Chương 1 đã giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu. Thì trong chương 2 này, tác giả trình bày các khái niệm và lý thuyết liên quan đến đề tài như ý định mua của người tiêu dùng, thực phẩm hữu cơ,… Các lý thuyết này sẽ làm cơ sở cho việc đề xuất mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định mua thực phẩm hữu cơ của người tiêu dùng tại thành phố Hồ Chí Minh trong Đại dịch Covid-19. Một số khái niệm liên quan 2. Ý định mua Theo Bird (1988) định nghĩa: “Ý định là một trạng thái tâm lý hướng sự chú ý của cá nhân tới một đối tượng, mục tiêu, hành trình cụ thể để đạt được một kết quả có ý nghĩa với cá nhân đó”.
Ý định là yếu tố được sử dụng để đánh giá khả năng thực hiện hành vi của cá nhân. Theo Ajzen (1991), ý định mang tính thúc đẩy và thể hiện nỗ lực của một cá nhân sẵn sàng thực hiện một hành vi cụ thể. Theo Blackwell và cộng sự (2001), ý định mua là một yếu tố dùng để đánh giá khả năng thực hiện hành vi trong tương lai, thường được xem là một trong hai yếu tố có ảnh hưởng mang tính quyết định đến hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Ý định mua là hành động của con người được hướng dẫn bởi việc cân nhắc 3 yếu tố: Niềm tin vào hành vi, Niềm tin vào chuẩn mực và Niềm tin vào sự kiểm soát (Ajzen, 2002).
Theo Dodds và cộng sự (1991) cho rằng ý định mua đại diện cho khả năng để người tiêu dùng mua một sản phẩm. Còn đối với Whitlark và cộng sự (1993) thì ý định mua được xác định như một khả năng mua kết hợp với các yếu tố khác theo tỉ lệ thuận mà cá nhân có hành động mua thực sự. Tóm tắt lại, ý định mua là một người cho thấy sự sẵn sàng thực hiện hành vi mua khi có cơ hội. Khái niệm và lợi ích thực phẩm hữu cơ Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, thuật ngữ “hữu cơ” (Organic) được định nghĩa là được sản xuất thông qua các phương pháp được quy định.
Theo Luật số 55/2010/QH12 của Quốc hội về “LUẬT AN TOÀN THỰC PHẨM”, trong Điều 2, thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản. Thực phẩm không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm. (Văn bản Chính phủ, 2010) Theo Bộ Nông nghiệp và Các vấn đề Nông thôn (DEFRA) của Anh Quốc tuyên bố rằng: “Thực phẩm hữu cơ là sản phẩm của hệ thống canh tác tránh sử dụng phân bón nhân tạo, thuốc trừ sâu; chất điều hòa sinh trưởng và phụ gia thức ăn chăn nuôi. Chiếu xạ và sử dụng các sinh vật biến đổi gen (GMO) hoặc các sản phẩm được sản xuất từ hoặc bằng GMO thường bị cấm theo luật hữu cơ.” Do đó, TPHC còn được gọi là thực phẩm thiên nhiên (natural foods) hay thực phẩm lành mạnh (healthy foods).
Đối với Sobhanifard và cộng sự (2018), thực phẩm hữu cơ là thực phẩm được sản xuất và chế biến với phương pháp và nguyên liệu không sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón nhân tạo, thuốc kháng sinh và hóc môn tăng trưởng Các nguồn tài liệu khác nhau đưa các định nghĩa khác nhau về thực phẩm hữu cơ, nhưng gần như tất cả các định nghĩa đều dựa trên các thuộc tính như an toàn, dinh dưỡng, tính chất quan trọng, và tự nhiên (Kahl và cộng sự, 2012). Hiện nay, thực phẩm hữu cơ được chia thành 4 nhóm tùy theo % chất hữu cơ chứa trong thực phẩm đó, gồm: (1) “100% organic” tức là không thêm bất cứ hóa chất nào khác; (2) “Organic” với 95% hữu cơ; (3) “Made with organic ingredients” có ít nhất 70% hữu cơ; (4) “Some organic ingredients” có dưới 70% hữu cơ. Thực phẩm hữu cơ có cả thực vật hữu cơ và động vật hữu cơ, tức là trái cây, rau củ, động vật đều có thể nuôi trồng theo phương thức hữu cơ. 10 Dựa trên nền tảng của các nghiên cứu trước đây, tác giả tóm tắt lại: Thực phẩm hữu cơ là sản phẩm được sản suất dựa theo phương pháp canh tác hữu cơ không sử dụng phân bón tổng hợp, thuốc trừ sâu, công nghệ sinh học, phóng xạ hóa học, chất điều hòa sinh trưởng, phụ gia thức ăn chăn nuôi và các sinh vật biến đổi gen không được phép nuôi trong bất kỳ trang trại hữu cơ nào.
Thực phẩm được canh tác tuân thủ các tiêu chuẩn khác nhau theo từng quốc gia trên thế giới được đề ra nhằm đảm bảo khôi phục, duy trì và phát triển hệ sinh thái ở nơi sản xuất. Ý định mua thực phẩm hữu cơ Theo Ajzen và Fishbein (1975), ý định hành vi là sự biểu thị tính sẵn sàng của mỗi người khi thực hiện một hành vi đã quy định, và nó được xem là tiền đề trực tiếp dẫn đến hành vi. Theo lý thuyết hành vi hợp lý, một trong những yếu tố quan trọng nhất để xác định hành vi của con người là ý định thực hiện hành vi. Mối quan hệ giữa ý định hành vi và hành vi của con người được sử dụng đồng thời để nghiên cứu hành vi mua của người tiêu dùng.
Trong nghiên cứu của tác giả sử dụng định nghĩa của (Rashid và cộng sự, 2009) rằng ý định mua thực phẩm hữu cơ là khả năng và ý chí của cá nhân trong việc dành sự ưa thích của mình cho thực phẩn hữu cơ hơn là thực phẩn thông thường trong việc cân nhắc mua sắm. Tóm lại, ý định mua thực phẩm hữu cơ là tập hợp các yếu tố mang tính thúc đẩy người tiêu dùng mua TPHC như là cân nhắc mua thực phẩm hữu cơ, mua trong tương lai gần, sẵn sàng trả nhiều tiền mua TPHC, giới thiệu mua các sản phẩm thực phẩm hữu cơ cho người quen của tôi (Leyva-Hernández và cộng sự, 2021). Nếu thực phẩm hữu cơ có sẵn tại các siêu thị, cửa hàng thực phẩm người tiêu dùng sẽ mua chúng (Huỳnh Đình Lệ Thu và cộng sự, 2020). Khái niệm của các yếu tố được đề xuất 2.
An toàn thực phẩm Theo trang ATVSTP, an toàn vệ sinh thực phẩm hiểu một cách đơn giản chính là giữ cho thực phẩm luôn sạch và đảm bảo vệ sinh cho người sử dụng. Những thực phẩm đảm bảo 11 vệ sinh cần được kiểm nghiệm và trải qua quá trình công bố sản phẩm nghiêm ngặt, có sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền. Thực phẩm là nhu cầu thiết yếu rất quan trọng của con người, và an toàn vệ sinh thực phẩm được đặt lên hàng đầu. Việc kiểm soát an toàn thực phẩm rất quan trọng đối với hình ảnh của chính phủ, sự tồn tại của doanh nghiệp, lợi ích cộng đồng và sự ổn định xã hội (Kumar và cộng sự, 2017).
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thực phẩm không an toàn có thể gây ra những vấn đề lâu dài với sức khỏe của người dùng. Mặc dù liên tục tối ưu hóa, cải tiến công nghệ và các khía cạnh khác trong những năm gần đây, sự cố về an toàn thực phẩm trên toàn cầu vẫn xảy ra (Downing và cộng sự, 2017). Việc cung cấp liên tục thực phẩm an toàn còn phụ thuộc vào việc quá trình quản lý an toàn thực phẩm có hiệu quả hay không, cũng như các hành vi của người sản xuất và vận hành. Vì điều trên, thực phẩm hữu cơ là một lựa chọn đảm bảo an toàn thực phẩm.
Vì thực phẩm hữu cơ là thực phẩm tự nhiên được canh tác không sử dụng hóa chất (thuốc trừ sâu, phân bón,…), chất bảo quản, và biến đổi gen. Các sản phẩm muốn được công nhận là thực phẩm hữu cơ phải trải qua quá trình kiểm tra nghiêm ngặt và được chứng nhận là thực phẩm hữu cơ. Tóm lại, người tiêu dùng quan tâm về độ an toàn của thực phẩm cùng với mối quan tâm về nguồn gốc của sản phẩm là nguyên nhân chính trong việc thúc đẩy họ mua dòng sản phẩm hữu cơ. Thực phẩm hữu cơ là thực phẩm an toàn, thực phẩm tự nhiên được canh tác, trồng trọt không sử dụng hóa chất (thuốc trừ sâu, phân bón,…), chất bảo quản, và biến đổi gen.
Điều đó, làm giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm. Ý thức về sức khỏe Theo Tổ chức Y tế Thế giới, sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội. Ý thức về sức khỏe có thể được biểu thị bằng mức độ quan tâm của một cá nhân đối với sức khỏe trong các hoạt động hàng ngày của bản thân (Imani và cộng sự, 2021). Cũng như sự quan tâm về sức khỏe của người thân, gia đình, bạn bè của mình.
Trong 12 thời buổi ngày nay, sự phát triển về mọi mặt trong xã hội, người tiêu dùng đã có ý thức về sức khỏe cao đang có xu hướng tìm kiếm và tham gia vào các hoạt động, lối sống lành mạnh. Và đặt biệt trong thời buổi cả thế giới đang tìm cách để có thể chống dịch bệnh mang tên Covid-19, người dân càng nhận thức được rõ hơn tầm quan trọng của sức khỏe đối với bản thân, gia đình và xã hội. Việc áp dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học vào hệ thống sản xuất cây trồng giúp nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng. Nhưng hậu quả nó gây ra là ngộ độc, suy thoái và xói mòn đất, ô nhiễm nguồn nước, nguy hiểm đến sức khỏe con người như sự xuất hiện của các bệnh ngoài da, ung thư, rối loạn thần kinh, rối loạn di truyền, nhiễm độc nghiêm trọng,…và suy thoái môi trường (Bondori và cộng sự, a, b, 2018), (Bondori và cộng sự, 2019).
Tóm lại, thực phẩm hữu cơ tốt cho sức khỏe hơn thực phẩm thông thường vì trong quá trình sản xuất không sử dụng hóa chất, hóa học (Tran và cộng sự, 2019); (Lian và cộng sự, 2019). Nên việc sử dụng các sản phẩm hữu cơ có thể làm giảm sự rủi ro tiềm tàng về bệnh tật cho con người (Lian và cộng sự, 2019) và giúp cải thiện sức khỏe, tăng cường sức khỏe và có thể hữu ích trong việc phòng chống bệnh tật (Kaczorowska và cộng sự, 2021). Quan tâm đến môi trường Môi trường chính là không gian sống của con người và các loài sinh vật. Đây chính là nơi ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, nơi cung cấp những tài nguyên thiên nhiên như rừng, khoáng sản, động thực vật quý hiếm,… và những yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mặt thiết với nhau.
Chính vì sự quan trọng đó, vấn đề sống còn của toàn nhân loại nên cần có các biện pháp bảo vệ môi trường để duy trì sự sống của chúng ta.