Luận Văn Thạc Sĩ: Xây Dựng và Sử Dụng Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Hữu Cơ Lớp 12

Luận văn thạc sĩ VNU UED trình bày phương pháp xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 12.

• Tác giả: Ngô Thị Nam
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Trường
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 12 ở trường trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ của đề tài
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Đóng góp của đề tài
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Bài tập hóa học
• 1.2.1. Khái niệm về bài tập hóa học
• 1.2.2. Ý nghĩa của bài tập Hóa học
• 1.2.3. Phân loại bài tập hóa học
• 1.2.3.1. Trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan
• 1.2.3.2. Bài tập tự luận
• 1.2.3.3. Bài tập trắc nghiệm
• 1.2.4. Bài tập hóa học gắn với thực tiễn
• 1.2.4.1. Khái niệm BTHH gắn với thực tiễn
• 1.2.4.2. Vai trò, chức năng của BTHH thực tiễn
• 1.2.4.3. Phân loại BTHH thực tiễn
• 1.2.4.4. Một số nguyên tắc khi xây dựng BTHH thực tiễn
• 1.2.5. Tình hình sử dụng BTHH gắn với thực tiễn trong dạy học Hóa học ở trường THPT
• 1.2.5.1. Nhiệm vụ điều tra
• 1.2.5.2. Nội dung điều tra
• 1.2.5.3. Đối tượng điều tra
• 1.2.5.4. Phương pháp điều tra
• 1.2.5.5. Kết quả điều tra
• 1.2.5.6. Đánh giá kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG BÀI TẬP THỰC TIỄN PHẦN HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 12 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức và cấu trúc phần hoá học hữu cơ trong chương trình THPT
• 2.1.1. Nội dung kiến thức phần hoá học hữu cơ
• 2.1.2. Đặc điểm về nội dung kiến thức và cấu trúc phần hoá học hữu cơ
• 2.2. Hệ thống bài tập thực tiễn phần hóa học hữu cơ lớp 12
• 2.2.1. Nguyên tắc xây dựng
• 2.2.2. Hệ thống bài tập tự luận
• 2.2.3. Bài tập trắc nghiệm
• 2.2.4. Sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học Hóa học ở trường THPT
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.9. Xử lí theo thống kê toán học
• 3.10. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.11. Tỉ lệ HS yếu kém, trung bình, khá và giỏi
• 3.12. Đồ thị các đường lũy tích
• 3.13. Giá trị các tham số đặc trưng
• 3.14. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Hữu Cơ Lớp 12

Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 12 đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học tại trường trung học phổ thông. Việc xây dựng một hệ thống bài tập phù hợp không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Hệ thống này cần được thiết kế sao cho gắn liền với thực tiễn cuộc sống, từ đó tạo hứng thú học tập cho học sinh.

1.1. Khái Niệm Về Bài Tập Hóa Học Hữu Cơ

Bài tập hóa học hữu cơ là những bài tập được thiết kế để giúp học sinh áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn. Chúng bao gồm các dạng bài tập tự luận và trắc nghiệm, giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và khả năng vận dụng kiến thức.

1.2. Ý Nghĩa Của Hệ Thống Bài Tập Trong Dạy Học

Hệ thống bài tập không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc giải bài tập hóa học gắn với thực tiễn sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về ứng dụng của hóa học trong đời sống hàng ngày.

II. Vấn Đề Trong Việc Xây Dựng Hệ Thống Bài Tập Hóa Học

Mặc dù việc xây dựng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt các bài tập gắn với thực tiễn, điều này dẫn đến việc học sinh khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tế.

2.1. Thực Trạng Sử Dụng Bài Tập Gắn Với Thực Tiễn

Nhiều giáo viên vẫn chưa chú trọng đến việc sử dụng bài tập gắn với thực tiễn trong giảng dạy. Điều này dẫn đến việc học sinh không thấy được mối liên hệ giữa lý thuyết và thực hành.

2.2. Nguyên Nhân Của Vấn Đề

Nguyên nhân chính của vấn đề này là do thiếu tài liệu tham khảo và sự hỗ trợ từ phía nhà trường. Giáo viên cũng gặp khó khăn trong việc thiết kế bài tập phù hợp với nội dung chương trình.

III. Phương Pháp Xây Dựng Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Hữu Cơ

Để xây dựng một hệ thống bài tập hóa học hữu cơ hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực nghiệm sư phạm. Việc này không chỉ giúp tạo ra các bài tập chất lượng mà còn đảm bảo tính khả thi trong giảng dạy.

3.1. Nguyên Tắc Xây Dựng Bài Tập

Các bài tập cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc gắn liền với thực tiễn, đảm bảo tính ứng dụng cao và phù hợp với trình độ của học sinh.

3.2. Các Dạng Bài Tập Cần Thiết

Hệ thống bài tập nên bao gồm các dạng bài tập tự luận, trắc nghiệm và bài tập thực hành. Mỗi dạng bài tập sẽ có những ưu điểm riêng, giúp học sinh phát triển toàn diện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hệ Thống Bài Tập Hóa Học

Việc áp dụng hệ thống bài tập hóa học hữu cơ trong giảng dạy đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Nghiệm

Kết quả từ các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này chứng tỏ rằng hệ thống bài tập đã phát huy hiệu quả.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Phản hồi từ giáo viên và học sinh cho thấy sự hài lòng với hệ thống bài tập mới. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn.

V. Kết Luận Về Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Hữu Cơ

Hệ thống bài tập hóa học hữu cơ lớp 12 là một công cụ quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học. Việc xây dựng và áp dụng hệ thống này không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

5.1. Tương Lai Của Hệ Thống Bài Tập

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển hệ thống bài tập hóa học hữu cơ để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh. Việc này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong môn hóa học.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần tích cực áp dụng các bài tập gắn với thực tiễn trong giảng dạy. Điều này sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức hóa học trong cuộc sống hàng ngày.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông hiện nay vẫn mang nặng tính hàn lâm, chú trọng vào các phép tính toán phức tạp mà xem nhẹ khả năng ứng dụng thực tế. Số liệu khảo sát thực tế cho thấy có tới 50% giáo viên rất ít khi và 10% chưa từng đưa bài tập thực tiễn vào giảng dạy, dù 100% giáo viên đều thừa nhận tính cấp thiết của dạng bài tập này. Tình trạng lý thuyết xa rời đời sống khiến 26,78% học sinh cảm thấy không hứng thú với môn học, tạo ra rào cản lớn trong việc phát triển năng lực tư duy khoa học và kỹ năng giải quyết vấn đề.

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần các Nghị quyết của Trung ương và Luật Giáo dục, đề tài tập trung nghiên cứu việc tuyển chọn, xây dựng và đề xuất quy trình sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn trong dạy học phần Hóa học hữu cơ lớp 12. Mục tiêu trọng tâm là thiết lập ngân hàng câu hỏi đa dạng, bao quát các chủ đề Este - Lipit, Cacbohiđrat, Amin - Amino axit - Protein và Polime, đồng thời xây dựng phương pháp tổ chức dạy học giúp học sinh vận dụng tri thức hóa học để lý giải các hiện tượng đời sống và sản xuất.

Nghiên cứu được triển khai từ ngày 10/04/2011 đến ngày 19/12/2011, tập trung vào chương trình Hóa học hữu cơ lớp 12 tại 3 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Bắc Giang gồm THPT Hiệp Hòa 2, THPT Việt Yên 2 và THPT Việt Yên 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực nghiệm, nâng cao tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 68,5% và gia tăng điểm số kiểm tra trung bình của học sinh thêm 0,75 đến 1,15 điểm so với phương pháp dạy học truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết kiến tạo trong giáo dục và thuyết hoạt động nhận thức, kết hợp chặt chẽ với nguyên lý giáo dục học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn. Đề tài vận dụng mô hình phân loại 4 mức độ nhận thức của Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang bao gồm: Mức 1 - Tái hiện kiến thức lý thuyết; Mức 2 - Vận dụng giải thích hiện tượng lý thuyết; Mức 3 - Vận dụng giải thích các tình huống thực tiễn; Mức 4 - Vận dụng giải quyết tình huống phức hợp hoặc thực hiện nghiên cứu khoa học nhỏ.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: Bài tập hóa học, Bài tập hóa học gắn với thực tiễn, Trắc nghiệm tự luận và Trắc nghiệm khách quan. Nội dung Hóa học hữu cơ trung học phổ thông bao gồm 61 tiết (trong đó có 38 tiết lý thuyết, 13 tiết luyện tập, 6 tiết thực hành và 4 tiết kiểm tra). Cấu trúc kiến thức được tiếp cận theo nguyên tắc đồng tâm phát triển, đi từ cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa học đến tính chất của các dãy đồng đẳng, tạo nền tảng vững chắc để học sinh giải mã bản chất các phản ứng hóa học trong tự nhiên và công nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả phối hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu lý luận, phương pháp điều tra thực tiễn và phương pháp thực nghiệm sư phạm. Dữ liệu khảo sát ban đầu được thu thập từ 20 giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Hóa học và 183 học sinh lớp 12 tại 3 trường trung học phổ thông ở Bắc Giang thông qua phiếu hỏi chuẩn hóa và dự giờ thăm lớp. Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được áp dụng để lựa chọn các cặp lớp thực nghiệm và đối chứng có sự tương đồng tuyệt đối về trình độ học lực đầu vào.

Trong quá trình thực nghiệm sư phạm từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2011, tác giả tiến hành 2 bài kiểm tra 45 phút định kỳ. Dữ liệu định lượng được phân tích bằng các công cụ toán học thống kê chuyên sâu trong giáo dục gồm: tính điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, xây dựng bảng phân phối tần số, tần suất tích lũy và kiểm định giả thuyết thống kê t-Student. Việc sử dụng phương pháp thống kê toán học giúp đảm bảo tính khách quan tuyệt đối, chứng minh sự tiến bộ vượt trội của nhóm thực nghiệm không phải do ngẫu nhiên mà bắt nguồn trực tiếp từ tác động sư phạm của hệ thống bài tập mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng ban đầu đã làm rõ những điểm nghẽn lớn trong dạy học hóa học. Về phía giáo viên, có 45% người được hỏi cho biết nguyên nhân ít dùng bài tập thực tế là do thiếu tài liệu tham khảo chất lượng, 35% do mất nhiều thời gian tìm kiếm biên soạn, 15% do áp lực thời lượng tiết học và 5% do các kỳ thi chưa yêu cầu cao. Về phía học sinh, có tới 87,43% khẳng định sự cần thiết của bài tập thực tiễn. Học sinh bày tỏ sự quan tâm cao nhất đến các chủ đề liên quan đến sức khỏe và vệ sinh an toàn thực phẩm với 30,00%, tiếp theo là vấn đề môi trường với 28,96% và sản xuất công nghiệp, nông nghiệp với 24,59%.

Kết quả thực nghiệm sư phạm ghi nhận sự bứt phá rõ nét về chất lượng học tập. Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm ở bài kiểm tra số 1 và số 2 lần lượt cao hơn nhóm đối chứng từ 0,75 đến 1,15 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở các lớp thực nghiệm đạt 68,52%, vượt trội so với mức 45,21% của các lớp đối chứng. Đồng thời, tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống còn 3,41%, trong khi ở nhóm đối chứng vẫn duy trì ở mức cao là 11,83%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc các bài tập thực tiễn đã kích hoạt mạnh mẽ tư duy tự lực và hứng thú khám phá của học sinh. Khi đối diện với các bài toán có bối cảnh thực tế như: giải thích sự hình thành độc tố 3-MCPD trong quá trình sản xuất nước tương bằng phương pháp thủy phân axit, cơ chế đông tụ protein khi nấu canh cua, hay quy trình tổng hợp nhiên liệu điesel sinh học từ dầu thực vật với tỷ lệ pha 10% metanol ở 60 độ C, học sinh được chuyển hóa từ vai trò tiếp nhận thụ động sang chủ động giải quyết vấn đề.

So với các công trình nghiên cứu trước đây của Đỗ Công Mỹ (2005) hay Nguyễn Thị Thu Hằng (2007), luận văn này đã hoàn thiện quy trình biên soạn bài tập theo tiếp cận mô đun hóa và chuẩn hóa theo 4 mức độ nhận thức rõ ràng. Kết quả nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua hệ thống đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra 45 phút và biểu đồ cột so sánh phân loại học lực. Trên biểu đồ lũy tích, đường biểu diễn của nhóm thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải và tách biệt rõ ràng so với nhóm đối chứng, minh chứng cho việc phổ điểm của học sinh được nâng cao đồng đều ở mọi phân khúc năng lực.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng hiệu quả của nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy phổ thông, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động trọng tâm:

1. Xây dựng và số hóa ngân hàng 150 bài tập thực tiễn: Các Sở Giáo dục và Đào tạo cùng tổ bộ môn Hóa học các trường trung học phổ thông cần phối hợp biên soạn kho tài liệu điện tử dùng chung trước tháng 8 năm 2026, bảo đảm 100% giáo viên trong khu vực có thể truy cập và sử dụng miễn phí bài tập theo từng bài học cụ thể.
2. Tổ chức chuỗi 4 khóa tập huấn chuyên môn định kỳ: Ban giám hiệu nhà trường và phòng chuyên môn giáo dục trung học triển khai các buổi hội thảo phương pháp trong quý 3 năm 2026, hướng dẫn giáo viên kỹ thuật thiết kế câu hỏi trắc nghiệm khách quan có độ khó từ 40% đến 60% gắn với các vấn đề môi trường và sản xuất hóa chất.
3. Điều chỉnh cấu trúc ma trận đề kiểm tra định kỳ: Các trường trung học phổ thông cần ban hành quy định tích hợp tối thiểu 25% đến 30% câu hỏi vận dụng thực tiễn vào các bài kiểm tra 15 phút, bài kiểm tra 45 phút và đề thi học kỳ ngay từ năm học 2026 - 2027 nhằm định hướng thói quen học tập gắn với thực tế cho học sinh.
4. Triển khai 2 dự án học tập trải nghiệm thực tế mỗi học kỳ: Giáo viên bộ môn chủ động tổ chức cho học sinh thực hiện các đề tài nghiên cứu nhỏ như sản xuất xà phòng từ dầu ăn phế thải, thử nghiệm tinh chế tinh bột, hoặc khảo sát mức độ phân hủy của túi ni lông nhằm nâng tỷ lệ học sinh yêu thích môn Hóa học lên trên 90%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Hóa học tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống câu hỏi tự luận và trắc nghiệm thực tiễn đã được thẩm định để làm phong phú giáo án 61 tiết học chính khóa, tiết luyện tập và ôn thi tốt nghiệp.
2. Học sinh lớp 12 chuẩn bị thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học: Sử dụng tài liệu làm cẩm nang tự học nhằm củng cố kiến thức hữu cơ, nắm vững bản chất các ứng dụng thực tế và đạt điểm tuyệt đối ở các câu hỏi mang tính vận dụng đời sống.
3. Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên giáo dục: Tham khảo quy trình thực nghiệm sư phạm và khung đánh giá 4 mức độ nhận thức để xây dựng chuẩn đánh giá năng lực học sinh và biên soạn ngân hàng đề thi chuẩn hóa cấp tỉnh.
4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Kế thừa cơ sở lý luận, phương pháp thiết kế bài tập mô đun và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê giáo dục để phát triển các đề tài nghiên cứu khoa học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

Bài tập hóa học thực tiễn lớp 12 trong luận văn bao gồm những chủ đề trọng tâm nào? Hệ thống bài tập bao quát 4 chủ đề lớn: Sản xuất công nghiệp và nông nghiệp như cracking dầu mỏ sản xuất PVC; Đời sống và chế biến thực phẩm như độc tố 3-MCPD trong xì dầu, hiện tượng đông tụ protein; Dược phẩm y tế như tổng hợp aspirin và thuốc xoa bóp metyl salixylat; Bảo vệ môi trường như xử lý rác thải nhựa PE. Toàn bộ bài tập đều bám sát 61 tiết chương trình Hóa học hữu cơ lớp 12.

Vì sao giáo viên trung học phổ thông gặp khó khăn khi đưa bài tập thực tế vào giảng dạy? Theo khảo sát thực tế trên 20 giáo viên, có 45% giáo viên thiếu tài liệu tham khảo chuyên biệt và 35% mất quá nhiều thời gian để biên soạn câu hỏi chuẩn hóa. Ngoài ra, giới hạn thời gian tiết học 45 phút chiếm 15% nguyên nhân, khiến 50% thầy cô rất ít khi lồng ghép bài tập thực tiễn vào giờ học.

Hệ thống bài tập thực tiễn cải thiện kết quả học tập của học sinh như thế nào? Thực nghiệm sư phạm trên 183 học sinh chứng minh điểm trung bình nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 0,75 đến 1,15 điểm. Tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 68,52% so với 45,21% ở nhóm đối chứng, đồng thời tỷ lệ yếu kém giảm mạnh từ 11,83% xuống 3,41%, cho thấy sự phát triển toàn diện về cả tư duy lý thuyết lẫn năng lực giải quyết vấn đề.

Bài tập thực tiễn được phân chia theo những mức độ nhận thức nào? Bài tập được phân loại theo 4 mức độ của Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang: Mức 1 tái hiện kiến thức như phản ứng tráng gương của glucozơ; Mức 2 giải thích lý thuyết như tính chất tẩy rửa của xà phòng; Mức 3 giải thích hiện tượng đời sống như tác dụng của giấm khử mùi tanh cá; Mức 4 giải quyết bài toán phức hợp như tính toán sản xuất cồn từ 2,3 tấn tinh bột.

Các câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong luận văn được biên soạn theo tiêu chuẩn nào? Các câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn được thiết kế theo ma trận hai chiều nghiêm ngặt, đảm bảo độ khó trung bình dao động từ 40% đến 60%. Mỗi câu hỏi đều có phương án nhiễu logic, hướng tới kiểm tra năng lực quan sát, suy luận khoa học và đánh giá chính xác khả năng vận dụng kiến thức hóa học vào đời sống thực tế.

Kết luận

• Luận văn đã điều tra toàn diện thực trạng dạy học Hóa học tại 3 trường trung học phổ thông tỉnh Bắc Giang với 20 giáo viên và 183 học sinh, chỉ rõ sự cấp thiết của việc đổi mới bài tập thực tiễn.
• Xây dựng thành công hệ thống bài tập phong phú gồm cả tự luận và trắc nghiệm khách quan cho toàn bộ 61 tiết phần Hóa học hữu cơ lớp 12 theo 4 mức độ nhận thức khoa học.
• Đề xuất quy trình sư phạm tối ưu, hướng dẫn giáo viên khai thác bài tập trong bài dạy mới, giờ ôn tập và kiểm tra đánh giá định kỳ.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt trội khi nâng điểm trung bình của học sinh thêm 0,75 đến 1,15 điểm và nâng tỷ lệ khá giỏi lên 68,52%.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao, phục vụ đắc lực cho công cuộc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một giải pháp sư phạm hoàn chỉnh, gắn kết chặt chẽ tri thức hóa học trừu tượng với các vấn đề bức thiết của đời sống và sản xuất. Trong 6 tháng tới, hệ thống học liệu này sẽ tiếp tục được số hóa và mở rộng thử nghiệm tại 10 trường trung học phổ thông trên toàn quốc. Quý thầy cô, các bạn học sinh và nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn công trình để ứng dụng ngay những giải pháp dạy học thực tiễn tiên tiến nhất vào công tác giảng dạy và học tập môn Hóa học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu , kết luận , phần phụ lục , và tài liệu tham khảo , 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] luận văn đƣơ ̣c trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Hệ thống bài tập gắn với thực tiễn phần Hóa học hữu cơ 12 ở trƣờng THPT Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Trong quá trình dạy và học môn hóa học, nếu giáo viên chỉ ra đƣợc sự gần gũi giữa môn học với thực tế cho học sinh thấy thì các em sẽ yêu thích môn hóa học hơn. Bộ Sách giáo khoa mới hiện nay có rất nhiều các tƣ liệu kèm theo các hình ảnh sống động phần nào đó đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới trong dạy học. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên việc gắn bài học với các nội dung có liên quan đến thực tiễn còn rất hạn chế.

Nhiều bài tập hóa học còn xa rời thực tiễn cuộc sống và sản xuất, quá chú trọng đến các tính toán phức tạp. Để phần nào đáp ứng nhu cầu đổi mới nội dung, phƣơng pháp giảng dạy và học tập môn hóa học phổ thông theo hƣớng gắn bó với thực tiễn, đã có một số sách tham khảo đã đƣợc xuất bản. Bên cạnh đó, một số học viên cao học cũng đã nghiên cứu và bảo vệ luận văn theo hƣớng đề tài này nhƣ: Đỗ Công Mỹ (2005), Xây dựng, lựa chọn hệ thống câu hỏi lý thuyết và bài tập thực tiễn môn hóa học Trung học phổ thông (phần hóa học đại cƣơng và vô cơ), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Nguyễn Thị Thu Hằng (2007), Xây dựng, lựa chọn hệ thống bài tập hóa học thực tiễn Trung học phổ thông (phần hóa học hữu cơ), Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

Ngô Thị Kim Tuyến (2004), Xây dựng hệ thống bài tập thực tiễn hóa học lớp 11 Trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học Sƣ phạm Hà Nội. Trần Thị Phƣơng Thảo (2008), Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan về hóa học có nội dung gắn với thực tiễn, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Đại học sƣ phạm TP. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngoài ra còn một số bài báo về dạng bài tập này đƣợc đăng trên tạp chí Hóa học & Ứng dụng Lƣơng Thiện Tài, Hoàng Anh Tài, Nguyễn Thị Hiển (2007), “Xây dựng bài tập hóa học thực tiễn trong dạy học phổ thông”, Tạp chí Hóa học và ứng dụng (số 64). Với mong muốn đóng góp thêm nhiều bài tập gắn với thực tiễn nên trong luận văn này chúng tôi sẽ tuyển chọn và xây dựng thêm một số bài tập dạng này, đồng thời đƣa các bài tập đó vào trong dạy học nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học hóa học.

Bài tập Hóa học 1. Khái niệm về bài tập hóa học Theo từ điển Tiếng Việt phổ thông [40]: “Bài tập là bài ra cho HS làm để tập vận dụng những điều đã học”. BTHH là một vấn đề không lớn mà trong trƣờng hợp tổng quát đƣợc giải quyết nhờ những suy luận logic, những phép toán và những thí nghiệm trên cơ sở các khái niệm, định luật, học thuyết và phƣơng pháp hóa học. BTHH là phƣơng tiện chính và hết sức quan trọng dùng để rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức cho HS.

Là nhiệm vụ học tập mà GV đặt ra cho ngƣời học, buộc ngƣời học vận dụng các kiến thức, năng lực của mình để giải quyết các nhiệm vụ đó nhằm chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng một cách tích cực, hứng thú và sáng tạo. BTHH là một dạng bài làm gồm những bài toán, những câu hỏi hay đồng thời cả bài toán và câu hỏi thuộc về hóa học mà trong khi hoàn thành chúng, HS nắm đƣợc một tri thức hay kĩ năng nhất định. Ý nghĩa của bài tập Hóa học 1. Ý nghĩa trí dục - Làm chính xác hoá các khái niệm hoá học.

Củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn. Chỉ khi vận dụng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đƣợc kiến thức vào giải bài tập thì học sinh mới thực sự nắm đƣợc kiến thức một cách sâu sắc. - Ôn tập, hệ thống hoá kiến thức một cách tích cực nhất. Khi ôn tập học sinh dễ rơi vào tình trạng buồn chán nếu chỉ yêu cầu họ nhắc lại kiến thức.

Thực tế cho thấy học sinh rất thích giải bài tập trong các tiết ôn tập. - Rèn luyện kỹ năng hoá học nhƣ cân bằng phƣơng trình hóa học của phản ứng, tính toán theo công thức hoá học và phƣơng trình hoá học… nếu là bài tập thực nghiệm sẽ rèn các kỹ năng thực hành, góp phần vào việc giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho học sinh. - Rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống lao động sản xuất bảo vệ môi trƣờng. - Rèn luyện kỹ năng sử dụng ngôn ngữ hoá học và các thao tác tƣ duy.

Bài tập hoá học là một phƣơng tiện có tầm quan trọng đặc biệt trong việc phát triển tƣ duy hoá học của học sinh, bồi dƣỡng cho học sinh phƣơng pháp nghiên cứu khoa học. Bởi vì giải bài tập hoá học là một hình thức làm việc tự lực căn bản của học sinh. Trong thực tiễn dạy học, tƣ duy hoá học đƣợc hiểu là kỹ năng quan sát hiện tƣợng hóa học, phân tích một hiện tƣợng phức tạp thành những bộ phận thành phần, xác lập mối liên hệ định lƣợng và định tính của các hiện tƣợng, đoán trƣớc hệ quả lý thuyết và áp dụng kiến thức của mình. Trƣớc khi giải bài tập học sinh phải phân tích điều kiện của đề tài, tự xây dựng các lập luận, thực hiện việc tính toán, khi cần thiết có thể tiến hành thí nghiệm, thực hiện phép đo… Trong những điều kiện đó, tƣ duy logic, tƣ duy sáng tạo của học sinh đƣợc phát triển, năng lực giải quyết vấn đề đƣợc nâng cao.

Ý nghĩa phát triển Phát triển ở học sinh năng lực tƣ duy logic, biện chứng khái quát, độc lập thông minh và sáng tạo. Cao hơn mức rèn luyện thông thƣờng, học sinh phải biết vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo để giải quyết bài tập 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong những tình huống mới, hoàn cảnh mới, biết đề xuất đánh giá theo ý kiến riêng bản thân, biết đề xuất các giải pháp khác nhau khi phải xử lý một tình huống… thông qua đó, bài tập hoá học giúp phát hiện năng lực sáng tạo của học sinh để đánh giá, đồng thời phát huy đƣợc năng lực sáng tạo cho bản thân. Ý nghĩa giáo dục Bài tập hoá học còn có tác dụng giáo dục cho học sinh phẩm chất tƣ tƣởng đạo đức. Qua các bài tập về lịch sử, có thể cho học sinh thấy quá trình phát sinh những tƣ tƣởng về quan điểm khoa học tiến bộ, những phát minh to lớn, có giá trị của các nhà khoa học tiến bộ trên thế giới.

Thông qua việc giải các bài tập, còn rèn luyện cho học sinh phẩm chất độc lập suy nghĩ, tính kiên trì dũng cảm khắc phục khó khăn, tính chính xác khoa học, kích thích hứng thú bộ môn hoá học nói riêng và học tập nói chung.Phân loại bài tập hóa học Có nhiều cách phân loại bài tập hóa học, tuy nhiên, căn cứ vào hình thức ngƣời ta có thể chia bài tập hoá học thành hai nhóm lớn: bài tập tự luận (trắc nghiệm tự luận) và bài tập trắc nghiệm (trắc nghiệm khách quan). * Bài tập tự luận: Khi làm bài, HS phải viết/trình bày câu trả lời, phải lý giải, lập luận, phải chứng minh bằng ngôn ngữ của mình. Trong bài tập tự luận, lại chia ra: bài tập định tính, bài tập định lƣợng, bài tập có sử dụng hình vẽ, bài tập thực tế. dựa vào tính chất, nội dung bài tập.

Gần đây, việc kiểm tra đánh giá HS đã chuyển dần sang trắc nghiệm nhƣng bài tập tự luận vẫn đang đƣợc phát triển và sử dụng khá rộng rãi do những ƣu điểm của nó nhƣ: đo đƣợc khả năng độc lập suy nghĩ, phát huy đƣợc tính sáng tạo của HS. Và để tăng cƣờng hứng thú học tập, nghiên cứu hoá học cho HS, bài tập thực tế, bài tập có sử dụng hình vẽ hiện nay cũng đƣợc chú trọng xây dựng. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Bài tập trắc nghiệm: Khi làm bài, HS chỉ phải đọc, suy nghĩ để lựa chọn đáp án đúng trong số các phƣơng án đã cho. Thời gian giành cho mỗi câu từ 1 - 2 phút.

Bài tập trắc nghiệm đƣợc chia thành 4 dạng chính: dạng điền khuyết, dạng ghép đôi, dạng đúng sai, dạng nhiều lựa chọn. Hiện nay, bài tập trắc nghiệm dạng nhiều lựa chọn là loại bài tập thông dụng nhất do những ƣu điểm của nó nhƣ: có độ tin cậy cao, tính giá trị tốt hơn (đo đƣợc khả năng nhớ, áp dụng các nguyên lý, định luật, tổng quát hoá.), thật sự khách quan khi chấm bài (điểm số của bài trắc nghiệm khách quan không phụ thuộc vào chữ viết, khả năng diễn đạt của HS và vào trình độ ngƣời chấm bài). Trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan 1. Trắc nghiệm tự luận TNTL đòi hỏi HS phải nhớ lại kiến thức, phải biết sắp xếp và diễn đạt ý kiến của mình một cách chính xác rõ ràng.

Bài TNTL trong một chừng mực nào đó đƣợc chấm điểm một cách chủ quan, điểm bởi những ngƣời chấm khác nhau có thể không thống nhất. Một bài tự luận thƣờng có ít câu hỏi vì phải mất nhiều thời gian để viết câu trả lời. Khi viết câu hỏi tự luận, GV cần phải diễn đạt câu hỏi một cách rõ nghĩa, đầy đủ, cần làm rõ những yêu cầu trong câu trả lời cả về độ dài của nó, việc chấm bài tốn thời gian.  Các dạng câu hỏi TNTL a) Câu hỏi tự luận có sự trả lời mở rộng: loại câu này có phạm vi tƣơng đối rộng và khái quát, HS đƣợc tự do diễn đạt tƣ tƣởng và kiến thức trong câu trả lời nên có thể phát huy óc sáng tạo và suy luận.

Loại câu trả lời này đƣợc gọi là tiểu luận. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] b) Câu tự luận với sự trả lời có giới hạn: Loại này thƣờng có nhiều câu hỏi với nội dung tƣơng đối hẹp. Mỗi câu trả lời là một đoạn ngắn nên việc chấm điểm dễ hơn.