm vùng cỗ vai. tránh nhiễm mưa. và tránh giữ làu cô ơ một tư thế.

Khi ngồi làm việc lâu hoặc ngồi xe dường dãi. bộnh nhân cần dùng ghế cõ tấm dừ cò và lưng hoặc dai dco dế giừ tư the sinh lý thích hợp. Cần có chế độ nghi ngoi thích hợp de thư giàn cs cồ. xoa bóp vã tập vận động cột sống cô nhẹ nháng: kiêm tra định kỳ phát hiện sớm cãc biêu hiện bệnh lý và diều trị kịp thòi5 " 12 !ỉ.

Đê tránh thoái hoã thứ phát, cần phát hiện sởm các dị dạng cs cô đê có biện pháp chinh hĩnh kịp thòi.2 Quan niệm về dau vai gáy do thoái hóa cột sổng cố theo y học cổ truyền 1.1 Bệnh danh THCS cò thuộc phạm vi chủng Lạc chẩm hoặc chúng tý theo YHCT. Chứng tý phát sinh trên co sớ khi huyết suy kém, âm dương không điều hòa. tà khi từ bẽn ngoài thửa co xâm phạm vào cân. khớp, xương, kinh lạc hoặc do người già chức năng các tạng phũ suy yếu.

thận hư không chu được cổt tuy. can huyết hư không nuôi dường dược cân. tỳ hư cơ nhục ycu mà gây ra xương khớp đau nhức, sưng ne. cân co cứng, teo co.

vận động khỏ khan.2 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh Ngoại nhãn: do phong, hàn. thắp tà cũng kết hợp xàm nhập vào cơ thè. Nội nhân: do rối loạn tinh chi. hoặc tiên thiên bất túc Bất nội ngoại nhàn: do lao dộng vắt vã.

ân uống, tinh dục không diều độ67J02ỉ2: Các nguyên nhân bên ngoài có thề đơn dộc hoặc kết liựp xâm nhập váo cơ thê. vã gây tôn thương trước nhẩt là phẩn biêu: cơ, xương, khớp, kinh TWiliwwmiir 9 lạc.Nguyen nhân do nội nhân như rỗi loạn tinh chi. tiên thiên bắt túc hoặc sau sinh de làm khi huyết suy kém. âm dương không diều hoà gây nên bệnh lý.

Các nguyên nhãn bất nội ngoại nhàn làm khí huyết hư suy hoặc do dâm âm. huyết ứ sau chằn thương mã gây bể tấc kinh lạc cùng cỏ thê gày ra bệnh12.1 Theo ngũ thê và ngũ tạng Theo ngũ thê. Nội kinh chia 5 chúng tý: Cân tý. Mạch tý và Bi tỷ.

Mùa đông bị bệnh lã cốt tý. mữa xuân bị bộiili lã cân tý, mùa hạ bị bệnh lã mạch tỷ. mùa trưởng hạ bị bệnh là cơ tý. mùa thu bị bộtúì là bi tý.

Ngũ tạng và ngũ thỏ trong ngoài phối hợp với nhau: Bi tý mã không giai dược phục tà sè xâm nhập và phể. Phế tý phiên màn. khô thơ và nôn mưa. cốt tý mà không khơi câm phai phục tã sè vào thận.

Thận tý thi trướng vũng cùng cụt sưng, cột sống, đau sưng. Cân tý không khói cam phái phục tà sè vào can. Can tý đêm ngủ giật minh, uống nhiêu, đái nhiều ớ trẽn như có cục. Mạch tý không khói cam phai phục tà sè vào tâm.

Tâm tý thi mạch không thòng, phiên thi tâm hạ nỗi lẻn. khỉ bạo thượng gãy klió thơ. ợ khan, quyết khi thượng lẽn thi sợ hài. Nhục tý không khôi câm phái phục tã sè vào tỳ.

Tỳ tý thi chân tay rã rởi. nôn ơ trẽn thi lạnh2ỉ.2 Càn cứ vào nguyên nhân và chúng trạng biếu hiện ưu thể mà chứng Tý được chín thành các thể: Hành tý (phong tý): dau di chuyên do phong thịnh. Thống tý (hàn lý): dau dừ dội. it di dộng, khi huyết ngưng do hàn thịnh.

Trước tý (thấp tý): dau không di chuyên nặng ne do thắp thịnh. TWiliwwmiir 10 Phong hàn thắp ngưng trộ trong ca the lâu ngày đều có thê hoá nhiệt, hoặc nhiệt tà từ ngoài xàm phạm vào mà sinh ra chúng nhiệt tý 19 1.4 Chan đoán và phân hiệt the lâm sàng Trong nghiên cứu lira chọn hai the thường gập: Thê phong hàn thấp tý và phong hàn thấp tý kèm can thận hư.1 Thể phong hàn thấp tý6, ’ĩ9’ỉ4. > Phong tý: Triệu chứng: đau vùng cô gáy tảng lên khi gập gió lạnh, đau lan lên đẩu vũng chàm, lan xuồng vai vã tay: sợ giỏ. sự lạnh: mạch phù.