Bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em: Nguyên nhân và điều trị

Đánh giá hiệu quả phẫu thuật cắt xương dưới mấu chuyển điều trị hoại tử vô mạch chỏm xương đùi ở trẻ em tại Bệnh viện Nhi Trung ương.

• Trường học: Bệnh viện Nhi trung ương
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu vùng mấu chuyển và chấm xương đùi
• 1.2. Giải phẫu khớp hông

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em

Bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em, hay còn gọi là bệnh Perthes, là một trong những bệnh lý phổ biến nhất liên quan đến hoại tử xương ở trẻ em từ 2 đến 14 tuổi. Bệnh này được phát hiện lần đầu vào cuối thế kỷ 19, nhưng mãi đến năm 1910, các nghiên cứu đầu tiên về bệnh mới được công bố. Bệnh thường diễn biến âm thầm và có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

1.1. Nguyên nhân gây bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương

Nguyên nhân chính của bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, một số giả thuyết cho rằng bệnh có thể liên quan đến yếu tố di truyền, chấn thương, hoặc tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng xương. Nghiên cứu cho thấy, bệnh thường xuất hiện ở trẻ em trai nhiều hơn so với trẻ em gái.

1.2. Triệu chứng bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương

Triệu chứng của bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương thường không rõ ràng trong giai đoạn đầu. Trẻ có thể cảm thấy đau ở vùng hông, đi lại khó khăn, hoặc có dấu hiệu khập khiễng. Khi bệnh tiến triển, triệu chứng có thể trở nên nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng đến khả năng vận động của trẻ.

II. Vấn đề và thách thức trong chẩn đoán bệnh hoại tử vỏ mạch

Chẩn đoán bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em gặp nhiều khó khăn do triệu chứng không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc phát hiện sớm bệnh là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Các bác sĩ cần phải có kiến thức sâu rộng và kinh nghiệm trong việc nhận diện các dấu hiệu của bệnh.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện sớm bệnh

Nhiều bậc phụ huynh không nhận ra triệu chứng ban đầu của bệnh, dẫn đến việc chẩn đoán muộn. Điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sự phát triển của xương và khớp của trẻ.

2.2. Các phương pháp chẩn đoán hiện tại

Hiện nay, các phương pháp chẩn đoán bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương bao gồm chụp X-quang, MRI và siêu âm. Những phương pháp này giúp xác định tình trạng của xương và mức độ tổn thương, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

III. Phương pháp điều trị bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương hiệu quả

Điều trị bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em có thể bao gồm các phương pháp bảo tồn và phẫu thuật. Mục tiêu chính là giảm đau, phục hồi chức năng và ngăn ngừa biến chứng. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và độ tuổi của trẻ.

3.1. Phương pháp điều trị bảo tồn

Phương pháp điều trị bảo tồn bao gồm việc sử dụng thuốc giảm đau, vật lý trị liệu và các biện pháp hỗ trợ khác. Những biện pháp này giúp giảm triệu chứng và cải thiện khả năng vận động của trẻ mà không cần can thiệp phẫu thuật.

3.2. Phẫu thuật trong điều trị bệnh

Trong trường hợp bệnh nặng, phẫu thuật có thể là cần thiết để tái tạo lại cấu trúc xương và khớp. Các phương pháp phẫu thuật như cắt xương hoặc ghép xương có thể được áp dụng để cải thiện tình trạng của trẻ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bệnh

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát hiện và điều trị sớm bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương có thể cải thiện đáng kể kết quả điều trị. Các trung tâm y tế hiện nay đã áp dụng nhiều phương pháp điều trị tiên tiến, giúp trẻ phục hồi nhanh chóng và hiệu quả.

4.1. Kết quả điều trị tại các trung tâm y tế

Các nghiên cứu cho thấy, trẻ em được điều trị sớm có tỷ lệ hồi phục cao hơn và ít gặp biến chứng hơn. Việc áp dụng các phương pháp điều trị hiện đại đã mang lại nhiều kết quả tích cực.

4.2. Những nghiên cứu mới về bệnh

Nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng có thể có mối liên hệ giữa bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương và các yếu tố môi trường. Việc hiểu rõ hơn về nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp cải thiện các phương pháp điều trị và phòng ngừa.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về bệnh hoại tử vỏ mạch

Bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương ở trẻ em là một vấn đề y tế nghiêm trọng cần được quan tâm. Việc nâng cao nhận thức về bệnh và cải thiện các phương pháp chẩn đoán và điều trị là rất cần thiết. Tương lai của nghiên cứu về bệnh này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc điều trị và phòng ngừa.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức về bệnh hoại tử vỏ mạch chám xương sẽ giúp phụ huynh và bác sĩ phát hiện sớm bệnh, từ đó có biện pháp điều trị kịp thời.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc tìm hiểu sâu hơn về nguyên nhân gây bệnh và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn, nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ em mắc bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 §Æt vÊn ®Ò BÖnh ho¹i tö v« m¹ch chám x¬ng ®ïi lµ mét bÖnh phæ biÕn nhÊt trong c¸c lo¹i bÖnh ho¹i tö x¬ng v« m¹ch ë trÎ em tõ 2-14 tuæi khu tró ë ®Çu trªn cña x¬ng ®ïi. BÖnh nµy ®· ®îc nh¾c ®Õn tõ cuèi thÕ kû 19 nhng tíi n¨m 1910 míi ®îc m« t¶ ®Çu tiªn bëi Perthes, Legg vµ CalvÐ vµ sau nµy ®· ®îc rÊt nhiÒu c¸c t¸c gi¶ chøng minh vµ ¸p dông c¸c ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ trªn toµn thÕ giíi.[1] [2] [9] [10][11] BÖnh diÔn biÕn mét c¸ch tõ tõ kÝn ®¸o víi nh÷ng triÖu chøng l©m sµng ban ®Çu kh«ng ®iÓn h×nh nh lµ nh÷ng c¬n ®au tho¸ng qua ë vïng khíp h«ng hoÆc ®au kh«ng khu tró mµ lan táa xuèng gèi, c¼ng ch©n nªn thêng bá sãt hoÆc kh«ng chÈn ®o¸n ra ®Õn khi c¸c triÖu chøng l©m sµng râ: ®au thêng xuyªn, ng¾n chi, ®i tËp tÔnh, h¹n chÕ vËn ®éng th× bÖnh ®· ë giai ®o¹n muén chám x¬ng ®ïi ®· bÞ ho¹i tö nhiÒu, biÕn d¹ng, bÑp chám, b¸n sai khíp h«ng lóc nµy viÖc ®iÒu trÞ kÕt qu¶ thÊp kh¶ n¨ng håi phôc Ýt ®Ó l¹i di chøng nÆng nÒ vÒ gi¶i phÉu, chøc n¨ng cña khíp h¸ng ¶nh hëng tíi kh¶ n¨ng lao ®éng, sinh ho¹t vµ quan hÖ x· héi víi bÖnh nh©n. VÒ ®iÒu trÞ nÕu ph¸t hiÖn bÖnh trong giai ®o¹n ®Çu th× cã thÓ chØ cÇn can thiÖp b»ng c¸c biÖn ph¸p n»m nghØ trªn giêng, bã bét, dông cô chØnh h×nh còng ®¹t kÕt qu¶ tèt. Nhng khi chÈn ®o¸n bÖnh ë nh÷ng giai ®o¹n sau th× thêng ph¶i can thiÖp phÉu thuËt nh c¾t x¬ng díi mÊu chuyÓn, ®ôc 2 x¬ng chËu theo kiÓu Salter hoÆc Chieri…®Òu nh»m môc ®Ých ng¨n chÆn sù tiÕn triÓn cña bÖnh vµ ®iÒu trÞ c¸c di chøng biÕn d¹ng chám x¬ng ®ïi do bÖnh g©y nªn.

Trªn thÕ giíi víi viÖc ¸p dông nh÷ng tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµo trong chÈn ®o¸n nh chôp c¾t líp vi tÝnh, chôp céng hëng tõ, chôp m¹ch…®· hç trî cho viÖc chÈn ®o¸n sím ra bÖnh can thiÖp kÞp thêi lµm h¹n chÕ ®îc nhiÒu biÕn d¹ng do bÖnh g©y nªn. ë ViÖt Nam hiÖn nay bÖnh ho¹i tö v« m¹ch chám x¬ng ®ïi ®· ®îc biÕt ®Õn vµ ®iÒu trÞ ë rÊt nhiÒu trung t©m ChÊn th¬ng chØnh h×nh trong toµn quèc. Tuy nhiªn viÖc chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ trong giai ®Çu cßn Ýt do nh÷ng hiÓu biÕt vÒ bÖnh cßn h¹n chÕ, cha cã sù thèng nhÊt vÒ c¸c ph- ¬ng ph¸p ®iÒu trÞ do ®ã cã rÊt nhiÒu bÖnh nh©n kh«ng ®- îc chÈn ®o¸n hoÆc ®Õn kh¸m vµ ®iÒu trÞ khi ®· ë giai ®o¹n muén. ViÖc can thiÖp phÉu thuËt cho bÖnh nh©n ho¹i tö v« m¹ch chám x¬ng ®ïi ë trÎ em ®· ®îc tiÕn hµnh ë mét sè trung t©m vµ còng ®¹t ®îc mét sè kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh nhng cha cã mét t¸c gi¶ nµo b¸o c¸o kÕt qu¶ ®iÒu trÞ mét c¸ch cô thÓ.

ChÝnh v× vËy ®Ó ®¸nh gi¸ vµ rót kinh nghiÖm ®iÒu trÞ cho nh÷ng bÖnh nh©n ho¹i tö v« m¹ch chám x¬ng ®ïi trÎ em b»ng ph¬ng ph¸p phÉu thuËt c¾t x¬ng díi mÊu chuyÓn t¹i BÖnh viÖn Nhi trung ¬ng trong thêi gian tõ 2001 chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: 3 " §¸nh gi¸ kÕt qu¶ phÉu thuËt c¾t x¬ng díi mÊu chuyÓn ®iÒu trÞ bÖnh ho¹i tö v« m¹ch chám x¬ng ®ïi ë trÎ em t¹i bÖnh viÖn Nhi trung ¬ng " nh»m c¸c môc tiªu sau: - M« t¶ ®Æc ®iÓm l©m sµng vµ cËn l©m sµng cña bÖnh. - §¸nh gi¸ kÕt qu¶ phÉu thuËt c¾t x¬ng díi mÊu chuyÓn ®iÒu trÞ ho¹i tö v« m¹ch chám x¬ng ®ïi ë trÎ em. 4 Ch¬ng 1 Tæng quan 1. S¬ lîc gi¶i phÉu vïng cæ mÊu chuyÓn vµ chám x- ¬ng ®ïi 1.

Gi¶i phÉu vïng cæ mÊu chuyÓn vµ chám x¬ng ®ïi [3] X¬ng ®ïi lµ mét x¬ng to, dµi vµ nÆng nhÊt trong c¬ thÓ, nèi gi÷a x¬ng chËu vµ x¬ng c¼ng ch©n. §Çu trªn x¬ng ®ïi gåm cã: Chám x¬ng ®ïi, cæ x¬ng ®ïi, mÊu chuyÓn lín vµ mÊu chuyÓn bÐ. *Chám x¬ng ®ïi: Chám x¬ng ®ïi h×nh hai phÇn ba khèi cÇu híng lªn trªn, vµo trong vµ ra tríc, tiÕp khíp víi æ cèi x¬ng chËu. GÇn gi÷a chám cã hâm chám x¬ng ®ïi ®Ó d©y ch»ng chám ®ïi b¸m.

* Cæ x¬ng ®ïi: Cæ x¬ng ®ïi nèi gi÷a chám x¬ng ®ïi vµ hai mÊu chuyÓn cã h×nh èng dÑt tríc sau híng xuèng díi vµ ra ngoµi dµi kho¶ng 30-40mm gåm 2 mÆt, 2 bê, 2 ®Çu. +MÆt tríc: Ph¼ng cã bao khíp che phñ. +MÆt sau: Låi chiÒu th¼ng lâm bÒ ngang, chØ cã 2/3 ë phÝa trong lµ liªn quan víi bao khíp. +Bê trªn:Ng¾n,n»m ngang.

+§Çu trong: DÝnh vµo chám, cã nhiÒu lç m¹ch m¸u. 5 +§Çu ngoµi: To liªn quan víi c¸c mÊu chuyÓn ë phÝa tríc giíi h¹n lµ mét ®êng gê tõ mÊu chuyÓn lín ®Õn mÊu chuyÓn bÐ( §êng liªn mÊu) ë phÝa sau giíi h¹n lµ mét gê s¾c vµ râ rÖt h¬n (Mµo liªn mÊu). Bao khíp dÝnh vµo 2/3 ngoµi cña cæ khíp, kh«ng dÝnh vµo mµo. + Cæ khíp hîp víi th©n x¬ng ®ïi mét gãc cã sè ®o kho¶ng 130, gäi lµ gãc cæ th©n x¬ng ®ïi ( Gãc nghiªng) + Cæ khíp kh«ng ë cïng mÆt ph¼ng víi th©n x¬ng ®ïi, khi chiÕu trôc tiÕp lªn hai låi cÇu th× th©ý mét gãc nghiªng ra tríc cã sè ®o kho¶ng 15-20 gäi lµ gãc xiªn.

Vïng mÊu chuyÓn lín lµ vïng n»m gi÷a cæ vµ th©n x¬ng ®ïi, vµ chÝnh lµ ®Ønh cña gãc hîp bëi cæ vµ th©n x- ¬ng ®ïi. *MÊu chuyÓn lín: Gåm 2 mÆt vµ bèn bê: +MÆt: -MÆt trong phÇn lín dÝnh ngay vµo cæ, ë phÝa sau cã mét hè mµ ngãn tay Ên vµovõa gäi lµ hè ngãn tay. -MÆt ngoµi låi h×nh 4 c¹nh. ë trªn vµ ë díi gê cã 2 diÖn liªn quanvíi tói thanh m¹c cña c¬ m«ng nhì vµ c¬ m«ng lín.

+Bê -Bê trªn cã mét diÖn ®Ó c¬ th¸p b¸m. -Bê díi cã mµo ®Ó c¬ réng ngoµi b¸m. -Bê tríc cã gê ®Ó c¬ m«ng nhì b¸m. 6 -Bê sau liªn tiÕp víi mµo liªn mÊu sau cã c¬ vu«ng ®ïi b¸m.

*MÊu chuyÓn bÐ: Lµ nóm ë phÝa díi vµ sau cæ khíp. Tõ nóm ®ã cã 3 ®êng to¶ ra: +Mét ®êng ®i xuèng díi, gÆp ®êng r¸p ®Ó c¬ lîc b¸m. +Hai ®êng kh¸c ch¹y lªn, ®i vµo cæ khíp. MÊu chuyÓn bÐ lµ n¬i b¸m tËn cña c¬ th¾t lng chËu.

Gi¶i phÉu vïng cæ mÊu chuyÓn vµ chám x¬ng ®ïi [7] 1.2 Gi¶i phÉu khíp h«ng 7 Khíp h«ng lµ khíp chám lín nhÊt c¬ thÓ tiÕp nèi x¬ng ®ïi vµo chËu h«ng. Khíp h«ng ë gi÷a bÑn vµ m«ng, cã nhiÒu c¬ che phñ nªn khã phÉu thuËt. * MÆt khíp +Chám x¬ng ®ïi. +æ cèi: - Do ba phÇn cña x¬ng chËu t¹o thµnh: phÇn chËu, phÇn mu vµ phÇn ngåi - Lóc ph«i thai gi÷a ba phÇn cã sôn h×nh ch÷ Y.

PhÇn tiÕp khíp víi chám ®ïi gäi lµ mÆt nguyÖt,phÇn cßn l¹i lµ hè æ cèi chøa tæ chøc mì. - Quanh æ cèi x¬ng nh« lªn thµnh viÒn æ cèi, phÝa díi viÒn cã khuyÕt æ cèi. +Sôn viÒn æ cèi lµ mét vßng sôn sîi b¸m vµo viÒn æ cèi lµm s©u thªm æ cèi ®Ó «m lÊy chám ®ïi. PhÇn sôn viÒn v¾t ngang qua khuyÕt æ cèi gäi lµ d©y ch»ng ngang æ cèi *Ph¬ng tiÖn nèi khíp[3]: +Bao khíp - Bao khíp lµ mét bao sîi dµy, ch¾c, bäc quanh khíp vµ b¸m vµo VÒ phÝa x¬ng chËu b¸m vµo chu vi æ cèi vµ mÆt ngoµi sun viÒn æ cèi.

VÒ phÝa x¬ng ®ïi ë tríc b¸m vµo ®êng gian mÊu ,ë sau b¸m vµo 2/3 trong cæ x¬ng ®ïi ®Ó hë 1/3 ngoµi. -Mµng ho¹t dÞch cña bao khíp lµ mét mµng máng phñ mÆt trong mµng x¬ bao khíp gåm hai phÇn: 8 PhÇn chÝnh ®i tõ chç b¸m cña bao khíp ë quanh sôn viÒn æ cèi lãt mÆt trong bao khíp, råi quÆt lªn tíi chám x¬ng ®ïi ®Ó dÝnh vµo sôn bäc. PhÇn phô bäc quanh d©y ch»ng chám ®ïi ®Ó dÝnh vµo sôn bäc. Trong bao ho¹t dÞch chøa chÊt nhên gióp Ých cho khíp ho¹t ®éng dÔ dµng.

* D©y ch»ng Cã hai lo¹i: + C¸c d©y ch»ng ngoµi bao khíp do bao khíp dµy lªn t¹o thµnh gåm ba d©y ch»ng: -D©y ch»ng chËu ®ïi ®i tõ gai chËu tríc díi tíi ®êng gian mÊu -D©y ch»ng mu ®ïi:®Çu trªn b¸m vµo ngµnh lªn x¬ng mu,®Çu díi b¸m vµo hè tríc mÊu chuyÓn bÐ. -D©y ch»ng ngåi ®ïi: ë mÆt sau ®i tõ x¬ng ngåi tíi mÊu chuyÓn to. §ai vßng lµ nh÷ng sîi ë líp s©u cña d©y ch»ng ngåi ®ïi vßng quanh mÆt sau cæ x¬ng ®ïi nh mét thõng quÊn quanh cæ x¬ng ®ïi. + D©y ch»ng trong bao khíp: D©y ch»ng chám ®ïi ®i tõ hâm d©y ch»ng trßn ë chám x¬ng ®ïi vßng xuèng khuyÕt cèi chia lµm ba bã: -Bã mu b¸m vµo x¬ng mu.

-Bã ngåi b¸m vµo d©y ch»ng ngang. -Bã gi÷a b¸m vµo d©y ch»ng ngang. D©y ch»ng nµy cã t¸c dông buéc chám x¬ng ®ïi vµo æ cèi vµ mang m¹ch m¸u nu«i tíi chám x¬ng ®ïi. M¹ch m¸u [3][9][10][14] M¹ch m¸u nu«i dìng cæ vµ chám x¬ng ®ïi nghÌo nµn vµ cã Ýt vßng nèi theo Crock ®· m« t¶ th× chia lµm ba nhãm: +Vßng ®éng m¹ch ngoµi khíp ë nÒn cæ x¬ng ®ïi ®i lªn tõ ®éng m¹ch mò ®ïi trong vµ mò ®ïi ngoµi.

+C¸c nh¸nh lªn tõ th©n x¬ng xèp tõ nÒn cæ x¬ng ®ïi ®i lªn. +§éng m¹ch d©y ch»ng trßn( §éng m¹ch hâm chám ®ïi) lµ nh¸nh cña ®éng m¹ch bÞt.2 S¬ ®å cÊp m¸u cho chám x¬ng ®ïi [7] 1. CÊu tróc [3] * Vïng cæ vµ mÊu chuyÓn x¬ng ®ïi lµ x¬ng xèp ®îc t¨ng cêng bëi c¸c bÌ x¬ng cã t¸c dông chÞu lùc nÐn vµ Ðp theo 1 0 nguyªn lý cña Pouwell. C¸c bÌ x¬ng nµy lµ nhãm hÖ qu¹t,nhãm hÖ vßm vµ cùa x¬ng *Vïng chám 1.

§Æc ®iÓm sinh lý vµ chøc n¨ng [3]: *§éng t¸c Khíp h«ng cã nhiÒu ®éng t¸c réng r·i: - GÊp, duçi ®ïi theo trôc ngang ®i tõ chám tíi bê trªn mÊu chuyÓn to:120/0/20 - KhÐp vµ d¹ng theo trôc tríc sau: 60/0/50 - Xoay ra ngoµi, xoay vµo trong vµ xoay vßng 30/0/40 * Lùc t¸c dông lªn khíp h¸ng: ThÓ träng t¹o mét lùc t¶i trªn ®Çu x¬ng ®ïi biÓu thÞ b»ng c¸nh tay ®ßn träng. Ngêi ta tÝnh ®îc r»ng b×nh thêng c¸nh tay ®ßn gÊp 2,5 lÇn c¸nh tay ®ßn c¬ giang. Khi ®øng trªn mét ch©n nhãm c¬ d¹ng ph¶i t¹o ra mét lùc gÊp 2,5 lÇn träng lîng c¬ thÓ míi gi÷ ®îc x¬ng chËu kh«ng bÞ xÖ xuèng. Trong pha chèng ch©n, ®Çu x¬ng ®ïi chÞu lùc t¶i b»ng tæng lùc c¬ d¹ng vµ thÓ träng cã thÓ lªn ®Õn 3 lÇn träng l- îng c¬ thÓ.

Khi chuyÓn t thÕ ngåi sang ®øng, lªn cÇu thang hay ch¹y nh¶y…. lùc t¶i nµy cã thÓ gÊp nhiÒu lÇn träng lîng c¬ thÓ. Nguyªn nh©n vµ dÞch tÔ häc. DÞch tÔ häc 1 1 -BÖnh HTVMCX§ xuÊt hiÖn phæ biÕn ë nh÷ng trÎ 4-8 tuæi nhng cã mét sè trêng hîp xuÊt hiÖn tõ lóc 2 tuæi hoÆc muén h¬n 10 tuæi [2].