BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH LẠI THỊ HƢƠNG QUAN HỆ HỢP TÁC GIỮA TỈNH KHĂM MUỘN (CHDCND LÀO) VÀ TỈNH QUẢNG BÌNH (CHXHCN VIỆT NAM) TỪ NĂM 1989 ĐẾN NĂM 2017 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGHỆ AN - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH LẠI THỊ HƢƠNG QUAN HỆ HỢP TÁC GIỮA TỈNH KHĂM MUỘN (CHDCND LÀO) VÀ TỈNH QUẢNG BÌNH (CHXHCN VIỆT NAM) TỪ NĂM 1989 ĐẾN NĂM 2017 Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số: 9229011 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN CÔNG KHANH 2. NGUYỄN THỊ HƢƠNG NGHỆ AN - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Nếu sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm. Nghiên cứu sinh Lại Thị Hƣơng ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin dành sự kính trọng, lời cảm ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Công Khanh và PGS. Nguyễn Thị Hương đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban lãnh đạo, các thầy cô trong ngành Lịch sử - Viện Sư phạm xã hội - Trường Đại học Vinh đã có những ý kiến đóng góp, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin cảm ơn Trung tâm lưu trữ UBND tỉnh Quảng Bình; Phòng lưu trữ Văn phòng Tỉnh ủy tỉnh Quảng Bình; các Phòng, Ban thuộc Sở ban ngành tỉnh Khăm Muộn và tỉnh Quảng Bình; các trung tâm thư viện. đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo, đồng nghiệp, gia đình, người thân và bạn bè đã khích lệ, ủng hộ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Vinh, tháng năm 2021 Tác giả Lại Thị Hƣơng iii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN . ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG .viii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu . Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án . Kết cấu của luận án . TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU . Các công trình nghiên cứu quan hệ Lào - Việt Nam có liên quan gián tiếp đến quan hệ Khăm Muộn - Quảng Bình . Các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến quan hệ Khăm Muộn - Quảng Bình . Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết . Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu . Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết . CƠ SỞ VÀ NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ GIỮA TỈNH KHĂM MUỘN VÀ TỈNH QUẢNG BÌNH (1989 - 2017) . Về địa - chính trị, kinh tế . Địa - chính trị . Quan hệ Khăm Muộn - Quảng Bình trước năm 1989 . Chủ trương đối ngoại của Lào, Việt Nam giai đoạn 1989 - 2017 . Chủ trương đối ngoại của CHDCND Lào. Chủ trương đối ngoại của CHXHCN Việt Nam . Tình hình kinh tế - xã hội và chủ trương đối ngoại của Khăm Muộn và Quảng Bình . Tình hình kinh tế - xã hội và chủ trương đối ngoại của Khăm Muộn . Tình hình kinh tế - xã hội và chủ trương đối ngoại của Quảng Bình . Tình hình thế giới và khu vực giai đoạn 1989 - 2017 . Tình hình thế giới . Tình hình khu vực Đông Nam Á . 53 Tiểu kết chương 2 . QUAN HỆ GIỮA TỈNH KHĂM MUỘN VÀ TỈNH QUẢNG BÌNH TRÊN CÁC LĨNH VỰC (1989 - 2017) . Chính trị đối ngoại, an ninh quốc phòng và công tác biên giới . Chính trị đối ngoại . An ninh quốc phòng và công tác biên giới . Nông, lâm nghiệp . Thương mại, đầu tư . Giao thông vận tải . Giáo dục - Đào tạo và Khoa học - Môi trường . Giáo dục - Đào tạo . Khoa học - Môi trường. Các lĩnh vực khác. Công tác quy tập hài cốt liệt sĩ . Công tác nhân đạo . 115 Tiểu kết chương 3 . NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ KHĂM MUỘN - QUẢNG BÌNH (1989 - 2017) . Thành tựu và hạn chế . Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế . Những điểm nổi bật trong quan hệ giữa tỉnh Khăm Muộn và tỉnh Quảng Bình (1989 - 2017) . Tác động của quan hệ Khăm Muộn - Quảng Bình . Đối với tỉnh Khăm Muộn . Đối với tỉnh Quảng Bình . Đối với quan hệ Lào - Việt Nam . 138 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . 142 TÀI LIỆU THAM KHẢO . Bảng Phụ lục B. Phỏng vấn lƣu học sinh Lào học tập tại Trƣờng Đại học Quảng Bình vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Anh TT Viết tắt Tiếng Anh đầy đủ Nghĩa tiếng Việt 1 ASEAN Association of South East Asian Hiệp hội các quốc gia Nations Đông Nam Á 2 EU The European Union Liên minh châu Âu 3 GDP Gross Domestic Product Tổng sản ph m quốc nội 4 GMS Greater Mekong Subregion Tiểu vùng sông Mê Kông 5 GRDP Gross Regional Domestic Product Tổng sản ph m trên địa bàn 6 IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế 7 USD United States Dollar Đô la Mỹ 8 WB World Bank Ngân hàng Thế giới 9 WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới Tiếng Việt TT Viết tắt Nghĩa tiếng Việt 1 BCH TW, BCT Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị 2 BĐBP Bộ đội Biên phòng 3 Cb Chủ biên 4 CHDCND Cộng hòa Dân chủ nhân dân 5 CHXHCN Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa 6 CNXH, XHCN Chủ nghĩa xã hội, Xã hội chủ nghĩa 7 CTQG Chính trị quốc gia 8 HĐND Hội đồng Nhân dân 9 KBTQG Khu Bảo tồn Quốc gia 10 KHXH, NV Khoa học xã hội, nhân văn 11 LHS Lưu học sinh 12 NDCM Nhân dân cách mạng 13 Nxb Nhà xuất bản 14 PLT Phòng lưu trữ 15 Tr Trang 16 TTLT Trung tâm Lưu trữ 17 UBND Ủy ban Nhân dân 18 UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp quốc 19 VNĐ Đồng (tiền Việt Nam) 20 VQG Vườn Quốc gia 21 XNK Xuất nhập kh u vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, BẢNG Biểu đồ: Biểu đồ 2. Tổng sản ph m trên địa bàn (GRDP) tỉnh Quảng Bình (1990 - 2017) . Số lượng người xuất - nhập cảnh qua các cửa kh u (2011 - 2017) . Kim ngạch xuất nhập kh u hàng hóa qua Cửa kh u quốc tế Cha Lo - Nà Phàu (2011 - 2017) . Kim ngạch xuất nhập kh u hàng hóa qua Cửa kh u Cà Roòng - Noọng Ma (2011 - 2017) . Số lượng LHS tỉnh Khăm Muộn và các tỉnh khác của Lào tại Quảng Bình (2007 - 2017) . Số lượng đoàn công tác các cấp của tỉnh Quảng Bình và tỉnh Khăm Muộn (2011 - 2017) . Tổng hợp hoạt động tuần tra bảo vệ biên giới đất liền của bộ đội biên phòng tỉnh Quảng Bình (2011 - 2017). Thống kê các mặt hàng xuất nhập kh u chủ yếu từ Quảng Bình sang Khăm Muộn (2010 - 2017) . Số lượng lưu học sinh Lào học tập tại các cơ sở giáo dục đóng trên địa bàn tỉnh Quảng Bình (2015 - 2017) . Tổng hợp số hài cốt liệt sĩ được quy tập ở Khăm Muộn để đưa về Việt Nam an táng (1989 - 2017) . 114 Bảng trong Phụ lục [xem 12 bảng ở phần Phụ lục] 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Quan hệ giữa Lào và Việt Nam là mối quan hệ đặc biệt vốn có từ lâu đời, được nhân dân hai nước xây dựng qua nhiều thế hệ. Từ khi hai nước có một Đảng Cộng sản (ĐCS) chung là ĐCS Đông Dương và sau đó được kế thừa bởi ĐCS Việt Nam, Đảng Nhân dân cách mạng (NDCM) Lào thì mối quan hệ này được lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nhân dân hai nước dày công vun đắp, trở thành mối quan hệ hữu nghị, hợp tác đặc biệt, thể hiện tình đoàn kết mẫu mực, trong sáng, thủy chung và bền vững. Mối quan hệ hữu nghị và hợp tác đặc biệt Việt Nam - Lào là nhân tố hết sức quan trọng góp phần quyết định thắng lợi của cách mạng hai nước. Quan hệ giữa hai nước Lào và Việt Nam được các tỉnh có chung đường biên giới, trong đó có Khăm Muộn và Quảng Bình giữ gìn và phát huy trên tất cả các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội, trở thành một trong những nhiệm vụ trọng yếu trong chiến lược phát triển của địa phương mình. Khăm Muộn và Quảng Bình có đường biên giới chung là dãy Trường Sơn dài hơn 180 km, có sự gần gũi mật thiết và có nhiều điểm tương đồng về địa lý, lịch sử và văn hoá. Hai tỉnh cùng có vị trí địa - chính trị quan trọng trong lịch sử và hiện tại. Tỉnh Khăm Muộn và tỉnh Quảng Bình đều nằm ở vị trí hẹp nhất của miền Trung, giữa hai miền Nam - Bắc, nên có điều kiện mở rộng hợp tác trên nhiều phương diện. Với vị trí đó, trong quá trình lịch sử, nhân dân hai tỉnh có điều kiện gắn kết và giúp đỡ lẫn nhau trong việc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội. Đó là những điều kiện tốt để hai bên mở rộng quan hệ hợp tác một cách bền vững, lâu dài. Về lịch sử, quan hệ giữa tỉnh Khăm Muộn và tỉnh Quảng Bình được hình thành rất sớm, nằm trong dòng chảy chung của mối quan hệ giữa hai dân tộc, hai nước (Lào, Việt Nam). Trong suốt chiều dài lịch sử, cả hai dân tộc (Lào và Việt Nam) đều phải đương đầu với nhiều kẻ thù lớn mạnh như thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Tuy nhiên, với truyền thống đoàn kết, chung lưng đấu cật, nhân dân hai nước đã cùng vượt qua thử thách và giành được nhiều thắng lợi to lớn, dệt nên những trang sử vẻ vang trong cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm; góp phần vun đắp mối quan hệ hữu nghị, hợp tác đặc biệt, cùng nhau bảo vệ và phát triển đất nước. Trong thắng lợi đó, có sự đóng góp đáng kể của nhân dân tỉnh Khăm Muộn và tỉnh Quảng Bình. Thắng lợi của công cuộc kháng chiến chống Mỹ mở ra thời kỳ mới cho nhân dân Lào và Việt Nam nói chung, nhân dân tỉnh Khăm Muộn và tỉnh Quảng Bình nói riêng trong việc phát triển mối quan hệ hữu nghị và hợp tác toàn diện. Đây cũng là điều kiện để hai tỉnh giúp đỡ nhau, cùng nhau đ y mạnh sự nghiệp phát triển kinh tế - 2 xã hội và bảo vệ an ninh quốc phòng trong thời kỳ đổi mới.
