Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA VIỆC XÂY DỰNG QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP LÀM MẪU TRONG DẠY HỌC PHAN THỦ CÔNG MÔN NGHỆ THUẬT LỚP 2, 3 1. Cơ sở lý luận của việc xây dựng quy trình sử dụng phương pháp làm mẫu trong đạy học phần thủ công môn Nghệ thuật lớp 2, 3 1. Khái quát về phương pháp làm mẫu 1.1 Khái niệm phương pháp làm mẫu - Phương pháp làm mẫu là phương pháp dạy học trong đó giáo viên biểu diễn các thao tác kĩ thuật kết hợp với giải thích nhằm giúp học sinh hiểu rõ trình tự và cách thực hiện từng thao tác kĩ thuật dé làm ra sản phẩm hoặc tác động lên đối tượng lao động. Những ưu điểm và hạn chế của phương pháp làm mẫu s* Ưi điển: Có tính trực quan cao và đảm bảo mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn, phát huy được những thế mạnh của phương pháp trực quan.
Dam bảo được mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn, giữa học với hành. Giáo viên làm mẫu tốt sẽ tạo được niềm tin và hứng thú học tập cho học sinh.274] s* Nhược điển: Tôn nhiều thời gian vì phải chuẩn bị đủ điều kiện thực hiện. Giáo viên phải tập được trước để làm mẫu được chính xác và đúng thời lượng của bài học. Phương pháp làm mẫu trong đạy học phần thủ công môn Nghệ thuật lớp 2, 3 Làm mẫu là sự biểu diễn hành động kĩ thuật kết hợp với giải thích do giáo viên thực hiện, nhằm giúp học sinh hiểu rõ trình tr và cách thục hiện các thao tác kĩ thuật để làm ra sản phẩm đáp ứng đúng mục tiêu đề ra.
Phương pháp này bắt buộc phải sử dụng trong giờ học Thủ công.274] Để đảm bảo cho việc làm mẫu tốt, mang lại hiệu quả cho học sinh giáo viên cần thực hiện các yêu cau sau: + Chuan bị sẵn các vật phẩm làm mẫu như: công cụ, nguyên liệu. Chọn vị trí làm mẫu phù hợp với yêu cầu quan sát. + Làm mẫu với tốc độ chậm đề học sinh theo dõi, nắm được các thao tác và ghi nhớ trình tự của chúng. Lặp lại các thao tác mới và khó hoặc những chuyển tiếp phức tạp, kết hợp với giảng giải chặt chẽ.
Sau đó làm mẫu tóm tắt các trình tự công việc với tốc độ bình thường để học ghi nhớ các bước thực hiện (có thể làm mẫu 2-3 lần), vì các em không có sách giáo khoa. + Giáo viên cần thao tác mẫu kết hợp sử dụng tranh quy trình để huy động được sự làm việc tích cực của học sinh và giúp các em ghi nhớ các thao tác một cach dé dang, nhanh chóng hơn. + Cần đánh giá kết quả làm mẫu để xác định mức độ nắm vững trình tự công việc của học sinh bằng cách yêu cầu 1-2 học sinh lên làm thử, những học sinh khác quan sát nhận xét. Nếu học sinh còn lúng túng giáo viên có thể làm mau lại cho học sinh nắm kĩ hơn, thao tác được dễ đàng hơn.
Một số lưu ý của phương pháp làm mẫu trong đạy học phần thủ công môn Nghệ thuật lớp 2, 3 - Khi thực hiện làm mẫu đòi hỏi GV phải xác định được mục đích, có kế hoạch, có trọng tâm và theo một trình tự nhất định. Phương pháp làm mẫu có tính trực quan, nhằm đảm bảo mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiến, vì vậy khi sử dụng PPLM trong giờ học thủ công đòi hỏi GV phải có năng lực chuyên môn, tính sư phạm cao. Nắm chắc quy trình công việc, chuẩn bị phương tiện chu đáo và đặc biệt là biết vận dụng kết hợp nhuần nhuyễn chính xác giữa làm mẫu và giải thích để HS dễ hiểu, đễ thực hiện tạo ra sản phẩm đúng và đẹp. - Mục đích của PPLM không chỉ là giúp HS thực hành làm ra sản phẩm đúng quy trình mà bên cạnh đó tạo được niềm vui, yêu thích bộ môn từ đó HS hứng thú, đầu tư và giữ gìn sản phẩm mình làm ra.
Vai trò, tầm quan trọng của việc sử đụng phương pháp làm mẫu trong đạy học phần thủ công môn Nghệ thuật lớp 2, 3 Việc làm mẫu của giáo viên là rất cần thiết, hơn nữa rất phù hợp với đặc điềm nhận thức của học sinh và đặc thù của môn học, tạo điều kiện hình thành khái niệm ban đầu, giới thiệu sản phẩm và các bước tiến hành, giúp các em thu nhận các bước dễ đàng khi các em bỡ ngỡ trước lượng kiến thức khoa học rộng lớn. Qua làm mẫu hướng dẫn gợi ý, giảng giải cho học sinh sẽ có nền tảng ban đầu, giúp học sinh hình dung rõ từng động tác riêng lẻ của lao động thủ công và nhận thức trình tự các động tác ấy, nhằm tạo cho học sinh khả năng lao động đã chỉ dẫn và tin tưởng vào sự đúng đắn của nó, đồng thời làm cho các em hoạt động học tập, tích cực chủ động. Để hoạt động thực hành đạt hiệu quả giáo viên cần làm mẫu. s* Sử dụng phương pháp làm mẫu để hình thành kĩ năng sử dụng dụng cụ cho học sinh Dụng cụ thực hành của HS được hình thành từ việc cung cấp phương tiện trực quan, cụ thể qua việc làm mẫu của GV.
Khi HS nhận biết được hình dạng, chức năng của từng mẫu vật, GV có thể giảng giải kết hợp với làm mẫu chậm theo một quy trình cụ thể để HS theo dõi. VD: Cách sử dụng dụng cụ kéo cắt giấy bìa GV: Kéo là một dụng cụ thường xuyên dùng đề cắt giấy, GV lưu ý với HS khi sử dụng dụng cụ kéo để cắt chúng ta phải đồng thời biết kết hợp gữa hai động tác đó là cắt và ngắm điều khiển động tác. - Khi cắt đường thẳng: Chú ý cắt theo đường nét đứt theo mặt sau của tờ giấy, không cắt lẹm ra ngoài, cắt và ngắm điều khiển động tác cho phù hợp. - Khi cắt đường tròn: Muến cắt được cung tròn ta phải mở lưỡi kéo hẹp, cắt lát ngắn đồng thời tay phải cầm kéo, tay trái cầm vật liệu đỡ cầm giấy lượn uốn cong theo chiều ngược với lưỡi kéo.
Hai thao tác này phải phối hợp với nhau một cách khéo léo. - Khi cắt đường gấp khúc: Chú ý chỗ hai đường gấp khúc gặp nhau không được cắt lẽm đường cắt này sang đường cắt khác, muốn vậy thì khi cắt phải ước lượng mũi kéo cho chuẩn xác đúng vào chỗ hai mũi kéo gặp nhau. Khi cắt đến chế gấp nối phải cắt chậm. Như vậy từ chỗ GV làm mẫu và hướng dẫn, học sinh bắt chước thực hành thao tác, trở thành kỹ năng đó chính là sử dụng dụng cụ kỹ thuật.
Khi thành kỹ năng, HS có thể sử dụng kéo bất kỳ lúc nào, cắt đường thẳng, đường tròn hay đường gấp khúc mà không cần đường vạch mẫu. s* Sử dụng phương pháp làm mẫu đỀ giúp học sinh nm được cầu tạo của các vật thể Cấu tạo của vật phẩm thủ công chính là các bộ phận của vật phẩm và mối quan hệ giữa các bộ phận đó. - Mỗi vật phẩm có chức năng, cấu tạo khác nhau, song bằng phương pháp trực quan, sử dụng hình thật, kết hợp với tranh quy trình và qua thao tác vừa làm mẫu vừa giải thích của GV, sẽ giúp học sinh nắm được cấu tạo của từng vật phẩm. Học sinh sẽ thông hiểu các bộ phận của vật phâm và sự gắn bó chặt chế giữa các bộ phận đó.
Từ đó, học sinh có thể tự phân tích, nhận xét và rút ra kết luận cần thiết dẫn đến hiệu quả giờ học được nâng cao. - Như vậy việc sử dụng PPLM giúp học sinh nắm được cấu tạo của vật phẩm. E#w ý: Khi GV tiễn hành làm mẫu cần tiến hành giải thích hành động, thao tác một cách tỉ mỹ, đặt ra hệ thống câu hỏi dẫn dắt, gợi ý để phát huy tư duy sáng tạo, tích cực hứng thú của học sinh. Từ đó học sinh không chỉ nắm được cấu tạo vật phâm mà các em còn hiểu được bản chất, công dụng của nó, và có thể vận dụng vào thực hành một cách linh hoạt.
s* Sử dụng phương pháp làm mẫu để giúp học sinh nắm được quy trình làm ra sản phẩm 1. Sử dụng phương pháp làm mẫu kết hợp với các phương pháp đạy học khác trong dạy học phần thủ công môn Nghệ thuật lớp 2, 3 Việc phối hợp nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong dạy học sẽ giúp cho người giáo viên vừa phát huy được mặt mạnh vừa khắc phục được hạn chế của môi phương pháp dạy học, giúp cho giờ học diễn ra một cách nhẹ nhàng, sôi nổi và hiệu quả. Nhìn vào thực tế dạy học cho thấy, hiện nay trong dạy học phần thủ công ở tiểu học giáo viên thường kết hợp các phương pháp dạy học như sau. Sử đụng phương pháp làm mẫu kết hợp với phương pháp giải quyết vẫn để trong dạy học thủ công Kết hợp phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và làm mẫu trong dạy học thủ công ở tiểu học là quá trình trong đó giáo viên dùng tình huống có vấn đề để kích thích nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh.
Tổ chức, điều khiển cho học sinh dựa vào vật mẫu, dựa vào vốn kiến thức và kĩ năng đã có hoạt động chủ động, tích cực và tự giác để tìm kiếm giải pháp hay quy trình, kĩ thuật cần thiết. Và để giúp học sinh có được kết luận vững chắc và chính xác về giải pháp hay quy trình thủ công, giáo viên làm mẫu để học sinh quan sát, so sánh tự rút ra kết luận. Như vậy, với việc kết hợp phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và làm mẫu, hoạt động học tập của học sinh không điễn ra một cách thụ động, gượng ép như trước đây mà học sinh hoàn toàn bị lôi cuốn vào hoạt động học một cách hứng thú, chủ động và tích cực. Sử dụng phương pháp làm mẫu kết hợp với phương pháp giải thích minh họa trong dạy học thủ công Thủ công ở tiểu học giáo viên thường sử dụng kết hợp phương pháp làm mẫu với các phương pháp giải thích, phương pháp minh họa, để cung cấp các kiến thức kĩ năng kỹ thuật cho học sinh.
Mặc dù môn thủ công ở tiểu học chỉ cung cấp cho các em những kiến thức và kĩ năng kỹ thuật hết sức cơ bản, đơn giản, xong với yêu cầu của tính chính xác, khoa học của học phần thủ công thì giáo viên cần phải làm mẫu kết hợp với giải thích minh họa để học sinh quan sát, tìm hiểu ghi nhớ hình thành kiến thức và kỹ năng.