chương 1 giới thiệu các yếu tố định hình phong cách nghệ thuật nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ bao gồm các vấn đề về bối cảnh thời đại, văn hóa, nền tảng quê hương, gia đình và cá tính nhà văn. Những yếu tố đó tác động đến cách nhìn nghệ thuật của nhà văn về con người, về cuộc đời – góp phần hình thành nên phong cách riêng của nhà văn. Chương 2 của luận văn triển khai vấn đề Sáng tác của Nguyễn Thị Thụy Vũ và phong cách trong cảm hứng nghệ thuật trong 37 trang. Vấn đề được khai thác trên hai phương diện: Cảm hứng thời đại và Cảm hứng nhân sinh mang màu sắc hiện sinh.
Với Cảm hứng thời đại, luận văn trình bày những tư tưởng thủ cựu, những hệ lụy chiến tranh, đời sống đức tin qua cái nhìn của Nguyễn Thị Thụy Vũ. Đó là thực trạng khách quan của đời sống xã hội miền Nam trước năm 1975 tác động sâu sắc đến đời sống con người. Cảm hứng nhân sinh mang màu sắc hiện sinh cho thấy đời sống tinh thần của nhân vật trong sáng tác Nguyễn Thị Thụy Vũ ít nhiều chịu tác động của lối sống hiện sinh với biểu hiện là tình trạng con người cô đơn, sự ưu tư và khát vọng muốn vươn lên khỏi thực trạng tối tăm của đời sống để hướng đến những điều tốt đẹp, cuối cùng là hình ảnh con người trong đời sống tính dục. Những vấn đề về cảm hứng nghệ thuật nêu trên được chuyển tải một cách hiệu quả thông qua một thủ pháp nghệ thuật độc đáo được trình bày trong chương 3.
Với dung lượng 34 trang, chương 3, Sáng tác của Nguyễn Thị Thụy Vũ và phong cách trong thủ pháp nghệ thuật nghiên cứu việc sử dụng các dạng ngôi kể, điểm nhìn nghệ thuật; cách triển khai không gian và thời gian nghệ thuật; cách xây dựng nhân vật và cuối cùng là giọng điệu. Những yếu tố về thủ pháp nghệ thuật làm nổi bật dấu ấn cá nhân của tác giả trong trong dòng chảy chung của văn chương đô thị miền Nam. 13 CHƢƠNG 1 PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT VÀ CÁC YẾU TỐ ĐỊNH HÌNH PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT NHÀ VĂN NGUYỄN THỊ THỤY VŨ 1. Phong cách nghệ thuật và hƣớng tiếp cận phong cách nghệ thuật Phong cách là thuật ngữ ra đời từ rất lâu và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác nhau.
Trong nghiên cứu văn học, phong cách học là một công cụ phê bình hiệu quả trong việc chỉ ra những nét độc đáo và dấu ấn sáng tạo của người nghệ sĩ trong dòng chảy chung của giai đoạn văn học hay cả nền văn học dân tộc. Phong cách học được nghiên cứu và sử dụng trong việc nghiên cứu văn học từ Đông sang Tây. Cho đến nay, những vấn đề về khái niệm, nội hàm phong cách, các yếu tố cấu thành phong cách vẫn là một vấn đề mở rộng, chưa có sự thống nhất. Luận văn xin giới thiệu một vài quan niệm về phong cách của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, nhằm làm cơ sở cho việc nghiên cứu phong cách nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ.
Nghiên cứu phong cách nghệ thuật ở nƣớc ngoài Khái niệm phong cách học có nguồn gốc từ thuật ngữ Stylos (Hi Lạp), Stylus (La Mã), Style (Pháp). Ra đời sớm nhất ở Hi Lạp - La Mã cổ đại, với ý nghĩa ban đầu chỉ nét chữ, bút pháp, nghĩa rộng hơn là chỉ tình yêu ngôn ngữ, nghệ thuật dùng từ. Như vậy, ban đầu, khái niệm phong cách học thuộc lĩnh vực của ngôn ngữ học, thể hiện trong các công trình của Aristote (Thi pháp học, tu từ học). Về nguồn gốc thuật ngữ, các nhà nghiên cứu có sự thống nhất với nhau.
Nhưng về khái niệm phong cách, chỉ xét ở quan niệm của các nhà nghiên cứu Nga đã vô cùng phong phú. Chất liệu của văn chương là ngôn từ nghệ thuật, lấy ngôn từ làm chất liệu, phương tiện để biểu đạt nội dung, hình thức, tư tưởng tác phẩm. Từ phương diện này, các nhà nghiên cứu coi ngôn ngữ là yếu tố quan trọng quyết định phong cách của nhà văn. Vinogradov cho rằng, để hiểu được phong cách của nhà văn phải dựa vào sự am hiểu sâu sắc ngôn ngữ của văn học nghệ thuật: “Phong cách đó là hệ thống sử dụng về mặt mĩ học cá nhân những phương tiện biểu đạt bằng ngôn ngữ vốn có của thời kì nhất định của sự phát triển văn học nghệ thuật” (M.Turbin thiên về lý giải phong cách theo ngôn ngữ học, xem phong cách là một hiện tượng có tính chất ngôn ngữ: “Phong cách – đó là ngôn từ được xét trong mối quan hệ của nó với hình tượng, đó là tác động qua lại thường xuyên giữa những khái niệm và những ý niệm nảy sinh trong ngôn từ vốn đặt vào một văn cảnh nghệ thuật” 14 (M.
Các nhà nghiên cứu đề cao yếu tố hình thức của tác phẩm nghệ thuật thì cho rằng, phong cách là sự tổng hợp, là hệ thống các phương tiện miêu tả và biểu đạt.Elxberg đưa ra một định nghĩa về phong cách: “Phong cách biểu hiện sự toàn vẹn của hình thức có tính nội dung được hình thành trong sự phát triển, trong tác động qua lại và trong sự tổng hợp các yếu tố của hình thức nghệ thuật, dưới ảnh hưởng của đối tượng và nội dung tác phẩm, của thế giới quan của nhà văn và của phương pháp của anh ta vốn thống nhất với thế giới quan. Phong cách – đó là sự thống trị của hình thức nghệ thuật, là sức mạnh tổ chức của nó” (M. Trong khi đó, một số nhà nghiên cứu khác xem phong cách là sự thống nhất giữa những yếu tố nội dung và hình thức. Đại diện là V.Jirmunxky, ông cho rằng phong cách nghệ thuật là biểu hiện thế giới quan của người nghệ sĩ, thế giới quan đó lại được thể hiện trong những hình tượng bằng các phương tiện ngôn ngữ: “Bởi vậy không thể nghiên cứu phong cách nghệ thuật của nhà văn trong tính mục đích chức năng của nó mà tách rời nội dung tư tưởng – hình tượng của tác phẩm.
Đồng thời, phong cách của tác phẩm văn học không phải là tu từ học: đề tài, hình tượng, bố cục của tác phẩm văn học, nội dung nghệ thuật của nó cũng là những yếu tố quan trọng của phong cách, và có thể khá quan trọng, bởi vì chúng xác định cả những nguyên tắc nghệ thuật của việc lựa chọn chất liệu từ ngữ, tức là tu từ học hiểu theo nghĩa hẹp của từ đó”.Pospelov cũng cùng một quan điểm: “Sự thống nhất thẩm mĩ của mọi chi tiết hình tượng – biểu cảm của hình thức tác phẩm, phù hợp với nội dung của nó, đó là phong cách”. Với nhà lí luận, phê bình M.Khrapchenko – người đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu về phong cách học thì phong cách không thể là những yếu tố riêng lẻ về hình thức hay về nội dung, mà là tính chất đặc điểm của sự kết hợp giữa chúng: “Mỗi một nhà văn có tài đều đi tìm những biện pháp và những phương tiện độc đáo để thể hiện những tư tưởng và hình tượng của mình, những biện pháp và những phương tiện cho phép nhà văn đó làm cho những tư tưởng và những hình tượng ấy trở nên hấp dẫn, dễ lôi cuốn, gần gũi với công chúng độc giả. Và điều đó có nghĩa là nhà văn đã tạo được phong cách của mình” (M. Với sự nỗ lực tìm kiếm, định hình một khuynh hướng nghiên cứu văn học, các nhà lí luận phê bình đã tạo được một cơ sở lí luận cho phong cách học.
Tuy vẫn còn 15 nhiều những ý kiến trao đổi chưa thống nhất trong việc xác định nội hàm, phương pháp, đối tượng nghiên cứu,… nhưng những phát biểu có tính chất khoa học và sự vận dụng hiệu quả của phong cách học đã góp phần tạo nên những chuyển biến tích cực trong nghiên cứu văn học. Nghiên cứu phong cách học ở Việt Nam Ở Việt Nam, việc nghiên cứu văn học theo phong cách học được đề cập lần đầu tiên trong công trình nghiên cứu Thơ Hồ Xuân Hương (1968) của Nguyễn Lộc. Bắt đầu từ đó, nhiều công trình nghiên cứu phong cách học ra đời. Nguyễn Đăng Mạnh (1983) trong cuốn Nhà văn, tư tưởng và phong cách cho rằng phong cách gắn liền với cá tính sáng tạo của nhà văn và để đánh giá một nhà văn phải căn cứ vào ba tiêu chuẩn chính: tư tưởng, tâm hồn lớn và có đóng góp đáng kể vào việc thúc đẩy tiến trình phát triển của lịch sử văn học dân tộc, vì “nghiên cứu một nhà văn xét đến cùng là nghiên cứu tư tưởng của ông ta” (tr.
Trong công trình Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều (2003), Phan Ngọc nêu ra những khó khăn trong việc thực hành nghiên cứu phong cách vì các khái niệm làm cơ sở cho nó như phong cách, phong cách thể loại, phong cách thời đại, phong cách tác giả… vẫn chưa được xác định một cách nhất quán. Ngoài ra, những thao tác nghiên cứu cũng chưa được xây dựng. Qua công trình của mình, ông đề xuất các thao tác nghiên cứu phong cách học như sau: “- Xây dựng lại các khái niệm của môn phong cách học; - Phải tìm ra được những đặc điểm tiêu biểu của tác giả đó về mặt nội dung không lặp lại ở người khác; - Tiếp cận tác phẩm một cách hình thức và chứng minh chính hình thức tác giả lựa chọn là thích hợp để diễn đạt nội dung này” (Phan Ngọc, 2003, tr. Sau đó, tác giả tiếp tục đưa ra một định nghĩa về phong cách: “Phong cách là một cấu trúc hữu cơ của tất cả các kiểu lựa chọn tiêu biểu, hình thành một cách lịch sử, và chứa đựng một giá trị lịch sử có thể cho phép ta nhận diện một thời đại, một thể loại, một tác phẩm hay một tác giả…” (Phan Ngọc, 2003, tr.
Cuốn 150 thuật ngữ văn học định nghĩa: “Những đặc điểm phong cách dường như hiện diện ở bề mặt tác phẩm, như là một sự thống nhất hiển thị và cảm giác được của tất cả các yếu tố chủ yếu thuộc hình thức nghệ thuật. Trong nghĩa rộng, phong cách là nguyên tắc xuyên suốt kiến trúc tác phẩm, khiến tác phẩm có tính chỉnh thể, có giọng 16 điệu và màu sắc thống nhất rõ rệt” (Lại Nguyên Ân, 2004, tr.