Chương 1: Cơ sở lý luận vả pháp ly về nguyên tắc áp dụng pháp luật Chương 2: Thực tiễn thực hiện nguyên tắc áp dụng pháp luật và giải pháp hoàn thiên CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VẺ NGUYÊN TẮC ÁP DỤNG PHÁP LUẬT 1. Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc áp dụng pháp luật 1. Khải niệm áp đụng pháp luật Pháp luật sau khi được ban hành vả có hiệu lực phải được các chủ thể thực hiện một cách nghiêm chỉnh. Trong khoa học pháp ly, áp dung pháp luật được coi là một trong các hình thức thực hiện pháp luật, do vậy, trước khi tim hiểu khái niệm áp dụng pháp luật, tác giả sẽ phân tích về khái niệm thực hiện pháp luật.
Trong thực tế cuộc sông ngày nay, thực hiện pháp luật la hoạt động không thể thiếu va là hoạt đông cực kỳ quan trong vì nó có vai trò hiện thực hoá các quy định của pháp luật, biển các quy định trong văn bản pháp luật thanh cách xử sự thực tế hợp pháp của các chủ thể khi tham gia vào những quan hệ pháp luật cụ thể. Thông qua hoạt động thực hiện pháp luật, mục đích của Nha nước khi ban hành pháp luật được hiện thực hoa, nhờ do Nhà nước có thé điều hanh va thiết lập trật tự xã hôi, quan li va giữ gìn trật tự xã hội trong những lĩnh vực nhất định Giáo trình Lý luận nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội đã định nghĩa “Thue hiện pháp luật là hành vi thực lễ, hop pháp, có mục dich của các chủ thé được hình thành trong qua trình hiện thực hod các quy đinh của pháp luật". Theo từ điển Black's Lav, từ "áp dung” (apply) có thé được hiểu theo nghia đưa vào sử dung với một vụ việc của một chủ thể riêng biệt (áp dụng pháp luật trong thực té)?. Trong tiếng Việt, từ “áp dung” có thé được hiểu là “Dem đìng trong thực té điều đã nhận tiuức duoc”? Từ các cách hiểu về từ “áp dung” trong hai từ điển trên, có thé hiểu một cách chung nhất rằng áp ` Giáo trình Li hận cung về nha nước và pháp hiật, Nxb.
Twpháp 2022,tr401 2 Black's Lew Dictionary, Seventh Edition, Brym A. Gamer, Editor in chief, West group, ST. 96 ` Viên ngôn ngữ học, Từ điển tiếng Vide sd m: 9. 8 dụng pháp luật là đem pháp luật ra dụng trong thực tế.
Nêu hiểu theo cách nay thi áp dụng pháp luật có thé dùng dé chi tat cả các hình thức thực hiên pháp luật mà không phải la một hình thức thực hiện pháp luật cụ thể Khi bản về áp dụng pháp luật, hiện có nhiêu quan điểm khác nhau về van đê nay. Theo từ điển thuật ngữ lý luận nhà nước va pháp luật thi áp dung pháp luật được hiểu la: “Mộ? trong những hình thức tực hiện pháp luật ia hoạt động mang tính té chức quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thâm quyển, nhà chite trách hoặc tô chức xã hội được Nhà nước trao quyền. nhằm cá biệt hod quy phạm pháp iuật vào các trường hợp cu thể, đối với cá nhân, tổ chức cụ thê “4 Trong giáo trình Lý luận về nhả nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội định nghĩa “áp dung pháp iuật là hoạt đông do các chủ thé có thầm quyền tiên hành nhằm cả biệt hod quy phạm pháp luật thành quyền, nghia vu, trách nhiệm cu thé, đối với các cả nhân, tô chức trong các trường hợp cụ thể "Š. Các quan điểm trên déu cho rằng, ap dụng pháp luật là một trong bổn hình thức của thực hiện pháp luật.
Do là một hình thức nhà nước thông qua các cơ quan nha nước hoặc cán bộ, công chức có thẩm quyền to chức cho các chủ thể thực hiện những quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào những quy định của pháp luật dé quyết định làm phát sinh, thay đổi, châm đứt những quan hé pháp luật cu thé. Trên cơ sở tìm hiểu định nghĩa về áp dụng pháp luật, tác gia đồng ý áp dung pháp luật là một trong các hình thức thực hiện pháp luật co sự can thiệp của Nha nước. Song tac giã cho rang có thé dién đạt định nghĩa áp dụng pháp luật cụ thé hon theo hướng dé cập đến tat cA các đặc điểm của nó như sau: Áp đụng pháp luật là hoạt động thực hiện pháp luật mang tính tô chức quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhà chức * Thái Vinh Thắng (2008), Từ điền thuật ngữ ty hận nha rước vi pháp Mật, 15. * Giáo trinh Lý hiận cưng về nhà rước và pháp lật (2022), Trường Đại học Luật Hi Nội,tr 407 9 trách hoặc tô chức xã hội được Nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hóa gy phạm pháp iuật thành quyền.
nghia vụ, trách nhiệm cu thé, đỗi với các ca nhân, tô chức trong các trường hợp cu thé Từ định nghĩa về áp dụng pháp luật như trên, nhận thầy, áp dung pháp luật có các đặc điểm sau: Thứ nhất. áp dung pháp luật ia hoạt động mang tinh quyền lực nhà nước. Hoạt động ap dung pháp luật chỉ do các cơ quan nha nước, tô chức hoặc cá nhân có thâm quyên theo quy định của pháp luật tiên hành và mỗi chủ thé đó chỉ có thé ap dung pháp luật trong một phạm vi nhất định theo quy định của pháp luật. Vi đụ: Ở nước ta chỉ có Ủy ban nhân dan mới có thé xem xét để cấp Giây chứng nhận kết hôn cho một cặp nam nữ ở địa phương khi họ yêu cầu hay chỉ có Tòa án nhân dan mới có thé áp dụng pháp luật trong xét xử dé định tôi và định hình phat cho người phạm tội.
Bên canh đó, khi áp dụng pháp luật, trên cơ sử các quy định của pháp luật, các chủ thé có thâm quyền áp dụng có thé ban hanh những mệnh lệnh, quyết định có giá trị bat buộc phải tôn trong hoặc thực hiện đôi với đôi tượng áp dung Các mệnh lệnh, quyết định nay chủ yêu thể hiện ý chí đơn phương của chủ thé có thâm quyên áp dung ma không phụ thuộc vào ý chí của đôi tượng áp dụng. Các mệnh lệnh, quyết định áp dung pháp luật của các cơ quan, tô chức nha nước sé được nha nước bảo dam thực hiện bằng nhiêu biện pháp, trong đó có cả biên pháp cưỡng ché nhà nước. Thứ hai, áp dung pháp luật được tiễn hành theo trình tực tini tuc do pháp luật quy định. Ap dụng pháp luật 1a hoạt đông có tính tô chức rat cao vì nó vừa là hình thức thực hiện pháp luật vừa là hình thức chủ thể có thâm quyển tô chức cho các chủ thé khác thực hiện các quy định của pháp luật, do vậy, hoạt động này phải được tiến hanh theo những điều kiện, trình tư, thủ tục rất chặt chế do pháp luật quy định Ví dụ: Hoạt động xem xét dé cap Giấy chứng nhân quyên sử dung đất cho người sử dung dat của Uy ban nhân dân 10 vừa là hình thức thực hiện pháp luật của Ủy ban nhân dân, vừa là hình thức Uy ban nhân dân tô chức cho người sử dung dat thực hiện pháp luật, do vay, hoạt động này phãi được tiền hành theo đúng trình tự, thủ tục do Luật Dat dai quy định.
Thứ ba, áp dụng pháp luật là hoạt động ca biệt hoá quy phạm pháp Iuật đối với từng trường hop cụ thé. Đôi với mỗi trường hợp cụ thé cần phải áp dung pháp luật đúng, chính xác, cu thé để dam bao tính công bằng cho x4 hội. Khi áp dụng pháp luật, chủ thé có thâm quyên căn cử vảo quy phạm pháp luật, đưa ra cách xử sự cụ thé đối với chủ thé được (bi) áp dung pháp luật, xác định cho họ được lam gì, không được lam gì, phải làm gì, lâm như thé nao. một cách rất cụ thé.
Vi dụ: Hoạt động áp dụng pháp luật của Cảnh sát giao thông khi xử lý một người vi phạm pháp luật giao thông cụ thể là sự cá biệt hóa các quy định về xử ly vi phạm pháp luật trong lĩnh vực giao thông vào trường hợp cụ thể của người vi phạm đó Thử tee áp dụng pháp luật là hoạt đông có tỉnh sáng tao. Nhân thay, các vụ việc cu thé xảy ra trong cuôc sông rat đa dạng và phức tạp, trong khi đó pháp luật thường không mô tả ti mi từng tình tiết của sự việc, ngược lại thường chỉ dự liêu những điều kiện, hoản cảnh có tinh chất phô biến, điển hình. Do vậy, muốn đưa ra được mét quyết định “thâu tinh, dat ly” đòi höi chủ thé có tham quyên phải có ý thức pháp luât cao, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú, đồng thời phải linh hoạt, sáng tao để giải quyết các vụ việc xây ra trong thực tế một cách đúng dan. Khải niệm và ý nghia của nguyên tắc áp dụng pháp luật Theo Điều 2 Luật Ban hanh văn bản quy pham pháp luật năm 2015 (sửa đổi, bỗ sung năm 2020) định nghĩa văn bản quy pham pháp luật là “văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẫm quyền, hình thức, trinh tự, tìm tục quy định trong Luật này.
Văn ban có chứa quay pham pháp luật nhưng được ban hành không đúng thẩm quyền. hình thức, trình te li tìm tục quy định trong Luật này thì Không phải là văn bản quy phạm pháp Có thể thây, áp dụng pháp luật là một quá trình phức tạp, trải qua nhiều bước khác nhau, bắt dau từ việc phân tích, đánh giá sự việc xây ra trên thực tế, lựa chọn văn bản quy phạm pháp luật áp dụng đến việc ra văn bản áp dụng và tô chức thực hiện văn bản áp dung đã ban hành. Trong đó, việc lựa chon quy phạm pháp luật phù hợp đôi với trường hop can áp dung là bước rat quan trọng trong quá trình áp dụng pháp luật. Một trong những yêu câu của việc lựa chọn quy phạm pháp luật đó là: xac định quy phạm được lựa chọn là quy phạm đang có hiệu lực và không mâu thuẫn với các dao luật và VBQPPL khác.
Nguyên tắc áp dung pháp luật là những nguyên tắc cơ ban do luật định. dựa vào đó các cơ quan nhà nước, tô chức hoặc cá nhân có thâm quyên vận dụng những văn bản pháp luật, tập quán pháp luật thích hợp nhằm giải quyết công việc thuộc thấm quyên. Về nguyên tắc áp dụng pháp dung theo quy định của Luật Ban hành van bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đối, bô sung năm 2020) được quy định cụ thể tại Điều 156 như sau: “1 Văn bản quy phạm pháp lật được áp dụng từ thời điểm bắt đầu có hiệu lực.