Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, Bộ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÉ CÔNG CỘNG UÔNG THỊ MAI LOAN THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YÉƯ TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ LAO TẠI PHÒNG KHÁM LAO HAI BÀ TRU NG, HÀ NỘI, NĂM 2009 LUẬN VÁN THẠC SỸ QUẢN LÝ BỆNH VIỆN MẢ SÓ CHUYÊN NGÀNH: 60.77 HƯỚNG DẢN KHOA HỌC TS. HÒ THỊ HIÈN TS. LƯU THỊ LIÊN Hà Nội, 2010 i LỜI CẢM ƠN Sau 2 năm học tập, giờ đây cuốn luận văn tốt nghiệp đang được hoàn thành, tận đáy lòng mình, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sáu sắc tới: Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, các thầy cô giáo trường Đại học Y tế Công cộng đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập. Hồ Thị Hiền, người thầy với đầy nhiệt huyết dã hướng dẫn cho tôi từ xác định vấn đề nghiên cứu, xây dựng đề cương, chia sẻ thông tin và hoàn thành luận văn này.
Lim thị Liên - Giám đốc Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Hà Nội đã tận tình giúp đỡ và đóng góp nhiều ỷ tưởng cho nghiên cứu. Lãnh đạo và cán bộ Trung tâm Y tế Hai Bà Trưng, đặc biệt là những cản bộ làm công tác chổng lao - nơi tôi tiến hành nghiên cứu, đã tạo điểu kiện giúp đỡ và tham gia vào nghiên cứu. đồng nghiệp đã khuyến khích tôi trên con dường học tập và tat cá bạn bè đồng khóa cao học Quàn lý bệnh viện 1 đã cùng nhau học tập, chia sẻ kinh nghiệm trong suốt 2 năm qua. Các bộc sinh thành, người thán đã cho tôi cuộc song như tôi ngày hóm nay.
Cuối cùng, với những phát hiện trong nghiên cứu này, tác giá xin chia sè với tất cả đồng nghiệp đang làm công tác chổng lao trên địa bàn thành phố Hà Nội, đặc biệt là các anh, chị đang làm chương trình Lao tại Trung tâm Y tế Hai Bà Trưng. Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2010. Hông Thị Mai Loan ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AFB Vi khuẩn kháng axit (Acid Fast Bacilli) AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) BN Bệnh nhân BS Bác sỹ CBCNVC Cán bộ công nhân viên chức CBYT Cán bộ y tế CD Cộng đồng CM Chuyên môn CTCL Chương trình chống lao CTCLQG Chương trình chống lao quốc gia CTĐ Chữ thập đỏ DOTS Hóa trị liệu ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp (Directly Observed Treatment Short course) ĐTNC Đối tượng nghiên cứu ĐT Điều trị GDTT Giáo dục truyền thông GĐ Gia đình HIV Human Immunodeficiency Virus HS-SV Học sinh - Sinh viên HTLNN Hóa trị liệu ngắn ngày MDR-TB Bệnh lao kháng đa thuốc (Multi-Drug Resistance-TB) NTĐT Nguyên tắc điều trị NVYT Nhân viên Y te TCYTTG Tổ chức y tế thế giới I iii TTĐT Tuân thủ điều trị TTYT Trung tâm y te TYT Trạm Y tế UBND ủy ban nhân dân WHO Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization) XDR-TB Bệnh lao siêu kháng thuốc (Extensively Extremely Drug Resistance-TB) iv MỤC LỤC Trang LỜI CẢM ƠN.i DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.ii MỤC LỤC.iv DANH MỰC CÁC BẢNG.vii TÓM TẮT NGHIÊN cứu.1 MỰC TIÊU NGHIÊN cứu. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.
Đại cương về bệnh lao. Tình hình bệnh lao trên thể giới. Tình hình bệnh lao trên thế giới. Bệnh lao kháng thuốc trên thế giới.
Tình hình bệnh lao ở Việt Nam. Tình hình bệnh lao tại Việt Nam. Tình hình bệnh lao kháng thuốc tại Việt Nam. Tình hình bệnh lao tại Hà Nội và Quận Hai Bà Trưng.
Một số nghiên cứu về sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân lao và hoạt động giám sát điều trị. Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu ờ Việt Nam.24 Chương II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.
Phương pháp chọn mẫu. Phương pháp thu thập số liệu. Số liệu định lượng. Số liệu định tính.
Một số định nghĩa và khái niệm sử dụng trong nghiên cứu. Biến số và định nghĩa biến số. Sai số và khống chế sai số. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.33 Chương III.
KẾT QUẢ NGHIÊN cứu. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Thực hành về việc tuân thủ nguyên tắc điều trị của ĐTNC. Giai đoạn tấn công.
Giai đoạn duy trì. Hồi cứu qua sổ sách về 1 số nguyên tắc điều trị ĐTNC thực hiện trong quá trình điều trị bệnh lao. Kiến thức của bệnh nhân về bệnh lao và những nguyên tắc cần tuân thủ trong điều trị bệnh lao. Những yếu tố liên quan đến việc tuân thủ NTĐT của bệnh nhân lao.
Tình hình thực hiện điều trị có kiểm soát (DOTS) của CBYT. Ket quả từ số liệu định tính. Tình hình tuân thủ các nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao:. Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc TTĐT của bệnh nhân lao.
Thực trạng và những khó khăn trong việc thực hiện DOTS:. Những giải pháp nhằm khắc phục tình trạng không tuân thủ ĐT lao.61 Chương IV. Một số thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Thực hành việc tuân thủ các nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao.
Kiến thức của ĐTNC về bệnh lao và nguyên tắc điều trị bệnh lao. Một số yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các NTĐT của BN. Thực trạng và những khó khăn trong hoạt động giám sát điều trị DOTS. Những giải pháp nhằm khắc phục tình trạng không tuân thủ đúng nguyên tắc trong điều trị bệnh lao.
Tình hình tuân thủ điều trị bệnh lao của đối tượng nghiên cứu:. Những yếu tố liên quan đến việc tuân thủ các nguyên tắc điều trị của đoi tượng nghiên cứu:. Thực trạng và những khó khăn trong hoạt động giám sát điều trị DOTS. Giải pháp làm tăng tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ đúng NTĐT.86 Chương VI.87 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
Phiếu phỏng vấn bệnh nhân lao. Hướng dẫn phỏng vấn sâu cán bộ y tế. Hướng dẫn phỏng vấn sâu bệnh nhân lao. Phiếu đồng ý tham gia phỏng vấn nghiên cứu.
Biến sổ - Định nghĩa biến sổ. Kết quả điều tra bệnh nhân lao.118 vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 Tình hình thu nhận người bệnh lao từ 2005 đến 2009 - Quận HBT Bảng 2 Kết quả điều trị khỏi và hoàn thành người bệnh lao các thể Bảng 3.1 Thông tin về giới tính - tuổi của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.2 Thôngtin về trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.3 Thông tin về nghề nghiệp của đổi tượng nghiên cứu Bảng 3.4 Thông tin về mức sống của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.5 Thông tin về đặc điểm nhà ở của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.6 Tiền sử của đối tượng nghiên cứu về những yếu tố nguy cơ Bảng 3.7 Thế bệnh lao của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.8 Tình hình tuân thủ nguyên tắc điều trị của bệnh nhân Bảng 3.9 Mức độ tuân thủ sai các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.10 Mức độ sai từng nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.11 Tình hình tuân thủ nguyên tắc điều trị của bệnh nhân Bảng 3.12 Mức độ tuân thủ sai các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.13 Mức độ sai từng nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.14 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đúng liều Bảng 3.15 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đều đặn Bảng 3.16 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đúng cách Bảng 3.17 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đủ thời gian Bảng 3.18 Những lý do khiến bệnh nhân không xét nghiệm đúng định kỳ Bảng 3.19 Những lý do khiến bệnh nhân không khám bệnh đúng hẹn Bảng 3.20 Tình hình lĩnh thuốc của đối tượng nghiên cứu trong quá trình ĐT Bảng 3.21 Tình hình tuân thủ quy định xét nghiệm trong quá trình điều trị Bảng 3.22 Tình hình tuân thủ quy định khám bệnh đúng hẹn Bảng 3.23 Hiểu biết về nguyên nhân gây nên bệnh lao Bảng 3.24 Hiểu biết về tính chất lây truyền Bảng 3.25 Hiểu biết về đường lây chính viii Bảng 3.26 Hiểu biết về nguồn lây chính (thể lao dễ lây nhất) Bảng 3.27 Hiểu biết về nơi trực khuẩn lao thường tồn tại Băng 3.28 Hiểu biết về hậu quả của bệnh lao Bảng 3.29 Hiểu biết về khả năng điều trị khỏi bệnh Bảng 3.30 Hiểu biết về nguyên tắc điều trị bệnh lao của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.31 Tình hình hiếu biết về nội dung nguyên tắc điều trị lao Bảng 3.32 Nguồn thông tin về bệnh lao Bảng 3.33 Hiểu biết về việc cần hay không cần thực hiện các nguyên tắc điều trị Bảng 3.34 Lý do nhận thức không cần thực hiện đủ các nguyên tắc điều trị Bảng 3.35 Hiếu biết về tác hại của việc không tuân thủ nguyên tắc điều trị Bảng 3.36 Hiếu biết về điều trị có kiểm soát (DOTS) Bảng 3.37 Hiểu biết về thời gian điều trị bệnh lao Bảng 3.38 Mối liên quan giữa trình độ học vấn và thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.39 Mối liên quan giữa nghề nghiệp và thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.40 Mối liên quan giữa tác dụng phụ của thuốc và thực hiện các NTĐT Bảng 3.41 Mối liên quan giữa sự quan tâm giúp đỡ của người thân và việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.42 Mối liên quan giữa sự giúp đỡ của các tố chức, đoàn thể và việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.43 Mối liên quan giữa hiếu biết và tuân thủ các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.44 Mối liên quan giữa nhận thức cần hay không cần thực hiện các NTĐT và việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.45 Mối liên quan giữa việc giám sát điều trị của CBYT với việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.46 Thực hiện điều trị giai đoạn tấn công Bảng 3.47 Thực hiện điều trị giai đoạn duy trì ix Bảng 3.48 Tình hình kiểm tra giám sát tại nhà bệnh nhân của cán bộ y tế Bảng 3.49 Mức độ giám sát của cán bộ y tế Bảng 3.50 Cách thức giám sát của cán bộ y tế V TÓM TẮT NGHIÊN cút Việc tuân thủ đúng nguyên tắc điều trị (NTĐT) bệnh lao là điều kiện tiên quyết, quyết định kết quả điều trị (ĐT) cũng như kháng thuốc ĐT đặc hiệu bệnh lao. Ket quả ĐT với bệnh nhân (BN) kháng thuốc thường không cao, nhất là đối với BN kháng đa thuốc. Chi phí điều trị BN lao kháng đa thuốc tăng lên 100 lần so với BN lao không kháng thuốc và thậm chí không ĐT được ở một sổ trường hợp.