Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu hàm giả tháo lắp toàn bộ sử dụng kỹ thuật lấy dấu sơ khởi và vành khít

Nghiên cứu về hàm giả tháo lắp toàn bộ sử dụng kỹ thuật lấy dấu sơ khởi và vành khít, mang lại giải pháp tối ưu cho điều trị nha khoa.

• Tác giả: Nguyễn Phú Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Uyên Thái
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng - Hàm - Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Hàm Giả Tháo Lắp Toàn Bộ Sử Dụng Kỹ Thuật Lấy Dấu Sơ Khởi Và Vành Khít
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. TÌNH HÌNH MẤT RĂNG Ở VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1.1. Tại Việt Nam
• 1.1.2. Trên thế giới
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI GIẢI PHẪU HÀM MẤT RĂNG TOÀN BỘ
• 1.2.1. Dây chằng - phanh môi - phanh lưỡi
• 1.2.2. Yếu tố thần kinh - cơ
• 1.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP LÀM TĂNG ĐỘ BÁM DÍNH CỦA HÀM GIẢ TOÀN BỘ
• 1.3.1. Phương pháp cơ học
• 1.3.2. Phương pháp vật lý
• 1.3.3. Phương pháp lý sinh học
• 1.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH VÀ VỮNG CHẮC CỦA HÀM GIẢ
• 1.4.1. Khí phế quản thẳng bằng
• 1.4.2. Đường cong Spee và đường cong Wilson
• 1.4.3. Chiều cao khí phế quản
• 1.4.4. Mặt phẳng cắn
• 1.5. NHỮNG XU HƯỚNG MỚI CỦA THẾ GIỚI
• 1.5.1. Lấy khuôn kỹ thuật số
• 1.5.2. Ghi vận động lồi cầu
• 1.5.3. Một số tiêu chuẩn của càng nhai trong phục hình tháo lắp
• 1.5.4. Implant cho trường hợp mất răng toàn phần
• 1.6. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HÀM GIẢ TOÀN BỘ TẠI NƯỚC TA HIỆN NAY
• 1.6.1. Nghiên cứu ứng dụng hàm nhựa tháo lắp điều trị phục hồi chức năng và thẩm mỹ của Nguyễn Toại
• 1.6.2. Nghiên cứu hình thái nền tựa của phục hình toàn hàm và ứng dụng thiết kế khay lấy khuôn của Lê Hồ Phương Trang
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Các biến nghiên cứu
• 2.4. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Kỹ thuật làm hàm giả
• 2.4.2. Các tiêu chuẩn nhận giá hàm giả sau khi lắp
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.6. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 2.7. HẠN CHẾ SAI SỐ TRONG NGHIÊN CỨU
• 2.8. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN
• 3.1.1. Thành phần dân cư và nghề nghiệp
• 3.1.2. Tiền sử răng miệng
• 3.1.3. Thời gian mất răng
• 3.1.4. Tiền sử phục hình
• 3.1.5. Đặc điểm hình dạng khuôn mặt của bệnh nhân
• 3.2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ BÁM DÍNH CỦA HÀM GIẢ
• 3.2.1. Cấu trúc giải phẫu và môi trường miệng
• 3.2.2. Các yếu tố khác ảnh hưởng tới sự bám dính của hàm giả
• 3.3. ĐÁNH GIÁ LỰC MÚT HÀM SAU KHI SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP LẤY KHUÔN
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CÁC THÔNG SỐ LỒI CẦU ĐƯA VÀO CHƯƠNG TRÌNH HÓA CÀNG NHAI
• 3.5. ĐÁNH GIÁ HÀM GIẢ NGAY SAU KHI LẮP
• 3.5.1. Đánh giá sự ổn định của hàm giả
• 3.6. ĐÁNH GIÁ SAU THỜI GIAN SỬ DỤNG
• 3.6.1. Chức năng ăn nhai
• 3.6.2. Chức năng phát âm
• 3.6.3. Mức độ hài lòng của bệnh nhân
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. VỀ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
• 4.1.1. Đặc điểm chung
• 4.1.2. Về các yếu tố ảnh hưởng đến sự bám dính của hàm giả
• 4.2. VỀ TÂM LÝ BỆNH NHÂN
• 4.3. VỀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Về vật liệu và phương pháp lấy khuôn
• 4.3.2. Về phương tiện nghiên cứu
• 4.3.3. Về sai số trong nghiên cứu
• 4.4. VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Về giá trị lực mút hàm
• 4.4.2. Về giá trị các thông số lồi cầu
• 4.4.3. Về sự bám dính của hàm giả
• 4.4.4. Đánh giá sau thời gian sử dụng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Nghiên cứu hàm giả tháo lắp toàn bộ với kỹ thuật lấy dấu sơ khởi và vành khít được thực hiện nhằm nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân mất răng toàn bộ. Mất răng không chỉ ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai mà còn tác động đến tâm lý và thẩm mỹ. Theo Taddéi, mất răng toàn bộ có thể xem như một thương tật ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của cuộc sống. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, nhu cầu làm hàm giả ngày càng tăng, đặc biệt ở người cao tuổi. Các phương pháp hiện tại như cấy ghép implant tuy hiệu quả, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế như chi phí cao và thời gian điều trị lâu. Do đó, việc phát triển và ứng dụng hàm giả tháo lắp toàn bộ vẫn là một giải pháp hợp lý. Nghiên cứu này cũng khẳng định rằng, việc chuẩn hóa quy trình phục hình là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả điều trị. "Hàm giả tháo lắp là phương pháp truyền thống và kinh tế, được chỉ định cho phần lớn các trường hợp mất răng toàn bộ".

II. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH MẤT RĂNG

Tình hình mất răng ở Việt Nam và trên thế giới có sự khác biệt rõ rệt. Ở Việt Nam, tỷ lệ mất răng vẫn còn cao, đặc biệt trong độ tuổi từ 35-44. Nghiên cứu của Võ Thế Quang cho thấy tỷ lệ mất răng trong độ tuổi này lên đến 47,33%. Nguyên nhân chủ yếu là do sâu răng và bệnh nha chu. Trái lại, ở các nước phát triển, tỷ lệ mất răng đã giảm đáng kể, tuy nhiên vẫn còn tồn tại ở người cao tuổi. WHO báo cáo rằng tỷ lệ mất răng ở người từ 65-74 tuổi dao động từ 12,8% đến 69,6%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện chăm sóc sức khỏe răng miệng, đặc biệt cho người cao tuổi. "Dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng còn hạn chế ở các nước đang phát triển, dẫn đến tình trạng mất răng cao".

2.1. Tình hình mất răng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng đã được chú trọng nhưng tỷ lệ mất răng vẫn cao. Theo điều tra sức khỏe răng miệng năm 2000, tỷ lệ mất răng toàn bộ chỉ là 1,7%. Điều này cho thấy cần có giải pháp hiệu quả hơn trong việc phục hồi chức năng răng miệng cho người dân. Việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp phục hình như hàm giả tháo lắp là rất cần thiết để nâng cao chất lượng điều trị. "Nhu cầu làm hàm giả tháo lắp từng phần và toàn bộ đang ngày càng gia tăng".

2.2. Tình hình mất răng trên thế giới

Trên thế giới, tình trạng mất răng cũng đáng quan tâm. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mất răng ở các nước đang phát triển vẫn còn cao. Ở các nước công nghiệp, tỷ lệ mất răng đã giảm, nhưng vẫn còn nhiều người trưởng thành và người già bị mất răng. Các nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ mất răng ở người trên 65 tuổi vẫn cao, với nhiều người mất từ 3 đến 15 răng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện các dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng toàn cầu. "Tình trạng mất răng là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng cần được giải quyết".

III. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI GIẢI PHẪU HÀM MẤT RĂNG TOÀN BỘ

Đặc điểm hình thái giải phẫu hàm mất răng toàn bộ ảnh hưởng lớn đến quá trình phục hình. Các yếu tố như kích thước cung hàm, hình dáng cung hàm, và chiều cao hàm đều đóng vai trò quan trọng trong việc xác định sự bám dính của hàm giả. Theo Fourteau, những biến đổi này có thể làm giảm khả năng bám dính của hàm giả. Các yếu tố như sự tiêu xương, hình dạng khuôn mặt, và các yếu tố giải phẫu khác cũng cần được xem xét. "Hình thái giải phẫu của hàm mất răng toàn bộ có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả phục hình".

3.1. Kích thước cung hàm

Kích thước cung hàm là một yếu tố quan trọng trong việc xác định sự bám dính của hàm giả. Sự tiêu xương có thể làm giảm kích thước cung hàm, dẫn đến khó khăn trong việc phục hình. Việc xác định kích thước cung hàm chính xác là cần thiết để đảm bảo hàm giả có thể bám dính tốt. "Kích thước cung hàm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bám dính của hàm giả".

3.2. Hình dáng cung hàm

Hình dáng cung hàm cũng ảnh hưởng đến sự bám dính của hàm giả. Cung hàm có thể có hình dạng vuông, tam giác hoặc bầu dục, và mỗi hình dạng sẽ có những đặc điểm riêng. Việc thiết kế hàm giả phù hợp với hình dáng cung hàm sẽ giúp tăng cường khả năng bám dính và chức năng ăn nhai. "Hình dáng cung hàm là một yếu tố không thể bỏ qua trong phục hình".

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Mất răng toàn bộ là một tổn thương giải phẫu và chức năng nghiêm trọng, gây biến đổi sâu sắc về hệ thống nhai, phát âm, thẩm mỹ khuôn mặt và tâm lý giao tiếp. Theo tác giả Taddéi [1], mất răng toàn bộ được xem như một thương tật toàn diện trên các phương diện thể chất, tinh thần và xã hội. Cùng với xu hướng gia tăng tuổi thọ và số lượng người cao tuổi (Galan D.), nhu cầu điều trị phục hình răng giả cho đối tượng mất răng toàn bộ ngày càng tăng. Tại Việt Nam, kết quả điều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc lần 2 năm 2000 của Trần Văn Trường và Lâm Ngọc Ấn [5] cho thấy tỷ lệ mất răng toàn bộ một hàm hoặc cả hai hàm chiếm 1,7%, với nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ bệnh sâu răng và bệnh nha chu.

Trên thế giới, các phương pháp phục hình hiện đại như cấy ghép implant hay lấy khuôn kỹ thuật số (CAD/CAM) đã phát triển mạnh mẽ (Backer và cộng sự [6], Henry [7], Klokkvold và cộng sự [8], Davidoff [9], Davis [10], Gunne và cộng sự [11], Mericske Stern và cộng sự [12]). Tuy nhiên, kỹ thuật cấy ghép implant đòi hỏi chi phí cao, thời gian điều trị kéo dài và tiềm ẩn những nguy cơ thất bại nhất định (Henry [13]). Do đó, phục hình tháo lắp toàn bộ nền nhựa truyền thống vẫn là giải pháp điều trị kinh tế, phổ biến (MacEntee và cộng sự [15]), được chỉ định cho đa số trường hợp mất răng toàn bộ (Berteretche và cộng sự [16]) và phục hồi tốt chức năng nếu quy trình được chuẩn hóa (Sarka [17]).

Tại Việt Nam, việc làm hàm giả tháo lắp vẫn chủ yếu dựa trên kỹ thuật lấy khuôn bằng vật liệu lấy dấu. Mặc dù vậy, nghiên cứu của Lê Hồ Phương Trang [19, 20] đã chỉ ra một khoảng trống thực tiễn lớn khi chỉ có 9,9% bác sĩ thực hành lựa chọn đúng phương pháp và vật liệu lấy khuôn. Đồng thời, nghiên cứu của Nguyễn Toại [18] về ứng dụng hàm nhựa tháo lắp và giá khớp Quick Master vẫn chưa sử dụng trục ghi đồ để xác định góc Bennett và dốc lồi cầu nhằm chương trình hóa càng nhai cho từng cá thể. Từ những yêu cầu lý luận và thực tiễn lâm sàng đó, nghiên cứu sinh Nguyễn Phú Hòa đã thực hiện luận án tiến sĩ với hai mục tiêu cụ thể:

1. Nhận xét đặc điểm lâm sàng của những bệnh nhân mất răng toàn bộ trong nghiên cứu.
2. Đánh giá kết quả phục hình tháo lắp toàn bộ có sử dụng kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm và lấy khuôn vành khít.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các bệnh nhân mất răng toàn bộ đến khám và có chỉ định làm hàm giả tháo lắp toàn bộ. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm: bệnh nhân mất răng toàn bộ có chỉ định phục hình tháo lắp, đã được điều trị tiền phục hình ổn định và tự nguyện tham gia. Tiêu chuẩn loại trừ gồm các trường hợp có sống hàm âm (thường gặp ở hàm dưới) hoặc bệnh nhân không hợp tác.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội và Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt – Trường Đại học Y Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Quá trình thu thập số liệu và can thiệp lâm sàng được thực hiện từ tháng 07/2007 đến tháng 12/2013.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống tài liệu chuyên ngành trong nước và quốc tế về các khía cạnh dịch tễ, giải phẫu chức năng, cơ sinh học và công nghệ phục hình:

• Về tình hình mất răng: Tác giả điểm lại số liệu điều tra năm 1990 của Võ Thế Quang và cộng sự [21] tại Việt Nam (tỷ lệ mất răng lứa tuổi 35-44 là 47,33%); số liệu toàn quốc năm 2000 của Trần Văn Trường và Lâm Ngọc Ấn [5]. Trên thế giới, tác giả trích dẫn khảo sát của WHO năm 1998 [22] tại châu Âu (tỷ lệ mất răng ở tuổi 65-74 dao động 12,8 - 69,6%), báo cáo của Ambjemsen [23] tại Na Uy năm 2001, nghiên cứu của Osterberg T. [24] tại Thụy Điển (70% người 70 tuổi bị mất răng) và nghiên cứu của Norderyd O. [25] tại Jorkoping (tỷ lệ mất răng ở thành phố chiếm 87% so với 13% ở ngoại ô).
• Về giải phẫu và sinh lý miệng người mất răng: Tác giả phân tích biến đổi tiêu xương theo Fourteau [28]; phân loại tiêu xương sống hàm trên thành 3 loại của Vũ Khoái [30, 31]; đặc điểm vòm miệng và vùng Schroder theo Farley [32], Nguyễn Văn Cát [33]; phân loại 5 dạng lồi củ xương hàm trên và 3 dạng độ nghiêng màn hầu theo Landa [34]; vai trò ngách tiền đình theo Boucher [35]; phân loại 4 độ tiêu xương hàm dưới theo Sangiuolo [36]; cấu trúc tam giác sau hàm theo Soulet [37]; phục hình Piézographie theo H. Soulet [38]; vai trò của nước bọt và cơ chế lưu giữ theo Roger Goumy [39, 40, 41] và Gibert [42]; cấu trúc cơ mút và điểm Modiolus theo tài liệu chuyên ngành [43]; các rối loạn thần kinh - cơ khi mang hàm sai theo Vũ Khoái [44].
• Về phương pháp tăng độ bám dính: Tác giả điểm lại phương pháp cơ học cổ điển dùng lò xo [45] (đã bị loại bỏ do gây tiêu xương nhanh và sang chấn), phương pháp cấy ghép implant (Mericske Stern [46], Zhao [47], Trần Thiện Lộc [48], Huré [49], C. Taddéi [50], Cibirka [81], Burn [82], McCord [83], Engel [84]), phương pháp chụp lồng Telescope và cầu nối Dolder (Hà Đình Lân [51], Vũ Khoái [44]); phương pháp vật lý dựa trên hiện tượng mao dẫn chất lỏng theo công thức Staniz [52], giác hút [23], nam châm cùng dấu của Wathen [53], tăng trọng lượng nền hàm; phương pháp lý sinh học tạo vành kín ngoại vi (Joint périphérique) hoạt động như nắp hơi (valve) [54].
• Về khớp cắn thăng bằng và ghi vận động lồi cầu: Luận án phân tích lý thuyết khớp cắn thăng bằng của Mariani và Hamel [55], Gysi, Ackermann [56]; đường cong Spee [57], đường cong Wilson [54] và hiện tượng Christensen; các tiêu chuẩn xác định chiều cao khớp cắn theo Ash [58], Hamel [59], Jeusette [61], Carek [62], Uctasli [63], Wright, Landa, Smith, Donglas, Maritato, Sears [59], Wild [64], Miljkovic [65], Veyrune [66], Willis, Macgee, Boyanov, Appenroldt, Wylie, Hull, Junghans; mặt phẳng cắn Camper [28], Jaeglé [67], Bishop [68], Nguyễn Thị Cẩm Bình [64]. Tác giả cũng tổng quan các thiết bị ghi trục: bộ ghi trục Robert Lee (1969) [70], SAM [71], Denar [72], Quick-Axis của F.Dentaire [73] cùng các nghiên cứu thực nghiệm của Shields - Clayton - Sindledecker (1978) [74], Slavicek (1983, 1988, 1993-1994) [75, 77], Hue - Levadoux-Gourdon (1987) [76], Dawson (1989) [78], Theusner (1993) [79]; các tiêu chuẩn càng nhai của Michel - Toubol và phân loại càng nhai Loại I, II, III của Sangiuolo.
• Về công nghệ lấy khuôn kỹ thuật số: Điểm lại ưu nhược điểm của công nghệ CAD/CAM [69] và các hệ thống máy quét E4D, CEREC AC / MC XL, Lava C.O.S., iTero.
• Vị trí của luận án: Trong bối cảnh trong nước, luận án đi vào giải quyết khoảng trống thực hành lâm sàng mà Lê Hồ Phương Trang đã cảnh báo, đồng thời phát triển vượt lên nghiên cứu của Nguyễn Toại bằng cách ứng dụng đồng bộ kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm, lấy khuôn vành khít chức năng và sử dụng trục ghi đồ Quick-Axis để cá thể hóa các thông số lồi cầu trên càng nhai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Cơ chế bám dính lý sinh học: Dựa trên nguyên lý tạo vành kín ngoại vi (Joint périphérique) tại ranh giới niêm mạc di động và cố định (vượt qua vùng trung gian 1 mm và phủ qua đường A ở hàm trên), tạo ra hiệu ứng nắp hơi (valve) tạo áp suất âm dưới nền hàm khi chịu lực kéo.
• Hiện tượng mao dẫn và sức căng bề mặt chất lỏng: Áp dụng công thức Staniz về lực dính giữa hai bề mặt phẳng có lớp dịch lỏng trung gian: $$P = \frac{2c \cdot A}{r}$$ Trong đó: $P$ là lực bám dính, $c$ là hệ số sức căng bề mặt của nước bọt, $A$ là diện tích nền hàm tiếp xúc, $r$ là khoảng cách giữa nền hàm và niêm mạc tựa. Mục tiêu kỹ thuật là tối đa hóa diện tích $A$ và tối thiểu hóa khoảng cách $r$ thông qua kỹ thuật lấy khuôn chính xác.
• Động học khớp cắn thăng bằng hai bên: Đảm bảo tiếp xúc đồng thời ở các điểm chạm trung tâm và thăng bằng ngoại tâm (khi đưa hàm sang bên và ra trước), triệt tiêu lực đòn bẩy gây lật hàm và giảm thiểu tiêu xương sống hàm.
• Nguyên tắc định vị trục bản lề và mặt phẳng tham chiếu Frankfort: Ứng dụng cung ghi Quick-Axis để ghi lại quỹ đạo vận động lồi cầu thực tế của bệnh nhân nhằm chuyển các thông số góc Bennett và độ dốc lồi cầu vào càng nhai bán thích ứng Quick-Master.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Thiết kế nghiên cứu: Kết hợp hai phương pháp:
  1. Nghiên cứu mô tả cắt ngang: Khảo sát các đặc điểm lâm sàng, hình thái giải phẫu, tình trạng tiêu xương và môi trường miệng của bệnh nhân.
  2. Nghiên cứu can thiệp lâm sàng tiến cứu có đối chứng:
     • Bước 1: So sánh đối chứng trực tiếp trên cùng một bệnh nhân giữa kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi thường và lấy khuôn sơ khởi đệm; so sánh lấy khuôn lần 2 có vành khít và không có vành khít thông qua đo lường lực mút hàm.
     • Bước 2: Theo dõi, đánh giá kết quả phục hình sau khi lắp hàm và sau một thời gian sử dụng.
• Phương tiện và vật liệu nghiên cứu:
  • Khay lấy khuôn kim loại/nhựa, vật liệu lấy dấu Alginate, hợp chất nhiệt dẻo (Stent), cao su lấy dấu Silicon (lấy khuôn bề mặt).
  • Bộ ghi trục Quick-Axis (F.Dentaire – Pháp) gồm máng cố định trên nền nhựa, cung ghi, thanh định vị, kim ghi khắc bản ghi polyester.
  • Thước cặp điện tử Mitutoyo CD-6"CSX dùng để đo chính xác các đường ghi trên bản ghi đồ Quick-Axis.
  • Càng nhai bán thích ứng Quick-Master, thước Fox, bàn đo độ dày, dụng cụ đo lực mút hàm.
• Quy trình kỹ thuật thực hiện:
  • Lấy khuôn sơ khởi lần 1 bằng Alginate, sau đó cắt giảm chiều cao và bề dày của khuôn để biến khuôn này thành khay lấy khuôn cá nhân bằng Alginate, tiếp tục lấy khuôn sơ khởi đệm lần 2.
  • Đổ mẫu sơ khởi, làm thìa lấy khuôn cá nhân bằng nhựa tự cứng.
  • Đặt hợp chất nhiệt dẻo lên bờ và triền ngoài thìa cá nhân, thực hiện các vận động chức năng môi, má, lưỡi để tạo vành khít ngoại vi (phía sau hàm trên tạo hình ria mép).
  • Lấy khuôn bề mặt hoàn tất bằng cao su Silicon nhẹ.
  • Làm nền tạm và gối sáp, xác định kích thước dọc và tương quan trung tâm bằng thước Fox và mặt phẳng Camper.
  • Gắn máng cố định, đặt cung ghi Quick-Axis, điều chỉnh thanh định vị và kim ghi để ghi nhận quỹ đạo chuyển động lồi cầu khi bệnh nhân thực hiện các vận động đưa hàm ra trước và sang hai bên.
  • Dùng thước cặp Mitutoyo CD-6"CSX đo bản ghi, tính toán góc Bennett và dốc lồi cầu để cài đặt chương trình hóa càng nhai Quick-Master.
  • Lên răng, thử răng, ép nhựa hàm giả, mài chỉnh khớp cắn thăng bằng trên càng nhai và trong miệng.
• Thu thập và xử lý số liệu: Số liệu được thu thập theo bệnh án nghiên cứu thống nhất, xử lý bằng các thuật toán thống kê y học (tính tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình $\bar{X}$, độ lệch chuẩn $SD$, kiểm định so sánh bắt cặp và so sánh nhóm).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của chuyên ngành phục hình tháo lắp toàn bộ:

• Phân tích dịch tễ học mất răng trong nước và quốc tế, khẳng định tỷ lệ mất răng toàn bộ ở người cao tuổi vẫn ở mức đáng kể và nhu cầu phục hình tháo lắp nền nhựa vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối trong điều kiện kinh tế - y tế Việt Nam.
• Trình bày chi tiết đặc điểm hình thái giải phẫu của hàm trên và hàm dưới không răng: sự tiêu xương hướng tâm ở hàm trên và ly tâm ở hàm dưới làm biến đổi trục liên sống hàm; các phân loại tiêu xương của Vũ Khoái và Sangiuolo; cấu trúc vùng chịu lực chính, vùng chịu lực phụ, vùng Schroder, tam giác sau hàm, túi Fisch, rãnh chân bướm - hàm, đường A và khoảng trống Eisenring.
• Phân tích cơ chế tác động của hệ thống dây chằng, phanh môi, phanh lưỡi và nhóm cơ biểu cảm, cơ nhai (cơ vòng môi, cơ mút, điểm Modiolus, cơ cắn nông/sâu, cơ cằm móng, cơ hàm móng, khối cơ lưỡi) đến sự vững ổn của nền hàm.
• Tổng kết các phương pháp tăng độ bám dính (cơ học, cấy ghép implant, vật lý, lý sinh học) và khẳng định phương pháp lý sinh học tạo vành kín ngoại vi kết hợp hiện tượng mao dẫn nước bọt là phương pháp tối ưu cho phục hình tháo lắp toàn bộ.
• Phân tích các yếu tố thiết lập khớp cắn thăng bằng: đường cong Spee, đường cong Wilson, chiều cao khớp cắn ở tư thế nghỉ và cắn khít trung tâm, hội chứng SADAM do sai kích thước dọc, cùng các kỹ thuật điều chỉnh gối sáp theo mặt phẳng Camper.
• Cập nhật xu hướng công nghệ thế giới: hệ thống lấy khuôn kỹ thuật số (E4D, CEREC, Lava C.O.S., iTero); các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khớp thái dương hàm (Tomography, Arthrography, CT-Scanner, MRI); lịch sử và cấu tạo các bộ ghi trục (Robert Lee, SAM, Denar, Quick-Axis); phân loại càng nhai theo Michel, Toubol và Sangiuolo; các dạng phục hình trên implant (cố định bắt vít/gắn cement, tháo lắp liên kết thanh bar/quả cầu/locator).
• Khái quát các công trình nghiên cứu trong nước của Nguyễn Toại và Lê Hồ Phương Trang, xác lập lý do thực hiện đề tài.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận và các bước tiến hành thực nghiệm lâm sàng:

• Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ đối tượng nghiên cứu tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội và Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt từ 07/2007 đến 12/2013.
• Thiết kế nghiên cứu kết hợp mô tả cắt ngang và can thiệp lâm sàng có đối chứng trên từng bệnh nhân.
• Quy trình can thiệp lâm sàng chuẩn hóa gồm 6 bước chính:
  1. Kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm bằng Alginate có gọt giảm thể tích khay lấy khuôn lần 1.
  2. Kỹ thuật làm thìa cá nhân và lấy khuôn vành khít bằng hợp chất nhiệt dẻo kết hợp Silicon bề mặt.
  3. Xác định tương quan hai hàm, điều chỉnh kích thước dọc và mặt phẳng cắn bằng thước Fox.
  4. Lắp đặt hệ thống ghi trục Quick-Axis trên máng cố định, ghi nhận các chuyển động biên của lồi cầu.
  5. Đo đạc các thông số bản ghi bằng thước cặp điện tử Mitutoyo CD-6"CSX và chuyển đổi sang góc Bennett, dốc quỹ đạo lồi cầu trên càng nhai Quick-Master.
  6. Thử răng, mài chỉnh khớp cắn thăng bằng hai bên và hoàn thiện hàm giả.
• Tiêu chí đánh giá hàm giả: Đánh giá lực mút hàm (so sánh giữa các phương pháp lấy khuôn); đánh giá các thông số lồi cầu; đánh giá ngay sau khi lắp (khoảng tự do khi nghỉ, điểm chạm tương quan trung tâm, điểm chạm thăng bằng, độ vững ổn); đánh giá chức năng sau thời gian sử dụng (thời gian ăn nhai được, thời gian phát âm tròn tiếng, mức độ hài lòng của người bệnh).
• Phương pháp khống chế sai số và tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu được qua hệ thống 32 bảng và 4 biểu đồ:

• Đặc điểm nhân khẩu học và tiền sử bệnh nhân: Phân bố theo nhóm tuổi, giới tính, thành phần dân cư, nghề nghiệp, tiền sử mất răng, thời gian mất răng sau cùng, tiền sử mang hàm giả cũ, thái độ đối với hàm giả cũ và lý do phải làm lại hàm mới.
• Đặc điểm lâm sàng và giải phẫu miệng: Tỷ lệ các dạng hình khuôn mặt, hình dạng cung hàm (vuông, tam giác, bầu dục); mức độ tiêu xương hàm trên theo tuổi (loại I, II, III theo Vũ Khoái); đặc điểm vòm miệng và lồi rắn; mức độ tiêu xương hàm dưới theo tuổi (độ I đến IV theo Sangiuolo); các yếu tố giải phẫu ảnh hưởng bám dính hàm dưới (đường hàm móng, gai cằm, tam giác sau hàm); mối tương quan giữa sống hàm trên và sống hàm dưới tại vị trí tương quan trung tâm; đặc điểm phanh môi, phanh lưỡi, trương lực cơ môi - má, kích thước lưỡi, lưu lượng nước bọt và tính chất niêm mạc.
• Đánh giá lực mút của hàm giả:
  • So sánh giá trị lực mút hàm khi lấy khuôn sơ khởi thường và lấy khuôn sơ khởi đệm (cho thấy sự gia tăng rõ rệt của lực mút khi áp dụng kỹ thuật đệm).
  • So sánh giá trị lực mút giữa khuôn sơ khởi đệm lần 1 và khuôn lần 2.
  • So sánh giá trị lực mút sau lấy khuôn lần 2 có vành khít so với không có vành khít (khẳng định vai trò quyết định của việc tạo vành khít bằng hợp chất nhiệt dẻo).
• Thông số lồi cầu trên trục ghi đồ Quick-Axis:
  • Giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các đường ghi vận động lồi cầu ra trước và sang bên.
  • Giá trị góc Bennett và độ dốc quỹ đạo lồi cầu hai bên trái - phải được chương trình hóa vào càng nhai Quick-Master.
• Đánh giá lâm sàng ngay sau khi lắp hàm: Tỷ lệ đạt chuẩn về khoảng tự do giữa hai hàm ở tư thế nghỉ sinh lý; tỷ lệ đạt điểm chạm chuẩn ở tương quan trung tâm; tỷ lệ đạt các điểm chạm thăng bằng hai bên trong vận động ngoại tâm; mức độ ưng ý về mặt thẩm mỹ của bệnh nhân.
• Đánh giá chức năng sau thời gian sử dụng: Thời gian bệnh nhân thích nghi và ăn nhai được thức ăn thường; thời gian phục hồi phát âm tròn tiếng; tỷ lệ hài lòng chung của người bệnh đối với phục hình toàn bộ.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích, so sánh các kết quả đạt được với y văn trong nước và quốc tế:

• Bàn luận về đặc điểm lâm sàng: Mối liên quan giữa tuổi tác, thời gian mất răng với mức độ tiêu xương sống hàm; sự thay đổi trương lực cơ và phản xạ thần kinh - cơ ở bệnh nhân mất răng lâu ngày; tầm quan trọng của việc đánh giá tâm lý bệnh nhân trước phục hình.
• Bàn luận về phương pháp và vật liệu lấy khuôn: Phân tích cơ chế giúp khuôn sơ khởi đệm bằng Alginate ghi nhận trung thực hơn ranh giới giải phẫu so với lấy khuôn sơ khởi thông thường; phân tích tác dụng sinh cơ học của hợp chất nhiệt dẻo trong việc ép nhẹ niêm mạc di động để tạo nắp van kín khít mà không gây biến dạng mô nâng đỡ; ưu thế của cao su Silicon trong việc sao chép chi tiết vi thể bề mặt niêm mạc.
• Bàn luận về phương tiện và kỹ thuật ghi trục Quick-Axis: Đánh giá độ chính xác, tính tiện dụng của bộ ghi trục Quick-Axis kết hợp thước cặp điện tử Mitutoyo CD-6"CSX; so sánh độ dài các đường ghi và các giá trị thông số lồi cầu (góc Bennett, dốc lồi cầu) với kết quả nghiên cứu của Nguyễn Phúc Diên Thảo [114] và nghiên cứu sử dụng hệ thống SAM điện tử của Theusner [115].
• Bàn luận về hiệu quả phục hình: Phân tích sự vượt trội về lực mút hàm nhờ kỹ thuật tạo vành khít; vai trò của việc cài đặt thông số lồi cầu cá thể hóa lên càng nhai trong việc thiết lập khớp cắn thăng bằng; đánh giá sự cải thiện chức năng ăn nhai, khả năng phát âm và mức độ hài lòng cao của người bệnh sau thời gian theo dõi.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những kết quả cụ thể và mang lại các đóng góp mới về khoa học và thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt phương pháp luận và kỹ thuật lâm sàng:
   • Chuẩn hóa và chứng minh hiệu quả của quy trình lấy khuôn hai giai đoạn cải tiến: sử dụng kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm bằng Alginate (tận dụng khuôn lần 1 đã cắt giảm làm thìa cá nhân) kết hợp lấy khuôn lần 2 có tạo vành khít bằng hợp chất nhiệt dẻo và lấy dấu bề mặt bằng Silicon.
   • Cung cấp bằng chứng định lượng về sự gia tăng đáng kể của giá trị lực mút hàm khi áp dụng kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm so với lấy khuôn sơ khởi thường, và khi lấy khuôn lần 2 có vành khít so với không có vành khít.
2. Đóng góp về mặt ứng dụng công nghệ ghi trục động học:
   • Luận án là công trình trong nước áp dụng thành công bộ ghi trục Quick-Axis kết hợp thước cặp điện tử kỹ thuật số Mitutoyo CD-6"CSX để xác định chính xác các thông số động học lồi cầu (độ dốc lồi cầu và góc Bennett) trên bệnh nhân mất răng toàn bộ tại Việt Nam.
   • Ứng dụng thành công các thông số đo đạc cá thể hóa để chương trình hóa càng nhai bán thích ứng Quick-Master, giúp thiết lập khớp cắn thăng bằng hai bên chính xác, hạn chế tối đa điểm vướng cộm và giảm thiểu thời gian mài chỉnh khớp cắn trên lâm sàng.
3. Đóng góp về mặt thực tiễn điều trị:
   • Nâng cao rõ rệt chất lượng phục hình tháo lắp toàn bộ nền nhựa: tăng cường độ lưu giữ và vững ổn của hàm giả, rút ngắn thời gian thích nghi ăn nhai và phục hồi phát âm của bệnh nhân, mang lại tỷ lệ hài lòng cao về cả chức năng và thẩm mỹ.
   • Đưa ra giải pháp kỹ thuật có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện trang thiết bị và kinh tế tại Việt Nam hiện nay, thay thế hiệu quả cho các can thiệp đắt tiền trong các trường hợp mất răng toàn bộ thông thường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Tiêu chuẩn lựa chọn của nghiên cứu đã loại trừ những trường hợp sống hàm âm (tiêu xương độ IV hàm dưới), do đó kết quả của quy trình kỹ thuật này chưa bao quát được nhóm bệnh nhân có sống hàm tiêu xương quá mức trầm trọng.
  • Kỹ thuật ghi trục động học bằng Quick-Axis và chương trình hóa càng nhai Quick-Master đòi hỏi trang thiết bị chuyên dụng và kỹ năng thực hành lâm sàng tỉ mỉ của phẫu thuật viên, chưa thể áp dụng đại trà ngay tại các cơ sở nha khoa tuyến dưới thiếu trang thiết bị.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục mở rộng nghiên cứu trên các nhóm bệnh nhân có giải phẫu sống hàm phức tạp hoặc sống hàm tiêu xương nặng kết hợp các kỹ thuật tiền phục hình hoặc phục hình đặc biệt (như kỹ thuật Piézographie).
  • Ứng dụng tích hợp công nghệ quét kỹ thuật số 3D và các phần mềm thiết kế khớp cắn ảo để so sánh đối chứng độ chính xác giữa phương pháp ghi trục cơ học Quick-Axis và công nghệ ghi trục kỹ thuật số hiện đại.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cao đối với nhiều nhóm đối tượng trong ngành Răng Hàm Mặt:

• Đối với bác sĩ thực hành lâm sàng Răng Hàm Mặt: Cung cấp quy trình từng bước chuẩn mực về kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm, kỹ thuật nắn vành khít bằng hợp chất nhiệt dẻo và kỹ thuật chuyển khớp cắn lên giá khớp bán thích ứng, giúp nâng cao tỷ lệ thành công của phục hình toàn hàm nền nhựa.
• Đối với học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và giảng viên: Tài liệu là nguồn tham khảo hệ thống về cơ sinh học phục hình toàn bộ, các phân loại giải phẫu miệng mất răng, công thức tính toán lực dính Staniz, và phương pháp luận nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng.
• Đối với kỹ thuật viên phục hình răng: Hướng dẫn chi tiết cách đọc các thông số ghi trục lồi cầu, phương pháp chương trình hóa càng nhai Quick-Master và kỹ thuật lên răng thiết lập đường cong Spee, Wilson đảm bảo khớp cắn thăng bằng hai bên.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm bằng Alginate trong luận án được tiến hành như thế nào?
   Tác giả tiến hành lấy khuôn sơ khởi lần 1 bằng Alginate với khay lấy khuôn thông thường. Sau khi lấy ra, khuôn này được cắt giảm chiều cao bờ và bề dày lòng khuôn để tạo khoảng trống, biến chính khuôn lần 1 thành một khay lấy khuôn cá nhân bằng Alginate. Sau đó, tác giả đưa một lớp Alginate mới vào lòng khuôn để lấy khuôn sơ khởi đệm lần 2, giúp sao chép chính xác hơn bề mặt giải phẫu và biên giới nền hàm.

2. Hợp chất nhiệt dẻo đóng vai trò gì trong kỹ thuật lấy khuôn lần 2 của luận án?
   Hợp chất nhiệt dẻo (Stent) được gắn lên bờ, triền ngoài và vùng ranh giới phía sau của thìa cá nhân. Khi vật liệu còn mềm dẻo, bệnh nhân thực hiện các động tác chức năng môi, má, lưỡi để hợp chất này ghi lại chính xác biên giới di động của niêm mạc, tạo ra một vành kín ngoại vi (Joint périphérique) đóng vai trò như nắp van kín hơi, giúp tăng tối đa lực mút và độ lưu giữ của hàm giả.

3. Luận án sử dụng thiết bị và công cụ nào để đo đạc và chương trình hóa càng nhai?
   Luận án sử dụng bộ ghi trục Quick-Axis của hãng F.Dentaire (Pháp) cố định trên máng nền nhựa để ghi lại chuyển động lồi cầu của bệnh nhân lên các bản ghi polyester. Sau đó, tác giả sử dụng thước cặp điện tử kỹ thuật số Mitutoyo CD-6"CSX để đo đạc chính xác các đường ghi, từ đó tính toán độ dốc lồi cầu và góc Bennett để cài đặt vào càng nhai bán thích ứng Quick-Master.

4. Tại sao khớp cắn thăng bằng hai bên lại bắt buộc phải có đối với hàm giả toàn bộ tháo lắp?
   Vì hàm giả toàn bộ là một khối cứng không biến dạng tựa trên niêm mạc. Khớp cắn thăng bằng hai bên đảm bảo các răng đối diện chạm nhau đồng thời ở cả bên làm việc và bên thăng bằng khi hàm dưới vận động. Điều này giúp triệt tiêu lực đòn bẩy gây lật hàm, ngăn ngừa hàm giả trượt trên niêm mạc, hạn chế tối đa các điểm sang chấn cơ học và làm chậm quá trình tiêu xương sống hàm.

5. Kết quả đo đạc thông số lồi cầu trong luận án được so sánh với những công trình nghiên cứu nào?
   Các số liệu về độ dài đường ghi và giá trị thông số lồi cầu (góc Bennett, dốc quỹ đạo lồi cầu) ghi nhận qua trục đồ Quick-Axis trong luận án được đối chiếu, so sánh trực tiếp với kết quả nghiên cứu của tác giả Nguyễn Phúc Diên Thảo tại Việt Nam và nghiên cứu sử dụng hệ thống ghi trục SAM điện tử của tác giả Theusner trên thế giới.

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Y học của tác giả Nguyễn Phú Hòa đã giải quyết thành công bài toán nâng cao chất lượng phục hình tháo lắp toàn bộ thông qua việc chuẩn hóa quy trình kỹ thuật lấy khuôn sơ khởi đệm, lấy khuôn vành khít chức năng và ứng dụng bộ ghi trục Quick-Axis để chương trình hóa càng nhai Quick-Master. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về lực mút hàm, đặc điểm giải phẫu lâm sàng và các thông số động học lồi cầu trên bệnh nhân Việt Nam. Công trình khẳng định giá trị ứng dụng thực tiễn cao trong điều trị phục hồi chức năng ăn nhai, phát âm và thẩm mỹ cho người mất răng toàn bộ, đồng thời đóng góp một tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho công tác đào tạo và thực hành nha khoa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. TÌNH HÌNH MẤT RĂNG Ở VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI 1. Tại Việt Nam Công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng ở Việt Nam đã được quan tâm. Tuy vậy, tỷ lệ mất răng còn cao.

Theo kết quả điều sức khỏe răng miệng năm 1990 của Võ Thế Quang và cộng sự [21], tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi 35 - 44 là 47,33%. Nhu cầu làm hàm giả tháo lắp từng phần hàm trên là 10%, từng phần hàm dưới là 3,67%, toàn bộ hàm trên là 3,33%, toàn bộ hàm dưới là 2,67% và làm răng giả cố định là 26,33%. Điều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc lÇn 2 n¨ m 2000 cña TrÇn V ¨ n Tr­êng vµ L©m Ngäc Ấn 5: Tû lÖmÊt r¨ ng hoÆ c toµn bé mét hµm hoÆ c toµn bé c¶ hai hµm lµ 1,7%, nguyên nhân mất răng chủ yếu do sâu răng và bệnh nha chu 1. Trên thế giới Tại các nước đang phát triển, dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng còn hạn chế, răng thường bị nhổ do đau hoặc viêm.

Hiện tượng mất răng vẫn thường gặp ở các lứa tuổi. Trong khi đó ở các nước công nghiệp, tỷ lệ mất răng của người trưởng thành đã giảm rõ rệt trong những năm gần đây. Tuy nhiên tỷ lệ mất răng ở người trưởng thành và người già vẫn còn cao ở một số nước. Theo kết quả điều tra của WHO được tiến hành ở 48% các nước châu Âu năm 1998, tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi 65 -74 dao động từ 12,8 - 69,6%, số răng mất trung bình từ 3,8 răng đến 15,1 răng [22].

Tại hội nghi nha khoa Na Uy 2001. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ambjemsen đã báo cáo về tình trạng mất răng ở Na Uy: tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi trên 65 là khoảng 50% trong những năm 1970-1980 và khoảng 30% ở cuối thập kỷ 90, trong đó trên 50% những người mất răng còn dưới 20 răng [23]. Trong 1 nghiên cứu sức khỏe răng miệng những người già 70 tuổi ở Thụy Điển của Osterberg T (386 người), có 70% bị mất răng trong đó 50,05% mất răng ở 2 hàm và 19,5% mất răng 1 hàm, tỷ lệ mất răng ở hàm trên cao hơn ở hàm dưới và ở vùng răng hàm nhiều hơn vùng răng cửa[24]. Cũng tại Thụy Điển, Norderyd O [25] nghiên cứu so sánh tình hình mất răng ở thành phố và ngoại ô vùng Jorkoping 1993.

Kết quả cho thấy tỷ lệ mất răng của nhóm người sống ở thành phố cao hơn ở nhóm người sống ở ngoại ô các lứa tuổi. Tỷ lệ mất răng ở nhóm người sống tại thành phố 87% trong khi đó tỷ lệ này là 13% ở nhóm người sống ở ngoại ô. Do chăm sóc sức khỏe răng miệng ngày càng tốt nên tỷ lệ mất răng nói chung ngày càng giảm ở các nước phát triển. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, tỷ lệ mất răng vẫn còn cao.

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI GIẢI PHẪU HÀM MẤT RĂNG TOÀN BỘ T×nh tr¹ ng mÊt r¨ ng toµn bé lµm thay ®æi rÊt nhiÒu vÒgi¶i phÉu - sinh lý ë bÖnh nh©n. Fourteau cho r»ng, nh÷ng biÕn ®æi nµy l¹ i ®­îc t¨ng c­êng bëi tuæi giµ 28, g©y khã kh¨ n cho sù b¸ m dÝnh cña hµm toµn bé. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Giải phẫu định khu hàm trên không răng 28 * KÝch th­íc cung hµm: Sù tiªu x­¬ng h­íng t©m cã khuynh h­íng lµm gi¶m ®­êng kÝnh cung hµm. Cung hµm t¹o nªn vïng n©ng ®ì chÝnh.

KÝch th­íc qu¸ nhá lµ yÕu tè bÊt lîi cho sù v÷ng æn cña phôc h×nh trong khi nhai, nhÊt lµ khi quan hÖ sèng hµm ®¶o ng­îc. * H×nh d¸ ng cung hµm: Cung hµm cã thÓ vu«ng, tam gi¸ c, bÇu dôc. H×nh thÓ cung hµm ph¶n ¶nh cung r¨ng gi¶ t­¬ng lai. Víi h×nh thÓ tam gi¸c, ta thiÕu sù n©ng ®ì ë vï ng r¨ ng nanh.

* § é ch¾c sèng hµm: Sèng hµm chÞu lùc nhê lí p niªm m¹ c kh¸ dµy vµ dÝnh tèt víi x­¬ng hµm trªn. Khi mang hµm gi¶ kÐm khÝt cã thÓt¹ o nª n mét líp niªm m¹c sîi t¨ng sinh vµ biÕn d¹ng, ®­îc gäi lµ sèng hµm di ®éng, chÞu lùc kÐm. PhÉu thuËt ®iÒu chØnh tr­íc phôc h×nh cã thÓ gióp æn ®Þnh vµ v÷ng ch¾c hµm gi¶. * H×nh d¸ ng vµ chiÒu cao sèng hµm: theo Klemetti vµ cộng sự 29 h×nh d¸ ng vµ chiÒu cao sèng hµm ¶nh h­ëng lí n ®Õn sù æn ®Þnh hµm gi¶.

Sèng hµm ph¼ng g©y bÊt lîi. Ng­îc l¹i, sèng hµm qu¸ cao gióp hµm gi¶ æn ®Þnh vµ b¸m dÝnh tèt nh­ng g©y nhiÒu khã kh¨n khi lªn r¨ng. H×nh d¸ng vµ chiÒu cao sèng hµm phô thuéc vµ møc ®é tiªu cña x­¬ng hµm. Theo t¸c gi¶ Vò Kho¸i 30 cã 3 lo¹i tiªu x­¬ng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Lo¹ i I: Sèng hµm næi cao, vßm miÖng s©u.

Lo¹ i II: Sèng hµm réng ch×a vµ n«ng. Lo¹i III: Sèng hµm thÊp, vßm miÖng n«ng, gÇn nh­ ph¼ng. Hµm gi¶ trong tr­êng hîp tiªu x­¬ng lo¹i I b¸m dÝnh tèt nhÊt. Tr­êng hîp tiªu x­¬ng lo¹i III kh«ng b¸m dÝnh ®­îc nhê sèng hµm.

* Vßm miÖng: theo V ò Kho¸ i 31 , Farley và cộng sự 32 ®és©u cña vßm miÖng t­¬ng øng v¬Ý thÓ tÝch vµ chiÒu cao cña sèng hµm, lµ mét yÕu tè cho sù v÷ng æn theo chiÒu däc vµ ngang. V ßm miÖng kh«ng ph¶i lµ bÒ mÆ t n©ng ®ì chÝnh bëi v×tÝnh chÞu nÐn cña niª m m¹ c kh¸ c nhau qu¸ râ: - Nh÷ng vïng Ýt chÞu nÐn ë ®­êng gi÷a vµ vïng tr­íc cña c¸c v©n vßm miÖng. -Ở vïng ®­êng ®an gi÷a , niªm m¹c máng vµ rÊt dÝnh vµo x­¬ng. §«i khi, ®­êng ®an gi÷a ph× ®¹ i t¹ o thµnh mét låi r¾n.

V ÒmÆt phôc h×nh, tï y theo tr­êng hîp, c¸c låi r¾n vßm miÖng cã thÓ lµ: + Mét cÊu tróc thuËn lî i cho sù n©ng ®ì vµ v÷ng æn cña phôc h×nh “b»ng c¸ ch ®ãng vai trß cña mét sèng hµm ë gi÷a”. + Mét cÊu tróc bÊt lîi do kÝch th­íc cña låi r¾n hay do vÞtrÝcña nã khiÕn ta ph¶i thùc hiÖn gi¶m nÐn hoÆ c ®iÒu trÞtiÒn phôc h×nh. - Vïng chÞu nÐn ë nh÷ng triÒn bªn cña vßm miÖng do cã líp d­íi niªm m¹ c.V ï ng r¨ ng hµm nhá cã ®Æ c ®iÓm lµ cã nhiÒu tÕ bµo mì trong khi vï ng r¨ ng hµm lí n cã nhiÒu tuyÕn n­íc bät. Nh÷ng tuyÕn n­íc bät nµy cã thÓ t¹o nªn mét líp phñ lªn niªm m¹c vµ ch¶y thµnh d©y cÇn ph¶i ®­îc lau ®i hay sóc s¹ch tr­íc khi lÊy khu«n 33.

C¸ c vï ng nµy t¹ o nªn vï ng Schroder: Cã thÓbÞ biÕn d¹ ng khi lÊy khu«n, chóng ®­îc nÒn hµm che phñ nh­ng kh«ng tèt cho sù n©ng ®ì nÒn hµm theo theo NguyÔn V ¨ n C¸ t 33. * Låi cñ x­¬ng hµm trªn: Lµ mét yÕu tè thuËn lî i cho sù v÷ng æn vµ sù l­u. Låi cñ cã h×nh thÓ tèt, víi r·nh ch©n b­ím - hµm râ nÐt, lµ yÕu tè v÷ng æn theo chiÒu tr­íc- sau. Ng­îc l¹i, khi låi cñ qu¸ to, nÒn hµm bao phñ låi cñ cã thÓ ch¹m víi hµm gi¶ hµm d­íi.

Låi cñ cã phÇn lÑm ë triÒn ngoµi th× Ýt thuËn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 lî i vµ g©y khã kh¨ n khi g¾n hµm gi¶. PhÉu thuËt tiÒn phôc h×nh cã thÓ c¶i thiÖn t×nh tr¹ ng trªn. Landa chia 5 lo¹ i 34 : Lo¹ i I: h×nh bÇu dôc hoÆc trßn: ë 1/3 sau ®­êng gi÷a. Lo¹i II: h×nh dµi ë 2/3 sau ®­êng gi÷a.

Lo¹i III: h×nh dÑt ë 1/3 tr­íc ®­êng gi÷a. Lo¹i IV: n»m suèt chiÒu dµi cña ®­êng gi÷a. * R·nh ch©n b­ím - hµm: lµ kho¶ng m« mÒm chÞu nÐn n»m sau låi cï ng, lµ gií i h¹ n sau cï ng cña biªn giíi nÒn hµm, nÕu v­ît qu¸ sÏ v­íng d©y ch»ng ch©n b­ím - hµm. * Ranh gií i gi÷a vßm miÖng cøng vµ vßm miÖng mÒm: Nã t­¬ng øng ví i ®­êng gÊp cña mµn hÇu, n»m t¹ i chç nèi gi÷a vßm miÖng cøng vµ vßm miÖng mÒm.

§ã lµ mét vïng rÊt quan träng cho sù l­u cña phôc h×nh. Bê sau cña phôc h×nh ph¶i b¶o ®¶m sù kÝn b»ng c¸ ch lÊn nhÑ vµo niªm m¹ c vßm miÖng mÒm, viÖc nµy kh«ng lµm x¸ o trén nh÷ng vËn ®éng chøc n¨ ng cña mµn hÇu. V ×vËy ta ph¶i x¸ c ®Þnh chÝnh x¸ c gií i h¹ n nµy. Ph©n lo¹ i cña Landa dùa vµo ®é nghiª ng cña vßm miÖng mÒm chia ra ba lo¹ i: n»m ngang, chÕch nghiª ng hay dèc ®øng.

* N gh¸ ch tiÒn ®×nh: Lµ biªn giíi nÒn hµm phÝa tr­íc vµ hai bªn, gãp phÇn cho sù b¸ m dÝnh hµm gi¶ (Boucher 35, Taddei vµ cộng sự 1). § é s©u ng¸ ch tiÒn ®×nh lµ yÕu tè quan träng cho sù æn ®Þnh hµm gi¶. Khi lÊy khu«n vµnh khÝt cÇn x¸ c ®Þnh chÝnh x¸ c biª n gií i nµy (gií i h¹ n tèi ®a cã thÓmë réng nÒn hµm gióp t¨ng c­êng b¸m dÝnh vµ æn ®Þnh cña hµm gi¶, mµ kh«ng bÞ c¶n trë cña c¸ c ho¹ t ®éng cña c¬, phanh m«i, d©y ch»ng. C¸ c phanh ph× ®¹ i hoÆ c b¸ m s¸ t ®Ønh sèng hµm sÏ lµm gi¶m sù b¸ m dÝnh, cÇn phÉu thuËt t¹ o l¹ i phanh.

V Ò phÝa sau trong vï ng s¸ t låi cï ng, ng¸ ch lî i më réng ra t¹ o kho¶ng trèng Eisenring. Bê ng¸ch lîi cña hµm gi¶ ph¶i tiÕp xóc mÆt trong m¸, nh­ vËy lµ chiÕm hÕt kho¶ng nµy nh­ng kh«ng lµm v­íng mám vÑt trong c¸c ®éng t¸c h¸ miÖng tèi ®a, ®­a hµm d­íi sang bªn hoÆc ra tr­íc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Giải phẫu định khu của hàm dưới không răng 36 * KÝch th­íc cung hµm: So ví i cung r¨ ng thËt, cung hµm mÊt r¨ ng thay ®æi theo h­íng réng ra. Cã mét khuynh h­íng bÊt hµi hßa gi÷a sù tiªu x­¬ng ly t©m ë hµm d­íi vµ h­íng t©m ë hµm trªn, khuynh h­íng nµy lµm ®é nghiªng cña trôc liª n sèng hµm t¨ ng thª m trong vï ng r¨ ng sau.

* H×nh thÓcung hµm: Ýt bÞthay ®æi h¬n cung hµm trª n 36. * § é ch¾c sèng hµm: Gièng nh­ hµm trªn sù n©ng ®ì sÏ tèt nhÊt nÕu sèng hµm r¾n ch¾c vµ ®­îc t¹o bëi niªm m¹c sîi kh¸ dÇy vµ b¸m ch¾c vµo x­¬ng. Khi phôc h×nh kÐm khÝt, cã thÓg©y ra “sèng hµm di ®éng", Ýt thuËn lî i cho sù n©ng ®ì. PhÉu thuËt tiÒn phôc h×nh cã thÓc¶i thiÖn nÒn tùa cña hµm gi¶.