Luận án nghiên cứu về hàm giả tháo lắp và kỹ thuật lấy dấu sơ khởi đệm

Luận án nghiên cứu về hàm giả tháo lắp toàn bộ, ứng dụng kỹ thuật lấy dấu sơ khởi đệm và lấy dấu vành khít trong phục hình răng miệng.

• Tác giả: Nguyễn Toại
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Nha Khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Hàm Giả Tháo Lắp Với Kỹ Thuật Lấy Dấu Sơ Khởi Và Vành Khít
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. TÌNH HÌNH MẤT RĂNG Ở VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI GIẢI PHẪU HÀM MẤT RĂNG TOÀN BỘ
• 1.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP LÀM TĂNG ĐỘ BÁM DÍNH CỦA HÀM GIẢ TOÀN BỘ
• 1.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ ỔN ĐỊNH VÀ VỮNG CHẮC CỦA HÀM GIẢ
• 1.5. NHỮNG XU HƯỚNG MỚI CỦA THẾ GIỚI
• 1.6. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HÀM GIẢ TOÀN BỘ TẠI NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.6. Thiết kế nghiên cứu
• 2.7. Các biến nghiên cứu
• 2.8. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
• 2.9. Kỹ thuật làm hàm giả
• 2.10. Các tiêu chí đánh giá hàm giả sau khi lắp
• 2.11. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.12. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 2.13. HẠN CHẾ SAI SỐ TRONG NGHIÊN CỨU
• 2.14. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM BỆNH NHÂN
• 3.2. Thành phần dân cư và nghề nghiệp
• 3.3. Tiền sử răng miệng
• 3.4. Thời gian mất răng
• 3.5. Tiền sử phục hình
• 3.6. Đặc điểm hình dạng khuôn mặt của bệnh nhân
• 3.7. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ BÁM DÍNH CỦA HÀM GIẢ
• 3.8. Cấu trúc giải phẫu và môi trường miệng
• 3.9. Các yếu tố khác ảnh hưởng tới sự bám dính của hàm giả
• 3.10. ĐÁNH GIÁ LỰC MÚT HÀM SAU KHI SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP LẤY KHUÔN
• 3.11. ĐÁNH GIÁ CÁC THÔNG SỐ LỒI CẦU ĐƯA VÀO CHƯƠNG TRÌNH HÓA CÀNG NHAI
• 3.12. ĐÁNH GIÁ HÀM GIẢ NGAY SAU KHI LẮP
• 3.13. Đánh giá sự ổn định của hàm giả
• 3.14. ĐÁNH GIÁ SAU THỜI GIAN SỬ DỤNG
• 3.15. Chức năng ăn nhai
• 3.16. Chức năng phát âm
• 3.17. Mức độ hài lòng của bệnh nhân
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. VỀ ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG
• 4.2. Về các yếu tố ảnh hưởng đến sự bám dính của hàm giả
• 4.3. VỀ TÂM LÝ BỆNH NHÂN
• 4.4. VỀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.5. Về vật liệu và phương pháp lấy khuôn
• 4.6. Về phương tiện nghiên cứu
• 4.7. Về sai số trong nghiên cứu
• 4.8. VỀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.9. Về giá trị lực mút hàm
• 4.10. Về giá trị các thông số lồi cầu
• 4.11. Về sự bám dính của hàm giả
• 4.12. Đánh giá sau thời gian sử dụng
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Mất răng là một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý của bệnh nhân. Nghiên cứu này tập trung vào việc ứng dụng hàm giả tháo lắp với kỹ thuật lấy dấu sơ khởi và vành khít. Mục tiêu chính là cải thiện chất lượng phục hình cho bệnh nhân mất răng toàn bộ. Theo Taddéi, mất răng không chỉ là vấn đề thể chất mà còn ảnh hưởng đến tâm lý và xã hội. Nhu cầu làm hàm giả ngày càng tăng, đặc biệt là ở người cao tuổi. Nghiên cứu của Nguyễn Toại và Lê Hồ Phương Trang đã chỉ ra rằng việc lựa chọn vật liệu và phương pháp lấy khuôn là rất quan trọng trong phục hình tháo lắp. Việc áp dụng các công nghệ mới như kỹ thuật lấy dấu và vành khít có thể nâng cao hiệu quả phục hình.

II. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH MẤT RĂNG

Tình hình mất răng ở Việt Nam và trên thế giới cho thấy tỷ lệ mất răng vẫn còn cao, đặc biệt ở người cao tuổi. Theo điều tra sức khỏe răng miệng, tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi 35-44 là 47,33%. Nguyên nhân chủ yếu là do sâu răng và bệnh nha chu. Ở các nước phát triển, tỷ lệ mất răng đã giảm, nhưng vẫn còn cao ở một số nhóm dân cư. Việc chăm sóc sức khỏe răng miệng cần được cải thiện để giảm tỷ lệ mất răng. Các phương pháp phục hình như hàm giả tháo lắp và cấy ghép implant đang được áp dụng rộng rãi, tuy nhiên, việc lựa chọn giữa hai phương pháp này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chi phí và thời gian điều trị.

III. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI GIẢI PHẪU HÀM MẤT RĂNG TOÀN BỘ

Mất răng toàn bộ gây ra nhiều biến đổi về giải phẫu và sinh lý. Các yếu tố như kích thước cung hàm, hình dạng cung hàm và chiều cao hàm ảnh hưởng lớn đến sự bám dính của hàm giả. Hình dạng và chiều cao của hàm có thể làm giảm khả năng bám dính, gây khó khăn trong việc ăn nhai. Việc xác định chính xác các thông số này là rất quan trọng trong quá trình phục hình. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng kỹ thuật lấy dấu chính xác có thể cải thiện đáng kể sự bám dính của hàm giả.

IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP LÀM TĂNG ĐỘ BÁM DÍNH CỦA HÀM GIẢ TOÀN BỘ

Có nhiều phương pháp để tăng độ bám dính của hàm giả như phương pháp cơ học, vật lý và lý sinh học. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp cải thiện hiệu quả phục hình. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng vành khít trong quá trình lấy dấu có thể làm tăng đáng kể độ bám dính của hàm giả. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc phục hồi chức năng ăn nhai và thẩm mỹ cho bệnh nhân. Các bác sĩ cần chú ý đến việc lựa chọn vật liệu và kỹ thuật phù hợp để đạt được kết quả tốt nhất.

V. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng kỹ thuật lấy dấu sơ khởi và vành khít đã cải thiện đáng kể sự bám dính của hàm giả. Đánh giá lực mút hàm sau khi sử dụng các phương pháp này cho thấy sự cải thiện rõ rệt. Bệnh nhân cảm thấy hài lòng hơn với hàm giả mới, đặc biệt về chức năng ăn nhai và thẩm mỹ. Các thông số lồi cầu cũng được cải thiện, cho thấy sự phù hợp của hàm giả với cấu trúc giải phẫu của bệnh nhân. Nghiên cứu này góp phần nâng cao chất lượng phục hình cho bệnh nhân mất răng toàn bộ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mất răng toàn bộ là một vấn đề sức khỏe răng miệng phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng tiêu hóa, phát âm, thẩm mỹ và tâm lý người bệnh. Tại Việt Nam, tỷ lệ mất răng ở nhóm tuổi 35-44 lên đến 47,33%, trong đó nguyên nhân chủ yếu là sâu răng và bệnh nha chu. Trên thế giới, theo báo cáo của WHO năm 1998, tỷ lệ mất răng ở nhóm tuổi 65-74 dao động từ 12,8% đến 69,6%, với số răng mất trung bình từ 3,8 đến 15,1 răng. Ở các nước phát triển, tỷ lệ mất răng có xu hướng giảm nhờ cải thiện chăm sóc sức khỏe răng miệng, nhưng ở các nước đang phát triển, tỷ lệ này vẫn còn cao.

Mất răng toàn bộ gây ra những biến đổi giải phẫu phức tạp như tiêu xương hàm, thay đổi hình thái cung hàm, ảnh hưởng đến sự bám dính và ổn định của hàm giả toàn bộ. Các yếu tố như hình dạng cung hàm, chiều cao khớp cắn, đường cong Spee và Wilson, cũng như đặc điểm niêm mạc và dây chằng phanh môi, phanh lưỡi đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định của hàm giả.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân mất răng toàn bộ, so sánh hiệu quả của các phương pháp lấy khuôn sơ khởi đệm và lấy khuôn vành khít trong làm hàm giả toàn bộ, đồng thời ứng dụng bộ ghi trục Quick Axis để xác định các thông số vận động lồi cầu nhằm nâng cao chất lượng phục hình tháo lắp. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 7/2007 đến tháng 12/2013 tại Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội và Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, Đại học Y Hà Nội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện độ bám dính, sự ổn định và chức năng của hàm giả toàn bộ, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người mất răng toàn bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình giải phẫu, sinh lý của hàm mất răng toàn bộ, bao gồm:

• Giải phẫu định khu hàm trên và hàm dưới không răng: Phân tích kích thước, hình dạng cung hàm, đặc điểm sống hàm, vòm miệng, dây chằng phanh môi, phanh lưỡi và các yếu tố giải phẫu ảnh hưởng đến sự bám dính của hàm giả.
• Lý thuyết về lực bám dính và áp lực không khí (hiện tượng mao dẫn và áp suất khí): Giải thích cơ chế bám dính của hàm giả dựa trên áp lực mao dẫn và áp suất chân không giữa niêm mạc và nền hàm giả.
• Mô hình vận động lồi cầu và khớp thái dương hàm: Sử dụng các bộ ghi trục như Quick Axis để xác định các thông số vận động lồi cầu như góc Bennett, độ dốc lồi cầu, giúp chương trình hóa càng nhai phù hợp với vận động hàm dưới.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến sự ổn định của hàm giả: Khíp cắn thẳng bằng, đường cong Spee và Wilson, chiều cao khớp cắn, mặt phẳng cắn, đặc điểm niêm mạc và dây chằng, cũng như yếu tố tâm lý bệnh nhân.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu phối hợp giữa mô tả cắt ngang và can thiệp lâm sàng tiến cứu có đối chứng.
• Đối tượng nghiên cứu: 46 bệnh nhân mất răng toàn bộ, đã điều trị tiền phục hình ổn định, tự nguyện tham gia nghiên cứu.
• Địa điểm và thời gian: Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội và Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, Đại học Y Hà Nội, từ tháng 7/2007 đến tháng 12/2013.
• Phương pháp lấy mẫu: Chọn mẫu thuận tiện theo tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ, đảm bảo tính đại diện cho nhóm bệnh nhân mất răng toàn bộ.
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Khám lâm sàng, ghi nhận các đặc điểm dân số học, tiền sử răng miệng, hình dạng khuôn mặt, mức độ tiêu xương hàm.
  • Thực hiện đồng thời hai phương pháp lấy khuôn: khuôn sơ khởi thường và khuôn sơ khởi đệm, tiếp theo lấy khuôn lần 2 có vành khít và không có vành khít.
  • Đo lực mút hàm và các thông số vận động lồi cầu bằng bộ ghi trục Quick Axis.
  • Lên răng trên càng nhai Quick Master cho nhóm can thiệp và không sử dụng cho nhóm đối chứng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả, so sánh trung bình, phân tích biến độc lập và phụ thuộc để đánh giá hiệu quả các phương pháp lấy khuôn và ảnh hưởng của các yếu tố lâm sàng đến sự bám dính và ổn định của hàm giả.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu kéo dài 6 năm, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và đánh giá sau khi lắp hàm giả theo các khoảng thời gian nhất định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm bệnh nhân mất răng toàn bộ: Trong 46 bệnh nhân, tỷ lệ nam/nữ gần như cân bằng, độ tuổi trung bình khoảng 65 tuổi. Tiền sử mất răng chủ yếu do sâu răng và bệnh nha chu. Mức độ tiêu xương hàm trên và dưới tăng theo tuổi, với tỷ lệ tiêu xương hàm trên loại I (cao) chiếm khoảng 40%, loại III (thấp) chiếm 25%.
2. Ảnh hưởng của phương pháp lấy khuôn đến lực mút hàm: Lực mút hàm sau khi lấy khuôn sơ khởi đệm và lấy khuôn vành khít cao hơn trung bình 15-20% so với lấy khuôn sơ khởi thường. Giá trị lực mút hàm sau lần lấy khuôn thứ hai có vành khít đạt trung bình khoảng 350-400 g/cm², cho thấy sự cải thiện rõ rệt về độ bám dính.
3. Thông số vận động lồi cầu: Góc Bennett trung bình đo được bằng bộ ghi trục Quick Axis là 15-20 độ, độ dốc lồi cầu dao động từ 30-40 độ, phù hợp với các tiêu chuẩn sinh lý. Nhóm bệnh nhân sử dụng bộ ghi trục để chương trình hóa càng nhai có tỷ lệ hài lòng về chức năng nhai và phát âm cao hơn 25% so với nhóm không sử dụng.
4. Đánh giá sau khi lắp hàm giả: Sau 3 tháng sử dụng, 85% bệnh nhân đánh giá hàm giả ổn định, không bị bong tróc, chức năng nhai cải thiện đáng kể với thời gian nhai trung bình đạt 20 phút mỗi bữa ăn. Mức độ hài lòng về thẩm mỹ đạt 90%, phát âm tròn tiếng sau 2 tuần sử dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp lấy khuôn sơ khởi đệm kết hợp lấy khuôn vành khít giúp tăng lực mút hàm, cải thiện sự bám dính và ổn định của hàm giả toàn bộ. Điều này phù hợp với lý thuyết về áp suất không khí và hiện tượng mao dẫn, khi mà việc tạo vành khít giúp duy trì áp suất chân không giữa nền hàm và niêm mạc, tăng cường lực hút giữ hàm giả. Các thông số vận động lồi cầu đo bằng bộ ghi trục Quick Axis giúp chương trình hóa càng nhai chính xác, tái tạo vận động hàm dưới gần với thực tế, từ đó giảm thiểu sang chấn và tăng hiệu quả nhai.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn Toại về ứng dụng hàm nhựa tháo lắp và nghiên cứu của Lê Hồ Phương Trang về thiết kế khay lấy khuôn phù hợp với hình thái người Việt. Việc ứng dụng công nghệ ghi trục hiện đại như Quick Axis là bước tiến quan trọng, giúp cá thể hóa phục hình tháo lắp, nâng cao chất lượng điều trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh lực mút hàm giữa các phương pháp lấy khuôn và bảng thống kê các thông số vận động lồi cầu, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và hiệu quả của từng phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp lấy khuôn sơ khởi đệm và lấy khuôn vành khít trong thực hành lâm sàng nhằm tăng lực mút và sự ổn định của hàm giả toàn bộ, giảm tỷ lệ bong tróc và tăng sự hài lòng của bệnh nhân. Thời gian áp dụng: ngay lập tức, chủ thể thực hiện: bác sĩ phục hình răng hàm mặt.
2. Sử dụng bộ ghi trục Quick Axis để xác định các thông số vận động lồi cầu phục vụ chương trình hóa càng nhai, giúp cá thể hóa phục hình tháo lắp, nâng cao chức năng nhai và phát âm. Thời gian áp dụng: trong quy trình làm hàm giả, chủ thể: bác sĩ và kỹ thuật viên labo.
3. Đào tạo nâng cao nhận thức và kỹ năng cho bác sĩ về kỹ thuật lấy khuôn chính xác và sử dụng thiết bị ghi trục hiện đại, nhằm chuẩn hóa quy trình làm hàm giả toàn bộ, giảm sai số và tăng hiệu quả điều trị. Thời gian: trong 1-2 năm, chủ thể: các cơ sở đào tạo và bệnh viện chuyên khoa.
4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục về vật liệu lấy khuôn và thiết kế thìa lấy khuôn phù hợp với đặc điểm giải phẫu người Việt, nhằm cải thiện độ chính xác và sự thoải mái cho bệnh nhân. Thời gian: dài hạn, chủ thể: viện nghiên cứu và trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt: Nâng cao kiến thức và kỹ năng về kỹ thuật lấy khuôn, ứng dụng bộ ghi trục trong phục hình tháo lắp, cải thiện chất lượng điều trị cho bệnh nhân mất răng toàn bộ.
2. Kỹ thuật viên labo nha khoa: Hiểu rõ các thông số vận động lồi cầu và quy trình lấy khuôn chính xác để chế tác hàm giả phù hợp, nâng cao hiệu quả phục hình.
3. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Răng Hàm Mặt: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về giải phẫu hàm mất răng toàn bộ, phương pháp lấy khuôn và ứng dụng công nghệ hiện đại trong phục hình tháo lắp.
4. Nhà quản lý và hoạch định chính sách y tế: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe răng miệng cho người mất răng toàn bộ, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phải lấy khuôn vành khít trong làm hàm giả toàn bộ?
   Lấy khuôn vành khít giúp tạo ra biên giới chính xác giữa nền hàm và niêm mạc, duy trì áp suất chân không, tăng lực mút và sự ổn định của hàm giả, giảm bong tróc khi nhai và nói.

2. Bộ ghi trục Quick Axis có vai trò gì trong phục hình tháo lắp?
   Quick Axis giúp đo chính xác các thông số vận động lồi cầu như góc Bennett và độ dốc lồi cầu, từ đó chương trình hóa càng nhai phù hợp với vận động hàm dưới, nâng cao chức năng nhai và phát âm.

3. Phương pháp lấy khuôn sơ khởi đệm khác gì so với lấy khuôn sơ khởi thường?
   Lấy khuôn sơ khởi đệm sử dụng vật liệu đệm mềm giúp bảo vệ niêm mạc, tạo khuôn chính xác hơn, tăng lực mút hàm giả so với phương pháp lấy khuôn sơ khởi thường.

4. Chiều cao khớp cắn ảnh hưởng thế nào đến sự ổn định của hàm giả?
   Chiều cao khớp cắn phù hợp giúp duy trì khớp cắn thẳng bằng, tránh sang chấn niêm mạc và xương hàm, đảm bảo chức năng nhai và phát âm tốt, giảm đau và khó chịu cho bệnh nhân.

5. Có nên sử dụng implant thay thế hàm giả tháo lắp toàn bộ không?
   Implant mang lại sự ổn định và chức năng nhai tốt hơn nhưng chi phí cao và thời gian điều trị dài. Hàm giả tháo lắp vẫn là lựa chọn kinh tế và phù hợp với đa số bệnh nhân mất răng toàn bộ, đặc biệt khi quy trình lấy khuôn và lên răng được chuẩn hóa.

Kết luận

• Mất răng toàn bộ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng và thẩm mỹ, đòi hỏi phục hình tháo lắp chất lượng cao.
• Phương pháp lấy khuôn sơ khởi đệm kết hợp lấy khuôn vành khít giúp tăng lực mút và sự ổn định của hàm giả toàn bộ.
• Bộ ghi trục Quick Axis là công cụ hiệu quả để xác định các thông số vận động lồi cầu, hỗ trợ chương trình hóa càng nhai cá thể hóa.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao chất lượng phục hình tháo lắp, cải thiện chức năng nhai, phát âm và sự hài lòng của bệnh nhân.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi kỹ thuật lấy khuôn và sử dụng thiết bị ghi trục hiện đại trong thực hành lâm sàng, đồng thời tăng cường đào tạo và nghiên cứu tiếp theo.

Các cơ sở y tế và đào tạo cần triển khai áp dụng kỹ thuật lấy khuôn và ghi trục hiện đại, đồng thời nghiên cứu mở rộng để nâng cao chất lượng phục hình tháo lắp cho người mất răng toàn bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. TÌNH HÌNH MẤT RĂNG Ở VIỆT NAM VÀ TRÊN THẾ GIỚI 1. Tại Việt Nam Công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng ở Việt Nam đã được quan tâm. Tuy vậy, tỷ lệ mất răng còn cao.

Theo kết quả điều sức khỏe răng miệng năm 1990 của Võ Thế Quang và cộng sự [21], tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi 35 - 44 là 47,33%. Nhu cầu làm hàm giả tháo lắp từng phần hàm trên là 10%, từng phần hàm dưới là 3,67%, toàn bộ hàm trên là 3,33%, toàn bộ hàm dưới là 2,67% và làm răng giả cố định là 26,33%. Điều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc lÇn 2 n¨m 2000 cña TrÇn V¨n Tr­êng vµ L©m Ngäc Ấn 5: Tû lÖ mÊt r¨ng hoÆc toµn bé mét hµm hoÆc toµn bé c¶ hai hµm lµ 1,7%, nguyên nhân mất răng chủ yếu do sâu răng và bệnh nha chu 1. Trên thế giới Tại các nước đang phát triển, dịch vụ chăm sóc sức khỏe răng miệng còn hạn chế, răng thường bị nhổ do đau hoặc viêm.

Hiện tượng mất răng vẫn thường gặp ở các lứa tuổi. Trong khi đó ở các nước công nghiệp, tỷ lệ mất răng của người trưởng thành đã giảm rõ rệt trong những năm gần đây. Tuy nhiên tỷ lệ mất răng ở người trưởng thành và người già vẫn còn cao ở một số nước. Theo kết quả điều tra của WHO được tiến hành ở 48% các nước châu Âu năm 1998, tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi 65 -74 dao động từ 12,8 - 69,6%, số răng mất trung bình từ 3,8 răng đến 15,1 răng [22].

Tại hội nghi nha khoa Na Uy 2001. 4 Ambjemsen đã báo cáo về tình trạng mất răng ở Na Uy: tỷ lệ mất răng ở lứa tuổi trên 65 là khoảng 50% trong những năm 1970-1980 và khoảng 30% ở cuối thập kỷ 90, trong đó trên 50% những người mất răng còn dưới 20 răng [23]. Trong 1 nghiên cứu sức khỏe răng miệng những người già 70 tuổi ở Thụy Điển của Osterberg T (386 người), có 70% bị mất răng trong đó 50,05% mất răng ở 2 hàm và 19,5% mất răng 1 hàm, tỷ lệ mất răng ở hàm trên cao hơn ở hàm dưới và ở vùng răng hàm nhiều hơn vùng răng cửa[24]. Cũng tại Thụy Điển, Norderyd O [25] nghiên cứu so sánh tình hình mất răng ở thành phố và ngoại ô vùng Jorkoping 1993.

Kết quả cho thấy tỷ lệ mất răng của nhóm người sống ở thành phố cao hơn ở nhóm người sống ở ngoại ô các lứa tuổi. Tỷ lệ mất răng ở nhóm người sống tại thành phố 87% trong khi đó tỷ lệ này là 13% ở nhóm người sống ở ngoại ô. Do chăm sóc sức khỏe răng miệng ngày càng tốt nên tỷ lệ mất răng nói chung ngày càng giảm ở các nước phát triển. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, tỷ lệ mất răng vẫn còn cao.

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI GIẢI PHẪU HÀM MẤT RĂNG TOÀN BỘ T×nh tr¹ng mÊt r¨ng toµn bé lµm thay ®æi rÊt nhiÒu vÒ gi¶i phÉu - sinh lý ë bÖnh nh©n. Fourteau cho r»ng, nh÷ng biÕn ®æi nµy l¹i ®­îc t¨ng c­êng bëi tuæi giµ 28, g©y khã kh¨n cho sù b¸m dÝnh cña hµm toµn bé.1: Giải phẫu định khu hàm trên không răng 28 * KÝch th­íc cung hµm: Sù tiªu x­¬ng h­íng t©m cã khuynh h­íng lµm gi¶m ®­êng kÝnh cung hµm. Cung hµm t¹o nªn vïng n©ng ®ì chÝnh. KÝch th­íc qu¸ nhá lµ yÕu tè bÊt lîi cho sù v÷ng æn cña phôc h×nh trong khi nhai, nhÊt lµ khi quan hÖ sèng hµm ®¶o ng­îc.

* H×nh d¸ng cung hµm: Cung hµm cã thÓ vu«ng, tam gi¸c, bÇu dôc. H×nh thÓ cung hµm ph¶n ¶nh cung r¨ng gi¶ t­¬ng lai. Víi h×nh thÓ tam gi¸c, ta thiÕu sù n©ng ®ì ë vïng r¨ng nanh. * §é ch¾c sèng hµm: Sèng hµm chÞu lùc nhê líp niªm m¹c kh¸ dµy vµ dÝnh tèt víi x­¬ng hµm trªn.

Khi mang hµm gi¶ kÐm khÝt cã thÓ t¹o nªn mét líp niªm m¹c sîi t¨ng sinh vµ biÕn d¹ng, ®­îc gäi lµ sèng hµm di ®éng, chÞu lùc kÐm. PhÉu thuËt ®iÒu chØnh tr­íc phôc h×nh cã thÓ gióp æn ®Þnh vµ v÷ng ch¾c hµm gi¶. * H×nh d¸ng vµ chiÒu cao sèng hµm: theo Klemetti vµ cộng sự 29 h×nh d¸ng vµ chiÒu cao sèng hµm ¶nh h­ëng lín ®Õn sù æn ®Þnh hµm gi¶. Sèng hµm ph¼ng g©y bÊt lîi.

Ng­îc l¹i, sèng hµm qu¸ cao gióp hµm gi¶ æn ®Þnh vµ b¸m dÝnh tèt nh­ng g©y nhiÒu khã kh¨n khi lªn r¨ng. H×nh d¸ng vµ chiÒu cao sèng hµm phô thuéc vµ møc ®é tiªu cña x­¬ng hµm. Theo t¸c gi¶ Vò Kho¸i 30 cã 3 lo¹i tiªu x­¬ng: 6 Lo¹i I: Sèng hµm næi cao, vßm miÖng s©u. Lo¹i II: Sèng hµm réng ch×a vµ n«ng.

Lo¹i III: Sèng hµm thÊp, vßm miÖng n«ng, gÇn nh­ ph¼ng. Hµm gi¶ trong tr­êng hîp tiªu x­¬ng lo¹i I b¸m dÝnh tèt nhÊt. Tr­êng hîp tiªu x­¬ng lo¹i III kh«ng b¸m dÝnh ®­îc nhê sèng hµm. *Vßm miÖng: theo Vò Kho¸i 31 , Farley và cộng sự 32 ®és©u cña vßm miÖng t­¬ng øng v¬Ý thÓ tÝch vµ chiÒu cao cña sèng hµm, lµ mét yÕu tè cho sù v÷ng æn theo chiÒu däc vµ ngang.

Vßm miÖng kh«ng ph¶i lµ bÒ mÆt n©ng ®ì chÝnh bëi v× tÝnh chÞu nÐn cña niªm m¹c kh¸c nhau qu¸ râ: - Nh÷ng vïng Ýt chÞu nÐn ë ®­êng gi÷a vµ vïng tr­íc cña c¸c v©n vßm miÖng. -Ở vïng ®­êng ®an gi÷a , niªm m¹c máng vµ rÊt dÝnh vµo x­¬ng. §«i khi, ®­êng ®an gi÷a ph× ®¹i t¹o thµnh mét låi r¾n. VÒ mÆt phôc h×nh, tïy theo tr­êng hîp, c¸c låi r¾n vßm miÖng cã thÓ lµ: + Mét cÊu tróc thuËn lîi cho sù n©ng ®ì vµ v÷ng æn cña phôc h×nh “b»ng c¸ch ®ãng vai trß cña mét sèng hµm ë gi÷a”.

+ Mét cÊu tróc bÊt lîi do kÝch th­íc cña låi r¾n hay do vÞ trÝ cña nã khiÕn ta ph¶i thùc hiÖn gi¶m nÐn hoÆc ®iÒu trÞ tiÒn phôc h×nh. - Vïng chÞu nÐn ë nh÷ng triÒn bªn cña vßm miÖng do cã líp d­íi niªm m¹c.Vïng r¨ng hµm nhá cã ®Æc ®iÓm lµ cã nhiÒu tÕ bµo mì trong khi vïng r¨ng hµm lín cã nhiÒu tuyÕn n­íc bät. Nh÷ng tuyÕn n­íc bät nµy cã thÓ t¹o nªn mét líp phñ lªn niªm m¹c vµ ch¶y thµnh d©y cÇn ph¶i ®­îc lau ®i hay sóc s¹ch tr­íc khi lÊy khu«n 33. C¸c vïng nµy t¹o nªn vïng Schroder: Cã thÓ bÞ biÕn d¹ng khi lÊy khu«n, chóng ®­îc nÒn hµm che phñ nh­ng kh«ng tèt cho sù n©ng ®ì nÒn hµm theo theo NguyÔn V¨n C¸t 33.

*Låi cñ x­¬ng hµm trªn: Lµ mét yÕu tè thuËn lîi cho sù v÷ng æn vµ sù l­u. Låi cñ cã h×nh thÓ tèt, víi r·nh ch©n b­ím - hµm râ nÐt, lµ yÕu tè v÷ng æn theo chiÒu tr­íc- sau. Ng­îc l¹i, khi låi cñ qu¸ to, nÒn hµm bao phñ låi cñ cã thÓ ch¹m víi hµm gi¶ hµm d­íi. Låi cñ cã phÇn lÑm ë triÒn ngoµi th× Ýt thuËn 7 lîi vµ g©y khã kh¨n khi g¾n hµm gi¶.

PhÉu thuËt tiÒn phôc h×nh cã thÓ c¶i thiÖn t×nh tr¹ng trªn. Landa chia 5 lo¹i 34 : Lo¹i I: h×nh bÇu dôc hoÆc trßn: ë 1/3 sau ®­êng gi÷a. Lo¹i II: h×nh dµi ë 2/3 sau ®­êng gi÷a. Lo¹i III: h×nh dÑt ë 1/3 tr­íc ®­êng gi÷a.

Lo¹i IV: n»m suèt chiÒu dµi cña ®­êng gi÷a. * R·nh ch©n b­ím - hµm: lµ kho¶ng m« mÒm chÞu nÐn n»m sau låi cïng, lµ giíi h¹n sau cïng cña biªn giíi nÒn hµm, nÕu v­ît qu¸ sÏ v­íng d©y ch»ng ch©n b­ím - hµm. * Ranh giíi gi÷a vßm miÖng cøng vµ vßm miÖng mÒm: Nã t­¬ng øng víi ®­êng gÊp cña mµn hÇu, n»m t¹i chç nèi gi÷a vßm miÖng cøng vµ vßm miÖng mÒm. §ã lµ mét vïng rÊt quan träng cho sù l­u cña phôc h×nh.

Bê sau cña phôc h×nh ph¶i b¶o ®¶m sù kÝn b»ng c¸ch lÊn nhÑ vµo niªm m¹c vßm miÖng mÒm, viÖc nµy kh«ng lµm x¸o trén nh÷ng vËn ®éng chøc n¨ng cña mµn hÇu. V× vËy ta ph¶i x¸c ®Þnh chÝnh x¸c giíi h¹n nµy. Ph©n lo¹i cña Landa dùa vµo ®é nghiªng cña vßm miÖng mÒm chia ra ba lo¹i: n»m ngang, chÕch nghiªng hay dèc ®øng. * Ngh¸ch tiÒn ®×nh: Lµ biªn giíi nÒn hµm phÝa tr­íc vµ hai bªn, gãp phÇn cho sù b¸m dÝnh hµm gi¶ (Boucher 35, Taddei vµ cộng sự 1).

§é s©u ng¸ch tiÒn ®×nh lµ yÕu tè quan träng cho sù æn ®Þnh hµm gi¶. Khi lÊy khu«n vµnh khÝt cÇn x¸c ®Þnh chÝnh x¸c biªn giíi nµy (giíi h¹n tèi ®a cã thÓ më réng nÒn hµm gióp t¨ng c­êng b¸m dÝnh vµ æn ®Þnh cña hµm gi¶, mµ kh«ng bÞ c¶n trë cña c¸c ho¹t ®éng cña c¬, phanh m«i, d©y ch»ng. C¸c phanh ph× ®¹i hoÆc b¸m s¸t ®Ønh sèng hµm sÏ lµm gi¶m sù b¸m dÝnh, cÇn phÉu thuËt t¹o l¹i phanh. VÒ phÝa sau trong vïng s¸t låi cïng, ng¸ch lîi më réng ra t¹o kho¶ng trèng Eisenring.

Bê ng¸ch lîi cña hµm gi¶ ph¶i tiÕp xóc mÆt trong m¸, nh­ vËy lµ chiÕm hÕt kho¶ng nµy nh­ng kh«ng lµm v­íng mám vÑt trong c¸c ®éng t¸c h¸ miÖng tèi ®a, ®­a hµm d­íi sang bªn hoÆc ra tr­íc.2: Giải phẫu định khu của hàm dưới không răng 36 * KÝch th­íc cung hµm: So víi cung r¨ng thËt, cung hµm mÊt r¨ng thay ®æi theo h­íng réng ra. Cã mét khuynh h­íng bÊt hµi hßa gi÷a sù tiªu x­¬ng ly t©m ë hµm d­íi vµ h­íng t©m ë hµm trªn, khuynh h­íng nµy lµm ®é nghiªng cña trôc liªn sèng hµm t¨ng thªm trong vïng r¨ng sau. * H×nh thÓ cung hµm: Ýt bÞ thay ®æi h¬n cung hµm trªn 36. * §é ch¾c sèng hµm: Gièng nh­ hµm trªn sù n©ng ®ì sÏ tèt nhÊt nÕu sèng hµm r¾n ch¾c vµ ®­îc t¹o bëi niªm m¹c sîi kh¸ dÇy vµ b¸m ch¾c vµo x­¬ng.

Khi phôc h×nh kÐm khÝt, cã thÓ g©y ra “sèng hµm di ®éng", Ýt thuËn lîi cho sù n©ng ®ì. PhÉu thuËt tiÒn phôc h×nh cã thÓ c¶i thiÖn nÒn tùa cña hµm gi¶. * ChiÒu cao vµ h×nh d¸ng sèng hµm: Sèng hµm th­êng bÞ tiªu nhiÒu vµ cã h×nh d¹ng thay ®æi: Ýt khi cßn cao, thËm trÝ nã cã thÓ tiªu hÕt vµ lâm t¹o sèng hµm ©m, lµm mÊt ng¸ch lîi - m¸ vµ ngh¸ch lîi l­ìi. Tiªu ph¼ng g©y nhiÒu bÊt lîi cho sù b¸m dÝnh hµm gi¶.

Lç c»m vµ thÇn kinh c»m cã thÓ lé ra, g©y ®au khi ¨n nhai. Sangiuolo chia lµm 4 ®é tiªu x­¬ng36: + §é I: Tiªu x­¬ng Ýt, sèng hµm cao. + §é II: Tiªu x­¬ng trung b×nh, sèng hµm cao. + §é III: Tiªu x­¬ng nhiÒu, sèng hµm thÊp.

+ §é IV: Tiªu x­¬ng nÆng sèng hµm ©m. 9 * C¸c ®­êng chÐo trong vµ ngoµi: ë ®­êng chÐo ngoµi cã c¬ mót b¸m, lµ giíi h¹n ngoµi cña hµm gi¶. §­îc x¸c ®Þnh khi lÊy khuôn vµnh khÝt. * Ng¸ch lîi: §é s©u cña ng¸ch lîi tïy vµo chiÒu cao sèng hµm.

Sèng hµm tiªu nhiÒu lµm mÊt ®i ngh¸ch lîi. Vïng ng¸ch lîi hµm d­íi t­¬ng ®­¬ng hai r¨ng hµm lín, ®èi diÖn vïng Eisenring ë hµm trªn, gäi lµ tói Fisch.