Luận văn thạc sĩ quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật chùa tứ kỳ ở phường hoàng liệt quận hoàng mai thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật chùa tứ kỳ ở phường hoàng liệt quận hoàng mai thành phố hà nội, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phạm Việt Hùng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Huệ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Quản Lý Văn Hóa
• Đề tài: Quản Lý Di Tích Kiến Trúc Nghệ Thuật Chùa Tứ Kỳ Tại Hoàng Mai, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Di Tích Chùa Tứ Kỳ Hoàng Mai

Quận Hoàng Mai, Hà Nội, là vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa. Nơi đây sở hữu nhiều di tích lịch sử văn hóa có giá trị, trong đó có Chùa Tứ Kỳ. Chùa Tứ Kỳ, tên chữ là Linh Tiên Tự, là một ngôi chùa cổ nằm ở phường Hoàng Liệt. Chùa đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng địa phương. Chùa Tứ Kỳ đã được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1995. Công tác quản lý di tích đã đạt được nhiều thành tựu, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần giải quyết. Việc quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích Chùa Tứ Kỳ là hết sức cần thiết. Điều này nhằm đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh ngày càng cao của cộng đồng và phật tử. Luận văn này tập trung nghiên cứu về công tác quản lý di tích Chùa Tứ Kỳ.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Lịch Sử Hình Thành Chùa Tứ Kỳ

Chùa Tứ Kỳ nằm ở phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Xưa kia, Tứ Kỳ là một làng Việt cổ phía Nam Thăng Long. Vùng đất này có lịch sử hình thành và phát triển sớm. Đây là vùng đất hiểm yếu, án ngữ đường thủy phía Nam kinh đô. Mảnh đất này đã chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của dân tộc. Địa lý, lịch sử và môi trường xã hội đã tác động mạnh mẽ đến di tích lịch sử văn hóa của làng Tứ Kỳ, trong đó có ngôi chùa.

1.2. Giá Trị Văn Hóa và Kiến Trúc Nghệ Thuật Chùa Tứ Kỳ

Chùa Tứ Kỳ có vai trò quan trọng, là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng. Chùa lưu giữ nét kiến trúc độc đáo. Năm 1995, chùa được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Từ khi được công nhận, công tác quản lý di tích đã được quan tâm và đạt được thành tựu. Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn, vướng mắc, hạn chế cần giải quyết.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Di Tích Chùa Tứ Kỳ Hiện Nay

Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, công tác quản lý di tích Chùa Tứ Kỳ vẫn còn nhiều thách thức. Tình trạng xuống cấp của di tích, lấn chiếm đất đai, và khoanh vùng bảo vệ di tích chưa được thực hiện triệt để. Cá biệt, đã xảy ra tình trạng mất cắp cổ vật, di vật, gây bức xúc trong dư luận. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về di tích đến cộng đồng còn hạn chế. Nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích còn thiếu. Sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và ban quản lý di tích chưa thực sự hiệu quả. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này.

2.1. Thực Trạng Xuống Cấp và Lấn Chiếm Đất Đai Di Tích

Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng xuống cấp của một số hạng mục công trình trong di tích Chùa Tứ Kỳ. Bên cạnh đó, tình trạng lấn chiếm đất đai xung quanh di tích vẫn còn diễn ra, ảnh hưởng đến không gian cảnh quan và sự tôn nghiêm của di tích. Việc xử lý các trường hợp vi phạm còn chậm trễ và chưa triệt để.

2.2. Vấn Đề An Ninh và Bảo Vệ Cổ Vật Di Vật

Tình trạng mất cắp cổ vật, di vật tại một số di tích trên địa bàn đã gây bức xúc trong dư luận. Công tác bảo vệ an ninh, phòng chống cháy nổ tại Chùa Tứ Kỳ cần được tăng cường. Cần có biện pháp kiểm kê, bảo quản và trưng bày cổ vật, di vật một cách khoa học và an toàn.

2.3. Hạn Chế Trong Tuyên Truyền và Nâng Cao Nhận Thức

Công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về di tích đến cộng đồng còn chưa thực hiện đầy đủ, và chưa đạt hiệu quả như mong đợi. Cần đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của di sản văn hóa và trách nhiệm bảo vệ di tích.

III. Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Di Tích Chùa Tứ Kỳ Hoàng Mai

Để nâng cao hiệu quả quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật Chùa Tứ Kỳ, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về di sản văn hóa trong cộng đồng. Đẩy mạnh công tác bảo tồn, tu bổ và phục hồi di tích. Huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý di tích. Phát huy vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

3.1. Tăng Cường Tuyên Truyền Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị của di sản văn hóa, đặc biệt là Chùa Tứ Kỳ, đến các tầng lớp nhân dân. Sử dụng nhiều hình thức tuyên truyền khác nhau như: tổ chức các buổi nói chuyện, chiếu phim, triển lãm, phát tờ rơi, đăng tải thông tin trên các phương tiện truyền thông. Xây dựng các chương trình giáo dục về di sản văn hóa trong trường học.

3.2. Đẩy Mạnh Công Tác Bảo Tồn Tu Bổ và Phục Hồi Di Tích

Thực hiện công tác bảo tồn, tu bổ và phục hồi di tích Chùa Tứ Kỳ theo đúng quy trình và quy định của pháp luật. Ưu tiên sử dụng các vật liệu truyền thống và kỹ thuật thủ công trong quá trình tu bổ. Chú trọng bảo tồn các yếu tố gốc cấu thành di tích. Xây dựng kế hoạch bảo trì, bảo dưỡng di tích định kỳ.

3.3. Huy Động Nguồn Lực Xã Hội Tham Gia Bảo Tồn Di Tích

Khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tham gia đóng góp vào công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Chùa Tứ Kỳ. Xây dựng cơ chế tài chính minh bạch và hiệu quả để quản lý và sử dụng các nguồn lực xã hội. Tổ chức các hoạt động gây quỹ để hỗ trợ công tác bảo tồn di tích.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Di Tích Chùa Tứ Kỳ

Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả sẽ mang lại những kết quả tích cực cho di tích Chùa Tứ Kỳ. Di tích sẽ được bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững. Thu hút khách du lịch, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng. Góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của dân tộc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, ban quản lý di tích và cộng đồng để đạt được những kết quả tốt nhất.

4.1. Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Tâm Linh

Việc quản lý di tích hiệu quả giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa tâm linh của Chùa Tứ Kỳ. Tạo điều kiện cho người dân và du khách đến tham quan, chiêm bái và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa của di tích. Tổ chức các lễ hội truyền thống và các hoạt động văn hóa tâm linh tại di tích.

4.2. Phát Triển Du Lịch Tâm Linh Bền Vững

Chùa Tứ Kỳ có tiềm năng lớn để phát triển du lịch tâm linh. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch hấp dẫn, gắn liền với lịch sử, văn hóa và kiến trúc của di tích. Đầu tư cơ sở hạ tầng du lịch, nâng cao chất lượng dịch vụ. Quảng bá hình ảnh của Chùa Tứ Kỳ đến du khách trong và ngoài nước.

4.3. Nâng Cao Đời Sống Văn Hóa Tinh Thần Cộng Đồng

Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích Chùa Tứ Kỳ góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng. Tạo không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh, bổ ích cho người dân. Góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho thế hệ trẻ.

V. Kết Luận và Tầm Quan Trọng Quản Lý Chùa Tứ Kỳ

Quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật Chùa Tứ Kỳ là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Cần có sự quan tâm và đầu tư đúng mức từ các cấp chính quyền và cộng đồng. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, Chùa Tứ Kỳ sẽ được bảo tồn và phát huy giá trị một cách bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội và văn hóa của địa phương.

5.1. Tổng Kết Các Giải Pháp Quản Lý Di Tích

Luận văn đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật Chùa Tứ Kỳ. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng; đẩy mạnh công tác bảo tồn, tu bổ và phục hồi di tích; huy động nguồn lực xã hội tham gia bảo tồn di tích; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra di tích; nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý di tích.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Quản Lý Di Tích

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề liên quan đến quản lý di tích, như: đánh giá tác động của du lịch đến di tích; xây dựng mô hình quản lý di tích hiệu quả; phát triển các sản phẩm du lịch gắn liền với di tích; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý di tích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về quản lý di tích lịch sử văn hóa và tổng quan di tích kiến trúc nghệ thuật chùa Tứ Kỳ ở phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Chương 2: Thực trạng quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật chùa Tứ Kỳ ở phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích kiến trúc nghệ thuật chùa Tứ Kỳ ở phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. 9 Ch ơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA VÀ TỔNG QUAN DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT CHÙA TỨ KỲ Ở PHƯỜNG HOÀNG LIỆT QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1.

Những vấn đề lý luận chung về quản lý i tí h l h sử văn hóa 1. Một số khái niệm - Khái niệm di sản văn hóa: Khái niệm di sản văn hóa là một thuật ngữ khoa học được biết đến từ cuộc cách mạng tư sản Pháp 1789, xuất phát từ quá trình tịch thu được tài sản của tầng lớp quý tộc, tăng lữ, nhà thờ giáo hội để tập trung tất cả lại thành tài sản quốc gia sau cách mạng tư sản Pháp đã dần dần hình thành khái niệm di sản. Để tránh sự thất thoát, chính phủ Pháp đã tiến hành kiểm kê, mô tả sắp xếp, phân loại các công trình lịch sử để khôi phục và bảo tồn di sản quốc gia. Sau này khái niệm di sản văn hóa đã được Công ước về bảo vệ di sản văn hoá và thiên nhiên thế giớicủa UNESCO, năm 1972 định nghĩa như sau “Các di tích, các công trình kiến trúc, các công trình điêu khắc và hội hoạ, các yếu tố hoặc các cấu trúc có tính chất khảo cổ học, các dấu khắc, các nơi cư trú hang động và tổ hợp các đặc điểm có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử, nghệ thuật hay khoa học” [55].

Ở Việt Nam, di sản văn hóa được quy định trong phần nói đầu của Luật Di sản văn hóa, ban hành năm 2001, sửa đổi bổ sung năm 2009: “Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta”. Điều 1, Luật Di sản văn hóa nói cụ thể hơn: “Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [34, tr. 10 Từ nhận thức trên, di sản văn hóa có những đặc điểm như sau: 1/Tính biểu trưng đại diện cho mỗi nền văn hóa của một quốc gia, một dân tộc. 2/Tính đặc trưng của dui sản trong thời kỳ lịch sử nhất định.

3/Tính truyền thống lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. 4/Tính nhạy cảm, dễ bị ảnh hưởng dưới các tác động khác nhau, dễ dàng bị hư hỏng, bị phá hủy và bị mai một đi do những tác động khác nhau của con người, của điều kiện thời tiết, các phản ứng hóa học. Do vậy, vấn đề đặt ra đối với các nhà quản lý văn hóa phải có chính sách và giải pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của di tích, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong thời kỳ mới. - Khái niệm di tích lịch sử - văn hóa: Di tích lịch sử - văn hóa là một thuật ngữ khoa học được sử dụng phổ biến ở Việt Nam.

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam, khái niệm di tích: Khảo cổ, bảo tàng là các loại dấu vết của quá khứ, là đối tượng nghiên cứu của khảo cổ học, sử học. Phần lớn di tích khảo cổ học đều bị chôn vùi trong lòng đất, nhưng cũng có một số di tích ở trên mặt đất như đền, tháp, chùa, các pho tượng, các bức vẽ ở hang đá… là di sản văn hóa - lịch sử, được pháp luật bảo vệ, không ai được tùy tiện thay đổi, phá hủy [49]. Khái niệm di tích lịch sử - văn hóa: “Là những công trình xây dựng, hiện vật, đồ vật… có liên quan đến những sự kiện lịch sử, quá trình phát triển văn hóa, xã hội của một dân tộc, một đất nước” [49, tr. Tại Điều 4, Luật Di sản văn hóa Việt Nam, được sửa đổi bổ sung năm 2009 có ghi: “Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học” [34, tr.

Về bản chất, di tích là một không gian vật chất, cảnh quan thiên nhiên cụ thể. Địa điểm đó và cảnh quan thiên nhiên có 11 sự kết hợp với các công trình kiến trúc hoặc địa điểm ghi dấu hoạt động của con người nằm trong khu vực cảnh quan thiên nhiên đó. Phân loại di tích lịch sử văn hóa theo Luật Di sản Văn hóa gồm có: Di tích khảo cổ, di tích lịch sử, di tích kiến trúc nghệ thuật, danh lam thắng cảnh. Đối tượng nghiên cứu của luận văn là Chùa Tứ Kỳ ở quận Hoàng Mai thuộc loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật (theo quyết định được công nhận năm 1995).

Từ các khái niệm trên có thể khẳng định rằng di tích lịch sử - văn hóa là tài sản vô giá của mỗi cộng đồng, quốc gia dân tộc. Do đó, khi tiến hành công tác nghiên cứu, quản lý thì yêu cầu chủ thể phải tiếp cận cận một cách chân xác hệ thống giá trị của di tích lịch sử - văn hóa. - Khái niệm quản lý: Quản lý là một hoạt động nhằm đảm vận hành một hệ thống, một tổ chức một cách hiệu quả và khoa học. Như vậy quản lý được hiểu như là: “Chức năng và hoạt động của hệ thống có tổ chức nhằm bảo đảm giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu và đảm bảo thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống đó” [49, tr.

Trong đời sống xã hội, hoạt động quản lý bao gồm nhiều phương diện nhu cầu, đòi hỏi nhiều lĩnh vực hoạt động của con người để đáp ứng nhu cầu đó. Mỗi lĩnh vực hoạt động này đều đặt dưới sự ch huy của một cơ chế quản lý xã hội. Trước đây đã có nhiều học giả, nhà nghiên cứu đưa ra khái niệm về quản lý, tuy nhiên ở một góc độ nào vấn đề quản lý có hai vấn đề cơ bản sau: 1/ Quản lý là một hoạt động có hướng đích của chủ thể quản lý tác động đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức. 2/ Quản lý là phương thức làm cho những hoạt động hoàn thành với hiệu quả cao, bằng và thông qua những người khác.

Từ những quan điểm trên, có thể hiểu: Quản lý là quá trình tác động có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý để đạt được mục 12 tiêu nhất định thông qua hệ thống luật pháp và các quy định có tính pháp lý. Ngoài ra, quản lý được hiểu: Là quá trình hoàn thành công việc thông qua con người và làm việc với con người. Đó là cách thức tổ chức, bố trí nhân sự, lãnh đạo và kiểm soát công việc và những nỗ lực của con người nhằm đạt được những mục tiêu đặt ra. Như vậy, quản lý là hình thức vận dụng, khai thác các nguồn nhân lực để đạt được những kết quả như mong muốn.

Hiểu theo nghĩa hẹp thì quản lý là sự tác động của con người hoặc (cơ quan quản lý) đối với con người và tập thể người nhằm làm cho hệ thống quản lý hoạt có hiệu quả để giải quyết các nhiệm vụ đề ra. Đồng thời quản lý cũng được hiểu như là sự trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định của tổ chức hoặc cá nhân nhằm điều hành các hoạt động theo yêu cầu nhất định. Trong lĩnh vực quản lý có quản lý kinh tế, quản lý xã hội, quản lý các đối tượng khác nhau. Quản lý xã hội là sự tác động đến xã hội, nhằm mục đích duy trì những đặc điểm về chất, điều ch nh, hoàn thiện những đặc điểm đó của xã hội.

Do tính chất xã hội lao động của con người, quản lý tồn tại trong mọi xã hội ở bất cứ lĩnh vực nào và trong bất cứ giai đoạn phát triển nào. Lao động của con người luôn là lao động tập thể, mỗi người có một vị trí nhất định trong tập thể, nhưng có quan hệ và có giao tiếp với người khác, tập thể khác trong quá trình lao động. Vì vậy, cần có sự quản lý để duy trì tính tổ chức, sự phân công lao động, các mối quan hệ giữa người với ngườitrong một tổ chức xã hội và giữa các tổ chức xã hội trong quá trình sản xuất vật chất, trong quá trình xã hội, nhằm đạt mục tiêu nhất định [49,tr 580]. - Khái niệm quản lý di tích lịch sử - văn hóa: Theo A.Radugin, quản lý văn hóa là: Sự tác động ch huy và quản lý đối với hoạt động kinh tế trong văn hóa, trong điều kiện nhà nước là chủ thể.

Lịch sử nhân loại đã 13 chứng minh rằng việc tham gia này là cần thiết, nhưng vấn đề ở chỗ mức độ và hình thức tham gia như thế nào để đảm bảo mối cân bằng giữa việc lãnh đạo của nhà nước với việc tự quản của đơn vị văn hóa trong xã hội và hoàn cảnh lịch sử cụ thể [48, tr. Theo tác giả quản lý di sản văn hóa thực chất là tên gọi thực hành trong quản lý văn hóa. Nó là một nhánh của quản lý nguồn tài nguyên văn hóa như bảo tàng học, khảo cổ học, di tích và kiến trúc nghệ thuật. Trọng tâm quản lý là nhận diện, phân loại, đánh giá các giá trị đặc trưng của di sản văn hóa.

Đồng thời, phân tích, đánh giá, cũng như đề xuất về cơ chế, chính sách bảo tồn các giá trị di sản văn hóa. Thực hiện cơ chế giám sát trong quá trình thực hiện bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa.