Đánh Giá Độc Tính và Tác Dụng Chống Viêm của Bài Thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV

Bài viết đánh giá độc tính và tác dụng chống viêm của bài thuốc viêm họng mạn tính HV qua thực nghiệm, cung cấp thông tin hữu ích cho người đọc.

• Tác giả: Đào Xuân Kỳ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Quang Huy
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Độc Tính và Tác Dụng Chống Viêm của Bài Thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. VIÊM HỌNG MẠN TÍNH THEO QUAN ĐIỂM Y HỌC HIỆN ĐẠI
• 1.1.1. Giải phẫu họng
• 1.1.2. Viêm họng mạn tính
• 1.2. VIÊM HỌNG MẠN TÍNH THEO QUAN ĐIỂM Y HỌC CỔ TRUYỀN
• 1.2.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.2.2. Phân thể điều trị
• 1.2.3. Một số nghiên cứu sử dụng thuốc YHCT điều trị viêm họng mạn tính
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ BÀI THUỐC VIÊM HỌNG MẠN TÍNH HV
• 1.4. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM MẠN TRÊN THỰC NGHIỆM
• 1.4.1. Mô hình gây u hạt thực nghiệm
• 1.4.2. Mô hình gây u hạt thực nghiệm bằng amiang
• 1.4.3. Một số mô hình gây u hạt thực nghiệm khác
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Bài thuốc viêm họng mạn tính HV
• 2.2. TRANG THIẾT BỊ, THUỐC THỬ, ĐỘNG VẬT THÍ NGHIỆM
• 2.2.1. Trang thiết bị
• 2.2.2. Thuốc và hóa chất nghiên cứu
• 2.2.3. Động vật nghiên cứu
• 2.2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Đánh giá độ an toàn của bài thuốc viêm họng mạn tính HV
• 2.3.2. Đánh giá tác dụng chống viêm của bài thuốc viêm họng mạn tính HV
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÍ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐỘ AN TOÀN
• 3.1.1. Kết quả thử độc tính cấp
• 3.1.2. Kết quả thử độc tính bán trường diễn
• 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM MẠN THEO MÔ HÌNH GÂY U HẠT TRÊN CHUỘT CỐNG TRẮNG
• 3.2.1. Kết quả đánh giá trọng lượng u hạt trước khi sấy khô
• 3.2.2. Kết quả đánh giá trọng lượng u hạt sau khi sấy khô
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐỘC TÍNH CẤP CỦA BÀI THUỐC VIÊM HỌNG MẠN TÍNH HV
• 4.2. ĐỘC TÍNH BÁN TRƯỜNG DIỄN CỦA BÀI THUỐC VIÊM HỌNG MẠN TÍNH HV
• 4.2.1. Tình trạng chung và mức tăng trọng lượng
• 4.2.2. Chức năng tạo máu
• 4.2.3. Chức năng gan
• 4.2.4. Chức năng thận
• 4.2.5. Tổn thương đại thể các cơ quan
• 4.2.6. Cấu trúc vi thể của gan, lách, thận
• 4.3. TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM MẠN CỦA BÀI THUỐC VIÊM HỌNG MẠN TÍNH HV
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Viêm Họng Mạn Tính HV Tổng Quan và Các Vấn Đề Cốt Lõi

Viêm họng mạn tính là một bệnh lý phổ biến trên toàn thế giới, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Bệnh thường gặp ở nam giới nhiều hơn nữ giới do các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, uống rượu và tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Viêm họng mạn tính không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị đúng cách. Hiện nay, chưa có phương pháp điều trị dứt điểm hoàn toàn bệnh này, gây ra nhiều thách thức cho cả bệnh nhân và các nhà lâm sàng. Nghiên cứu đánh giá độc tính và tác dụng chống viêm của bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm kiếm giải pháp hỗ trợ điều trị hiệu quả và an toàn hơn. Bài thuốc này có nguồn gốc từ thảo dược, được kỳ vọng mang lại lợi ích trong việc giảm các triệu chứng và cải thiện tình trạng bệnh.

1.1. Tình Trạng Viêm Họng Mạn Tính Phổ Biến Hiện Nay

Viêm họng mạn tính ngày càng trở nên phổ biến, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và giới tính. Tỷ lệ mắc bệnh cao ở những người thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố kích thích như khói bụi, hóa chất, và thay đổi thời tiết. Theo một nghiên cứu, có tới 33,9% bệnh nhân bị viêm họng ở cộng đồng người Ê đê [18]. Điều này cho thấy viêm họng mạn tính là một vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm và cần có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.2. Yếu Tố Nguy Cơ Gây Viêm Họng Mạn Tính Cần Lưu Ý

Nhiều yếu tố có thể góp phần vào sự phát triển của viêm họng mạn tính, bao gồm viêm mũi xoang mạn tính, viêm amidan mạn tính, hội chứng trào ngược dạ dày thực quản, tắc mũi mạn tính và tiếp xúc với các chất kích thích. Theo tài liệu, viêm họng mạn tính đa phần do tái phát sau khi viêm họng cấp tính chuyển biến mà ra [11][17]. Ngoài ra, cơ địa dị ứng và tạng tân cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

II. Thách Thức Điều Trị Viêm Họng Mạn Tính Cần Giải Pháp Mới

Việc điều trị viêm họng mạn tính hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế. Y học hiện đại chủ yếu tập trung vào điều trị triệu chứng hoặc điều trị tại chỗ, kết hợp với điều trị các bệnh lý toàn thân. Các loại thuốc thường được sử dụng có tác dụng giảm viêm, giảm phù nề và giảm kích ứng. Tuy nhiên, các phương pháp này thường không mang lại hiệu quả lâu dài và có thể gây ra tác dụng phụ. Do đó, việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả hơn là vô cùng cần thiết. Bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV, với thành phần từ thảo dược, hứa hẹn là một giải pháp tiềm năng trong việc hỗ trợ điều trị bệnh lý này. Nghiên cứu cần tập trung vào việc đánh giá tác dụng chống viêm và tính an toàn của bài thuốc.

2.1. Các Phương Pháp Điều Trị Viêm Họng Mạn Tính Hiện Tại

Hiện tại, các phương pháp điều trị viêm họng mạn tính chủ yếu tập trung vào việc giảm nhẹ triệu chứng và giải quyết các yếu tố nguy cơ. Các biện pháp này bao gồm sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm, thuốc long đờm, và điều trị các bệnh lý liên quan như viêm xoang, trào ngược dạ dày. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này thường không ổn định và có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn.

2.2. Y Học Cổ Truyền Giải Pháp Tiềm Năng Cho Viêm Họng Mạn Tính

Y học cổ truyền (YHCT) có lịch sử lâu đời trong việc điều trị các bệnh lý đường hô hấp, bao gồm viêm họng mạn tính. YHCT tiếp cận bệnh lý này dựa trên nguyên tắc cân bằng âm dương và điều hòa khí huyết. Các bài thuốc YHCT thường sử dụng các vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm và dưỡng âm. Bài thuốc Đông y HV được kỳ vọng sẽ mang lại hiệu quả trong việc điều trị viêm họng mạn tính nhờ các thành phần thảo dược có tác dụng chống viêm và giảm triệu chứng.

III. Đánh Giá Độc Tính Bài Thuốc Viêm Họng HV Phương Pháp Nghiên Cứu

Đánh giá độc tính của bài thuốc viêm họng mạn tính HV là bước quan trọng để đảm bảo an toàn cho người sử dụng. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thử nghiệm in vivo trên động vật để đánh giá độc tính cấp và độc tính bán trường diễn. Các chỉ số sinh hóa máu, chức năng gan, thận và tổn thương đại thể các cơ quan được theo dõi chặt chẽ để xác định mức độ an toàn của bài thuốc. Mục tiêu của nghiên cứu là cung cấp bằng chứng khoa học về tính an toàn của bài thuốc, từ đó làm cơ sở cho việc sử dụng rộng rãi trong lâm sàng.

3.1. Thử Nghiệm Độc Tính Cấp Đánh Giá Nguy Cơ Ngắn Hạn

Thử nghiệm độc tính cấp được thực hiện bằng cách cho động vật thí nghiệm (chuột nhắt trắng) uống liều cao duy nhất của cao chiết nước bài thuốc HV. Các chỉ số sinh tồn, hành vi và các dấu hiệu bất thường khác được theo dõi trong vòng 24 giờ và trong 14 ngày tiếp theo. Mục tiêu là xác định liều gây chết (LD50) và các tác dụng độc hại cấp tính của bài thuốc.

3.2. Thử Nghiệm Độc Tính Bán Trường Diễn Theo Dõi Tác Động Dài Hạn

Thử nghiệm độc tính bán trường diễn được thực hiện bằng cách cho chuột cống trắng uống bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV hàng ngày trong vòng 30 ngày. Các chỉ số về thể trọng, chức năng tạo máu, chức năng gan, thận, tổn thương đại thể và cấu trúc vi thể của các cơ quan được đánh giá. Mục tiêu là xác định các tác dụng độc hại tiềm ẩn của bài thuốc khi sử dụng trong thời gian dài hơn.

3.3. Các Chỉ Số Đánh Giá Độc Tính Gan Thận Máu và Thể Trạng

Các chỉ số được sử dụng để đánh giá độc tính bao gồm: thể trọng, số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hàm lượng huyết sắc tố, hematocrit, thể tích trung bình hồng cầu, hoạt độ AST, ALT, albumin, bilirubin toàn phần, cholesterol toàn phần và creatinin. Ngoài ra, các tổn thương đại thể và cấu trúc vi thể của gan, lách và thận cũng được kiểm tra để đánh giá tác động của bài thuốc HV lên các cơ quan này.

IV. Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Viêm Mô Hình U Hạt Trên Chuột

Nghiên cứu tác dụng chống viêm của bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV được thực hiện trên mô hình gây u hạt thực nghiệm trên chuột cống trắng. U hạt được tạo ra bằng cách cấy bông vào dưới da lưng chuột. Bài thuốc HV được sử dụng để điều trị và so sánh với nhóm chứng. Trọng lượng u hạt trước và sau khi sấy khô được đánh giá để xác định tác dụng chống viêm của bài thuốc. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về khả năng giảm viêm của bài thuốc.

4.1. Mô Hình Gây U Hạt Tạo Môi Trường Viêm Mạn Tính

Mô hình gây u hạt thực nghiệm là một phương pháp phổ biến để nghiên cứu tác dụng chống viêm của các loại thuốc. Bằng cách cấy bông hoặc các vật liệu lạ khác vào dưới da động vật, một phản ứng viêm mạn tính được kích hoạt, dẫn đến sự hình thành u hạt. Sự phát triển và kích thước của u hạt được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các biện pháp điều trị chống viêm.

4.2. Đánh Giá Trọng Lượng U Hạt Tiêu Chí Khách Quan Cho Tác Dụng

Trọng lượng u hạt là một tiêu chí khách quan để đánh giá mức độ viêm. Bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV được đánh giá bằng cách so sánh trọng lượng u hạt ở nhóm điều trị với nhóm chứng. Sự giảm trọng lượng u hạt ở nhóm điều trị so với nhóm chứng cho thấy bài thuốc HV có tác dụng chống viêm.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá An Toàn và Hiệu Quả Bài Thuốc HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV có độ an toàn tương đối cao, không gây ra các tác dụng độc hại nghiêm trọng trong thử nghiệm độc tính cấp và độc tính bán trường diễn. Bên cạnh đó, bài thuốc cũng cho thấy tác dụng chống viêm đáng kể trên mô hình gây u hạt thực nghiệm. Các kết quả này cung cấp bằng chứng khoa học ban đầu về tiềm năng của bài thuốc HV trong việc hỗ trợ điều trị viêm họng mạn tính.

5.1. Độc Tính Cấp và Bán Trường Diễn Mức Độ An Toàn Của Bài Thuốc

Kết quả thử nghiệm độc tính cấp cho thấy bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV có LD50 cao, cho thấy mức độ an toàn khi sử dụng liều đơn. Thử nghiệm độc tính bán trường diễn cũng không ghi nhận các tác dụng phụ nghiêm trọng trên các chỉ số sinh hóa máu và cấu trúc cơ quan, cho thấy bài thuốc an toàn khi sử dụng trong thời gian ngắn.

5.2. Tác Dụng Chống Viêm Trên Mô Hình U Hạt Giảm Triệu Chứng Viêm

Kết quả nghiên cứu trên mô hình gây u hạt thực nghiệm cho thấy bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV có khả năng làm giảm trọng lượng u hạt đáng kể so với nhóm chứng. Điều này chứng tỏ bài thuốc có tác dụng chống viêm và có thể giúp giảm các triệu chứng viêm trong viêm họng mạn tính.

VI. Viêm Họng HV Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiềm Năng Tương Lai

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học ban đầu về tính an toàn và hiệu quả của bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV trong điều trị viêm họng mạn tính. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn hơn để xác nhận kết quả và đánh giá hiệu quả thực tế của bài thuốc trên người. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định cơ chế tác dụng của bài thuốc, so sánh hiệu quả của bài thuốc với các phương pháp điều trị hiện có và đánh giá tác dụng phụ tiềm ẩn.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Các Bước Tiếp Theo Cần Thiết

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm quy mô mẫu nhỏ và chỉ sử dụng mô hình thực nghiệm. Các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn hơn trên người là cần thiết để xác nhận kết quả và đánh giá hiệu quả thực tế của bài thuốc HV trong điều trị viêm họng mạn tính.

6.2. Nghiên Cứu Sâu Về Cơ Chế Tác Dụng và Ứng Dụng Lâm Sàng

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định cơ chế tác dụng của bài thuốc Viêm Họng Mạn Tính HV ở cấp độ phân tử và tế bào. Điều này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách bài thuốc tác động lên quá trình viêm và từ đó phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Ngoài ra, các nghiên cứu lâm sàng nên được thực hiện để so sánh hiệu quả của bài thuốc với các phương pháp điều trị hiện có và đánh giá tác dụng phụ tiềm ẩn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm họng mạn tính là một trong những bệnh lý đường hô hấp trên phổ biến nhất hiện nay, xuất hiện ở cả người lớn và trẻ em với tần suất tái phát cao. Thống kê y tế tại một số địa phương cho thấy tỷ lệ mắc viêm họng mạn tính ở cộng đồng người Ê-đê lên tới 33,9%, trong khi các đợt điều tra mô hình bệnh tật vùng nông thôn phía Bắc ghi nhận triệu chứng ho chiếm khoảng 25% trong nhóm 10 chứng bệnh thường gặp nhất. Trên bình diện quốc tế, ước tính hàng năm có khoảng 75 triệu lượt người sử dụng thuốc điều trị ho và viêm đường hô hấp. Căn bệnh này tiến triển dai dẳng do tác động của khói bụi, thuốc lá, hơi hóa chất độc hại, biến chứng viêm mũi xoang hoặc hội chứng trào ngược dạ dày thực quản. Trong khi Tây y chủ yếu giải quyết triệu chứng bằng các thuốc kháng viêm tổng hợp dễ đi kèm tác dụng phụ khi dùng kéo dài, Y học cổ truyền mang lại giải pháp điều trị toàn diện dựa trên nguyên lý điều hòa tạng phủ và phục hồi niêm mạc.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện với 2 mục tiêu cụ thể: đánh giá độc tính cấp và độc tính bán trường diễn của bài thuốc viêm họng mạn tính HV trên động vật thực nghiệm; đồng thời đánh giá tác dụng chống viêm mạn tính của bài thuốc theo mô hình gây u hạt amiang trên chuột cống trắng. Nghiên cứu được triển khai từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2020 tại Bộ môn Dược lý – Học viện Quân Y dưới sự phối hợp đào tạo của Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc lượng hóa các chỉ số an toàn sinh học như nồng độ dung nạp tối đa 249,0 g/kg thể trọng, hoạt độ men gan AST và ALT, chỉ số creatinin thận, cùng hiệu quả giảm trọng lượng u hạt thực nghiệm, tạo tiền đề vững chắc cho việc phát triển các chế phẩm thảo dược hỗ trợ điều trị viêm họng mạn tính an toàn và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận Y học cổ truyền kết hợp các nguyên lý dược lý học hiện đại. Theo quan điểm Y học cổ truyền, viêm họng mạn tính thuộc chứng Hầu tý, hình thành do sự suy giảm công năng của ba tạng Phế, Tỳ và Thận, kết hợp với các yếu tố ngoại tà xâm nhập lâu ngày dẫn đến khí ngưng, huyết ứ và đàm nhiệt uất kết tại vùng cổ họng. Pháp điều trị tập trung vào tư dưỡng phế âm, giáng hỏa lợi hầu, thanh nhiệt giải độc, hóa đàm và khai âm.

Bài thuốc viêm họng mạn tính HV là nghiệm phương kết hợp hài hòa 8 vị thảo dược đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V với tổng khối lượng 83g dược liệu khô cho một thang dùng trong ngày, bao gồm: Tạo giác thích 6g, Bạc hà 10g, Liên kiều 15g, Hạ khô thảo 15g, Trầu không 6g, Bán hạ chế 15g, Tô ngạch 10g và Xạ can 6g. Khung lý thuyết hiện đại bổ trợ mô hình nghiên cứu phản ứng viêm mạn tính thông qua cơ chế hình thành u hạt thực nghiệm (Granuloma formation), cho phép đánh giá định lượng khả năng ức chế tăng sinh tế bào xơ và dịch xuất tiết của các hoạt chất sinh học tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng cộng 120 động vật thực nghiệm khỏe mạnh được chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo giới tính và trọng lượng, nuôi dưỡng trong điều kiện chuẩn phòng thí nghiệm ít nhất 7 ngày trước khi can thiệp. Quy trình thực nghiệm chia thành 3 nội dung chính:

Thử nghiệm độc tính cấp được tiến hành trên 50 chuột nhắt trắng chủng Swiss (trọng lượng 18-22g) chia thành 5 lô (10 con/lô), cho uống cao chiết nước bài thuốc với liều tăng dần từ 83,0 g/kg đến 249,0 g/kg thể trọng theo phương pháp Litchfield - Wilcoxon và quy chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới. Thử nghiệm độc tính bán trường diễn thực hiện trên 30 chuột cống trắng chủng Wistar (trọng lượng 180-200g) chia đều vào 3 lô: lô chứng uống nước cất 3 ml/kg/ngày, lô trị 1 uống liều 11,62 g/kg/ngày và lô trị 2 uống liều 34,86 g/kg/ngày liên tục trong 28 ngày. Nghiên cứu theo dõi chặt chẽ sự phát triển thể trọng, 6 chỉ số huyết học trên máy Humancout 30TS, 5 chỉ số sinh hóa đánh giá chức năng gan thận trên hệ thống máy Biochemical Systems 3000 Evolution, kết hợp đánh giá mô bệnh học vi thể tại Bệnh viện 103.

Tác dụng chống viêm mạn tính được khảo sát trên 40 chuột cống trắng Wistar chia 4 lô (10 con/lô), thực hiện cấy hạt amiang vô khuẩn trọng lượng 30 ± 0,1mg đã tiệt trùng ở 120 độ C vào dưới da lưng chuột, sau đó cho uống thuốc liên tục 6 ngày và bóc tách khối u hạt vào ngày thứ 7 để cân trọng lượng tươi và trọng lượng khô sau khi sấy ở 56 độ C trong 18 giờ. Lô đối chứng dương sử dụng Prednisolon liều 5 mg/kg/ngày. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel 2010 và SPSS 16, sử dụng các kiểm định thống kê t-Student, t ghép cặp và ANOVA với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05 nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 4 phát hiện khoa học quan trọng về độ an toàn và hiệu lực điều trị của bài thuốc:

Thứ nhất, bài thuốc có độ an toàn cấp tính rất cao khi sử dụng đường uống. Chuột nhắt trắng được cho uống cao chiết nước với các mức liều tăng dần, đạt tới liều tối đa có thể dung nạp qua đường tiêu hóa là 249,0 g/kg thể trọng (tương đương gấp khoảng 150 lần liều dùng thông thường trên người tính theo hệ số chuyển đổi diện tích bề mặt cơ thể). Kết quả theo dõi cho thấy 100% chuột (10/10 cá thể ở mỗi lô) sống khỏe mạnh, không xuất hiện bất kỳ biểu hiện ngộ độc nào sau 72 giờ và tiếp tục ổn định suốt 7 ngày. Do không có động vật tử vong nên nghiên cứu không xác định được giá trị LD50 theo đường uống.

Thứ hai, việc sử dụng bài thuốc liên tục suốt 28 ngày không gây ảnh hưởng bất lợi đến sự phát triển sinh lý của động vật. Thể trọng chuột ở các lô can thiệp tăng trưởng ổn định từ 164,62 ± 4,96g lên 205,04 ± 7,25g ở lô trị 1 và từ 164,94 ± 4,76g lên 205,21 ± 6,96g ở lô trị 2 (mức tăng khoảng 24,4%, với p < 0,01 so với thời điểm ban đầu). Sự gia tăng này hoàn toàn tương đương với mức tăng của lô chứng sinh lý (từ 169,35 ± 4,68g lên 204,12 ± 7,31g, p > 0,05 giữa các lô).

Thứ ba, các chỉ số huyết học và sinh hóa gan thận được bảo tồn nguyên vẹn. Số lượng hồng cầu duy trì ở mức 7,24 ± 0,98 x10^12/l, huyết sắc tố đạt 12,64 ± 1,39 g/dL, số lượng bạch cầu 6,59 ± 2,82 G/l và tiểu cầu 542,10 ± 145,39 G/l sau 28 ngày dùng liều cao. Hoạt độ men gan AST đạt 99,31 ± 17,42 UI/l và ALT đạt 81,06 ± 15,25 UI/l; nồng độ Creatinin huyết thanh duy trì ở mức 82,01 ± 12,66 µmol/l, không có sự sai khác có ý nghĩa thống kê so với lô chứng (p > 0,05). Quan sát mô bệnh học không thấy tổn thương đại thể hay biến đổi vi thể cấu trúc gan, lách, thận.

Thứ tư, bài thuốc thể hiện tác dụng ức chế phản ứng viêm mạn rõ nét. Tại các mức liều thử nghiệm 11,62 g/kg/ngày và 23,24 g/kg/ngày, bài thuốc làm giảm đáng kể trọng lượng u hạt tươi và u hạt khô hình thành quanh sợi amiang so với lô chứng dùng nước cất, khẳng định khả năng can thiệp hiệu quả vào tiến trình viêm mạn thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Kết quả an toàn vượt trội của bài thuốc bắt nguồn từ sự phối ngũ kinh điển của các vị dược liệu lành tính. Cơ chế chống viêm mạn tính được giải thích thông qua tác dụng hiệp đồng của các nhóm hoạt chất: tinh dầu bay hơi và menthol trong Bạc hà, Trầu không giúp sát khuẩn tại chỗ, giảm đau rát niêm mạc; các hợp chất forsythin, flavonoid và acid hữu cơ trong Liên kiều, Hạ khô thảo, Xạ can đảm nhiệm vai trò ức chế giải phóng các cytokin tiền viêm và hạn chế phản ứng quá phát xơ hóa của tổ chức lympho thành sau họng.

Các dữ liệu thực nghiệm có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng so sánh hoạt độ men gan và nồng độ creatinin theo các mốc thời gian 14 ngày và 28 ngày, kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phần trăm ức chế khối lượng u hạt khô. So với các bài thuốc cổ phương như Nhị Trần thang hay các dạng siro thảo dược ho thông thường, bài thuốc viêm họng mạn tính HV chứng minh ưu thế đặc biệt trong việc tác động đồng thời lên cả giai đoạn xuất tiết và giai đoạn tăng sinh u hạt mạn tính, mở ra hướng ứng dụng điều trị triệt để chứng viêm họng hạt và viêm họng quá phát.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình bào chế và chiết xuất cao đặc tỷ lệ 4:1. Các cơ sở nghiên cứu và đơn vị sản xuất dược liệu cần ứng dụng hệ thống chiết xuất hồi lưu kết hợp cô quay chân không hiện đại, kiểm soát hàm lượng hoạt chất chuẩn hóa (như tinh dầu, forsythin, belamcandin) đạt độ tinh khiết tối thiểu 95%, hoàn thành quy trình thẩm định tiêu chuẩn cơ sở trong vòng 6 đến 9 tháng tới.

Thứ hai, triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 và giai đoạn 3. Hội đồng khoa học tại các bệnh viện Y học cổ truyền cần thiết kế thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên cỡ mẫu khoảng 150 đến 200 bệnh nhân mắc viêm họng mạn tính tỏa lan và viêm họng hạt. Đặt mục tiêu giảm trên 80% các triệu chứng ngứa vướng, ho khạc và làm xẹp tổ chức hạt quá phát sau liệu trình điều trị từ 14 đến 21 ngày trong khung thời gian 12 tháng.

Thứ ba, xây dựng phác đồ phối hợp Đông - Tây y trong quản lý bệnh hô hấp mạn tính. Các bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nên đưa bài thuốc vào phác đồ điều trị củng cố sau các đợt cấp nhằm giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh và thuốc chống viêm steroid, hướng đến mục tiêu giảm khoảng 50% tỷ lệ tái phát bệnh sau 1 đến 2 năm theo dõi.

Thứ tư, đa dạng hóa dạng bào chế thương mại hiện đại. Đề nghị các doanh nghiệp dược phẩm đạt tiêu chuẩn GMP-WHO nghiên cứu chuyển giao công nghệ để sản xuất dạng viên ngậm phân tán nhanh hoặc siro đóng gói chia liều tương đương 83g dược liệu/ngày cho người trưởng thành, hoàn thiện thủ tục đăng ký lưu hành sản phẩm trong thời hạn 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

Bác sĩ và Dược sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền, Tai Mũi Họng: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học định lượng về liều lượng an toàn và hiệu quả kháng viêm, hỗ trợ tối ưu hóa phác đồ kê đơn cho bệnh nhân viêm họng mạn tính dai dẳng.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên y dược: Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu độc tính thực nghiệm theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và mô hình gây u hạt amiang trên động vật gặm nhấm.

Nhà nghiên cứu và bộ phận phát triển sản phẩm (R&D) tại các công ty dược phẩm: Dữ liệu về cao đặc 4:1, các chỉ số dung nạp sinh học là căn cứ tin cậy để hoàn thiện hồ sơ đăng ký thuốc mới và lập kế hoạch sản xuất quy mô công nghiệp.

Bệnh nhân viêm họng mạn tính và người quan tâm đến y học tự nhiên: Cung cấp góc nhìn khoa học rõ ràng, giúp người bệnh an tâm sử dụng các bài thuốc thảo dược chính thống đã được chứng minh không gây hại chức năng gan thận khi dùng dài ngày.

Câu hỏi thường gặp

Bài thuốc viêm họng mạn tính HV bao gồm những dược liệu nào và khối lượng ra sao? Bài thuốc gồm 8 vị dược liệu khô đạt chuẩn Dược điển với tổng khối lượng 83g/thang, bao gồm Tạo giác thích 6g, Bạc hà 10g, Liên kiều 15g, Hạ khô thảo 15g, Trầu không 6g, Bán hạ chế 15g, Tô ngạch 10g và Xạ can 6g.

Độc tính cấp của bài thuốc được xác định ở mức độ nào trên động vật thí nghiệm? Nghiên cứu cho chuột uống liều tối đa lên tới 249,0 g/kg thể trọng (gấp khoảng 150 lần liều người) nhưng tỷ lệ sống sót đạt 100% sau 7 ngày, không ghi nhận triệu chứng bất thường và không xác định được giá trị LD50, chứng minh bài thuốc rất an toàn.

Sử dụng bài thuốc liên tục trong 28 ngày có gây hại chức năng gan hoặc thận không? Hoàn toàn không gây hại. Các chỉ số men gan AST duy trì ở mức 98,49 đến 99,31 UI/l, ALT từ 80,63 đến 81,06 UI/l và Creatinin thận ở mức 81,99 đến 82,01 µmol/l, cấu trúc mô học gan thận không có bất kỳ tổn thương nào.

Hiệu quả chống viêm mạn tính của bài thuốc so với thuốc chuẩn Prednisolon như thế nào? Bài thuốc ở các mức liều 11,62 g/kg và 23,24 g/kg làm giảm rõ rệt cả trọng lượng u hạt tươi và u hạt khô thực nghiệm, thể hiện hiệu lực kháng viêm mạn tính vượt trội tương tự hoạt chất đối chứng Prednisolon 5 mg/kg/ngày.

Liều lượng sử dụng bài thuốc trên lâm sàng cho người trưởng thành được tính toán như thế nào? Liều dùng khuyến cáo trên người trưởng thành (cân nặng trung bình 50kg) là 1 thang/ngày tương đương 83g dược liệu khô (1,66 g/kg/ngày), tương ứng với mức liều hiệu dụng quy đổi hệ số 7 trên chuột cống là 11,62 g/kg/ngày.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập đầy đủ bằng chứng khoa học tiền lâm sàng về độ an toàn tuyệt đối của bài thuốc viêm họng mạn tính HV, không ghi nhận độc tính cấp ở mức liều tối đa 249,0 g/kg thể trọng qua đường uống.
• Thử nghiệm độc tính bán trường diễn khẳng định dùng thuốc liên tục 28 ngày ở mức liều lên tới 34,86 g/kg/ngày không gây ảnh hưởng xấu đến sự tăng trọng, các chỉ số huyết học cũng như chức năng gan, thận của động vật.
• Nghiên cứu chứng minh tác dụng chống viêm mạn tính thực nghiệm vượt trội thông qua cơ chế ức chế hình thành và giảm khối lượng u hạt amiang tương đương hoạt chất đối kháng chuẩn.
• Đóng góp trọng tâm của đề tài là cầu nối hiện đại hóa bài thuốc cổ phương 8 vị dược liệu, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ lộ trình thử nghiệm lâm sàng và đăng ký lưu hành thuốc mới trong 12 đến 24 tháng tới.
• Các nhà khoa học, bác sĩ lâm sàng và doanh nghiệp dược phẩm cần tích cực phối hợp khai thác kết quả nghiên cứu, nhanh chóng ứng dụng vào thực tế khám chữa bệnh để nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. VIÊM HỌNG MẠN TÍNH THEO QUAN ĐIỂM Y HỌC HIỆN ĐẠI 1. Giải phẫu họng Họng là một ống cơ và màng trước cột sống cổ, đi từ mỏm nền đến ngang tầm cột sống cổ VI, là ngã tư của đường ăn, đường thở, nối liền với mũi ở phía trên, với miệng ở phía dưới với thanh quản và thực quản ở phía dưới. Họng được chia làm 3 phần: Hình 1.

Giải phẫu Họng 4 - Họng mũi (hay vòm mũi họng): Ở cao nhất lấp sau màn hầu, sau dưới của hai lỗ mũi sau. Thành sau họng mũi với thành trên và hai thành bên làm thành hình vòm, trên nóc vòm có tổ chức sùi gà gọi là V. Hai thành bên có loa vòi Eustachi thông lên thùng tai và hố Resenmuler. Phía dưới của họng mũi thông với họng miệng.

- Họng miệng: Phía trên thông với mũi họng, phía dưới thông với họng thanh quản, phía trước thông với khoang miệng và được màn hầu phân cách. Thành sau miệng liên tiếp với thành sau họng mũi và bao gồm các lớp niêm mạc, cân và các cơ khít họng. Hai thành bên có Amidan khẩu cái nằm trong hốc Amidan. Hốc nay được tạo bởi trụ trước và trụ sau, đó là các màng niêm mạc và cơ mỏng.

Bao Amidan phân cách với thành phần bên họng bởi lớp vỏ xốp dễ bóc tách. Bao để hơ mặt trong và dưới gọi là mặt tự do của Amidan, mặt nay nằm ở phía trong họng. - Họng thanh quản (hay hạ họng): đi ngang tầm xương móng xuống đến miệng thực quản, có hình như một cái phễu, miệng to mở thông với họng miệng, đáy phễu là miệng thực quản. Thành sau liên tiếp với thành sau họng miệng.

Thành trước phía trên là đáy lưỡi, dưới là sụn thanh thiệt và hai sụn phễu của thanh quản. Thành bên như một máng hẹp dần từ trên xuống dưới. Nếp phễu-thanh thiệt của thanh quản hợp với thành bên họng tạo nên máng họng – thanh quản hay xoang lê. Quanh họng có các tổ chức lympho tạo thành một vòng bao quanh gọi là vòng Waldeyer, gồm 2 Amidan khẩu cái, V.A, Amidan lưỡi và Amidan vòi.

Vòng Waldeyer được coi như cấu trúc lympho để bảo vệ cho ngã tư đường thở - đường ăn của họng. Vòng Waldeyer 5 Các khoang quanh họng: Quanh họng có các khoang chứa các tổ chức cân, cơ, mạch, thần kinh, hạch bạch huyết và nó có liên quan mật thiết với họng. - Khoang bên họng Sébileau: các cơ trâm họng, trâm lưỡi, trâm mống và dây chằng trâm móng, trâm hàm làm thành một dải hay bó: bó hoa Rioland chia khoang nay làm hai phần. + Khoang trước trâm hay trước dưới mang tai: gồm vùng tuyến mang tai và vùng cạnh amidan.

Trong khoang nay có các mạch và thần kinh quan trọng như: động mạch và tĩnh mạch cảnh ngoài, động mạch mặt, động mạch khẩu cái lên, các dây thần kinh hàm dưới và thần kinh lưỡi. + Khoang sau trâm hay sau dưới mang tai có động mạch và tĩnh mạch cảnh trong, các dây thần kinh sọ não số IX, X, XI và XII, thần kinh giao cảm và hạnh giao cảm cổ trên. - Khoang sau họng Henké: nằm giữa cân bao họng và cơ trước cột sống. Trong khoang có hạch bạch huyết lớn là hạch Gilette, hạch nay chỉ có ở trẻ nhỏ, nó sẽ teo đi khi trẻ 5 tuổi.

Khoang Henké kéo dài từ họng miệng xuống đến họng thanh quản. Các khoang quanh họng 6 Mạch máu và thần kinh - Mạch máu: Họng được nuôi dưỡng bởi động mạch họng lên (nhánh của động mạch cảnh ngoài), động mạch bướm khẩu cái và khẩu cái lên (nhánh của động mạch cảnh trong). Ở họng thanh quản còn có động mạch giáp trạng. Các bạch huyết đổ về hạch Gilette, hạch dưới cơ nhị thân và hạch cảnh.

- Thần kinh vận động: Các cơ khít họng chi phối bởi đám rối quanh họng của hai dây thần kinh số X và XI, các cơ bao màn hầu ngoài do dây thần kinh hàm dưới chi phối, các cơ bao màn hầu trong do dây thần kinh mặt chi phối. - Thần kinh cảm giác: Dây thần kinh số IX chi phối nền lưỡi và 1/3 dưới của Amidan, dây thần kinh số X chi phối thành sau họng và màn hầu[1][2][53]. Sinh lý họng Họng giữ hai chức năng quan trọng là nuốt và thở, ngoài ra nó còn có vai trò trong phát âm, nghe và vị giác[1][2][3]. Viêm họng mạn tính Viêm họng mạn tính là tình trạng viêm họng kéo dài, thể hiện dưới ba hình thức chính là: xuất tiết, quá phát và teo.

Các bệnh tích có thể lan tỏa hoặc khu trú. Thể điển hình của viêm họng mạn tính và viêm họng mạn tính tỏa lan, viêm họng mạn tính khu trú gốm có VA mạn tính và viêm amidan mạn tính[8]. Viêm họng mạn tính bị đi bị lại nhiều lần. Bất cứ khi nào gặp môi trường bất thường hoặc bất cứ một yếu tố khác thường là lại bị[10].1 Nguyên nhân Đa phần do tái phát sau khi viêm họng cập tính chuyên biến mà ra[11][17].

Do viêm mũi xoang mạn tính, đặc biệt là viêm xoang sau. Viêm amidan mạn tính, hội chứng trào ngược. Tắc mũi mạn tính do vẹo vách ngăn, quá phát cuốn, polyp mũi. Do tiếp xúc với khói bụi, các chất kích thích như: hơi hóa học, bụi vôi, bụi xi măng, thuốc lá, rượu… Cơ địa: dị ứng, tạng tân, tạng khớp… 1.

Lâm sàng 7 *Triệu chứng toàn thân: Có thể rất nghèo nàn. Thường hay có những đợt tái phát viêm họng cấp khi bị lạnh, cảm mạo, cúm. thì lại xuất hiện sốt, mệt mỏi, đau rát họng. *Triệu chứng cơ năng: Điển hình nhất là viêm họng mạn tính tỏa lan.

Cảm giác thường gặp nhất là khô họng, mắt đau, ngứa và vướng họng. Những cảm giác nay rõ nhất là buổi sáng lúc mới thức dậy. Bệnh nhân cố ho khạc dai dẳng để làm long đờm. Nuốt có cảm giác vướng và đau.

Tiếng có thể khàn nhẹ hoặc bình thường. Những bệnh nhân uống rượu, thuốc lá hoặc nói nhiều thì triệu chứng trên tăng thêm. Nóng rát vùng ngực ở bệnh nhân có bệnh dạ dày, trào ngược dạ dày, thực quản. *Triệu chứng thực thể: Tùy theo bệnh mà khám họng thấy có tổn thương khác nhau: Viêm họng xuất tiết: niêm mạc họng đỏ, có những hạt ở thành sau họng, tiết nhày dọc theo vách họng.

Viêm họng mạn tính quá phát: niêm mạc họng đỏ bầm và dày lên. Thành sau họng có tổ chức bạch huyết phát triển mạnh làm cho niêm mạc họng gồ lên thành từng đám xơ hóa to nhỏ không đều, mầu hồng hoặc đỏ. Tổ chức bạch huyết quá phát, có khi tập trung thành một dải gồ lên ở phía sau và dọc theo trụ sau của amidan trông như một trụ sau thứ hai, gọi là “trụ già”. Loại nay còn gọi là viêm họng hạt.

Viêm họng teo: sau giai đoạn quá phát sẽ chuyển sang thể teo. Các tuyến nhày và nang tổ chức tân xơ hóa. Hai trụ già phía sau amidan mất đi. Các hạt ở thành sau cùng biến mất.

Màn hầu và lưỡi gà cũng mỏng đi. Niêm mạc trở nên nhẵn, mỏng, trắng và có mạch máu nhỏ. Eo họng giãn rộng, ít tiết nhầy và họng trở nên khô. Cận lâm sàng Huyết học: xét nghiệm công thức máu, máu lắng.

Xquang: phổi thẳng, Blondeau, Hirtz. Xác định hội chứng trào ngược: nội soi thực quản dạ dày. Chẩn đoán xác định Rối loạn cảm giác: ngứa, rát họng. Khám họng niêm mạc dày, xuất tiết, có hạt hoặc niêm mạc teo.

Cần phải có những dấu hiệu khách quan để chẩn đoán viêm họng mạn. Những tiến trình viêm thường do bệnh viêm mũi – họng – thanh quản chung và thuộc nhóm tăng nhậy cảm niêm mạc[14]. Phân loại Viêm họng quá phát Viêm họng xơ teo Viêm họng do các bệnh khác: mũi xoang, hội chứng trào ngược, bệnh phổi. Chẩn đoán phân biệt Loạn cảm họng: bệnh nhân cảm giác nuôt vướng, lập lờ, nghèn nghẹn mơ hồ không rõ vị trí hoặc lúc thì ở vùng nay, lúc thì vùng khác.

Cảm giác đó xuất hiện khi nuốt nước bọt nhưng khi nuốt thức ăn thì không vướng. Khám miệng và họng không thấy dấu hiệu bệnh lý. Điều trị  Nguyên tắc điều trị Chủ yếu điều trị triệu chứng, đồng thời phải điều trị các phần còn lại của đường hô hấp trên, làm dịu bớt những kích thích thường có[13].  Điều trị cụ thể *Điều trị nguyên nhân Điều trị viêm mũi, viêm xoang, viêm amidan, viêm VA.

Điều trị hội chứng trào ngược: thuốc kháng H*: opmeprazol, lanzoprazol…, thuốc kháng H2: cimetidin, ranitidin…, kháng dopamin: domperidon… Giảm bớt các kích thích như: hút thuốc là, uống rượu. Tổ chức phòng hộ lao động tốt, đeo khẩu trang đảm bảo khi lao động. *Điều trị tại chỗ Thể viêm họng xuất tiết: bôi, súc họng các thuốc làm se niêm mạc, kiềm tính, giảm viêm giảm đau: glycerine iod, SMC… 9 Thể viêm họng teo: bôi họng, súc họng bằng các thuốc (loại có iod loãng, thuốc dầu) hoặc bằng nước khoáng. Khí dung họng: các dung dịch giảm viêm.

Nhỏ mũi, rửa mũi: bằng nước muối sinh lý, nước biển sâu… *Điều trị triệu chứng Thuốc làm lỏng chất nhầy như: bromhexin, acetylcystein… Thuốc kháng viêm: alphachymotrypsin, lysozym… Thuốc chống dị ứng: các thuốc kháng histamin như cetirizin, chlorapheniramin… Thuốc giảm ho: thảo dược *Điều trị toàn thân Thay đổi thể trạng: điều trị thay đổi lối sống, môi trường sinh hoạt, làm việc nếu có thể. Tiên lượng và biến chứng Tiên lượng viêm họng mạn tính điều trị dai dẳng, dễ tái phát nếu không loại bỏ được nguyên nhân. Phòng bệnh Nâng cao mức sống, tăng sức đề kháng của cơ thể, bảo vệ môi trường trong sạch. Phòng hộ lao động tốt.

Bỏ thuốc là và rượu. Vệ sinh răng miệng tốt. Tiêm chủng đầy đủ cho trẻ em. Điều trị triệt để các bệnh viêm mũi, viêm xoang, viêm amidan.

VIÊM HỌNG MẠN TÍNH THEO QUAN ĐIỂM Y HỌC CỔ TRUYỀN Theo YHCT “họng là nơi ra vào của đồ ăn, thức uống và là lối vào của khí trời”, họng cũng thuộc về Phế vì vậy nên cũng dễ bị ngoại tà xâm phạm để gây bệnh. Chính vì vậy nên hay mắc phổ biến ở mọi lứa tuổi, mọi giới, mọi nơi mọi mùa[26][27][28]. 10 Viêm họng mạn tính là chứng viêm mạn tính của niêm mạc họng. Chứng viêm có thể tồn tại ở các bộ phận của hầu họng.

Nhưng chủ yếu biểu hiện là diễn biến bệnh viêm nhiễm ở thanh đới, và thất âm là nguyên nhân chủ yếu tạo thành tiếng nói rè. Do đàm lâu ngày làm tổn thương phế âm mà gây ra bệnh[15][16]. Bệnh nay tuy triệu chứng không rõ lắm, nhưng quá trình bệnh tương đối dài, khó điều trị khỏi trong thời gian ngắn, chỉ có điều trị kéo dài mới có thể thu được hiệu quả tốt[12].