Chương 1: KHÁI QUÁT VE BẢO BAM TÍNH DÂN CHỦ TRONG XÂY DỰNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT 1. Khái niệm bảo dam tinh dan chủ trong xây dung văn bản quy phạm pháp luật 1. Định nghia Dân chủ được hiểu la một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của x4 hội căn cứ vảo việc khẳng định toản bô quyền lực thuộc về nhân dân, do nhân dân thực hiện hoặc thông qua người đại diện do nhân dân bâu ra, thừa nhận nguyên tắc bình dang, tự do va quyền con người 3 Theo Mác Lé-nin: “Dan cini la sản phẩm phan ảnh những tính chất của các mỗi quan hệ xã hôi, trình độ và yên cần phát triển của xã hội, Gace biệt là mỗi quan hệ, trình độ và yêu cầu phát triển Rinh tế" + Chế độ dân chủ ra đời đánh dâu bước tiền bô trong lịch sử phát triển của loài người, trước hết là trong đầu tranh giai cấp nhằm chống lại chế đô quân chủ mà thực chất của nó là mét người quyết định tat cA, là hình thức thống tri của một cả nhân Dân chủ đươc chia thành nhiêu loai khác nhau: dân chủ tư sản, đân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ nhân dân, đân chủ đại điện, dân chủ thuận tủy, dan chủ hinh thức, dân chủ giả hiệu. Ở Việt Nam hiện nay, Hiến pháp năm 2013 hay các văn bản quy phạm pháp luât khác cũng chưa xay dung được môt định nghĩa cụ thể dưới góc đô pháp lý vé dan chủ.
Tuy nhiên, về cơ bản có thé hiểu: Dân chủ la chế đô chính trị trong đó toàn bô quyền lực Nha nước thuộc về nhân dân, do dân thực hiện trực tiếp hoặc thông qua dai điện do dân bầu ra ` Nguyễn Hương, Dé chủ là gì? Bản chất cũa nển dân chit xã hột chit nghiia?, tdros:(fBaatvistaaa sai: uc-khac/äan- chuu--gi:893-94376-artic]s himldsdenme 943760 * Lễ Minh Quin, Quen điểm ciia các nha kinh đền chuinghia Mác - Lé-ninvé đấm chivas ngiÊa đốt với công cuộc đổi mới ở Việt Naulutos.hrrra tapchicongsmorg wniteb/guesttn-tieu- diemv/asset_publisher/s5L Toh Que Ke /contentiquan-diem-cw-cac aha kin. dien- dutenghia-mac-le-nin-ve- dan duv-ve-y-nghia-doi-voi-cong- ioc-dozmoro-viet-nam § Một trong những đặc trưng nỗi bật nhất của hình thức quản ly của chế độ dân chủ là thiết lập và duy trì nguyên tắc “thiéu số phuc từng đa số” và thừa nhận quyên tự do trong chính kiến và bình đẳng về giới tính, vé dan tộc, vê chính trị xã hội của công dân Qua đó, có thể thây tính dân chủ lả một trong những tiêu chỉ đánh giá tính chất “của dân, do dân, vi dân” trong tô chức hoạt động của Nha nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Nôi dung của nguyên tắc dân chủ trong việc xây dựng nha nước pháp quyền x4 hôi chủ nghĩa đòi hỏi dim bao sự tham gia của đông dao các tang lớp nhân dân trong cả nước, bao gồm cả các chuyên gia, các nha khoa học, các chủ thể thi hành pháp luật trong thực tiến v. vao quá trình xây dung, hoàn thiên hệ thông pháp luật, đặc biệt la việc thể hiện ý chí, nguyên vong của nhân dân trong hoạt động xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật. Van bản quy phạm pháp luật, bên cạnh văn ban hành chính và các loại văn bản cá biệt khác, đều phục vu cho việc điều hành bô máy quản lý Nha nước có thé hoạt động đúng hướng, đúng chức năng vả có hiệu qua.
Đôi với văn bản quy phạm pháp luật, can chú ý đặc điểm của nhóm văn bản nay là có chứa đựng quy tắc xử sự chung, có tính bắt buộc chung, đối tượng áp dụng không phải là một đôi tương hay nhóm đối tượng cu thé va chỉ một số chủ thé được Nhà nước trao thâm quyên mới có thé ban hảnh loại văn bản này. Luật Ban hanh văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 sửa đổi, bô sung 2020 có định nghĩa thé nao 1a văn bản quy phạm pháp luật, theo đó, van bản quy phạm pháp luật “ia văn bđn có chứa quy pham pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình he thi tục guy định trong Luật baa hành văn ban quy phạm pháp luật”. Trong do, “quy phạm pháp luật” được hiểu là quy tắc xử su chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dung lặp đi lặp lại nhiêu lần đối với cơ quan, tô chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhật định, do cơ quan Nha nước, cá nhân có thẩm quyên 9 quy định trong Luật ban hành văn ban quy pham pháp luật ban hành và được Nhà nước bao dam thực hiện. Tại Điêu 5 Luật Ban hảnh văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 sửa đổi, bd sung 2020 quy định về Các nguyên tắc xây dung ban hành văn ban quy phạm pháp luật có nêu: “1.
Bảo đâm tinh hợp hién, tinh hợp pháp và tính thống nhất của văn bản quy pham pháp luật trong hệ thông pháp luật. Tuân thủ ding thẩm quyền, hình thức, trinh te, thủ túc xây dung. ban hành văn bản guy phạm pháp luật. Bao ddim tính minh bach trong quy đình của văn bản quy phạm pháp luật.
4 Bảo déan tính khả thi, tiết kiêm, hiện qua. kịp thời, dé tiếp cân, dé thực hiện của văn bản ạy phạm pháp luật: bảo dain lồng ghép vẫn đề bình đẳng giới trong văn bản quy phạm pháp luật: bảo dam yêu cầu cái cách tim tuc hành chính. Bao dim yêu cẩu về quốc phòng an nỉnh bdo vệ môi trường. không làm cẩn trở việc thực hiện các điều ước quốc tế ma Công hòa xã hội cini nghia Viet Nam là thành viên.
Bảo đảm công khai, dân chủ trong việc tiếp nhân, phản hồi ý Kiến, kiến nghị của cá nhân, cơ quan, t6 chute trong quy trình xây dung ban hành văn ban guy phạm pháp luật. “ Có thể thây, bảo đảm tính dân chủ lả một trong những nguyên tắc xây dựng, ban hảnh văn bản quy pham pháp luật. Bản chất của hoạt đông bảo đảm tính dân chủ trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật chính là Nhà nước bảo dam cho nhân dân công khai trong việc tiếp nhận, phan hôi ý kiến, kiến nghị của cá nhân, cơ quan, t6 chức, được lam chủ trên tat cả các giai đoạn trong quy trình zây dựng văn bản pháp luật, bao gồm giai đoan lập dé nghị xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và giai đoạn soạn thao dự thao văn ban quy pham pháp luật. Đặc điểm Bao dam tinh dan chủ trong xây dung văn bản quy phạm pháp luật mang những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, là một trong những nội dung quan trong của nguyên tắc xây dung, ban hảnh văn bản quy pham pháp luật, do đó hoạt đông nảy có tính bắt buộc, ghi nhân va dé cao chủ quyền nhân dân.
Nội dung của văn bản quy pham pháp luật trước hết phải phù hop với các nguyên tắc cơ bản và tinh thân của Hiến pháp — là văn ban có giá trị pháp lý cao nhất. Tại Điều 28 Hiện pháp năm 2013 quy định: “1. Công đân có quyền tham gia quản I} nhà nước và xã hôi, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vẫn đề của cơ sở. địa phuong và cả nước; 2.
Mià nước tao điều kiên dé công dân tham gia quản If nhà nước và xấ hội; công khai, minh bach trong việc tiếp nhận, phản hộiAy kiến, kién nghi của công dan.“ Với quy định trên, quyền dân chủ của công nhân được Nha nước thừa nhận và bảo đâm thực hiện, công dân có quyên tham gia vảo quản lý Nhả nước, cụ thé là hoạt đông xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, do đó, các cơ quan tô chức có trách nhiệm bao dam những điều kiện tốt nhát dé nhân dan thực hiện quyền của mình. Thứ hai, bảo đâm tính dân chủ gắn liên mỗi con người vừa với tư cách cá nhân, vừa với tư cách la thảnh viên x4 hội. Quyền dan chủ của mỗi cá nhân có môi quan hệ mật thiết với lợi ích quốc gia, dân tộc vả công dong. Nha nước cảng tạo điều kiện cho nhân dân tham gia rộng rai và tích cực vào công việc xây dung pháp luật thì các quy định pháp luật càng dam bao day đủ và toàn điện hơn lợi ích, ý nguyện của ho.
Sự tham gia của nhân dan vào qua trình xây đựng pháp luật sẽ là điêu kiện để dam bảo su thực hiện pháp luật nghiêm minh va có hiệu quả sau nay. Nhân dan có thé tham gia xây dựng pháp luât bằng nhiêu hình thức khác nhau: trực tiếp hoc gián tiếp. Dé 11 dam bảo nguyên tắc nay thì nha nước phải không ngừng tăng cường tính dan chủ, các cơ quan nhà nước phải thực sự lắng nghe ý kiến của nhân dân, tạo điều kiên cho nhân dân tham gia đông dao và phải coi do 1a quyên, nghĩa vụ và trách nhiệm của minh Thứ ba, bao dam tinh dân chủ có môi quan hệ mật thiết, chặt chế với các nguyên tắc khác trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, nhằm bổ sung cho nhau dé hướng tới mục đích chung là bảo đảm vai trò, giá trị của pháp luật trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hôi Luật ban hành văn bản quy pham pháp luật quy định 6 nguyên tắc trong hoạt đông zây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Xem xét 1 văn bản quy phạm pháp luật hoàn chỉnh là xem xét xem văn ban đó có bảo đâm tính hợp hiển, tính hợp pháp va tính thông nhất; tuân thủ đúng thâm quyên, hình thức, trình tu, thủ tục xây dung, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bao dam tính minh bach trong quy định của văn ban quy phạm pháp luật, bao dam tính khả thi; bao dim van dé bình đẳng giới ; bảo đảm yêu câu cải cách thủ tục hành chính; bao dam yêu cầu vẻ quốc phòng, an minh, bảo vệ môi trường, va bao dam công khai, dân chủ trong việc tiếp nhận, phản hỏi ý kiến, kiến nghị của cá nhân, cơ quan, tô chức trong quy trình xây dung, ban hành văn bản quy phạm pháp luật hay không, Du là nguyên tắc nao cũng góp phần tạo nên một văn bản quy phạm pháp luật phủ hợp với thực tiễn phát triển của xã hôi, do đó việc can phải bao dam đủ 6 nguyên tắc theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 sửa đổi, bd sung 2020 quy định khi tiền hanh xây dung một văn bản quy phạm pháp luật la yêu cau đối với các chủ thể tham gia vao quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật 12 1.