Luận án tiến sĩ: Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan giai đoạn 1949 - 1972

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách của Mỹ đối với Đài Loan từ năm 1949 đến 1972, làm rõ các yếu tố lịch sử và chính trị quan trọng.

• Tác giả: Trần Thị Hạnh Lợi
• Người hướng dẫn: Phạm Ngọc Tân
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan từ 1949 đến 1972
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG QUY ƯỚC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Nguồn tài liệu sử dụng trong luận án
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1. Những công trình nghiên cứu đề cập đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 1.2. Các công trình có liên quan đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 1.3. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 1.3.1. Những vấn đề đã được nghiên cứu
• 1.3.2. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH VÀ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÀI LOAN (1949 - 1972)
• 2.1. Cơ sở hoạch định chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 2.1.1. Tiềm lực kinh tế, khoa học kỹ thuật, quân sự của Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ hai
• 2.1.2. Chính sách đối ngoại của Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và vị trí của Đài Loan trong chính sách đó
• 2.1.3. Chính sách của Mỹ đối với Chính phủ Trung Hoa Dân quốc trước năm 1949
• 2.1.4. Chính sách của Mỹ đối với CHND Trung Hoa
• 2.2. Những nhân tố tác động đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 2.2.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực châu Á - Thái Bình Dương
• 2.2.2. Áp lực chính trị trong nước Mỹ
• 2.2.3. Vai trò cá nhân
• 2.2.4. Nhân tố CHND Trung Hoa
• 2.2.5. Quan hệ Mỹ - Xô
• 2.2.6. Tình hình kinh tế - chính trị và chính sách đối ngoại của Đài Loan từ sau năm 1949
• 2.2.7. Quan hệ Trung - Xô
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÀI LOAN VÀ DIỄN TRÌNH THỰC HIỆN (1949 - 1972)
• 3.1. Giai đoạn 1949 - 1950: Chính sách không can thiệp
• 3.1.1. Mục tiêu và nội dung chính sách
• 3.1.2. Quá trình thực hiện chính sách
• 3.2. Giai đoạn 1950 - 1953: Chính sách trung lập hóa eo biển Đài Loan
• 3.2.1. Mục tiêu và nội dung chính sách
• 3.2.2. Quá trình thực hiện chính sách
• 3.3. Giai đoạn 1953 - 1968: Chính sách bảo vệ và ủng hộ Đài Loan
• 3.3.1. Mục tiêu và nội dung chính sách
• 3.3.2. Quá trình thực hiện chính sách
• 3.4. Giai đoạn 1969 - 1972: Mỹ tiếp tục ủng hộ Đài Loan và tìm cách xích lại gần CHND Trung Hoa
• 3.4.1. Mục tiêu và nội dung chính sách
• 3.4.2. Quá trình thực hiện chính sách
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VỀ CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI ĐÀI LOAN TỪ 1949 ĐẾN 1972
• 4.1. Hệ quả từ chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 4.1.1. Về an ninh, quân sự, chính trị - ngoại giao
• 4.1.2. Về kinh tế
• 4.2. Đặc điểm chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 4.2.1. Tính linh hoạt và thực dụng
• 4.2.2. Thể hiện mối quan hệ liên minh đặc biệt
• 4.2.3. Sự tương tác giữa chính sách của Mỹ đối với Đài Loan và chính sách của Mỹ đối với CHND Trung Hoa
• 4.2.4. Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan là một bộ phận trong chính sách chống cộng sản của Mỹ trên toàn thế giới
• 4.3. Một số tác động từ chính sách của Mỹ đối với Đài Loan
• 4.3.1. Đối với Mỹ
• 4.3.2. Đối với quan hệ Mỹ - CHND Trung Hoa
• 4.3.3. Đối với quan hệ Đài Loan - CHND Trung Hoa
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC
• I. PHỤ LỤC VĂN BẢN
• II. PHỤ LỤC BẢNG BIỂU
• III. PHỤ LỤC ẢNH

Tóm tắt

I. Chính sách Mỹ đối với Đài Loan từ 1949 đến 1972 Tổng quan và cơ sở hoạch định

Luận án phân tích chính sách Mỹ đối với Đài Loan trong giai đoạn 1949-1972, tập trung vào các yếu tố lịch sử, chính trị và kinh tế. Chính sách đối ngoại Mỹ trong thời kỳ này được định hình bởi Chiến tranh lạnh và vị trí chiến lược của Đài Loan trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Luận án nhấn mạnh rằng Đài Loan trở thành một phần quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nhằm kiềm chế ảnh hưởng của CHND Trung Hoa. Các cơ sở hoạch định chính sách bao gồm tiềm lực kinh tế, quân sự của Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và sự thay đổi trong quan hệ quốc tế.

1.1. Cơ sở hoạch định chính sách

Chính sách Mỹ đối với Đài Loan được xây dựng dựa trên tiềm lực kinh tế, khoa học kỹ thuật và quân sự của Mỹ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Mỹ coi Đài Loan là một vị trí chiến lược trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt trong bối cảnh Chiến tranh lạnh. Luận án chỉ ra rằng chính sách đối ngoại Mỹ trong thời kỳ này nhằm mục đích kiềm chế sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản, đặc biệt là từ CHND Trung Hoa. Điều này thể hiện qua việc Mỹ ủng hộ Chính phủ Trung Hoa Dân quốc tại Đài Loan như một đối trọng với CHND Trung Hoa.

1.2. Nhân tố tác động đến chính sách

Các nhân tố tác động đến chính sách Mỹ đối với Đài Loan bao gồm bối cảnh quốc tế, áp lực chính trị trong nước Mỹ, và quan hệ Mỹ - Xô. Luận án nhấn mạnh rằng Chiến tranh lạnh đã tạo ra một môi trường cạnh tranh quyền lực giữa Mỹ và Liên Xô, trong đó Đài Loan trở thành một điểm nóng trong chiến lược của Mỹ. Ngoài ra, áp lực từ các nhóm lợi ích trong nước Mỹ cũng ảnh hưởng đến việc hoạch định chính sách. Quan hệ Mỹ - Đài Loan được xem như một phần trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nhằm duy trì ảnh hưởng tại châu Á.

II. Diễn trình thực hiện chính sách Mỹ đối với Đài Loan 1949 1972

Luận án chia chính sách Mỹ đối với Đài Loan thành bốn giai đoạn chính: 1949-1950, 1950-1953, 1953-1968, và 1969-1972. Mỗi giai đoạn phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ dựa trên tình hình quốc tế và khu vực. Giai đoạn đầu tiên (1949-1950) chứng kiến chính sách không can thiệp của Mỹ, trong khi giai đoạn 1950-1953 đánh dấu sự trung lập hóa eo biển Đài Loan. Giai đoạn 1953-1968 là thời kỳ Mỹ ủng hộ và bảo vệ Đài Loan, và giai đoạn cuối (1969-1972) chứng kiến sự xích lại gần giữa Mỹ và CHND Trung Hoa.

2.1. Giai đoạn 1949 1950 Chính sách không can thiệp

Trong giai đoạn này, Mỹ áp dụng chính sách không can thiệp vào Đài Loan, chủ yếu do sự thất bại của Chính phủ Trung Hana Dân quốc trong Nội chiến Trung Quốc. Mỹ không muốn can thiệp sâu vào tình hình Đài Loan để tránh xung đột trực tiếp với CHND Trung Hoa. Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì một số hình thức hỗ trợ nhằm bảo vệ lợi ích chiến lược của mình tại khu vực.

2.2. Giai đoạn 1950 1953 Trung lập hóa eo biển Đài Loan

Giai đoạn này đánh dấu sự thay đổi trong chính sách Mỹ khi Mỹ quyết định trung lập hóa eo biển Đài Loan nhằm ngăn chặn sự bành trướng của CHND Trung Hoa. Mỹ tăng cường viện trợ quân sự và kinh tế cho Đài Loan, đồng thời đưa ra các biện pháp ngoại giao để bảo vệ vị thế của Chính phủ Trung Hoa Dân quốc tại Liên Hợp Quốc.

III. Hệ quả và đặc điểm của chính sách Mỹ đối với Đài Loan

Luận án đánh giá hệ quả của chính sách Mỹ đối với Đài Loan trên các lĩnh vực an ninh, kinh tế và chính trị. Đài Loan đã phát triển mạnh mẽ nhờ sự hỗ trợ của Mỹ, trở thành một trong bốn con rồng châu Á. Chính sách Mỹ cũng tạo ra sự tương tác phức tạp giữa Mỹ, Đài Loan và CHND Trung Hoa, ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế trong khu vực.

3.1. Hệ quả về an ninh và kinh tế

Chính sách Mỹ đã giúp Đài Loan xây dựng một nền quốc phòng mạnh mẽ và phát triển kinh tế nhanh chóng. Viện trợ quân sự và kinh tế từ Mỹ đã tạo điều kiện cho Đài Loan phục hồi và phát triển sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Điều này đã giúp Đài Loan đứng vững trước áp lực từ CHND Trung Hoa.

3.2. Đặc điểm của chính sách Mỹ

Chính sách Mỹ đối với Đài Loan được đánh giá là linh hoạt và thực dụng, phản ánh chiến lược toàn cầu của Mỹ trong Chiến tranh lạnh. Mỹ luôn điều chỉnh chính sách dựa trên tình hình quốc tế và lợi ích chiến lược của mình. Điều này thể hiện rõ qua việc Mỹ vừa ủng hộ Đài Loan vừa tìm cách xích lại gần CHND Trung Hoa trong giai đoạn cuối.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về quan hệ quốc tế thời kỳ Chiến tranh Lạnh luôn đặt trọng tâm vào các cuộc đối đầu địa chính trị mang tính quyết định đến cấu trúc quyền lực toàn cầu. Luận án tiến sĩ lịch sử "Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan từ 1949 đến 1972" của nghiên cứu sinh Trần Thị Hạnh Lợi (chuyên ngành Lịch sử thế giới, Trường Đại học Vinh, 2017) đại diện cho một công trình tiên phong, giải mã bản chất vận động trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với chính quyền Trung Hoa Dân quốc (Đài Bắc) trong mối tương quan hữu cơ với Cộng hòa Nhân dân (CHND) Trung Hoa (Bắc Kinh).

Khoảng trống học thuật (research gap) mà luận án tập trung lấp đầy xuất phát từ việc các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường tiếp cận chính sách đối ngoại của Mỹ tại Đông Á một cách rời rạc, hoặc xem vấn đề Đài Loan thuần túy là hệ quả phụ của quan hệ Xô - Mỹ hay cuộc Chiến tranh Việt Nam. Luận án tái định vị Đài Loan không chỉ là một hòn đảo tiền tiêu, mà là mắt xích chiến lược cốt lõi trong "con đê ngăn chặn" làn sóng chủ nghĩa cộng sản tại châu Á - Thái Bình Dương.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập chặt chẽ:

1. RQ1: Những cơ sở kinh tế, chính trị, quân sự và nhân tố quốc tế nào chi phối quyết định hoạch định chính sách của Washington đối với Đài Bắc trong giai đoạn 1949 - 1972?
2. RQ2: Tiến trình thực thi chính sách của Mỹ trải qua những bước chuyển giai đoạn nào, và mức độ phụ thuộc/tương tác giữa chính sách Đài Loan với chính sách đối với Bắc Kinh diễn ra ra sao?
3. H1: Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan mang tính thực dụng và linh hoạt cao độ, lấy lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ làm trung tâm thay vì bị ràng buộc bởi các cam kết ý thức hệ thuần túy.
4. H2: Viện trợ kinh tế và quân sự của Mỹ giai đoạn 1950 - 1965 là động lực then chốt quyết định sự tồn vong và tạo tiền đề cho quá trình "hóa rồng" của nền kinh tế Đài Loan.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp giữa chủ nghĩa hiện thực lịch sử (historical realism), lý thuyết cân bằng quyền lực (balance of power theory) và lý thuyết phân tích chính sách đối ngoại (foreign policy analysis). Luận án khảo cứu phạm vi không gian song phương Mỹ - Đài Loan đặt trong tam giác chiến lược Washington - Bắc Kinh - Đài Bắc suốt 23 năm (1949 - 1972), lượng hóa tác động qua các gói viện trợ lên đến hàng tỷ USD, tạo nên giá trị học thuật chuẩn mực và đóng góp thực tiễn sâu sắc.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy một bức tranh tranh luận học thuật đa chiều giữa các trường phái sử học phương Tây, Trung Quốc và Đài Loan:

Các công trình phương Tây tiêu biểu như Crisis and Commitment: United States Policy Toward Taiwan, 1950-1955 của Robert Accinelli (1996) và US Taiwan Policy: Constructing the Triangle của Øystein Tunsjø (2008) đã phân tích sâu sắc các cam kết an ninh của chính quyền Truman và Eisenhower. Accinelli nhấn mạnh việc Tổng thống Truman điều Hạm đội 7 tới eo biển Đài Loan vào tháng 6/1950 là điểm bản lề tái kích hoạt liên minh Mỹ - Đài. Trong khi đó, Tunsjø phân định sự tồn tại của Đài Loan dưới bốn trạng thái pháp lý - chính trị: đại diện toàn Trung Quốc, trạng thái "không xác định", độc lập và trạng thái "xác định". William M. Bueler (1971) trong U.S. China Policy and the Problem of Taiwan chỉ ra những áp lực nội bộ đè nặng lên các đời Tổng thống Mỹ, đặc biệt là John F. Kennedy khi phải cân bằng giữa thực tế địa chính trị và sự phản kháng của nhóm vận động hành lang "China Lobby".

Ngược lại, giới học giả Trung Quốc như Lý Thế An (1994), Tan Xiao Shu (2000), Từ Trung Quân (1982) và Wang Jisi (1989) tiếp cận vấn đề từ góc độ chủ quyền và phê phán tính bá quyền. Lý Thế An phân tích việc Mỹ chuyển từ chính sách "không can thiệp" sang "trung lập hóa eo biển" bản chất là mưu đồ tạo ra "hai nước Trung Quốc" (một Trung Quốc đại lục và một Trung Quốc hải đảo) nhằm can thiệp công việc nội bộ. Wang Jisi đánh giá Washington đã sa vào thế tiến thoái lưỡng nan khi hỗ trợ một chính quyền Quốc dân Đảng "bất tài" và biến quan hệ Trung - Mỹ rơi vào giai đoạn tồi tệ nhất.

Tranh luận lý thuyết lớn nhất xoay quanh động cơ cốt lõi của chính sách Mỹ: Trường phái ý thức hệ (dẫn đầu bởi Jie Chen, 1992 với Ideology in U.S. Foreign Policy) cho rằng chủ nghĩa chống cộng cực đoan thời kỳ McCarthyism đã định hình chính sách đối ngoại; trong khi trường phái hiện thực địa chính trị (Huo Shiliang, 1990; Phạm Giảng, 2000) khẳng định lợi ích bá quyền và phòng thủ chuỗi đảo Thái Bình Dương mới là yếu tố quyết định.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế điển hình là công trình của Neil H. Jacoby (1966) U.S. Aid to Taiwan: A Study of Foreign Aid, Self-Help, and Development và nghiên cứu của Steven M. Goldstein (2000) The United States and the Republic of China, 1949-1978: Suspicious Allies, luận án của NCS. Trần Thị Hạnh Lợi đã định vị nghiên cứu từ góc nhìn độc lập của một học giả Việt Nam. Luận án không chỉ giải mã chính sách viện trợ như Jacoby hay bản chất "đồng minh nghi kỵ" như Goldstein, mà tổng hợp toàn diện diễn trình 23 năm thành một hệ thống cấu trúc logic, phản ánh sự tương tác qua lại giữa các bên trong bối cảnh phân cực Đông - Tây.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng lý thuyết cân bằng quyền lực của Hans Morgenthau và chủ nghĩa hiện thực cấu trúc của Kenneth Waltz trong không gian địa chính trị Đông Bắc Á. Bằng việc phân tích quyết định của các chính quyền Mỹ từ Truman, Eisenhower, Kennedy, Johnson cho đến Nixon, luận án chứng minh rằng liên minh Mỹ - Đài Loan thực chất là một "liên minh bất đối xứng" (asymmetric alliance) mang tính công cụ.

Washington sử dụng Đài Loan không phải như một thực thể đồng minh bình đẳng, mà như một tài sản chiến lược (strategic asset) và một "quân cờ kiềm chế". Khi lợi ích quốc gia tối thượng thay đổi - cụ thể là nhu cầu thoát khỏi cuộc sa lầy trong Chiến tranh Việt Nam và khai thác mâu thuẫn Trung - Xô để cô lập Liên Xô - Mỹ sẵn sàng tái định hình liên minh, chuyển sang chấp nhận nguyên tắc "Một Trung Quốc" tại Thông cáo Thượng Hải năm 1972. Phát hiện này củng cố luận điểm của Graham Allison về mô hình chính trị bàn cờ ngoại giao và sự chi phối của tính thực dụng vị kỷ trong quan hệ quốc tế.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba góc độ lý thuyết:

1. Lý thuyết địa chính trị chuỗi đảo (Island Chain Strategy): Phân tích vị trí hiểm yếu của Đài Loan án ngữ bờ biển Đông Á.
2. Lý thuyết viện trợ nước ngoài và phát triển phụ thuộc (Foreign Aid and Strategic Dependency): Đánh giá cơ chế phân bổ tài chính định hình cấu trúc chính trị.
3. Lý thuyết ngoại giao tam giác (Triangular Diplomacy): Xem xét động thái xoay trục quyền lực Washington - Moscow - Bắc Kinh.

Phương pháp tiếp cận hệ thống cấu trúc cho phép tác giả đặt chính sách Đài Loan trong đường lối tổng thể chống cộng sản toàn cầu của Mỹ, nhưng vẫn chỉ rõ các điều kiện biên (boundary conditions) mang tính đặc thù của eo biển Đài Loan qua từng thời kỳ lịch sử cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Chủ nghĩa hiện thực lịch sử kết hợp thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.
• Phương pháp luận kết hợp: Tích hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử (phục dựng tiến trình khách quan theo trục thời gian 1949 - 1972) và phương pháp logic (khái quát bản chất, đặc điểm, quy luật vận động của chính sách).
• Thiết kế đa tầng (Multi-level design):
  • Cấp độ hệ thống quốc tế (Cục diện Chiến tranh Lạnh, quan hệ Mỹ - Xô, quan hệ Trung - Xô).
  • Cấp độ quốc gia/song phương (Áp lực chính trị nội bộ Mỹ, Đạo luật Viện trợ, quan hệ song phương Mỹ - Đài, Mỹ - Trung).
  • Cấp độ cá nhân lãnh đạo (Vai trò và thế giới quan của Harry Truman, Dwight Eisenhower, John F. Kennedy, Lyndon Johnson, Richard Nixon, John Foster Dulles, Henry Kissinger và Tưởng Giới Thạch).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và thẩm định tư liệu tuân thủ các chuẩn mực nghiêm ngặt thông qua kỹ thuật tam giác hóa nguồn dữ liệu (data triangulation):

• Tư liệu gốc bậc một (Primary archival records): Các tập văn kiện ngoại giao chính thức của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (Foreign Relations of the United States - FRUS); các hiệp ước song phương (Hiệp ước Phòng thủ Chung Mỹ - Đài 1954); các đạo luật của Quốc hội Mỹ (Luật Viện trợ Trung Quốc 1948, các Đạo luật An ninh Tương hỗ); thông điệp thường niên của Tổng thống Mỹ; hồi ký chính trị của Dwight Eisenhower, Harry Truman, Henry Kissinger, Richard Nixon.
• Tư liệu thứ cấp (Secondary sources): Các chuyên khảo lịch sử, tạp chí khoa học chuyên ngành bằng tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Việt từ các trường đại học hàng đầu (Harvard, Toronto, Bắc Kinh, Đài Loan).
• Kiểm chứng độ tin cậy và giá trị nội tại: Đối chiếu chéo giữa quan điểm của các nhà hoạch định chính sách Mỹ với báo cáo thực địa của Phái bộ Cố vấn Quân sự Mỹ (MAAG) và hồ sơ lưu trữ của chính quyền Đài Bắc.

Data và phân tích

Luận án tiến hành tổng hợp, phân loại và phân tích định lượng kết hợp định tính hệ thống số liệu tài chính - quân sự:

• Phân tích thống kê chuỗi thời gian về kim ngạch viện trợ kinh tế, viện trợ quân sự (Bảng phân bổ ngân sách giai đoạn 1950 - 1952, 1951 - 1953, 1950 - 1956, 1953 - 1965, 1960 - 1968).
• Đánh giá biến động kim ngạch xuất nhập khẩu của Đài Loan giai đoạn 1952 - 1972.
• Phương pháp phân tích diễn ngôn ngoại giao (diplomatic discourse analysis) đối với các tuyên bố chính thức, điện tín mật và biên bản các cuộc họp của Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ (NSC).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án xác lập 5 phát hiện mang tính đột phá dựa trên chứng cứ lịch sử xác thực:

1. Sự đảo chiều chiến lược từ "không can thiệp" sang "trung lập hóa có vũ trang" (1949 - 1950): Trước tháng 6/1950, Washington sẵn sàng chấp nhận việc Đài Loan sụp đổ theo tinh thần Sách Trắng năm 1949. Tuy nhiên, sự bùng nổ của Chiến tranh Triều Tiên đã lập tức biến Đài Loan thành tài sản quân sự sống còn. Quyết định điều Hạm đội 7 của Tổng thống Truman chính là bằng chứng xác lập chính sách phong tỏa eo biển, ngăn cản cả Bắc Kinh giải phóng Đài Loan lẫn ngăn Tưởng Giới Thạch phản công Đại lục. Tổng thống Truman nhấn mạnh rõ:

"Vì quân đội của CHND Trung Hoa chiếm Đài Loan sẽ trực tiếp uy hiếp đến sự an toàn của khu vực Thái Bình Dương, đồng thời uy hiếp hoạt động của quân đội Mỹ một cách hợp pháp và cần thiết ở khu vực đó. Do vậy tôi đã ra lệnh cho Hạm đội 7 của Mỹ đề phòng mọi sự tấn công vào Đài Loan…"

2. Thể chế hóa liên minh phòng thủ và ngoại giao răn đe hạt nhân (1953 - 1968): Dưới thời Tổng thống Eisenhower và Ngoại trưởng John Foster Dulles, cam kết của Mỹ được nâng tầm qua Hiệp ước Phòng thủ Chung năm 1954 và Nghị quyết Formosa năm 1955. Mỹ sẵn sàng dùng ngoại giao bờ vực chiến tranh (brinkmanship) và răn đe hạt nhân để bảo vệ Đài Loan trong hai cuộc khủng hoảng eo biển (1954 - 1955 và 1958). Chính sách đối ngoại được Dulles đúc kết trong diễn văn năm 1957 tại San Francisco qua ba nguyên tắc không công nhận Bắc Kinh:

"1. Chính quyền của ĐCS Trung Quốc không tồn tại lâu dài; 2. Mỹ có trách nhiệm phải có những cố gắng cao nhất để cho hiện trạng nhất thời này sớm bị loại trừ; 3. Do đó, Mỹ coi chính quyền Đài Loan là chính quyền của cả Trung Quốc. Mỹ sẽ không viện trợ về mặt đạo lý, chính trị cũng như kinh tế cho chính quyền cộng sản, đồng thời yêu cầu các nước đồng minh Mỹ cũng làm như vậy."

3. Tác động đòn bẩy mang tính quyết định của các gói viện trợ tài chính: Bằng chứng định lượng chỉ ra quy mô viện trợ khổng lồ của Mỹ:

• Trước năm 1949, Quốc hội Mỹ đã thông qua các khoản ngân sách viện trợ khổng lồ trong Thế chiến II (từ 10 tỷ USD tăng vọt lên 52 tỷ và 70 tỷ USD giai đoạn 1941 - 1942).
• Giai đoạn 1945 - 1947, Mỹ tiếp tục viện trợ cho Quốc dân Đảng tới 4,43 tỷ USD.
• Theo Luật Viện trợ Trung Quốc ngày 2/4/1948, Mỹ cấp 463 triệu USD (gồm 338 triệu USD viện trợ kinh tế và 125 triệu USD viện trợ quân sự đặc biệt).
• Giai đoạn 1951 - 1965, chương trình viện trợ kinh tế - quân sự đạt đỉnh cao, kiểm soát lạm phát và tái thiết hạ tầng. Đến tháng 6/1965, khi nền kinh tế Đài Loan đạt sức mạnh tự cường, Mỹ chính thức chấm dứt viện trợ kinh tế phi hoàn lại và chuyển sang quan hệ thương mại sòng phẳng cùng các hợp đồng bán vũ khí.

4. Nghịch lý trong nỗ lực phản công Đại lục của Tưởng Giới Thạch: Mỹ công khai ủng hộ Quốc dân Đảng nắm ghế đại diện duy nhất tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, nhưng luôn kiềm chế Tưởng Giới Thạch mở mặt trận quân sự quy mô lớn sang đại lục nhằm tránh nguy cơ đối đầu trực diện với Liên Xô và Trung Quốc. Nhận định của Mao Trạch Đông đã phản ánh đúng điểm yếu cốt tử của chính quyền Tưởng:

"Tưởng Giới Thạch tuy có sự viện trợ của Mỹ, nhưng lòng người không thuận, sĩ khí không cao, kinh tế khó khăn. Chúng ta tuy không có sự viện trợ của nước ngoài, nhưng mọi người đồng lòng, sĩ khí rất cao, kinh tế cũng có biện pháp. Do đó chúng ta có thể chiến thắng Tưởng Giới Thạch."

5. Bước ngoặt ngoại giao tam giác và sự hy sinh đồng minh (1969 - 1972): Kế hoạch 10 điểm của Ngoại trưởng Dean Rusk (1966) đã manh nha sự thay đổi: "Chính phủ Mỹ tiếp tục đảm bảo với Chính phủ Bắc Kinh rằng Mỹ không có ý định tấn công lục địa Trung Quốc... Mỹ cho rằng không có cái gì là vĩnh viễn trong thái độ và chính sách đối với CHND Trung Hoa". Đỉnh điểm là năm 1972, học thuyết Nixon và chuyến thăm Bắc Kinh đã đảo ngược hoàn toàn cấu trúc liên minh, đặt lợi ích chiến lược toàn cầu của Mỹ lên trên cam kết an ninh với Đài Bắc.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp mô hình phân tích hành vi của siêu cường đối với các đồng minh nhỏ trong các cấu trúc an ninh khu vực.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập chuẩn mực nghiên cứu lịch sử đối ngoại dựa trên sự kết hợp giữa tài liệu giải mật phương Tây và góc nhìn phân tích phương Đông.
• Về chính sách và thực tiễn ngoại giao: Mang lại bài học sâu sắc cho các quốc gia vừa và nhỏ trong việc xử lý mối quan hệ với các nước lớn, nhận diện rủi ro khi phụ thuộc an ninh đơn phương và nâng cao khả năng tự chủ chiến lược.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn thời gian và nội dung kinh tế: Luận án tập trung sâu vào viện trợ kinh tế giai đoạn 1949 - 1965. Từ sau năm 1965, khi quan hệ chuyển sang hợp tác kinh tế thương mại song phương bình đẳng, nội dung này chỉ được khảo sát như một biến số phụ trợ.
• Khả năng tiếp cận tài liệu lưu trữ: Nghiên cứu phụ thuộc vào các nguồn tư liệu đã được giải mật và công bố chính thức của Bộ Ngoại giao Mỹ và các nguồn công khai của Đài Loan/Trung Quốc; chưa thể tiếp cận các hồ sơ tuyệt mật nội bộ chưa được công khai của Quân đội Quốc dân Đảng giai đoạn khủng hoảng eo biển.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai:

1. Mở rộng khung thời gian nghiên cứu giai đoạn hậu 1979 (từ khi ban hành Đạo luật Quan hệ Đài Loan - TRA đến nay).
2. Nghiên cứu so sánh đối chiếu chính sách đồng minh của Mỹ giữa Đài Loan, Hàn Quốc và miền Nam Việt Nam trong cùng hệ quy chiếu Chiến tranh Lạnh.
3. Phân tích tác động tâm lý và sự chuyển biến ý thức hệ của xã hội Đài Loan dưới ảnh hưởng của dòng viện trợ văn hóa - giáo dục của Mỹ.
4. Đánh giá chiến lược bán dẫn và chuỗi cung ứng công nghệ cao như một biến số an ninh mới trong chính sách Mỹ - Đài hiện đại.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu quan hệ quốc tế, khoa lịch sử tại các trường đại học tại Việt Nam, đóng góp ước tính hàng chục lượt trích dẫn cho các đề tài nghiên cứu về an ninh châu Á - Thái Bình Dương.
• Ý nghĩa định hình chính sách: Cung cấp luận cứ lịch sử vững chắc phục vụ công tác nghiên cứu chiến lược đối ngoại của Việt Nam trong việc kiên định nguyên tắc "Một Trung Quốc", đồng thời xử lý hài hòa quan hệ kinh tế - văn hóa phi chính phủ với Đài Loan.
• Tầm vóc quốc tế: Góp tiếng nói học thuật độc lập từ một quốc gia Đông Nam Á vào diễn đàn nghiên cứu lịch sử ngoại giao Chiến tranh Lạnh toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận hệ thống tư liệu dịch thuật và tổng hợp chuẩn xác, phương pháp luận nghiên cứu lịch sử ngoại giao mẫu mực.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lịch sử/quan hệ quốc tế: Có nguồn tài liệu giảng dạy chuyên sâu về lịch sử đối ngoại Mỹ và địa chính trị Đông Bắc Á.
• Chuyên gia phân tích chính sách đối ngoại: Nắm bắt bản chất các nước cờ chiến lược của các cường quốc để dự báo xu thế xung đột tại eo biển Đài Loan trong thế kỷ XXI.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Liên minh Bất đối xứng (Asymmetric Alliance Theory) trong chủ nghĩa hiện thực, chứng minh rằng quan hệ Mỹ - Đài bản chất là một liên minh phòng thủ có kiểm soát. Washington vừa biến Đài Loan thành tiền đồn kiềm chế Bắc Kinh, vừa áp đặt các cơ chế giám sát chặt chẽ để tước bỏ khả năng Tưởng Giới Thạch tự ý lôi kéo Mỹ vào một cuộc chiến tranh tổng lực không mong muốn với khối xã hội chủ nghĩa.

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với nghiên cứu thuần túy định tính của Robert Accinelli (1996) hay thiên về mô hình hóa của Øystein Tunsjø (2008), luận án kết hợp phương pháp lịch sử - logic đa tầng với việc phân tích chi tiết dữ liệu tài chính - quân sự thực tế (các bảng biểu viện trợ cụ thể qua từng năm), đặt dưới lăng kính lập trường đối ngoại độc lập, khách quan của Việt Nam.

3. Phát hiện bất ngờ và thuyết phục nhất từ dữ liệu là gì?

Đó là sự phân kỳ giữa tuyên bố ngoại giao và hành động thực tế của Washington: Dù công khai duy trì chính sách cấm vận khắc nghiệt và phủ nhận tính hợp pháp của Bắc Kinh trong suốt thập niên 1950 (với các tuyên bố đanh thép của J. F. Dulles), Mỹ vẫn bí mật duy trì các kênh tiếp xúc ngoại giao thực dụng thông qua các cuộc đàm phán cấp đại sứ tại Warsaw từ năm 1955, đặt nền móng vững chắc cho bước ngoặt bình thường hóa năm 1972.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (replication protocol) không?

Có. Hệ thống tài liệu tham khảo gồm 181 danh mục tư liệu lưu trữ gốc (văn kiện Ngoại giao Mỹ - FRUS, biên bản Quốc hội, hiệp ước quốc tế) và các chuyên khảo tiếng Việt, Anh, Trung đều được chú thích minh bạch với số trang, mã văn bản cụ thể, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng truy xuất và kiểm chứng độ chính xác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án gợi mở chương trình nghiên cứu tiếp nối: Đánh giá sự chuyển hóa của cam kết an ninh Mỹ đối với Đài Loan từ "liên minh phòng thủ chính thức" (1954 - 1979) sang "mơ hồ chiến lược" (strategic ambiguity) thông qua Đạo luật Quan hệ Đài Loan 1979 và Sáu đảm bảo, phân tích trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung đương đại.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa một cách toàn diện và khoa học tiến trình 23 năm chính sách của Mỹ đối với Đài Loan (1949 - 1972) qua bốn giai đoạn chuyển biến mang tính quy luật lịch sử.
2. Chứng minh thuyết phục rằng Đài Loan luôn là một "quân cờ chiến lược" trong chính sách ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản toàn cầu của Washington, với mức độ ưu tiên phụ thuộc hoàn toàn vào lợi ích bá quyền của Mỹ tại từng thời điểm.
3. Lượng hóa cụ thể vai trò sống còn của nguồn viện trợ kinh tế - quân sự Mỹ (1950 - 1965) trong việc bảo vệ sự tồn tại của chính quyền Quốc dân Đảng và tạo bệ phóng cho nền kinh tế Đài Loan cất cánh.
4. Làm sáng tỏ sự tương tác hữu cơ, biện chứng giữa chính sách của Mỹ đối với Đài Bắc và chính sách đối với Bắc Kinh, đỉnh điểm là sự hy sinh đồng minh Đài Loan để phục vụ chiến lược ngoại giao tam giác năm 1972.
5. Cung cấp bài học lịch sử sâu sắc về sự biến dịch trong quan hệ giữa các nước lớn và các thực thể đồng minh phụ thuộc, đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác đối ngoại và nghiên cứu quan hệ quốc tế tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề Chương 2: Cơ sở hoạch định và những nhân tố tác động đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan (1949 - 1972) Chương 3: Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan và diễn trình thực hiện (1949 - 1972) Chương 4: Nhận xét về chính sách của Mỹ đối với Đài Loan từ 1949 đến 1972 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Những công trình nghiên cứu đề cập đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan Cho đến nay, vấn đề chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Đài Loan đã được nhiều học giả trên thế giới nghiên cứu ở một số lĩnh vực, trong một số giai đoạn nhất định, nhưng chủ yếu trong mối quan hệ với CHND Trung Hoa. Đáng chú ý có cuốn ―Ideology in U. Foreign Policy: Case Studies in U.

China Policy‖ của Jie Chen, xuất bản năm 1992 [77]. Trong công trình này tác giả đã tập trung phân tích về hệ tư tưởng trong chính sách đối ngoại của Mỹ, lấy chính sách đối với Trung Quốc làm ví dụ. Trong đó, vấn đề Đài Loan là một trong những vấn đề quan trọng trong chính sách của Mỹ ở Đông Á. Là người Trung Quốc nhưng học tập và làm việc tại Mỹ, từng là nhà phân tích chính sách trong Hội đồng Nhà nước, nước CHND Trung Hoa từ năm 1982 đến năm 1985, nên Jie Chen đã đánh giá vấn đề từ quan điểm của cả hai phía.

Điều này ít nhiều sẽ khiến cho quan điểm về Đài Loan của tác giả sẽ có nhiều điểm khác biệt so với các học giả Trung Quốc khác. Công trình thứ hai đề cập sâu hơn về chính sách của Mỹ đối với Đài Loan là cuốn ―U. China policy and the problem of Taiwan‖, của tác giả William M. Trong công trình, tác giả W.

Bueler đã đi vào phân tích nhiều vấn đề liên quan đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan như: vị trí của Đài Loan, nhân tố Trung Quốc trong chính sách của Mỹ đối Đài Loan và quan hệ Mỹ - Đài Loan… Theo tác giả, kể từ sau khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, Đài Loan chiếm vị trí quan trọng trong chính sách của Mỹ tại châu Á, bởi Đài Loan liên quan chặt chẽ đến chính sách của Mỹ đối với CHND Trung Hoa. Ngược lại, một trong những vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan chính là việc Mỹ không có thiện cảm đối với chính quyền Bắc Kinh. Do vậy, trong khi chính quyền Bắc Kinh và chính quyền Đài Bắc đụng đầu tại eo biển Đài Loan, Mỹ đã có những chính sách nhằm phục vụ cho ý đồ chính trị của mình. Bên cạnh đó, tác giả đã đề cập đến việc hoạch định và chính sách của Mỹ đối với Đài Loan.

Bueler, trong vấn đề Đài Loan Mỹ có thể có sự lựa chọn như: Tiếp tục công nhận chế độ Quốc dân Đảng là chính phủ hợp pháp duy nhất của Trung Quốc; cho phép Bắc Kinh tiếp nhận hòn đảo này; hoặc hướng tới giải pháp sẽ công nhận Chính phủ Bắc Kinh là của Trung Quốc Đại lục, Đài Loan do người Đài Loan nắm giữ [73; tr. Suốt từ năm 1949 đến 1972, liên quan đến vấn đề Đài Loan, Chính phủ Mỹ liên tục có những thay đổi chính sách đối với Trung Quốc nhằm phục vụ tối đa lợi 8 ích của Mỹ ở châu Á - Thái Bình Dương, cũng như cho chiến lược toàn cầu của Mỹ. Trong công trình nghiên cứu của mình, W. Bueler cũng đã đề cập đến những lí do ảnh hưởng đến sự thay đổi chính sách của các Tổng thống Mỹ đối với Đài Loan như vấn đề áp lực trong nước, vấn đề chính sách đối với chính quyền Bắc Kinh, hay vấn đề các đảo Kim Môn1 và Mã Tổ2.

Tác giả cho rằng ―Những áp lực mà John F. Kennedy phải đối mặt sẽ khiến ông gặp khó khăn trong việc áp dụng một chính sách mới đối với Trung Quốc và Đài Loan ngay cả khi lí trí ông tin chắc rằng sự thay đổi trong chính sách của Mỹ là điều cần thiết‖… [73; tr. Một nội dung khác cũng được W. Bueler khai thác và trình bày trong phần cuối của công trình này, đó là thái độ của Trung Quốc đối với chính sách của Mỹ tại Đài Loan.

Chính phủ Trung Quốc luôn khẳng định quan điểm: Đài Loan là của Trung Quốc, vấn đề Đài Loan là vấn đề nội bộ Trung Quốc… Do vậy, Trung Quốc hoàn toàn không chấp nhận việc Mỹ coi Quốc dân Đảng là chính quyền hợp pháp đại diện cho Trung Quốc. Tác giả cho rằng đây cũng chính là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan. Cũng đề cập đến chính sách của Mỹ tại Đài Loan, nhà nghiên cứu Øystein Tunsjø trong cuốn ―US Taiwan Policy: Constructing the Triangle‖ [112] đã phân tích chính sách của Mỹ ở Đài Loan trong tam giác quan hệ Mỹ - Đài Loan - CHND Trung Hoa. Trong công trình này, tác giả cuốn sách đã cố gắng giúp độc giả hiểu rõ căn nguyên, nguồn gốc của vấn đề Đài Loan trong chính sách của Mỹ và trong mối quan hệ với Trung Quốc.

Đây là vấn đề rất phức tạp bởi vốn dĩ ―Đài Loan vẫn luôn xem mình là một quốc gia độc lập, trong khi Trung Quốc lại xem Đài Loan chỉ là một tỉnh li khai của họ. Vì vậy, Trung Quốc đã đe dọa sử dụng vũ lực nếu Đài Loan phát triển theo hướng độc lập chính thức‖ [112; tr. Trên cơ sở quan điểm của các nhà nghiên cứu khác, tác giả đã phân tích vấn đề Đài Loan trong chính sách của Mỹ với một quan điểm khá khách quan. Theo đó, Øystein Tunsjø tiếp tục xác nhận sự tồn tại của Đài Loan dưới 4 trạng thái kể từ năm 1949, gồm: Đài Loan là đại diện cho toàn Trung Quốc; Đài Loan tồn tại 1 Kim Môn (phương Tây gọi là Quemoy) là một quần đảo bao gồm các đảo: đảo chính Kim Môn (Đại Kim Môn), Liệt tự (Tiểu Kim Môn), Đại Đảm, Nhị Đảm, Sư tự, Mãnh Hổ tự, Thảo tự, Hậu tự, Đông Đĩnh, Phục Hưng và 12 đảo lớn nhỏ khác, tổng diện tích là 151,656 km².

Quần đảo Kim Môn nằm dưới quyền kiểm soát của Trung Hoa Dân quốc (Đài Loan). Về mặt hành chính, các đảo này hợp thành huyện Kim Môn của tỉnh Phúc Kiến (Đài Loan). Kim Môn nằm ở ngoài cửa sông Cửu Long (Trung Quốc), trông ra cửa vịnh Hạ Môn, chỉ cách Giác tự do Trung Quốc Đại lục kiểm soát gần 1,8 km, cách đảo Đài Loan 210 km. 2 Quần đảo Mã Tổ (phương Tây gọi là Matsu) là một quần đảo nhỏ gồm 19 hòn đảo nằm gần vùng duyên hải tỉnh Phúc Kiến, và thuộc phía bắc của eo biển Đài Loan được tổ chức về mặt hành chính như là huyện Liên Giangthuộc tỉnh Phúc Kiến (Đài Loan).

Quần đảo Mã Tổ nằm cách đảo Đài Loan 114 hải lý, cách Kim Môn 152 hải lý, cách cửa sông Mân khoảng 54 hải lý, cách duyên hải Phúc Kiến khoảng hơn 10 hải lý. Diện tích đất liền của quần đảo là 29,52 km². CHND Trung Hoa quy thuộc quần đảo Mã Tổ thành hương Mã Tổ của huyện Liên Giang, song trên thực tế chưa từng kiểm soát các đảo này. 9 trong tình trạng ―không xác định‖; Đài Loan độc lập và Đài Loan ―xác định‖.

Từ nhận thức này, ông đã cố gắng đi sâu phân tích những vấn đề xoay quanh việc Mỹ thay đổi chính sách đối với Đài Loan kể từ Chiến tranh Triều Tiên (chương 2). Trong đó, Øystein Tunsjø đã có những đánh giá cụ thể về chính sách sử dụng quân sự để bảo vệ Đài Loan của Tổng thống H. Truman kể từ tháng 6/1950. Đặc biệt, trong công trình này, Øystein Tunsjø đã đề cập đến việc trung lập hóa eo biển Đài Loan dưới thời kỳ Tổng thống Truman.

Tác giả đã lí giải nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi đột ngột trong chính sách của Mỹ kể từ khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, nhất là lí do vì sao Tổng thống Truman có thể tìm kiếm được sự đồng thuận từ Bộ Ngoại giao trong việc trung lập hóa eo biển Đài Loan [112; tr. Từ đó, ông đã nhấn mạnh những lợi ích mà Mỹ sẽ có được trong việc chuyển hướng chính sách ở Đài Loan. Ngoài sự chuyển hướng chính sách vào năm 1950, Mỹ cũng có một bước ngoặt lớn nữa trong chính sách đối với Đài Loan được Øystein Tunsjø đề cập đến trong công trình này là sự thay đổi của chính quyền R. Nixon kể từ năm 1969.

Với những tính toán lợi ích mới, sau khi lên nắm quyền, Tổng thống R. Nixon đã có những động thái trong việc cải thiện mối quan hệ với CHND Trung Hoa. Tác giả cho rằng sự thay đổi này mang tính chiến lược vì nó có thể ảnh hướng đến lợi ích của nước Mỹ nhưng về lâu dài thì đây là xu hướng không thể tránh được. Tuy nhiên, quan hệ Mỹ - Trung có bước cải thiện lại khiến cho nó mâu thuẫn với chính sách của Mỹ đối với Đài Loan, nhất là khi Mỹ tỏ ra tuân thủ với nguyên tắc ―Một Trung Quốc‖ trong những năm 1971-1972.

Tác giả đã luận giải về vấn đề này trong chương 4 của công trình nghiên cứu. Trong đó, ông thể hiện rõ quan điểm của Tổng thống Nixon về vấn đề Đài Loan: Mỹ sẽ rút quân khỏi Đài Loan; Đài Loan là một phần lãnh thổ của Trung Quốc [112 ; tr. Một công trình khác đề cập đến chính sách của Mỹ đối với Đài Loan giai đoạn 1950 - 1955, cuốn: Criss and Commitment: United States Policy Toward Taiwan, 1950-1955 [64] của Robert Accinelli, Giáo sư Sử học Trường Đại học Toronto- Canada. Cuốn sách đã phân tích về các cam kết chính trị, quân sự giữa Mỹ và Đài Loan cũng như chính sách của Mỹ đối với Đài Loan trong nửa đầu những năm 50 của thế kỷ XX.

Những vấn đề mà Giáo sư đã đề cập bao gồm: Thứ nhất, kể từ khi Quốc dân Đảng dời đến Đài Loan, giữa Đài Loan và Trung Quốc đã xảy ra những xung đột. Trong tình hình đó, Mỹ luôn đóng vai trò trung tâm trong việc tìm ra giải pháp hòa bình để giải quyết xung đột hai bên và tìm ra giải pháp cho vấn đề Đài Loan. Accinelli đã khéo léo làm rõ được cách mà nước Mỹ thực hiện để giúp Đài Loan chống lại sự tấn công của Trung Quốc trong nửa đầu những năm 50. Cũng theo Giáo sư, mối quan hệ Mỹ - Trung bị chia rẽ 10 trước hết chính là vì mối quan hệ giữa Mỹ và Đài Loan và sau đó là vì một loạt các sự kiện diễn ra ở châu Á trong thời gian trên.