Chương 1 của giáo trình “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tiếng Anh” giúp người học nắm được ba vấn đề chính. Thứ nhất, người học sẽ hiểu khái quát về vai trò chung của công nghệ thông tin trong dạy học tiếng Anh ở xã hội hiện đại. Thứ hai, người học biết sơ lược về chức năng và nguyên tắc sử dụng các loại phương tiện dạy học ứng dụng công nghệ thông tin. Thứ ba, người học sẽ so sánh mô hình lớp học đảo ngược có ứng dụng công nghệ thông tin với lớp học truyền thống.
Cuối chương, người học được cung cấp bài tập tự ôn tập, đánh giá và củng cố kiến thức đạt được trong toàn chương. VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC TIẾNG ANH 1. Khái niệm về công nghệ thông tin Công nghệ thông tin (CNTT) là thuật ngữ quen thuộc trong thời đại số. Khái niệm thuật ngữ này cần được hiểu rõ để có thể sử dụng phù hợp.
Theo nghị quyết 49/CP ký ngày 04/08/1993 về phát triển công nghệ thông tin của chính phủ Việt Nam, công nghệ thông tin được hiểu “tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kỹ thuật hiện đại - chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn thông - nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội." UNESCO (2007) xác định “thuật ngữ công nghệ thông tin đề cập đến các hình thức công nghệ được sử dụng để truyền dẫn, xử lý, lưu trữ, sáng tạo, trình bày, chia sẻ và trao đổi thông tin bằng phương tiện điện tử.” Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, CNTT " được sử dụng như là một thuật ngữ chung cho tất cả các loại công nghệ cho phép người dùng tạo, truy cập và thao tác với thông tin., là sự kết hợp của công nghệ thông tin và công nghệ truyền thông.” Tóm lại, CNTT là tập hợp các công cụ kỹ thuật thu, nhận, chuyển đổi thông tin theo mục đích sử dụng. Nói rộng ra, công nghệ thông tin là công nghệ thông tin và truyền thông (Information Communication Technologies – ICT). CNTT có vai trò vô cùng to lớn trong việc xây dựng, điều hành xã hội hiện đại. Trí tuệ nhân tạo AI (Artificial Intelligence) ngày càng phát triển mạnh mẽ chính là sản phẩm của công nghệ và cũng tác động ngược lại đến công nghệ.
Vai trò của công nghệ thông tin trong dạy học tiếng Anh Dạy học tiếng Anh ngày nay không thể thiếu vai trò của CNTT. Có thể nói CNTT thông qua Internet cung cấp kho tàng tài nguyên vô tận các phương pháp dạy học tiếng Anh từ truyền thống đến hiện đại, các học liệu dạy học đa 2 phương tiện, âm thanh hình ảnh sống động, hấp dẫn, các lớp học ảo tối ưu hóa việc dạy học. Collis và Moonen (2001) cho rằng ứng dụng CNTT vào việc giảng dạy tiếng Anh diễn ra ở ba nội dung chính: (1) nguồn học liệu (các phần mềm đào tạo, nguồn học liệu số hóa và các video, audio trích xuất trên mạng); (2) các ứng dụng hỗ trợ dạy học (các phần mềm tạo bài giảng, các công cụ để giảng dạy, hệ thống tổ chức thi và đánh giá); (3) các ứng dụng liên lạc và truyền thông (email, các mạng xã hội). Google trong 0,32 giây tìm kiếm có thể cho ra hơn 6 tỉ kết quả về nguồn học liệu tiếng Anh như Resources for English Language Teachers1 , Resources for Learning English2, English Study Resources3, 200 câu Tiếng Anh bạn có thể dùng cả đời4.
Các nguồn học liệu đa dạng các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, dịch thuật, các mảng kiến thức ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng, ở đủ các loại hình văn bản viết, file âm thanh, hình ảnh. Thêm vào đó, chủ sở hữu các nguồn không chỉ là các tổ chức giáo dục tiếng Anh lâu đời hàng đầu thế giới như Oxford hay Cambridge mà còn là các tổ chức không chuyên giáo dục tiếng Anh như báo chí hay các cá nhân chuyên và không chuyên tiếng Anh. Học liệu không chỉ có phí mà còn miễn phí tùy theo điều kiện kinh tế, nhu cầu sử dụng, trình độ tiếng Anh của người dùng. Tương tự như vậy, ứng dụng hỗ trợ dạy học tiếng Anh được cung cấp rất đa dạng.
Các ứng dụng học tiếng Anh hấp dẫn cho trẻ em có thể là Monkey Junior hay Lingokids; giao tiếp miễn phí cho người lớn có thể là ELSA Speak hay Memrise; học ngữ pháp, từ vựng có thể là Grammarly hay T-Flat. Các ứng dụng có thể cài đặt dễ dàng trên máy tính hay điện thoại. Thêm vào đó, tính giao tiếp trong dạy học tiếng Anh được hỗ trợ mạnh bởi các ứng dụng chuyển nhận thông tin như e-mail hay các mạng xã hội như Facebook, Zalo hay Twister. CNNT cho phép người học tiếng Anh có thể tiếp cận phương pháp học tập tiếng Anh phù hợp nhất; tiếp cận nguồn học liệu tiếng Anh vô cùng đa dạng, miễn phí trên Internet; rèn luyện kỹ năng học tập chủ động, trở thành chủ thể và trung tâm của quá trình học tập và tự đánh giá, thích; và tăng tương tác với thầy, cô chiêm nghiệm; cá nhân hóa việc học qua các nhiệm vụ học tập cụ thể, các trang mạng yêu, bạn học tại chỗ hoặc xuyên biên giới.
CNTT cho phép giáo viên tiếng Anh tìm ra phương pháp dạy học tiếng Anh phù hợp đối tượng; tiếp cận nguồn học liệu tiếng Anh vô cùng đa dạng, miễn phí; thiết kế bài dạy sinh động, nhanh, hiệu quả truyền đạt thông tin cao trên 1 https://www.org 2 https://www.com 3 https://www.com 4 https://www.com/watch?v=dXz0Dg-RGgU&ab_channel=Henry%27sLanguageChannel 3 các ứng dụng công nghệ trực tuyến như Canva, Google Sway hoặc tải về máy tính như Powerpoint; quản lý sản phẩm học tập và đánh giá kết quả học tập của người học thuận lợi; mở rộng lớp học trực tiếp thành lớp học ảo, lớp học từ xa qua Google Classroom, Canvas, Zoom; và mở rộng cộng đồng học tập, thực hành nâng cao trình độ giảng dạy tiếng Anh như VietTESOL, People of TESOL, MEs. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 1. Khái niệm phương tiện dạy học ứng dụng công nghệ thông tin Phương tiện dạy học là cấu phần không thể thiếu trong quá trình dạy học. Bảng đen, phấn trắng, sách giáo khoa bản giấy là các phương tiện dạy học truyền thống trong khi máy chiếu là một ví dụ của phương tiện dạy học hiện đại.
Vậy, phương tiện dạy học có thể hiểu thể nào? Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, phương tiện dạy học (còn gọi là đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học) là một vật thể hoặc một tập hợp các vật thể mà giáo viên sử dụng trong quá trình dạy học để nâng cao hiệu quả của quá trình này, giúp người học lĩnh hội khái niệm, định luật,. hình thành các tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ cần thiết. Khái niệm này cần mở rộng đến đối tượng sử dụng phương tiện là cả người học. Có thể hiểu gọn hơn, phương tiện dạy học là tập hợp các đối tượng vật thể người dạy và người học sử dụng để tổ chức thực hiện quá trình giảng dạy và học tập, giúp người học đạt được mục tiêu học tập.
Phương tiện dạy học ứng dụng CNTT bao gồm tập hợp các đối tượng vật chất như mạng Internet, các thiết bị công nghệ nghe, nhìn như đài, máy tính, bảng thông minh, TV, máy chiếu giúp người giáo viên triển khai nội dung học tập tới người học theo cách thú vi, hấp dẫn hơn trực quan để đạt được mục tiêu học tập. Nói theo cách khác, những phương tiện này bao gồm các thiết bị điện tử thông minh và các ứng dụng CNTT phục vụ dạy học. Chức năng của phương tiện dạy học ứng dụng công nghệ thông tin Phương tiện dạy học ứng dụng CNTT có nhiều chức năng trong quá trình dạy học như sau: a. Kiến tạo và khai thác tri thức từ nguồn học liệu số vô tận trên Internet, thúc đẩy giáo dục mở đa chiều mở rộng tới nhiều đối tượng.
Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học có thể hỗ trợ cho nhiều hình thức dạy học khác nhau như dạy học trực tiếp (face to face), dạy học từ xa (distance learning), phòng đào tạo trực tuyến (online training lab), học dựa trên công nghệ web (web based training), học điện tử (e-learning), lớp học đảo ngược (flipped 4 classroom) , lớp học kết hợp (blended classroom) ….đáp ứng được nhu cầu học tập ngày càng cao của các thành phần khác nhau trong xã hội. Rèn luyện kỹ năng sử dụng máy tính thành công cụ đắc lực phục vụ dạy học trong việc biểu diễn thông tin dưới nhiều dạng thức như chữ viết, âm thanh, hình ảnh, lưu giữ thông tin lâu dài và chỉnh sửa thông tin linh hoạt. Phát triển hứng thú học tập thông qua các hoạt động kiến tạo tri thức và rèn luyện kỹ năng; xây dựng, tổ chức được môi trường dạy học giàu thông tin, linh hoạt và có tính thực tiễn, tính tương tác cao, thực hành sử dụng các phần mềm cụ thể; Thiết kế, tổ chức được các hoạt động tìm tòi, giải quyết vấn đề sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học của người học, thực hành sử dụng các phần mềm cụ thể; xây dựng được công cụ và tổ chức kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả học tập qua các phần mềm cụ thể. Nguyên tắc sử dụng các phương tiện dạy học ứng dụng công nghệ thông tin Khi sử dụng các phương tiện dạy học ứng dụng CNTT, giáo viên cần nắm được một số nguyên tắc cơ bản như sau: a.
Xác định rõ mục tiêu dạy học và lựa chọn phương tiện dạy học ứng dụng CNTT phù hợp; b. Hiểu rõ về phương tiện dạy học ứng dụng CNTT và có thể sử dụng thành thục phương tiện theo mục tiêu dạy học đã xác định rõ; c. Đảm bảo người học tiếp cận và sử dụng được phương tiện dạy học ứng dụng CNTT theo mục tiêu học tập đã xác định rõ thông qua việc hướng dẫn học tập và sử dụng ứng dụng chi tiết, xây dựng môi trường học tập có tính hỗ trợ và khuyến khích cao; d. Tạo cho người học nhiều cơ hội học tập cá nhân hoặc cặp, nhóm trên các lớp học ảo e.
Rèn luyện kỹ năng ngoại ngữ nghe - đọc - viết - thảo luận một cách đa dạng qua các trang webs, blogs. Rèn luyện kỹ năng đánh giá, cho người học cơ hội nhận ra lỗi sai và sửa lỗi qua các trang trò chơi, kiểm tra đánh giá trực tuyến. Xây dựng các hoạt động tối đa hóa cơ hội tương tác cho người học như email, thảo luận trực tuyến, cùng sáng tác truyện. Kết hợp phương tiện truyền thống với hiện đại một cách phù hợp.