mở đầu (7 trang), kết luận (4 trang). Phần nội dung của đề tài gồm ba chƣơng. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát hội họa Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 về đề tài chiến tranh cách mạng (45 trang). Biểu hiện của yếu tố lãng mạn trong tác phẩm hội họa Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 về đề tài chiến tranh cách mạng (55 trang).
Đặc điểm và giá trị nghệ thuật của các tác phẩm hội họa Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 về đề tài chiến tranh cách mạng có yếu tố lãng mạn (44 trang). Ngoài ra đề tài còn có: Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến đề tài luận án (1 trang), Tài liệu tham khảo (12 trang) và Phụ lục (48 trang). luan an 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT HỘI HỌA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945 - 1975 VỀ ĐỀ TÀI CHIẾN TRANH CÁCH MẠNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Lịch sử Mỹ thuật Việt Nam hiện đại, luôn tự hào về một kho tàng phong phú các tác phẩm hội họa, đặc biệt những tác phẩm phản ánh đề tài CTCM giai đoạn 1945 - 1975.
Những tác phẩm này là minh chứng lịch sử hào hùng trong thời kỳ CTCM và nền mỹ thuật Việt Nam. Hầu hết các tác phẩm hội họa phản ánh CTCM giai đoạn này YTLM đƣợc biểu hiện đậm nét và cô đọng ở cả nội dung và hình thức nghệ thuật, nó là sự kết tinh của nền mỹ thuật Đông - Tây, phƣơng pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa và tâm lý, văn hóa, nghệ thuật truyền thống của ngƣời Việt. Giai đoạn 1945 - 1975, những tác phẩm hội họa đƣợc trƣng bày đã có không ít lời khen ngợi ở cả trong và ngoài nƣớc. Nền nghệ thuật chân chính, nằm trong chính trị, ca ngợi Đảng, cách mạng, nêu cao tinh thần chiến đấu kiên cƣờng của dân tộc.
Giai đoạn này đánh dấu sự thay đổi quan điểm sáng tác của các họa sĩ, họ đã bắt nhịp cùng cuộc chiến tranh của đất nƣớc, tạo nên lịch sử chói lọi cho nền hội họa Việt Nam hiện đại. Qua tác phẩm cho thấy, hội họa về đề tài CTCM Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 không phản ánh trực diện cuộc chiến, mà các họa sĩ tiếp cận ở góc nhìn tế nhị, nhẹ nhàng, lãng mạn, tạo nên ý tứ sâu xa cho tác phẩm. Lịch sử nghiên cứu vấn đề đã chỉ ra, năm 1968, tác giả Peter Weiss là họa sĩ, nhà văn, nhà soạn kịch ngƣời Đức xuất bản cuốn Ghi chép về đời sống văn hóa ở nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Nxb Suhrkamp - Tây Đức, là tài liệu đầu tiên nhận xét tinh thần lãng mạn trong tác phẩm hội họa Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 về đề tài CTCM qua màu sắc nghệ thuật. Sau này, ngày càng có nhiều công trình đánh giá về YTLM nhƣ khẳng định giá trị nghệ thuật của YTLM trong tác phẩm hội họa phản ánh đề tài CTCM Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975, cùng với nhận định, đánh giá tinh thần lạc quan, lãng mạn cách mạng trong tác phẩm.
Đây là nguồn tƣ liệu cần thiết khi nhìn nhận chân thực nền Mỹ thuật Việt Nam giai đoạn này, giúp NCS có định hƣớng đúng cho đề tài luận án. luan an 9 Các công trình nghiên cứu mỹ thuật Việt Nam hiện đại nói chung và YTLM trong hội họa Việt Nam về đề tài CTCM nói riêng, đã có một số nghiên cứu tìm hiểu về lĩnh vực này, nhƣng chủ yếu mới chỉ ở bƣớc mô tả, đánh giá đơn lẻ mà chƣa trở thành công trình nghiên cứu chuyên biệt. Có thể chia thành hai nhóm sau. Nhóm tài liệu tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử và nhân tố hình thành yếu tố lãng mạn Đây là nguồn tham khảo cần thiết, làm cơ sở nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích những nhân tố hình thành YTLM trong tác phẩm hội họa về đề tài CTCM giai đoạn 1945 - 1975.
Cung cấp thông tin, luận điểm đến lãng mạn, xu hƣớng lãng mạn, kiểu sáng tác lãng mạn, những thành quả kiến thức nhất định, từ đó đƣa ra đánh giá khoa học, khách quan và tổng thể. Tài liệu giới thiệu khái quát về nghệ thuật tạo hình Việt Nam qua cuộc triển lãm 12 nƣớc xã hội chủ nghĩa ở Matxcơva vào tháng 12 năm 1958. Nội dung sách ca ngợi tinh thần chiến đấu của quân và dân Việt Nam đƣợc thể hiện trong tác phẩm: “Nền nghệ thuật mạnh vì nó trung thực, có tƣ tƣởng cao, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp của nhân dân lao động và đƣợc quảng đại quần chúng ủng hộ, nền nghệ thuật đó góp phần quý giá, rực rỡ bản sắc dân tộc vào kho tàng hiện thực xã hội chủ nghĩa”, [163, tr.10], ngoài ra tài liệu giới thiệu nghệ thuật tạo hình Việt Nam bằng hình ảnh, đặc biệt có những tác phẩm trong tài liệu mà ở Bảo tàng trong nƣớc không có. Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô, Viện Triết học, Viện Lịch sử nghệ thuật (1961) xuất bản cuốn Nguyên lý Mỹ học Mác - Lênin - Tính nhân dân, tính giai cấp và tính Đảng trong nghệ thuật [147], tài liệu viết: Trong sự nghiệp phát triển làm giàu thêm nền văn hóa tinh thần của xã hội chủ nghĩa, văn học nghệ thuật giữ một vai trò quan trọng.
Văn học nghệ thuật đang tích cực góp phần vào việc hình thành con ngƣời của xã hội cộng sản chủ nghĩa. Không có nhiệm vụ nào vinh quang và cao cả hơn nhiệm vụ đang đặt ra trƣớc nền nghệ thuật của chúng ta - khắc ghi luan an 10 chiến công anh hùng của nhân dân một nƣớc đang xây dựng chủ nghĩa cộng sản [147, tr. Nhƣ vậy, song song với lực lƣợng vũ trang, những ngƣời trực tiếp chiến đấu trên khắp chiến trƣờng thì văn nghệ sĩ cũng đóng một vai trò quan trọng, họ dùng sức mạnh chiến đấu bằng ngòi bút, tƣ duy sáng tạo, bằng kiến thức đã đƣợc học để thể hiện tác phẩm, nhằm giáo dục chủ trƣơng cộng sản cho những ngƣời lính trên mọi mặt trận và ngƣời lao động, các tác phẩm nghệ thuật tuyên truyền, ca ngợi đạo đức cộng sản, phát triển nền văn hóa của nhiều dân tộc góp phần xây dựng Chủ nghĩa xã hội vững mạnh về mọi mặt. Cuốn Mỹ học tập 2B của G.
Toàn bộ sách viết về hình thức của nghệ thuật lãng mạn, là nguồn tài liệu bổ ích khi tìm hiểu sâu sắc về chủ nghĩa Lãng mạn trong quá trình phân tích nội dung và hình thức biểu hiện của nghệ thuật lãng mạn “Nghệ thuật lãng mạn phải biểu hiện không chỉ những cái nội dung bên trong mà cả những mặt sâu kín nhất của tâm hồn” [54, tr. Nhƣ vậy, hình thức diễn đạt của chủ nghĩa lãng mạn phải đƣợc cụ thể hóa thành hình tƣợng nghệ thuật, nó phản ánh ý tƣởng và nội dung sâu kín của tác phẩm. Đây là công trình lý luận khoa học nghiên cứu về hình thức và nội dung biểu hiện của chủ nghĩa lãng mạn, đƣa ra nguyên nhân, cách thức thể hiện tác phẩm, củng cố chắc chắn cơ sở lý luận, phƣơng pháp luận cho đề tài luận án. Năm 1979 Viện Mỹ thuật - Trƣờng Đại học Mỹ thuật Việt Nam dịch cuốn Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa và các truyền thống nghệ thuật của Vraum Noi.
Trong tài liệu viết, trƣớc khi có nền nghệ thuật Hiện thực xã hội chủ nghĩa, ở Nga đã xuất hiện Chủ nghĩa hiện thực vào thế kỷ XIX, về bản chất Chủ nghĩa hiện thực ở Nga là sự vƣợt qua những nguyên mẫu lý tƣởng hóa của Chủ nghĩa cổ điển và ý tƣợng trƣng của Chủ nghĩa lãng mạn. Nghĩa là Chủ nghĩa hiện thực ở Nga là sự kết hợp và phát triển của Chủ nghĩa cổ điển và lãng mạn vì vậy trong tác phẩm có nhiều tính thơ. Nền nghệ thuật Hiện thực xã hội chủ nghĩa là nguồn cách tân của các họa sĩ Hiện thực trƣớc sự biến chuyển xã hội vĩ đại xảy ra trong thế giới hiện tại, nảy sinh tƣ tƣởng mới đòi hỏi phải có những hình thức thể hiện mới tƣơng ứng với nội dung sâu sắc của nền nghệ thuật này. Họ là ngƣời đồng cảm với nhân dân, luan an 11 thể hiện trên nghệ thuật những chí hƣớng tình cảm của những ngƣời cùng thời.
Các họa sĩ Hiện thực xã hội chủ nghĩa vừa là ngƣời họa sĩ vừa là chiến sĩ đấu tranh cho lý tƣởng cộng sản, giúp đỡ nhân dân nhận thức chân lý, mục đích, ý nghĩa của cuộc sống, bằng sự sáng tạo chân thành của mình cổ vũ hàng triệu ngƣời đứng lên đấu tranh cho chủ nghĩa Cộng sản. Đó là một nền nghệ thuật thấm nhuần lý tƣởng công dân cao cả, niềm tin trong sáng về tình yêu đối với con ngƣời. Hội họa Hiện thực xã hội chủ nghĩa ở Nga đƣợc tài liệu phân tích chứng minh về nguồn gốc hình thành từ chủ nghĩa hiện thực và lý tƣởng của chủ nghĩa lãng mạn, mục đích đấu tranh cho lý tƣởng cộng sản bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Nhân kỷ niệm lần thứ 15 năm thành lập Viện Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (1966 - 1981), tác giả Vƣơng Nhƣ Chiêm biên tập cuốn kỷ yếu Viện Bảo tàng Mỹ thuật, (1983).
Sách tập hợp những bài viết giới thiệu về bảo tàng trong 15 năm, trong đó có bài viết “Lịch sử mỹ thuật cận đại Việt Nam qua các tác phẩm trƣng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật” của tác giả Nguyễn Hải Yến, giới thiệu những tác phẩm hội họa trƣớc Cách mạng tháng 8, tác giả nhận xét: Giai đoạn 1930 - 1945 là giai đoạn phát triển cao nhất trong lịch sử mỹ thuật cận đại. Hai xu hƣớng sáng tác hiện thực và lãng mạn đã đƣợc các họa sĩ, phần lớn là sinh viên của trƣờng Mỹ thuật Đông Dƣơng thể hiện bằng nhiều chất liệu khác nhau và đã có những thành công đáng kể” [18, tr. 28] Bài viết nhắc đến xu hƣớng lãng mạn đƣợc các họa sĩ thể hiện trên tác phẩm, để bộc lộ rung cảm của trái tim trƣớc sự quyến rũ của cái đẹp, đây là luận điểm cần thiết khi phân tích sự chuyển biến của YTLM trong hội họa trƣớc năm 1945 vào những tác phẩm ở thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Mĩ. Cuốn Việt Nam ở thế kỷ XX Nghệ thuật tạo hình và nghe nhìn từ 1925 đến nay, (1998), Hội đồng biên tập Bertrand De Hartingh, Michèle Lachowshy, Joel Benzakin, Ngô Phƣơng Lan, Lƣu Yên.