Luận văn thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng tới tuân thủ điều trị lao tại phòng khám lao hai bà trưng hà nội năm 2009

Tài liệu nghiên cứu Luận văn thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng tới tuân thủ điều trị lao tại phòng khám lao hai bà, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Hồ Thị Mai Loan
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thị Hiền
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Quản Lý Bệnh Viện
• Đề tài: Thực Trạng Và Một Số Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị Lao Tại Phòng Khám Hai Bà Trưng, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• I. MỞ ĐẦU
• II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Đại cương về bệnh lao
• 2.2. Tình hình bệnh lao trên thế giới
• 2.3. Bệnh lao kháng thuốc trên thế giới
• 2.4. Tình hình bệnh lao ở Việt Nam
• 2.5. Tình hình bệnh lao tại Việt Nam
• 2.6. Tình hình bệnh lao kháng thuốc tại Việt Nam
• 2.7. Tình hình bệnh lao tại Hà Nội và Quận Hai Bà Trưng
• 2.8. Một số nghiên cứu về sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân lao và hoạt động giám sát điều trị
• 2.8.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.8.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• III. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu
• 3.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 3.5. Phương pháp chọn mẫu
• 3.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.6.1. Số liệu định lượng
• 3.6.2. Số liệu định tính
• 3.7. Một số định nghĩa và khái niệm sử dụng trong nghiên cứu
• 3.8. Biến số và định nghĩa biến số
• 3.9. Sai số và khống chế sai số
• 3.10. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• IV. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Thực hành về việc tuân thủ nguyên tắc điều trị của ĐTNC
• 4.2.1. Giai đoạn tấn công
• 4.2.2. Giai đoạn duy trì
• 4.3. Hồi cứu qua sổ sách về một số nguyên tắc điều trị ĐTNC thực hiện trong quá trình điều trị bệnh lao
• 4.4. Kiến thức của bệnh nhân về bệnh lao và những nguyên tắc cần tuân thủ trong điều trị bệnh lao
• 4.5. Những yếu tố liên quan đến việc tuân thủ NTĐT của bệnh nhân lao
• 4.6. Tình hình thực hiện điều trị có kiểm soát (DOTS) của CBYT
• 4.7. Kết quả từ số liệu định tính
• 4.8. Tình hình tuân thủ các nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao
• 4.9. Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc TTĐT của bệnh nhân lao
• 4.10. Thực trạng và những khó khăn trong việc thực hiện DOTS
• 4.11. Những giải pháp nhằm khắc phục tình trạng không tuân thủ ĐT lao
• V. TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị Lao

Bệnh lao là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Tại phòng khám Hai Bà Trưng, Hà Nội, việc tuân thủ điều trị lao là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến việc tuân thủ điều trị lao của bệnh nhân.

1.1. Tình Trạng Bệnh Nhân Lao Tại Phòng Khám Hai Bà Trưng

Tình trạng bệnh nhân lao tại phòng khám Hai Bà Trưng cho thấy tỷ lệ bệnh nhân không tuân thủ điều trị còn cao. Năm 2009, tỷ lệ điều trị khỏi chỉ đạt 78%, cho thấy cần có những biện pháp can thiệp kịp thời.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Tuân Thủ Điều Trị

Việc tuân thủ điều trị lao không chỉ giúp bệnh nhân hồi phục mà còn ngăn ngừa sự lây lan của vi khuẩn lao trong cộng đồng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh dịch bệnh hiện nay.

II. Những Thách Thức Trong Việc Tuân Thủ Điều Trị Lao

Việc tuân thủ điều trị lao gặp nhiều thách thức từ cả bệnh nhân và hệ thống y tế. Những yếu tố như nhận thức, điều kiện kinh tế và sự hỗ trợ từ gia đình có thể ảnh hưởng lớn đến việc tuân thủ.

2.1. Nhận Thức Của Bệnh Nhân Về Bệnh Lao

Nhiều bệnh nhân vẫn chưa hiểu rõ về bệnh lao và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị. Điều này dẫn đến việc họ không thực hiện đúng các nguyên tắc điều trị.

2.2. Điều Kiện Kinh Tế Của Bệnh Nhân

Khó khăn về kinh tế là một trong những rào cản lớn khiến bệnh nhân không thể tuân thủ điều trị. Nhiều bệnh nhân không đủ khả năng chi trả cho thuốc và dịch vụ y tế.

III. Phương Pháp Nâng Cao Tỷ Lệ Tuân Thủ Điều Trị Lao

Để nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị lao, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này bao gồm giáo dục sức khỏe, hỗ trợ tâm lý và cải thiện điều kiện sống cho bệnh nhân.

3.1. Giáo Dục Sức Khỏe Cho Bệnh Nhân

Giáo dục sức khỏe là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để nâng cao nhận thức của bệnh nhân về bệnh lao và tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị.

3.2. Hỗ Trợ Tâm Lý Cho Bệnh Nhân

Hỗ trợ tâm lý từ gia đình và cộng đồng có thể giúp bệnh nhân cảm thấy được động viên và khích lệ trong quá trình điều trị, từ đó nâng cao tỷ lệ tuân thủ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tại Phòng Khám Hai Bà Trưng

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về tình hình tuân thủ điều trị lao mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình tại phòng khám Hai Bà Trưng.

4.1. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Các giải pháp như tăng cường giám sát điều trị và cải thiện điều kiện sống cho bệnh nhân sẽ giúp nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị lao tại phòng khám.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Được Ứng Dụng

Kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để điều chỉnh các chương trình phòng chống lao tại địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ tái phát.

V. Kết Luận Về Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị Lao

Việc tuân thủ điều trị lao là một vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bệnh nhân, gia đình và hệ thống y tế để đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Sự Hợp Tác

Sự hợp tác giữa bệnh nhân và nhân viên y tế là rất quan trọng trong việc nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị lao.

5.2. Hướng Tới Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp mới để cải thiện tình hình tuân thủ điều trị lao, nhằm giảm thiểu tác động của bệnh lao trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lao tiếp tục là một trong những thách thức y tế công cộng hàng đầu trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, toàn cầu có khoảng 2,2 tỷ người đã nhiễm vi khuẩn lao, với khoảng 9,4 triệu ca mắc mới và 1,3 triệu trường hợp tử vong mỗi năm. Việt Nam đứng thứ 12 trong nhóm 22 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới, ghi nhận khoảng 150.000 bệnh nhân lao mới và khoảng 20.000 ca tử vong hàng năm. Tỷ lệ kháng thuốc tại Việt Nam ở mức đáng báo động với 32,5% bệnh nhân kháng thuốc nói chung, trong khi chi phí điều trị cho một ca lao kháng đa thuốc có thể tăng gấp 100 lần so với điều trị thông thường.

Tại Hà Nội, quận Hai Bà Trưng là địa bàn nội thành có mật độ dân cư đông đúc và số lượng người bệnh lao được thu nhận quản lý cao nhất thành phố. Năm 2009, phòng khám lao Hai Bà Trưng tiếp nhận và điều trị cho 268 bệnh nhân lao, tuy nhiên tỷ lệ điều trị khỏi chỉ đạt 78%, thấp hơn nhiều so với chỉ tiêu trên 90% do Chương trình Chống lao Quốc gia đề ra, đồng thời tỷ lệ tái phát và thất bại lên tới 13,8%. Vấn đề cốt lõi dẫn đến tình trạng này xuất phát từ việc người bệnh không tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc điều trị và những hạn chế trong công tác giám sát điều trị trực tiếp.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Bệnh viện của tác giả Uông Thị Mai Loan tại Trường Đại học Y tế Công cộng được thực hiện nhằm ba mục tiêu trọng tâm: mô tả thực trạng tuân thủ nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao phổi tại quận Hai Bà Trưng năm 2009; xác định các yếu tố liên quan tác động đến hành vi tuân thủ; và đánh giá thực trạng, khó khăn trong việc triển khai chiến lược điều trị có kiểm soát trực tiếp tại tuyến cơ sở. Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng giá trị giúp các nhà quản lý nâng cao hiệu quả can thiệp, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa tỷ lệ chữa khỏi và ngăn chặn nguy cơ bùng phát chủng vi khuẩn lao kháng thuốc trong cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hành vi sức khỏe kết hợp với chiến lược Hóa trị liệu ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp do Tổ chức Y tế Thế giới khởi xướng. Chiến lược này nhấn mạnh vai trò của việc giám sát trực tiếp người bệnh uống từng liều thuốc nhằm đảm bảo liệu trình chuẩn xác, rút ngắn thời gian lây truyền và loại trừ nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc. Mô hình nghiên cứu phân tích sự tương tác đa chiều giữa ba nhóm yếu tố: đặc điểm cá nhân của người bệnh, sự hỗ trợ từ gia đình - xã hội, và chất lượng dịch vụ y tế tuyến cơ sở.

Khung lý thuyết xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên các khái niệm cốt lõi:

• Tuân thủ điều trị: Hành vi thực hiện đúng và đủ 6 nguyên tắc điều trị chuẩn gồm dùng thuốc đúng liều lượng, dùng thuốc đều đặn hàng ngày, dùng thuốc đúng cách xa bữa ăn, dùng thuốc đủ thời gian 8 tháng, thực hiện xét nghiệm đờm định kỳ, và tái khám đúng lịch hẹn.
• Bệnh lao kháng đa thuốc: Tình trạng vi khuẩn lao kháng đồng thời với ít nhất hai loại thuốc chống lao chủ lực là Isoniazid và Rifampicin.
• Phác đồ điều trị chuẩn: Bao gồm phác đồ 8 tháng cho bệnh nhân mới với công thức 2SHRZ/6HE chia thành giai đoạn tấn công dùng 4 loại thuốc trong 2 tháng và giai đoạn duy trì dùng 2 loại thuốc trong 6 tháng.
• Giám sát điều trị trực tiếp: Hoạt động nhân viên y tế hoặc người giám sát được đào tạo trực tiếp quan sát bệnh nhân uống thuốc hàng ngày tại cơ sở y tế hoặc tại nhà.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp giữa nghiên cứu định lượng, nghiên cứu định tính và hồi cứu số liệu thứ cấp từ hồ sơ bệnh án, sổ cấp thuốc và sổ xét nghiệm tại phòng khám giai đoạn từ ngày 01/11/2009 đến ngày 30/06/2010.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu định lượng: Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng cho toàn bộ 191 bệnh nhân lao phổi được thu nhận điều trị tại phòng khám trong năm 2009. Nghiên cứu thực hiện phỏng vấn trực tiếp thành công 174 bệnh nhân, đạt tỷ lệ phản hồi 91,1%, sau khi đã loại trừ 17 trường hợp không thể tiếp cận do chuyển nơi ở, tử vong hoặc mắc bệnh lý tâm thần, sa sút trí tuệ. Việc chọn mẫu toàn bộ giúp triệt tiêu sai số chọn mẫu và phản ánh toàn diện thực trạng địa bàn.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu định tính: Áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích để tiến hành phỏng vấn sâu 5 cán bộ y tế gồm bác sĩ khám, cán bộ phụ trách chương trình và cán bộ y tế trạm phường, cùng với 6 bệnh nhân lao đại diện cho các nhóm tuân thủ, không tuân thủ, điều trị mới và điều trị lại.
• Phương pháp phân tích số liệu: Số liệu định lượng được làm sạch, nhập bằng phần mềm EpiData và xử lý trên phần mềm SPSS phiên bản 16.0. Các biến số định tính được mô tả bằng tỷ lệ phần trăm, sử dụng kiểm định Chi-square và giá trị xác suất p để kiểm định ý nghĩa thống kê của các mối liên quan với ngưỡng tin cậy 95%. Số liệu định tính được phân tích theo khung chủ đề nhằm lý giải sâu sắc các rào cản thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích định lượng trên 174 đối tượng nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ đúng và đủ toàn bộ các nguyên tắc điều trị chỉ đạt 63,8%, trong khi tỷ lệ không tuân thủ chiếm tới 36,2%. Trong nhóm không tuân thủ, có đến 22,4% bệnh nhân vi phạm từ 3 nguyên tắc trở lên. Khi xét riêng từng giai đoạn, tỷ lệ tuân thủ ở giai đoạn tấn công đạt 88,5%, nhưng giảm đáng kể khi bước sang giai đoạn duy trì tại nhà. Nguyên tắc dùng thuốc đều đặn ghi nhận tỷ lệ vi phạm cao nhất, chiếm 86,2% tổng số các lỗi sai sót về dùng thuốc.

Mẫu nghiên cứu ghi nhận 82,2% là nam giới (143 người) và 17,8% là nữ giới (31 người), với độ tuổi trung bình là 42 tuổi, trong đó nhóm tuổi lao động từ 15 đến 44 tuổi chiếm áp đảo 55,2%. Về hoàn cảnh kinh tế, 23,6% bệnh nhân thuộc diện nghèo và 60,3% có tiền sử hút thuốc lá. Thể bệnh lao phổi mới chiếm 79,9% và lao tái trị chiếm 20,1%.

Phân tích thống kê đã chỉ ra các mối liên quan có ý nghĩa khoa học rõ rệt:

• Trình độ học vấn: Nhóm bệnh nhân có trình độ văn hóa cao tuân thủ tốt hơn rõ rệt so với nhóm học vấn thấp (giá trị Chi-square bằng 13,479 với p nhỏ hơn 0,05).
• Nghề nghiệp: Nhóm lao động tự do, buôn bán nhỏ và người không có việc làm có tỷ lệ tuân thủ sai cao hơn nhóm cán bộ công nhân viên chức và học sinh sinh viên (giá trị Chi-square bằng 13,619 với p nhỏ hơn 0,05).
• Sự hỗ trợ từ người thân: Bệnh nhân nhận được sự nhắc nhở, động viên thường xuyên từ gia đình đạt mức độ tuân thủ cao vượt trội so với người không được hỗ trợ (giá trị Chi-square bằng 28,850 với p nhỏ hơn 0,001).
• Hiểu biết và nhận thức: Người có hiểu biết đầy đủ về 6 nguyên tắc điều trị đạt tỷ lệ tuân thủ cao hơn nhóm thiếu kiến thức (giá trị Chi-square bằng 18,084 với p nhỏ hơn 0,001); nhận thức đúng về sự cần thiết phải uống đủ liều cũng giúp gia tăng hành vi tuân thủ (giá trị Chi-square bằng 12,850 với p nhỏ hơn 0,001).
• Giám sát y tế: Có sự kiểm tra trực tiếp từ cán bộ y tế giúp nâng cao tỷ lệ tuân thủ đúng (giá trị Chi-square bằng 6,534 với p nhỏ hơn 0,05).

Về hoạt động giám sát trực tiếp, nghiên cứu phát hiện 38,5% bệnh nhân hoàn toàn không được cán bộ y tế kiểm tra tại nhà trong suốt liệu trình, và 8,6% chỉ được kiểm tra duy nhất 1 lần. Công tác cấp phát thuốc còn sai quy định khi có 10,9% bệnh nhân được giao thuốc về nhà tự uống ngay trong giai đoạn tấn công, và 28,6% bệnh nhân điều trị lại không được giám sát uống thuốc trực tiếp tại trạm y tế trong giai đoạn duy trì.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ tuân thủ điều trị 63,8% tại quận Hai Bà Trưng phản ánh đúng thực trạng khó khăn của khu vực đô thị có tốc độ di biến động dân cư cao. Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây tại miền Bắc, tỷ lệ này cao hơn nghiên cứu của Nguyễn Duy Hưng tại Hưng Yên năm 1998 (đạt 44,5%) và nghiên cứu của Nguyễn Đăng Trường tại huyện Thanh Trì năm 2009 (đạt 51,5%), nhưng thấp hơn kết quả của Phạm Ngọc Hân tại quận Hoàn Kiếm năm 2005 (đạt 68,3%). Sự sụt giảm tuân thủ trong giai đoạn duy trì xuất phát từ việc sau 2 tháng tấn công, các triệu chứng lâm sàng như sốt, ho, sụt cân giảm nhanh khiến người bệnh chủ quan ngộ nhận là đã khỏi hẳn, dẫn đến tự ý bỏ thuốc hoặc uống không đều.

Để minh họa trực quan các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu tỷ lệ tuân thủ đúng và sai theo từng nhóm trình độ học vấn, kết hợp bảng phân tích tương quan hai chiều biểu thị các giá trị kiểm định Chi-square và mức ý nghĩa p giữa sự hỗ trợ của gia đình với kết quả tuân thủ.

Khảo sát định tính làm rõ thêm rằng rào cản lớn nhất đối với nhân viên y tế phường là tình trạng kiêm nhiệm quá nhiều chương trình mục tiêu y tế, phụ cấp công tác chống lao còn thấp, trong khi bệnh nhân có tâm lý tự ti, mặc cảm và lo sợ sự kỳ thị từ cộng đồng xung quanh, khiến họ né tránh sự thăm hỏi của cán bộ trạm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp có tính khả thi cao nhằm cải thiện tỷ lệ tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý bệnh lao:

• Tăng cường giáo dục truyền thông trực tiếp: Phòng khám lao quận và 20 trạm y tế phường cần đẩy mạnh tư vấn cá nhân hóa cho người bệnh ngay khi bắt đầu điều trị, nhấn mạnh hậu quả của vi khuẩn kháng thuốc và tầm quan trọng của giai đoạn duy trì. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ bệnh nhân có hiểu biết đúng về 6 nguyên tắc điều trị từ mức hiện tại lên trên 85% trong vòng 6 tháng.
• Thiết lập mạng lưới hỗ trợ từ gia đình: Cán bộ chuyên trách lao tuyến xã, phường cần trực tiếp gặp gỡ và hướng dẫn người thân trong gia đình ký cam kết đồng hành, đảm nhận vai trò giám sát viên uống thuốc hàng ngày. Phấn đấu 100% người nhà bệnh nhân mới được trang bị kỹ năng nhắc nhở và phát hiện sớm các tác dụng phụ của thuốc trong quý đầu tiên của năm kế hoạch.
• Chuẩn hóa quy trình giám sát điều trị trực tiếp: Trung tâm Y tế quận Hai Bà Trưng cần tăng cường đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện phác đồ tại 20 trạm y tế, chấm dứt hoàn toàn tình trạng phát thuốc về nhà sai quy định ở giai đoạn tấn công. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ bệnh nhân không được giám sát tại nhà từ 38,5% xuống dưới 10% trong vòng 12 tháng, đồng thời kiến nghị nâng mức phụ cấp trách nhiệm cho cán bộ chống lao tuyến cơ sở.
• Huy động nguồn lực xã hội hóa: Ban chỉ đạo phòng chống lao quận cần chủ động phối hợp cùng Hội Phụ nữ, Hội Chữ thập đỏ và Đoàn Thanh niên triển khai các gói trợ cấp dinh dưỡng, hỗ trợ chi phí đi lại cho 100% bệnh nhân lao thuộc diện nghèo (chiếm 23,6%), giúp giảm thiểu triệt để nguy cơ bỏ trị vì lý do kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật sâu sắc, là tài liệu tham khảo hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Nhà quản lý y tế và lãnh đạo Chương trình Chống lao Quốc gia: Cung cấp bằng chứng thực địa về những lỗ hổng trong vận hành mạng lưới giám sát đô thị, làm cơ sở xây dựng chính sách điều chỉnh phân bổ ngân sách, phụ cấp và ban hành hướng dẫn quản lý ca bệnh sát với thực tế.
• Cán bộ y tế dự phòng và nhân viên chuyên trách lao tuyến quận, huyện, phường, xã: Giúp nhận diện rõ các nhóm bệnh nhân có nguy cơ bỏ trị cao như lao động tự do, người nghèo, từ đó xây dựng kế hoạch thăm khám tại nhà và tư vấn tâm lý phù hợp.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý Bệnh viện, Y tế Công cộng: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh kết hợp định lượng và định tính, bộ công cụ phỏng vấn cấu trúc chuẩn và phương pháp phân tích số liệu dịch tễ học thực hành.
• Các tổ chức xã hội và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực y tế: Tham khảo số liệu thực tế để thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng, hỗ trợ sinh kế và giảm kỳ thị xã hội đối với người mắc bệnh truyền nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ tuân thủ điều trị ở giai đoạn tấn công lại cao hơn giai đoạn duy trì? Trong 2 tháng đầu tấn công, người bệnh có triệu chứng nặng nên lo lắng và tuân thủ tốt, đồng thời được cán bộ y tế quản lý chặt chẽ. Khi sang giai đoạn duy trì kéo dài 6 tháng, triệu chứng lâm sàng đã thuyên giảm rõ rệt khiến bệnh nhân chủ quan, cộng thêm tâm lý mệt mỏi do tác dụng phụ của thuốc dẫn đến việc tự ý ngắt quãng liệu trình.

Yếu tố nào có tác động mạnh mẽ nhất đến hành vi tuân thủ điều trị của bệnh nhân lao? Sự quan tâm, nhắc nhở từ người thân trong gia đình là yếu tố có mối tương quan mạnh mẽ nhất với giá trị Chi-square đạt 28,850 (mức ý nghĩa p nhỏ hơn 0,001). Khi người nhà trực tiếp giám sát, động viên hàng ngày, bệnh nhân duy trì thói quen uống thuốc đúng giờ và đều đặn hơn rất nhiều so với người phải tự xoay xở một mình.

Công tác giám sát điều trị trực tiếp tại tuyến phường gặp phải những rào cản chính nào? Khảo sát định tính chỉ ra ba trở ngại lớn: cán bộ y tế trạm phường phải kiêm nhiệm quá nhiều chương trình y tế khác nhau; chế độ phụ cấp cho công tác chống lao còn thấp chưa tạo đủ động lực; và sự kỳ thị của xã hội khiến 38,5% bệnh nhân e ngại, từ chối sự thăm hỏi công khai của cán bộ y tế tại gia đình.

Việc vi phạm nguyên tắc dùng thuốc đều đặn gây ra những hiểm họa gì? Dùng thuốc không đều đặn khiến nồng độ kháng sinh trong máu không đủ để tiêu diệt triệt để vi khuẩn lao, tạo điều kiện cho các chủng đột biến kháng thuốc phát triển. Hậu quả là bệnh nhân dễ bị tái phát, thất bại điều trị và tiến triển thành lao kháng đa thuốc, làm tăng chi phí chữa trị lên gấp 100 lần và tăng nguy cơ tử vong.

Làm thế nào để các trạm y tế phường cải thiện hiệu quả quản lý bệnh nhân bỏ trị? Trạm y tế cần áp dụng nghiêm ngặt quy chế quản lý của chương trình: nếu bệnh nhân vắng mặt 2 ngày trong giai đoạn tấn công hoặc 1 tuần trong giai đoạn duy trì, cán bộ y tế phải chủ động liên hệ điện thoại hoặc phối hợp với công an khu vực, tổ dân phố đến tận nhà tìm hiểu nguyên nhân và thuyết phục người bệnh quay lại điều trị.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ tuân thủ đầy đủ 6 nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao tại quận Hai Bà Trưng năm 2009 đạt 63,8%, trong đó lỗi không dùng thuốc đều đặn chiếm tỷ lệ cao nhất với 86,2%.
• Xác lập mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa sự tuân thủ điều trị với 6 yếu tố: trình độ học vấn, nghề nghiệp, hỗ trợ từ gia đình, kiến thức điều trị, nhận thức cá nhân và sự giám sát của nhân viên y tế.
• Bộc lộ khoảng trống lớn trong thực thi chiến lược điều trị có kiểm soát khi có tới 38,5% bệnh nhân chưa từng được giám sát tại nhà và 10,9% bị phát thuốc tự uống sai quy định ở giai đoạn tấn công.
• Luận văn đóng góp hệ thống số liệu dịch tễ học thực tiễn, làm căn cứ khoa học vững chắc giúp tối ưu hóa công tác quản lý chương trình chống lao tại các quận nội thành có mật độ dân cư phức tạp.
• Kế hoạch hành động cần được triển khai ngay: tăng cường truyền thông trong 3 tháng đầu, chuẩn hóa kiểm tra quy trình giám sát tại 20 phường trong 6 tháng, và vận động nguồn quỹ hỗ trợ bệnh nhân nghèo hoàn thành trong vòng 12 tháng.

Để nâng cao tỷ lệ chữa khỏi bệnh lao đạt trên 90% và bảo vệ sức khỏe cộng đồng bền vững, các cấp lãnh đạo ngành y tế cùng chính quyền địa phương cần khẩn trương đưa các khuyến nghị của luận văn vào chương trình hành động thực tế. Hãy tải ngay toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận đầy đủ bộ công cụ khảo sát và khung giải pháp can thiệp chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, Bộ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÉ CÔNG CỘNG UÔNG THỊ MAI LOAN THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YÉƯ TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ LAO TẠI PHÒNG KHÁM LAO HAI BÀ TRU NG, HÀ NỘI, NĂM 2009 LUẬN VÁN THẠC SỸ QUẢN LÝ BỆNH VIỆN MẢ SÓ CHUYÊN NGÀNH: 60.77 HƯỚNG DẢN KHOA HỌC TS. HÒ THỊ HIÈN TS. LƯU THỊ LIÊN Hà Nội, 2010 i LỜI CẢM ƠN Sau 2 năm học tập, giờ đây cuốn luận văn tốt nghiệp đang được hoàn thành, tận đáy lòng mình, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sáu sắc tới: Ban giám hiệu, phòng Đào tạo sau đại học, các thầy cô giáo trường Đại học Y tế Công cộng đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành chương trình học tập. Hồ Thị Hiền, người thầy với đầy nhiệt huyết dã hướng dẫn cho tôi từ xác định vấn đề nghiên cứu, xây dựng đề cương, chia sẻ thông tin và hoàn thành luận văn này.

Lim thị Liên - Giám đốc Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Hà Nội đã tận tình giúp đỡ và đóng góp nhiều ỷ tưởng cho nghiên cứu. Lãnh đạo và cán bộ Trung tâm Y tế Hai Bà Trưng, đặc biệt là những cản bộ làm công tác chổng lao - nơi tôi tiến hành nghiên cứu, đã tạo điểu kiện giúp đỡ và tham gia vào nghiên cứu. đồng nghiệp đã khuyến khích tôi trên con dường học tập và tat cá bạn bè đồng khóa cao học Quàn lý bệnh viện 1 đã cùng nhau học tập, chia sẻ kinh nghiệm trong suốt 2 năm qua. Các bộc sinh thành, người thán đã cho tôi cuộc song như tôi ngày hóm nay.

Cuối cùng, với những phát hiện trong nghiên cứu này, tác giá xin chia sè với tất cả đồng nghiệp đang làm công tác chổng lao trên địa bàn thành phố Hà Nội, đặc biệt là các anh, chị đang làm chương trình Lao tại Trung tâm Y tế Hai Bà Trưng. Hà Nội, ngày 20 tháng 7 năm 2010. Hông Thị Mai Loan ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AFB Vi khuẩn kháng axit (Acid Fast Bacilli) AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) BN Bệnh nhân BS Bác sỹ CBCNVC Cán bộ công nhân viên chức CBYT Cán bộ y tế CD Cộng đồng CM Chuyên môn CTCL Chương trình chống lao CTCLQG Chương trình chống lao quốc gia CTĐ Chữ thập đỏ DOTS Hóa trị liệu ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp (Directly Observed Treatment Short course) ĐTNC Đối tượng nghiên cứu ĐT Điều trị GDTT Giáo dục truyền thông GĐ Gia đình HIV Human Immunodeficiency Virus HS-SV Học sinh - Sinh viên HTLNN Hóa trị liệu ngắn ngày MDR-TB Bệnh lao kháng đa thuốc (Multi-Drug Resistance-TB) NTĐT Nguyên tắc điều trị NVYT Nhân viên Y te TCYTTG Tổ chức y tế thế giới I iii TTĐT Tuân thủ điều trị TTYT Trung tâm y te TYT Trạm Y tế UBND ủy ban nhân dân WHO Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization) XDR-TB Bệnh lao siêu kháng thuốc (Extensively Extremely Drug Resistance-TB) iv MỤC LỤC Trang LỜI CẢM ƠN.i DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.ii MỤC LỤC.iv DANH MỰC CÁC BẢNG.vii TÓM TẮT NGHIÊN cứu.1 MỰC TIÊU NGHIÊN cứu. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đại cương về bệnh lao. Tình hình bệnh lao trên thể giới. Tình hình bệnh lao trên thế giới. Bệnh lao kháng thuốc trên thế giới.

Tình hình bệnh lao ở Việt Nam. Tình hình bệnh lao tại Việt Nam. Tình hình bệnh lao kháng thuốc tại Việt Nam. Tình hình bệnh lao tại Hà Nội và Quận Hai Bà Trưng.

Một số nghiên cứu về sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân lao và hoạt động giám sát điều trị. Nghiên cứu trên thế giới. Nghiên cứu ờ Việt Nam.24 Chương II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.

Phương pháp chọn mẫu. Phương pháp thu thập số liệu. Số liệu định lượng. Số liệu định tính.

Một số định nghĩa và khái niệm sử dụng trong nghiên cứu. Biến số và định nghĩa biến số. Sai số và khống chế sai số. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.33 Chương III.

KẾT QUẢ NGHIÊN cứu. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Thực hành về việc tuân thủ nguyên tắc điều trị của ĐTNC. Giai đoạn tấn công.

Giai đoạn duy trì. Hồi cứu qua sổ sách về 1 số nguyên tắc điều trị ĐTNC thực hiện trong quá trình điều trị bệnh lao. Kiến thức của bệnh nhân về bệnh lao và những nguyên tắc cần tuân thủ trong điều trị bệnh lao. Những yếu tố liên quan đến việc tuân thủ NTĐT của bệnh nhân lao.

Tình hình thực hiện điều trị có kiểm soát (DOTS) của CBYT. Ket quả từ số liệu định tính. Tình hình tuân thủ các nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao:. Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc TTĐT của bệnh nhân lao.

Thực trạng và những khó khăn trong việc thực hiện DOTS:. Những giải pháp nhằm khắc phục tình trạng không tuân thủ ĐT lao.61 Chương IV. Một số thông tin chung về đối tượng nghiên cứu. Thực hành việc tuân thủ các nguyên tắc điều trị của bệnh nhân lao.

Kiến thức của ĐTNC về bệnh lao và nguyên tắc điều trị bệnh lao. Một số yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các NTĐT của BN. Thực trạng và những khó khăn trong hoạt động giám sát điều trị DOTS. Những giải pháp nhằm khắc phục tình trạng không tuân thủ đúng nguyên tắc trong điều trị bệnh lao.

Tình hình tuân thủ điều trị bệnh lao của đối tượng nghiên cứu:. Những yếu tố liên quan đến việc tuân thủ các nguyên tắc điều trị của đoi tượng nghiên cứu:. Thực trạng và những khó khăn trong hoạt động giám sát điều trị DOTS. Giải pháp làm tăng tỷ lệ bệnh nhân tuân thủ đúng NTĐT.86 Chương VI.87 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Phiếu phỏng vấn bệnh nhân lao. Hướng dẫn phỏng vấn sâu cán bộ y tế. Hướng dẫn phỏng vấn sâu bệnh nhân lao. Phiếu đồng ý tham gia phỏng vấn nghiên cứu.

Biến sổ - Định nghĩa biến sổ. Kết quả điều tra bệnh nhân lao.118 vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 Tình hình thu nhận người bệnh lao từ 2005 đến 2009 - Quận HBT Bảng 2 Kết quả điều trị khỏi và hoàn thành người bệnh lao các thể Bảng 3.1 Thông tin về giới tính - tuổi của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.2 Thôngtin về trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.3 Thông tin về nghề nghiệp của đổi tượng nghiên cứu Bảng 3.4 Thông tin về mức sống của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.5 Thông tin về đặc điểm nhà ở của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.6 Tiền sử của đối tượng nghiên cứu về những yếu tố nguy cơ Bảng 3.7 Thế bệnh lao của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.8 Tình hình tuân thủ nguyên tắc điều trị của bệnh nhân Bảng 3.9 Mức độ tuân thủ sai các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.10 Mức độ sai từng nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.11 Tình hình tuân thủ nguyên tắc điều trị của bệnh nhân Bảng 3.12 Mức độ tuân thủ sai các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.13 Mức độ sai từng nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.14 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đúng liều Bảng 3.15 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đều đặn Bảng 3.16 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đúng cách Bảng 3.17 Những lý do khiến bệnh nhân không dùng thuốc đủ thời gian Bảng 3.18 Những lý do khiến bệnh nhân không xét nghiệm đúng định kỳ Bảng 3.19 Những lý do khiến bệnh nhân không khám bệnh đúng hẹn Bảng 3.20 Tình hình lĩnh thuốc của đối tượng nghiên cứu trong quá trình ĐT Bảng 3.21 Tình hình tuân thủ quy định xét nghiệm trong quá trình điều trị Bảng 3.22 Tình hình tuân thủ quy định khám bệnh đúng hẹn Bảng 3.23 Hiểu biết về nguyên nhân gây nên bệnh lao Bảng 3.24 Hiểu biết về tính chất lây truyền Bảng 3.25 Hiểu biết về đường lây chính viii Bảng 3.26 Hiểu biết về nguồn lây chính (thể lao dễ lây nhất) Bảng 3.27 Hiểu biết về nơi trực khuẩn lao thường tồn tại Băng 3.28 Hiểu biết về hậu quả của bệnh lao Bảng 3.29 Hiểu biết về khả năng điều trị khỏi bệnh Bảng 3.30 Hiểu biết về nguyên tắc điều trị bệnh lao của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.31 Tình hình hiếu biết về nội dung nguyên tắc điều trị lao Bảng 3.32 Nguồn thông tin về bệnh lao Bảng 3.33 Hiểu biết về việc cần hay không cần thực hiện các nguyên tắc điều trị Bảng 3.34 Lý do nhận thức không cần thực hiện đủ các nguyên tắc điều trị Bảng 3.35 Hiếu biết về tác hại của việc không tuân thủ nguyên tắc điều trị Bảng 3.36 Hiếu biết về điều trị có kiểm soát (DOTS) Bảng 3.37 Hiểu biết về thời gian điều trị bệnh lao Bảng 3.38 Mối liên quan giữa trình độ học vấn và thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.39 Mối liên quan giữa nghề nghiệp và thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.40 Mối liên quan giữa tác dụng phụ của thuốc và thực hiện các NTĐT Bảng 3.41 Mối liên quan giữa sự quan tâm giúp đỡ của người thân và việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.42 Mối liên quan giữa sự giúp đỡ của các tố chức, đoàn thể và việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.43 Mối liên quan giữa hiếu biết và tuân thủ các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.44 Mối liên quan giữa nhận thức cần hay không cần thực hiện các NTĐT và việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.45 Mối liên quan giữa việc giám sát điều trị của CBYT với việc thực hiện các nguyên tắc điều trị của đối tượng nghiên cứu Bảng 3.46 Thực hiện điều trị giai đoạn tấn công Bảng 3.47 Thực hiện điều trị giai đoạn duy trì ix Bảng 3.48 Tình hình kiểm tra giám sát tại nhà bệnh nhân của cán bộ y tế Bảng 3.49 Mức độ giám sát của cán bộ y tế Bảng 3.50 Cách thức giám sát của cán bộ y tế V TÓM TẮT NGHIÊN cút Việc tuân thủ đúng nguyên tắc điều trị (NTĐT) bệnh lao là điều kiện tiên quyết, quyết định kết quả điều trị (ĐT) cũng như kháng thuốc ĐT đặc hiệu bệnh lao. Ket quả ĐT với bệnh nhân (BN) kháng thuốc thường không cao, nhất là đối với BN kháng đa thuốc. Chi phí điều trị BN lao kháng đa thuốc tăng lên 100 lần so với BN lao không kháng thuốc và thậm chí không ĐT được ở một sổ trường hợp.