phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn chia thành 3 chƣơng. Chƣơng 1: Trung tâm thông tin-thƣ viện của các trƣờng đại học ở Hà Nội với phần mềm Koha Chƣơng 2: Thực trạng ứng dụng phần mềm Koha tại trung tâm thông tin- thƣ viện của các trƣờng đại học ở Hà Nội Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng phần mềm Koha tại trung tâm thông tin- thƣ viện của các trƣờng đại học ở Hà Nội 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TRUNG TÂM THÔNG TIN - THƢ VIỆN CỦA CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI VỚI PHẦN MỀM KOHA 1. Một số các khái niệm liên quan 1. Khái niệm phần mềm thư viện C thể n i, việc ứng dụng công nghệ thông tin hiện nay đã và đang làm thay đổi diện mạo của mọi ngành nghề, lĩnh vực của đời sống xã hội.
Trong lĩnh vực thông tin – thƣ viện, bƣớc đột phá đáng kể đ là việc áp dụng các phần mềm quản lý thƣ viện (PMTV) trong quy trình chuyên môn nghiệp vụ. Phần mềm thƣ viện đƣợc phát triển và áp dụng đầu tiên trên thế giới vào khoảng cuối thể kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX (1970-1980). Ở Việt Nam, phần mềm thƣ viện thực sự nhận đƣợc sự quan tâm và ứng dụng của những ngƣời làm công tác thông tin thƣ viện trong khoảng hai thập kỷ trở lại đây. Vậy, PMTV c nghĩa là gì? PMTV là phần mềm đƣợc phát triển nhằm mục đích hỗ trợ quản lý các nội dung trong quy trình của thƣ viện bao gồm: quản lý các nguồn tài nguyên của thƣ viện, quản lý ngƣời dùng và các giao dịch lƣu thông trong thƣ viện.
PMTV cung cấp cho nhân viên thƣ viện một công cụ làm việc khoa học, nhanh ch ng và thuận tiện từ khâu bổ sung, biên mục, đến việc phục vụ ngƣời dùng tin…; Cung cấp cho bạn đọc giao diện tìm kiếm dễ dàng, linh hoạt không giới hạn về mặt không gian và thời gian. Về mặt kỹ thuật công nghệ, PMTV là một bộ dữ liệu và các mã lập trình được sử dụng để phát triển các chương trình phần mềm và các ứng dụng cho hoạt động nghiệp vụ thông tin- thư viện (theo https://www.com/definition/ 3828/software-library). Về mặt nghiệp vụ, Phần mềm thư viện thực chất là một qui trình nghiệp vụ thông tin - thư viện đã được tin học hoá ở mức độ tự động nhằm giúp cho các hoạt động nghiệp vụ trở nên thân thiện, nhanh chóng, kịp thời và hiệu quả. Hay n i một cách khác: PMTV là mô phỏng quá trình nghiệp vụ thông tin - thƣ viện của một thƣ viện truyền thống nhƣng đã đƣợc nâng lên mức độ tự động h a nhờ ứng dụng các thành tựu của công nghệ thông tin & truyền thông.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm phần mềm mã nguồn mở Phần mềm nguồn mở là phần mềm với mã nguồn đƣợc công bố và sử dụng một giấy phép nguồn mở. Giấy phép này cho phép bất cứ ai cũng c thể nghiên cứu, thay đổi và cải tiến phần mềm và phân phối phần mềm ở dạng chƣa thay đổi hoặc đã thay đổi. Một số lợi ích từ PMNM bao gồm: - Tiết kiệm chi phí bản quyền - Ổn định và đáng tin cậy - Tính an toàn, bảo mật cao - Giảm tình trạng vi phạm bản quyền - Là công cụ thực hành hữu dụng cho các cơ sở giáo dục, g p phần nâng cao chất lƣợng dạy và học - Bản địa hoá - Giảm lệ thuộc vào các PM nguồn đ ng và các nhà cung cấp.
Khái niệm phần mềm quản trị thư viện tích hợp mã nguồn mở Tích hợp đƣợc hiểu là việc kết nối, gắn kết các thành phần riêng lẻ lại với nhau thành một thể thống nhất, tƣơng tác và hỗ trợ lẫn nhau nhằm thực hiện một mục đích nào đ. Ví dụ nhƣ phần mềm tích hợp ứng dụng trong doanh nghiệp nhằm hỗ trợ quản lý, liên kết và chia sẻ tài nguyên, thông tin giữa các phòng ban, bộ phận trên một hệ thống chung. Phần mềm quản trị thƣ viện tích hợp mã nguồn mở là phần mềm thƣ viện c giấy phép mã nguồn mở, đƣợc xây dựng bởi cộng đồng những ngƣời lập trình viên, những cán bộ thƣ viện và cả những ngƣời yêu thích thƣ viện trên thế giới;giúp thƣ viện tin học hoá các quy trình chuyên môn nghiệp vụ dựa trên việc tích hợp các phân hệ chức năng bao gồm: phân hệ bổ sung, phân hệ biên mục, phân hệ bạn đọc, phân hệ lƣu thông, phân hệ quản lý ấn phẩm định kỳ, phân hệ báo cáo thống kê và quản trị hệ thống. Các tiêu chí đánh giá và lựa chọn phần mềm thƣ viện Trong bài viết “Các tiêu chí đánh giá và lựa chọn phần mềm cho thư viện điện tử ở Việt Nam”, đăng trên Tạp chí Thông tin và Tƣ liệu, số tháng 02/2005 [9] ; 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tạ Bá Hƣng cùng các tác giả KS. Nguyễn Điển và KS. Nguyễn Thắng đã chỉ ra khá đầy đủ 3 nh m tiêu chí đánh giá và lựa chọn PM cho thƣ viện điện tử bao gồm : Nhóm tiêu chí về CNTT, nhóm tiêu chí về tiêu chuẩn nghiệp vụ thư viện và nhóm tiêu chí về các phân hệ chức năng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhƣ vũ bão của CNTT, vấn đề toàn cầu h a, đòi hỏi PM thƣ viện cũng phải c những bƣớc phát triển, đột phá mới để đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của ngƣời dùng.
Do đ , ngoài các tiêu chí đánh giá PM mà các tác giả đã đƣa ra trong bài viết trên, theo xu hƣớng phát triển chung của lĩnh vực thông tin-thƣ viện trên thế giới, trong luận văn này tác giả xin bổ sung và đƣa ra các tiêu chí chính để đánh giá PM thƣ viện trong giai đoạn hiện nay bao gồm : 1. Đảm bảo nguyên tắc thiết kế mở Để đảm bảo tính ổn định và phát triển bền vững, không chỉ đáp ứng các nhu cầu của thƣ viện trong giai đoạn hiện tại mà còn đảm bảo khả năng phát triển cùng với sự phát triển của hệ thống thƣ viện trong tƣơng lai, phần mềm TV phải đƣợc thiết kế, xây dựng và vận hành theo các tiêu chuẩn công nghệ mở để đảm bảo khả năng mở rộng, nâng cấp, tuỳ chỉnh, bổ sung thêm các tính năng hay các phân hệ mới mà không gây ảnh hƣởng tới hệ thống, cũng nhƣ đảm bảo kế thừa các thành quả đã đạt đƣợc. Tạo lập được mô hình quản lý và chia sẻ tài nguyên thông tin Thực tế cho thấy rằng, việc tổ chức hoạt động thƣ viện hợp nhất giữa nhiều thƣ viện thành viên trong cùng một hệ thống vừa giúp thƣ viện giảm thiểu đƣợc nguồn nhân lực, giảm thiểu chi phí; mặt khác giúp tăng cƣờng mức độ đáp ứng yêu cầu của ngƣời dùng thông qua nguồn tài nguyên dùng chung. Tuy nhiên, để thực hiện đƣợc điều này, đòi hỏi PM thƣ viện vừa phải c khả năng tạo lập đƣợc mô hình quản lý nhiều thƣ viện thành viên, vừa đáp ứng khả năngliên kết chia sẻ nguồn tài nguyên giữa các thƣ viện.
Hiện nay, vấn đề xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung nhằm liên kết chia sẻ nguồn tài nguyên đã và đang là xu thế phát triển của ngành thƣ viện trên thế giới n i chung và ở Việt Nam n i riêng. Do đ , một phần mềm quản trị thƣ viện 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện đại đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế thì phải đảm bảo c khả năng tạo lập đƣợc mô hình quản lý và chia sẻ tài nguyên với nhiều thƣ viện thành viên. Hỗ trợ đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế về thư viện Một PM thƣ viện chuẩn phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế về thƣ viện bao gồm: Hỗ trợ biên mục theo các chuẩn biên mục MARC21, NORMARC hoặc UNIMARC Hỗ trợ các quy tắc biên mục: ISBD, AACR2, RDA Hỗ trợ các khung phân loại nhƣ DDC, LC… Trao đổi dữ liệu theo tiêu chuẩn ISO 2709 Khả năng tƣơng tác với các hệ thống bên ngoài thông qua Z39. Tính tương thích với các chuẩn dữ liệu trong xử lý dữ liệu C thể khẳng định rằng, tính tƣơng thích đối với các định dạng dữ liệu chuẩn trong xử lý tài liệu là một trong những yếu tố không thể thiếu để đánh giá một phần mềm thƣ viện hiện đại.
Với sự phát triển nhƣ vũ bão của công nghệ thông tin nhƣ hiện nay, ngày càng c nhiều các phần mềm thƣ viện đƣợc ra đời dựa trên những nền tảng lập trình khác nhau; giúp thƣ viện c thêm lựa chọn giải pháp PM phù hợp với điều kiện thực tế của cơ quan thông tin-thƣ viện của mình. Mạng lƣới các cơ quan thông tin-thƣ viện Việt Nam đa dạng đƣợc phân chia theo nhiều loại hình khác nhau phục vụ cho các đối tƣợng ngƣời dùng tin khác nhau. Cùng với đ là việc áp dụng các PM không đồng nhất giữa các cơ quan thông tin-thƣ viện trong cũng nhƣ ngoài hệ thống đã dẫn đến những kh khăn nhất định trong việc liên kết và khai thác dữ liệu. Mặt khác, dựa trên nhu cầu, điều kiện của cơ quan thông tin-thƣ viện cũng nhƣ xu hƣớng phát triển của mỗi giai đoạn c thể lựa chọn các PM thƣ viện tiên tiến hơn, hiện đại hơn để thay thế cho PM trƣớc đ.
Một yêu cầu cần thiết phải đặt ra đối với PM TV đ là phải đảm bảo tính tƣơng thích với các chuẩn dữ liệu trong xử lý dữ liệu mà cụ thể là phải hỗ trợ trích xuất dữ liệu từ hệ thống ra file theo chuẩn ISO2709 đảm bảo tƣơng thích để chuyển đổi sang các phần mềm quản trị thƣ viện tích hợp khác và ngƣợc lại. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hỗ trợ đa ngôn ngữ Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hoá nhƣ hiện nay, một trong những yếu tố để áp dụng hiệu quả PM trên nhiều quốc gia, khu vực đòi hỏi PMTV phải đảm bảo hỗ trợ đa ngôn ngữ. Thực tế cho thấy, mỗi quốc gia c một ngôn ngữ riêng, sẽ rất kh khăn cho ngƣời dùng nếu phần mềm chỉ hỗ trợ ngôn ngữ của quốc gia sản xuất ra n.
Mặt khác, các đối tƣợng ngƣời dùng của thƣ viện không chỉ là những ngƣời của một quốc gia, mà là cả những du khách quốc tế hay những du học sinh đang theo học tại khu vực theo các chƣơng trình liên kết.