Chương 1 DIỆN MẠO THƠ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP VÀ VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ HOÀNG TRUNG THÔNG 1. Diện mạo thơ kháng chiến chống Pháp Thơ ca những năm kháng chiến chống Pháp đạt được nhiều thành tựu xuất sắc thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, lòng căm thù giặc, ca ngợi cuộc kháng chiến đấu tranh trường kì của dân tộc và những con người tham gia kháng chiến. Đây là những cảm hứng chính trong thơ ca kháng chiến chống Pháp. Hình ảnh quê hương và những con người kháng chiến: từ anh vệ quốc quân, bà mẹ chiến sĩ, chị phụ nữ nông thôn đến em bé liên lạc đều được thể hiện chân thực, gợi cảm.
Một số nhà thơ có ý thức đổi mới thơ ca với những xu hướng khác nhau. Nhà thơ Tố Hữu được xem như lá cờ đầu của nền thơ, đại diện cho xu hướng đại chúng hoá, hướng về dân tộc, khai thác những thể thơ truyền thống. Bên cạnh đó, Nguyễn Đình Thi là nhà thơ tiêu biểu cho hướng tìm tòi, cách tân thơ ca, đưa ra một kiểu thơ hướng nội, tự do, không vần hoặc rất ít vần. Còn thơ Quang Dũng lại tiêu biểu cho hướng khai thác cảm hứng lãng mạn, anh hùng.
Những tác phẩm xuất sắc của thơ kháng chiến phải kể đến Cảnh khuya, Rằm tháng riêng (Nguyên tiêu) của Hồ Chí Minh, Đèo cả của Hữu Loan, Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm, Tây tiến của Quang Dũng, Nhớ của Hồng Nguyên, Đất nước của Nguyễn Đình Thi, Đồng chí của Chính Hữu, tập thơ Việt Bắc của Tố Hữu và đặc biệt, chúng ta không thể không nhắc đến bài thơ Bao giờ trở lại của Hoàng Trung Thông. Sau những năm chiến tranh, đề tài thơ ca viết về đất nước lại có điều kiện nở rộ ra nhiều hướng khai thác và mới mẻ bởi đất nước đang từng ngày đổi mới trong những năm tháng xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tin cậy mơ ước, chan hoà với cuộc đời mới, cảm hứng đẹp về chủ nghĩa xã hội như một thứ tình yêu đầu đến với thơ ca. Đây là giai đoạn mà thơ ca có được một mùa gặt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bội thu.
Huy Cận đi thực tế vùng mỏ trong bốn tháng đã có những tập thơ đáng khích lệ: Trời mỗi ngày lại sáng, Đất nở hoa, Bài thơ Cuộc đời. Tố Hữu viết Gió lộng với cảm hứng "Gió lộng đường khơi rộng đất trời”. Chế Lan Viên viết Ánh sáng và phù sa với ý tưởng ánh sáng lý tưởng và phù sa của cuộc đời bồi đắp, Xuân Diệu với Riêng chung, Nguyễn Đình Thi với Bài thơ Hắc Hải. Hoà chung vào công cuộc ca ngợi đất nước, nhà thơ Hoàng Trung Thông viết tác phẩm Những cánh buồm với cảm hứng ngợi ca công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa.
Chúng ta đã thấy, thơ ca kháng chiến chống Pháp đã phản ánh trọn vẹn một chặng đường phát triển của văn học theo sự vận động của lịch sử, khẳng định được tầm cao về tư tưởng của nền thơ ca cách mạng. Lý tưởng yêu nước và gắn kết với chế độ chủ nghĩa xã hội đã trở thành cảm hứng cao đẹp chi phối và xuyên suốt những trang viết. Các nhà thơ thời kỳ này đã biết khai thác những sự kiện lớn lao, hào hùng của một dân tộc anh hùng, biết đánh giá từ tầm nhìn cao, nhìn xa của lịch sử nên nhiều tác phẩm thơ ca đã mang tầm vóc của thời đại. Có thể khẳng định, thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Pháp đã góp phần đánh bại và làm sụp đổ chủ nghĩa thực dân.
Vài nét về tác giả Hoàng Trung Thông 1. Con người Hoàng Trung Thông sinh năm 1925, mất năm 1993, ông không chỉ là một nhà thơ mà ông còn được biết đến với vai trò là một nhà hoạt động văn học. Sự nghiệp thơ ca của ông thường được bạn đọc biết đến với các bút hiệu như Đặc Công, Bút Châm. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân ở xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An.
Hồi nhỏ ông đi học ở trường làng, sau đó lớn lên ông học ở trường huyện. Trong những năm 1945, Hoàng Trung Thông học trường quốc học Vinh, ông tham gia Việt Minh ở trường. Tốt nghiệp xong ông trở về làng tham gia Việt Minh ở xã. Năm 1946 ông tham gia Thanh niên cứu quốc và được kết nạp vào Đảng cộng sản Việt Nam.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hoàng Trung Thông là một người cầm bút có năng khiếu, với tư cách một người thợ thủ công nhanh tay nhanh mắt làm công việc sáng tác, một người cầm bút có ý thức rõ rệt về công việc. Hơn thế nữa, ông còn là một trong những người kiến tạo guồng máy văn học và điều hành nó, từ hoạt động vận hành guồng máy của mình ông đã có những tác động và làm ảnh hưởng lan truyền tới những sáng tác của các nhà thơ khác. Hoàng Trung Thông - một quan chức hàng đầu đủ độ tin cậy để làm công việc hệ trọng ấy. Hoàng Trung Thông từng làm tổng biên tập báo, giám đốc nhà xuất bản, Viện trưởng Viện văn học.
Rồi ông được giữ một chức vụ quan trọng trong bộ máy Đảng, chân Vụ trưởng Vụ văn nghệ của Ban tuyên giáo Trung Ương. Năm 1948 trong kỳ thi tốt nghiệp khoá II lớp văn hoá kháng chiến của liên khu IV, nhà thơ đã dự tuyển với bài thơ trong đó có bài thơ Bài ca vỡ đất. Sau năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, Hoàng Trung Thông cũng giành được những thắng lợi bước đầu trong sáng tác thơ ca. Có thể nói, Hoàng Trung Thông đã khẳng định được tài năng, sức bền bỉ, đánh dấu những chặng đường phát triển thơ từ những nhận thức và cảm xúc giản dị, chất phác nâng lên khả năng sắc xảo, nhanh nhạy, có cái nhìn khái quát mở rộng, phóng túng đi sâu vào nhiều mặt phong phú của cuộc sống.
Ở mỗi chặng đường thơ, nhà thơ Hoàng Trung Thông đều tạo ra được một dáng vẻ riêng không lẫn với ai khác. Bên cạnh thơ trữ tình, Hoàng Trung Thông còn viết nhiều bài thơ châm biếm với bút danh Đặc Công, Bút Châm mở nhiều mũi tiến công sắc nhọn đánh thẳng vào kẻ thù của dân tộc. "Bên cạnh vị trí là một nhà thơ Hoàng Trung Thông còn là một dịch giả nổi tiếng của nhiều bài thơ Đỗ Phủ, Lục Du, Puskin, Mickiêvich, Pêtôfi, Hainơ, Nêtô. Hoàng Trung Thông cũng là tác giả của nhiều bài phê bình, nghiên cứu văn học.
Ở đây người đọc vẫn nhận ra một tấm lòng thẳng thắn, chân tình, độ lượng, có sức bao quát, có nhiều khả năng thuyết phục, có thể nói những sáng tác thơ ca của Hoàng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trung Thông và khác thể loại văn học khác của ông đều là những tác phẩm có giá trị, có sức nặng của thực tiễn sáng tác với vốn kiến thức uyên thâm và sự say sưa nồng nhiệt" [27, tr. Hành trình sáng tạo thi ca Từ 1947 đến 1948, Hoàng Trung Thông sáng tác Bài ca vỡ đất Từ 1949 đến 1956, Hoàng Trung Thông sáng tác và in tập thơ đầu tay Quê hương chiến đấu Từ 1957 đến 1969, ông tiếp tục sáng tác và in ba tập thơ: Đường chúng ta đi, Những cánh buồm, Đầu sóng Từ 1970 đến 1971, Hoàng Trung Thông sáng tác và in tập thơ Trong gió lửa Từ 1972 đến 1987, Hoàng Trung Thông sáng tác và in các tập thơ: Ôkê cuốn gói, Như đi trong mơ, Hương mùa thơ, Chiến công tuổi thơ Từ 1987 đến 1983 - lúc về hưu, Hoàng Trung Thông sáng tác và in những tập thơ: Tiếng thơ không dứt, Mời trăng Những tác phẩm của Hoàng Trung Thông: Về thơ: Quê hương chiến đấu - 1955; Đường chúng ta đi - 1960; Những cánh Buồm - 1964; Đầu sóng - 1968; Trong gió lửa - 1971; Như đi trong mơ - 1977; Ô kê cuốn gói (Đặc công) - 1973; Chiến công tuổi thơ - 1983. Về văn, Hoàng Trung Thông có: Những ngày thu ở Liên Xô (bút ký) - 1983. Về phê bình, tiểu luận, Hoàng Trung Thông có: Chặng đường mới của Văn học chúng ta - 1961; Cuộc sống thơ, thơ cuộc sống - 1979; Xuân Diệu (tuyển tập) - 1983.
Về dịch thuật và giới thiệu, Hoàng Trung Thông cùng dịch với nhiều người: Đỗ Phủ; Lục Du; Adam Mickievich, Henric Haino; Petophi; Puskin; Maiakopxki; Thơ Liên Xô… Ngoài ra, tác giả có tác phẩm dịch riêng: Vương Quý và Lý Hương Hương; Triều Tiên chiến đấu; Chuyện người đánh cá và con cá vàng; Nàng công chúa thiên nga; Về Diên An. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm 1948, trong kỳ thi tốt nghiệp khóa II lớp văn hóa kháng chiến Liên khu IV, Hoàng Trung Thông nộp tham dự với ba bài thơ, trong đó có Bài ca vỡ đất. Từ đấy ông chính thức bước vào đội ngũ những người làm công tác văn nghệ. Sáu năm sau, năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, Hoàng Trung Thông cũng giành được thắng lợi bước đầu trong sáng tác, tập thơ thứ nhất Quê hương chiến đấu của ông ra đời.
Đến nay vượt qua những thử thách, 30 năm cống hiến hết mình vì thơ, ông đã gom góp thành sáu tập. Sáu tập thơ khẳng định được tài năng và công sức của ông, đánh dấu những chặng đường phát triển của thơ ông từ những nhận thức và cảm xúc giản dị, chất phác, nâng lên khả năng sắc sảo, nhanh nhạy, có cái nhìn khái quát mở rộng, phóng túng, đi sâu vào nhiều mặt phong phú của cuộc sống. Ở mỗi chặng đường thơ, Hoàng Trung Thông đều tạo ra được một dáng vẻ riêng cho mình. Tuổi thơ của Hoàng Trung Thông gắn liền với nông thôn Việt Nam.
Những ngày kháng chiến chống Pháp, môi trường công tác của ông cũng ở nông thôn. Ông gắn bó mật thiết với cuộc sống nông thôn, thơ ông ở thời kỳ này là những xúc cảm chân thành về một Quê hương chiến đấu với những người nông dân hiền lành, chất phác và gan góc dạn dày, khó khăn mà vẫn bền gan đánh giặc, gian khổ mà vẫn lạc quan. Sự hòa nhập nhịp nhàng giữa nhận thức và tình cảm trong thơ Hoàng Trung Thông là kết quả của một quá trình nhà thơ lăn lộn, rèn luyện, và không ngừng lớn lên với thực tế mới. Viết về người nông dân lúc này đâu phải đơn thuần chỉ là đề tài, chất liệu mà trước hết là viết với sự nhiệt tình, cảm mến, dựa trên cơ sở một quan niệm đúng đắn về cái đẹp, về một đối tượng mới của văn học.
Bài ca vỡ đất, Cây lúa sức người, Đồng bằng, Quê hương chiến đấu, Chị giao thông trên đường quốc lộ, Bãi nhãn sông Hồng, Trong trại giam, Bừa đêm, Trên mảnh đất cháy đen…đã nói lên điều ấy.