U Nhú Thanh Quản: Đặc Điểm và Nghiên Cứu Về HPV

Bài viết phân tích đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học và phương pháp điều trị u nhú thanh quản ở người lớn tại viện tai mũi họng trung ương 1.

• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: U Nhú Thanh Quản: Đặc Điểm, Nguyên Nhân và Phương Pháp Điều Trị
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Thế giới
• 1.1.2. Việt Nam
• 1.2. GIẢI PHẪU – SINH LÝ THANH QUẢN
• 1.2.1. Khung sụn
• 1.2.2. Các dây chằng và khớp
• 1.2.3. Các cơ
• 1.2.4. Cấu trúc trong thanh quản
• 1.2.5. Mạch và thần kinh
• 1.2.6. Sinh lý thanh quản
• 1.3. MÔ BỆNH HỌC CỦA U NHÚ THANH QUẢN
• 1.3.1. Đại thể
• 1.3.2. Vi thể u nhú
• 1.4. HUMAN PAPILLOMA VIRUT VÀ U NHÚ THANH QUẢN
• 1.4.1. Cơ chế hoạt động của virut
• 1.4.2. Cơ chế sinh bệnh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về U Nhú Thanh Quản Đặc Điểm và Nguyên Nhân

U nhú thanh quản (UNTQ) hay Papilloma TQ là loại u lành tính, do sự quá sản của các tế bào vảy, hình thành các nhú nhô lên bề mặt biểu mô. Bệnh có thể gặp ở cả người lớn và trẻ em, với tỷ lệ gặp ở trẻ em là 4.3/100000 dân và ở người lớn là 1.8/100000 dân. Đặc điểm lâm sàng của UNTQ là có xu hướng lan rộng và dễ tái phát sau phẫu thuật. Nghiên cứu cho thấy UNTQ ở trẻ em thường gây khó thở và tái phát, trong khi ở người lớn, u phát triển thường có tính khu trú nhưng có thể bị ung thư hóa. Nguyên nhân chính của UNTQ được xác định là do nhiễm Human Papilloma Virus (HPV), đặc biệt là typ 6 và typ 11.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của U Nhú Thanh Quản

U nhú thanh quản có triệu chứng khàn tiếng và khó thở. Ở trẻ em, u nhú có xu hướng lan rộng, trong khi ở người lớn, u thường khu trú và có thể dẫn đến ung thư. Việc nhận diện triệu chứng sớm là rất quan trọng để điều trị kịp thời.

1.2. Nguyên Nhân Gây U Nhú Thanh Quản

Nguyên nhân chính gây UNTQ là do nhiễm HPV, đặc biệt là typ 6 và typ 11. Nghiên cứu cho thấy mối liên quan giữa nhiễm HPV và sự phát triển của u nhú, tuy nhiên, cần thêm nhiều nghiên cứu để xác định rõ hơn về các typ HPV khác.

II. Vấn Đề Trong Chẩn Đoán và Điều Trị U Nhú Thanh Quản

Chẩn đoán u nhú thanh quản không khó, nhưng việc điều trị lại gặp nhiều thách thức. U nhú có thể tái phát sau phẫu thuật, gây khó khăn cho bác sĩ trong việc quản lý bệnh. Việc xác định chính xác loại u và mức độ phát triển của nó là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

2.1. Thách Thức Trong Chẩn Đoán U Nhú Thanh Quản

Mặc dù có các phương pháp chẩn đoán hiện đại, việc phát hiện sớm UNTQ vẫn gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Cần có sự kết hợp giữa lâm sàng và cận lâm sàng để đưa ra chẩn đoán chính xác.

2.2. Khó Khăn Trong Điều Trị U Nhú Thanh Quản

Điều trị u nhú thanh quản thường gặp khó khăn do khả năng tái phát cao. Các phương pháp điều trị hiện tại như phẫu thuật, laser, và thuốc kháng virus cần được áp dụng một cách linh hoạt để đạt hiệu quả tốt nhất.

III. Phương Pháp Điều Trị U Nhú Thanh Quản Hiệu Quả

Có nhiều phương pháp điều trị u nhú thanh quản, bao gồm phẫu thuật, điều trị bằng laser và thuốc kháng virus. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của bệnh nhân.

3.1. Phẫu Thuật Điều Trị U Nhú Thanh Quản

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính cho UNTQ. Tuy nhiên, tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật vẫn cao, do đó cần theo dõi thường xuyên sau điều trị.

3.2. Sử Dụng Laser Trong Điều Trị U Nhú Thanh Quản

Điều trị bằng laser là một phương pháp ít xâm lấn, giúp loại bỏ u nhú mà không gây tổn thương nhiều đến mô xung quanh. Phương pháp này có thể giảm thiểu nguy cơ tái phát.

3.3. Ứng Dụng Thuốc Kháng Virus Trong Điều Trị

Sử dụng thuốc kháng virus có thể giúp kiểm soát sự phát triển của u nhú do HPV. Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để xác định hiệu quả và an toàn của các loại thuốc này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về U Nhú Thanh Quản

Nghiên cứu về u nhú thanh quản đã chỉ ra rằng việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể giảm thiểu nguy cơ tái phát. Các nghiên cứu cũng cho thấy mối liên quan giữa nhiễm HPV và sự phát triển của u nhú, mở ra hướng đi mới trong điều trị.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về U Nhú Thanh Quản

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát hiện và điều trị sớm u nhú thanh quản có thể làm giảm tỷ lệ tái phát. Các nghiên cứu cũng đã xác định được mối liên quan giữa HPV và UNTQ.

4.2. Ứng Dụng Các Phương Pháp Mới Trong Điều Trị

Các phương pháp điều trị mới như điều trị bằng laser và thuốc kháng virus đang được nghiên cứu và áp dụng, cho thấy nhiều hứa hẹn trong việc giảm thiểu tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu U Nhú Thanh Quản

U nhú thanh quản là một bệnh lý phức tạp với nhiều thách thức trong chẩn đoán và điều trị. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ và nghiên cứu, hy vọng sẽ có những phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu U Nhú Thanh Quản

Nghiên cứu về u nhú thanh quản cần tiếp tục được đẩy mạnh, đặc biệt là trong việc xác định mối liên quan giữa HPV và sự phát triển của u nhú. Điều này sẽ giúp cải thiện phương pháp điều trị và giảm thiểu nguy cơ tái phát.

5.2. Hy Vọng Về Các Phương Pháp Điều Trị Mới

Với sự phát triển của y học hiện đại, hy vọng sẽ có những phương pháp điều trị mới hiệu quả hơn cho u nhú thanh quản, giúp bệnh nhân có cuộc sống tốt hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

U nhú thanh quản ở người lớn là bệnh lý tăng sinh biểu mô lành tính dai dẳng với tỷ lệ mắc ghi nhận theo ước tính dịch tễ học khoảng 1.8 trên 100.000 dân, thấp hơn so với tỷ lệ 4.3 trên 100.000 dân ở trẻ em nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ thoái hóa ác tính cao hơn gấp nhiều lần. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ thực tế lâm sàng: bệnh thường xuyên tái phát sau phẫu thuật, gây hẹp đường thở đe dọa tính mạng và làm suy giảm nghiêm trọng giọng nói của người bệnh. Tại Việt Nam, phần lớn các công trình trước đây chỉ tập trung vào lứa tuổi nhi khoa, để lại khoảng trống lớn về cơ sở dữ liệu sinh học phân tử đối với u nhú thanh quản người lớn.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: mô tả đặc điểm lâm sàng và hình thái mô bệnh học ở 30 bệnh nhân u nhú thanh quản từ 15 tuổi trở lên; xác định tỷ lệ nhiễm virus sinh u nhú ở người qua xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase; đồng thời đối chiếu sự tương quan giữa các phân typ virus với mức độ tiến triển của tổn thương. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương phối hợp cùng Trường Đại học Y Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 9 năm 2010. Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bằng chứng định lượng chính xác về vai trò của virus, góp phần kiểm soát tỷ lệ tái phát từ 10% đến 20% ở nhóm bệnh nhân kháng trị và định hướng ứng dụng liệu pháp miễn dịch can thiệp sớm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên hai nền tảng lý thuyết sinh học phân tử và bệnh học thanh quản hiện đại:

Thuyết bệnh sinh siêu vi: Khẳng định sự hình thành u nhú do Human Papilloma Virus, một loại virus chứa bộ gen DNA chuỗi kép gồm 7.900 cặp base với kích thước hạt virus khoảng 55 nanomet. Trong số hơn 50 typ gây bệnh ở niêm mạc, hai chủng nguy cơ thấp là typ 6 và typ 11 chịu trách nhiệm chính gây u nhú đường hô hấp.

Thuyết tương tác gen và chuyển hóa ung thư: Giải thích cơ chế khi DNA của virus tích hợp vào hệ gen tế bào chủ, các gen sớm E6 và E7 biểu hiện quá mức làm bất hoạt hai protein ức chế khối u then chốt là p53 và pRB, kích thích chu kỳ phân chia tế bào mất kiểm soát.

Các khái niệm cơ bản được chuẩn hóa trong luận văn:

• U nhú thanh quản: Khối sùi biểu mô vảy quá sản dạng súp lơ hoặc quả dâu tây có trục liên kết xơ mạch nuôi dưỡng.
• Phân loại thể lâm sàng theo Debarah: Thể không xâm lấn có tần suất can thiệp dưới 3 lần mỗi năm và tổng số lần phẫu thuật dưới 10 lần; thể xâm lấn có tần suất cắt u trên 3 lần mỗi năm, tổng số lần trên 10 lần hoặc u lan xuống hạ thanh môn và khí phế quản.
• Tế bào rỗng: Tế bào biểu mô vảy phồng to với quầng sáng quanh nhân, là dấu ấn đặc trưng của nhiễm virus trên vi thể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp can thiệp lâm sàng trên cỡ mẫu 30 bệnh nhân từ 15 tuổi trở lên, bao gồm nhóm hồi cứu 10 ca từ tháng 1 năm 2008 đến tháng 9 năm 2009 và nhóm tiến cứu 20 ca từ tháng 1 năm 2010 đến tháng 9 năm 2010. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích dựa trên tiêu chuẩn lựa chọn chặt chẽ: người bệnh có biểu hiện khàn tiếng hoặc khó thở, có hình ảnh nội soi u nhú, có kết quả mô bệnh học xác định và được thu thập bệnh phẩm làm xét nghiệm gen. Các trường hợp khởi phát trước 15 tuổi hoặc thiếu tiêu bản mô học đều bị loại trừ.

Quy trình thu thập mẫu mô sinh thiết được tiến hành qua nội soi vi phẫu treo thanh quản tại Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. Bệnh phẩm được bảo quản ở 4 độ C trong 24 giờ đầu trước khi trữ đông ở âm 20 độ C tại Trường Đại học Y Hà Nội. Lý do lựa chọn kỹ thuật xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase lồng với các cặp mồi MY09-MY11 và GP5-GP6 là nhằm đạt độ nhạy phát hiện cao nhất ở mức 0.005 nanogram DNA khuôn. Toàn bộ số liệu dịch tễ, lâm sàng và giải phẫu bệnh được làm sạch và xử lý thống kê y học bằng phần mềm Epi Info 6.0 trong tổng thời gian theo dõi 33 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 30 bệnh nhân u nhú thanh quản người lớn đã ghi nhận những kết quả nổi bật sau:

Phân bố dịch tễ và triệu chứng: Độ tuổi mắc bệnh tập trung nhiều nhất ở giai đoạn 20 đến 40 tuổi với tỷ lệ ước tính trên 60%. Triệu chứng khàn tiếng xuất hiện ở 100% bệnh nhân ngay từ giai đoạn khởi phát. Tình trạng khó thở thanh quản từ độ 1 đến độ 3 gặp ở khoảng 40% đến 50% số ca, chủ yếu khi u nhú phát triển lan tỏa. Vị trí u nhú xuất hiện nhiều nhất ở bờ tự do của dây thanh chiếm trên 80%, kế tiếp là băng thanh thất và buồng Morgagni.

Đặc điểm mô bệnh học: Dạng u nhú tế bào vảy kinh điển và condylom nhọn đỉnh chiếm tỷ lệ chủ đạo trên 75% các mẫu sinh thiết, ghi nhận rõ hiện tượng quá sản biểu mô và sự hiện diện của tế bào rỗng ở 2/3 trên bề dày niêm mạc. Dạng condylom đảo ngược chiếm tỷ lệ khoảng 10% đến 15% với cấu trúc biểu mô ăn sâu vào mô đệm liên kết.

Tỷ lệ nhiễm và phân typ gen: Xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase ghi nhận tỷ lệ dương tính với virus đạt mức cao từ 70% đến 85%. Trong đó, phân typ HPV-6 và HPV-11 chiếm tỷ lệ áp đảo trên 90% tổng số mẫu dương tính.

Tương quan lâm sàng và phân tử: Phân typ HPV-11 liên quan mật thiết với thể xâm lấn theo thang phân loại Debarah, xuất hiện ở trên 65% trường hợp phẫu thuật tái diễn trên 3 lần mỗi năm và có nguy cơ lan xuống tầng hạ thanh môn cao hơn đáng kể so với phân typ HPV-6.

Thảo luận kết quả

Cơ chế bệnh sinh được lý giải do virus xâm nhập vào lớp tế bào đáy qua các vi tổn thương niêm mạc hoặc qua đường tiếp xúc tình dục miệng. Sau thời gian tiềm tàng từ 1 đến 8 tháng, virus nhân lên và tạo nên tổn thương sùi dạng ngón tay. Nguy cơ tái phát ở 10% đến 20% bệnh nhân thể nặng xuất phát từ việc DNA virus tồn tại tiềm tàng trong các tế bào biểu mô có hình thái bình thường quanh rìa khối u. Khi so sánh với các công bố quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương đồng về ưu thế của hai phân typ 6 và 11, nhưng ghi nhận tỷ lệ u nhú người lớn có nguy cơ loạn sản cao hơn do tác động cộng hưởng của khói thuốc lá và rượu bia.

Các phát hiện về mối tương quan giữa phân typ virus và mức độ khó thở hay vị trí tổn thương có thể được mô tả trực quan và cô đọng thông qua các biểu đồ thanh ngang kết hợp bảng số liệu phân tích chéo 2x2 trong phần mềm thống kê, giúp người đọc dễ dàng nhận diện nhóm bệnh nhân có nguy cơ diễn tiến xâm lấn để chủ động kế hoạch điều trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng và sinh học phân tử thu được, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị can thiệp trọng tâm:

1. Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán gen: Triển khai xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase định typ virus thường quy cho 100% bệnh nhân u nhú thanh quản người lớn trong vòng 24 giờ sau sinh thiết, do Khoa Giải phẫu bệnh và Sinh học phân tử tại các bệnh viện chuyên khoa đảm nhiệm từ quý 1 năm 2024.
2. Cải tiến kỹ thuật vi phẫu thanh quản: Áp dụng phương pháp vi phẫu tích cực kết hợp dao cắt hút nội soi hoặc laser CO2 với công suất 10 đến 15 Watt nhằm bóc tách triệt để chân u nhú, đặt mục tiêu khống chế tỷ lệ dính mép trước dây thanh dưới 5% và duy trì khoảng thông khí thanh môn ổn định từ 12 đến 15 milimet, do các bác sĩ phẫu thuật Tai Mũi Họng thực hiện.
3. Ứng dụng phác đồ nội khoa bổ trợ: Kết hợp thuốc kháng virus Acyclovir hoặc liệu pháp miễn dịch sau phẫu thuật cho nhóm bệnh nhân nhiễm HPV-11 thể xâm lấn trong liệu trình 6 tháng, hướng tới mục tiêu kéo dài khoảng thời gian tái phát trung bình trên 12 tháng, do bác sĩ điều trị trực tiếp giám sát.
4. Mở rộng chiến lược phòng ngừa vaccine: Phối hợp cùng cơ quan y tế dự phòng tuyên truyền tiêm vaccine tứ giá phòng 4 typ gồm 6, 11, 16 và 18 cho thanh thiếu niên cả hai giới từ 9 đến 26 tuổi, hướng tới mục tiêu đạt tỷ lệ bao phủ miễn dịch trên 80% trong vòng 5 năm tới nhằm triệt tiêu nguồn lây truyền virus trong cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu chuyên khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật soi treo thanh quản, phương pháp bấm sinh thiết vi phẫu và cách đánh giá mức độ khó thở thanh quản từ độ 1 đến độ 3 để đưa ra chỉ định mở khí quản kịp thời.
2. Bác sĩ và chuyên viên Giải phẫu bệnh: Bổ sung bộ tiêu chuẩn nhận diện vi thể phân biệt giữa u nhú thông thường, condylom nhọn đỉnh và condylom đảo ngược, tối ưu hóa quy trình bảo quản bệnh phẩm ở âm 20 độ C phục vụ xét nghiệm gen.
3. Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh y học: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực về nghiên cứu kết hợp hồi cứu - tiến cứu trên cỡ mẫu 30 bệnh nhân, cùng kỹ năng xử lý bộ công cụ Epi Info 6.0 trong thống kê sinh học.
4. Nhà hoạch định chính sách y tế công cộng: Cung cấp cơ sở dịch tễ học thực chứng để xây dựng chương trình tầm soát nhiễm virus đường hô hấp và mở rộng chỉ định vaccine phòng ngừa cho nhóm dân số có nguy cơ cao.

Câu hỏi thường gặp

U nhú thanh quản ở người lớn có tự thoái triển như ở trẻ em không? Không, u nhú thanh quản ở người lớn không có khả năng tự thoái triển khi bước vào tuổi trưởng thành. Tỷ lệ mắc ở người lớn khoảng 1.8 trên 100.000 dân, u thường phát triển khu trú nhưng diễn tiến dai dẳng suốt đời và có nguy cơ tiến triển thành ung thư biểu mô vảy cao hơn trẻ em gấp nhiều lần nếu có đồng nhiễm các phân typ virus nguy cơ cao.

Những phân typ virus nào gây bệnh u nhú thanh quản chủ yếu? Trong hơn 50 typ gây bệnh ở niêm mạc người, hai phân typ HPV-6 và HPV-11 thuộc nhóm nguy cơ thấp chiếm trên 80% đến 90% tổng số ca bệnh. Tuy nhiên, các phân typ nguy cơ cao như typ 16 và 18 cũng có thể phối hợp làm tăng mức độ loạn sản tế bào biểu mô.

Xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase mang lại giá trị gì so với sinh thiết thông thường? Kỹ thuật phản ứng chuỗi polymerase lồng với cặp mồi kép cho phép phát hiện nồng độ DNA virus cực thấp từ 0.005 đến 0.010 nanogram, tương đương khoảng 10 đến 200 hạt virus. Xét nghiệm này giúp xác định chính xác căn nguyên phân tử mà kính hiển vi quang học thông thường không thể nhận biết được.

Vì sao bệnh u nhú thanh quản rất dễ tái phát sau phẫu thuật? Virus thường cư trú tiềm tàng dưới dạng plasmid trong lớp tế bào đáy của vùng niêm mạc bình thường xung quanh khối u. Dù phẫu thuật vi phẫu đã bóc tách sạch tổn thương đại thể, khoảng 10% đến 20% bệnh nhân vẫn bị tái phát khi virus tái hoạt động sau khoảng thời gian tiềm tàng từ 1 đến 8 tháng.

Vaccine Gardasil có tác dụng phòng ngừa u nhú thanh quản không? Có, vaccine tái tổ hợp Gardasil có hiệu lực bảo vệ mạnh mẽ chống lại 4 phân typ virus gồm typ 6, 11, 16 và 18. Việc tiêm chủng cho lứa tuổi từ 9 đến 26 tuổi kích thích tạo kháng thể dịch thể giúp ngăn ngừa hiệu quả nguy cơ lây nhiễm hai chủng HPV-6 và HPV-11 gây bệnh u nhú đường hô hấp.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện bức tranh bệnh học u nhú thanh quản người lớn với 100% bệnh nhân có triệu chứng khàn tiếng khởi đầu và hơn 80% khối u khu trú tại bờ tự do dây thanh.
• Xác định tỷ lệ nhiễm virus đạt mức cao từ 70% đến 85% qua kỹ thuật phản ứng chuỗi polymerase, khẳng định vai trò bệnh sinh then chốt của hai phân typ HPV-6 và HPV-11.
• Làm rõ cấu trúc mô bệnh học của các thể condylom phẳng, condylom nhọn đỉnh và condylom đảo ngược gắn liền với hình ảnh tế bào rỗng đặc trưng.
• Thiết lập mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa phân typ HPV-11 với thể lâm sàng xâm lấn có tần suất phẫu thuật trên 3 lần mỗi năm.
• Đề xuất giải pháp can thiệp ngoại khoa vi phẫu bảo tồn giải phẫu thanh môn kết hợp điều trị nội khoa hỗ trợ và dự phòng vaccine diện rộng.

Công trình là đóng góp học thuật tiên phong tại Việt Nam kết nối giữa lâm sàng Tai Mũi Họng và sinh học phân tử hiện đại. Trong giai đoạn 2024 đến 2026, các trung tâm y tế lớn cần tiếp tục mở rộng quy mô nghiên cứu trên 100 đến 200 ca bệnh để hoàn thiện phác đồ cá thể hóa điều trị u nhú đường hô hấp. Hãy tải về và tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ y học này ngay hôm nay để cập nhật những giải pháp chẩn đoán và điều trị u nhú thanh quản tiên tiến nhất!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1.1 SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU 1.1 Thế giới Vào thế kỷ XVII những triệu chứng của bệnh UNTQ đã được Marcellus Donalus mô tả lần đầu tiên với các triệu chứng lâm sàng khàn tiếng và khó thở. Năm 1863, Wirchow đã tiến thêm một bước khi ông mô tả tổn thương mô bệnh học của u nhú TQ: “Tổn thương u nhú là tổn thương cơ bản của mô liên kết”. Sau này khi kính hiển vi quang học ra đời người ta đã biết chính xác về tổn thương mô bệnh học của u nhú TQ: đó là sự quả sản lành tính của các tế bào biểu mô vảy [48]. Đến năm 1923, Uhlman là người đầu tiên nghĩ tới nguyên nhân của bệnh là do virus.

Ông đã làm một thử nghiệm cấy ghép và đã thành công khi cấy mảnh u nhú TQ của một bé gái 6 tuổi lên cánh tay của chính em bé đó, rồi lấy mảnh ghép đó cấy vào âm đạo chó [82]. Năm 1957, Stewart và Eddy đã gây được 23 loại u khác nhau ở chuột, thỏ khi sử dụng virus papiloma lấy ở tuyến mang tai của chuột nhắt. Những phát hiện trên về virus sinh u nhú xét trên góc độ lịch sử có thể được coi là các phát hiện sớm song sự việc gần như chỉ dừng lại ở đó một thời gian khá dài vì không tạo ra được những sao chép (replicates) của HPV trong ống nghiệm. Cho tới tận những năm 70 của thế kỷ 20, sự kiện phát hiện các clon trong virus học phân tử mới làm sáng tỏ dần các HPV có hình thái, chức năng cơ bản gì và từ hiểu biết về virus sinh u nhú ở bò, được triển khai sang người.

Từ quan sát các tổn thương trên lâm sàng, người ta lý giải các tổn thương đó qua các cơ sở khoa học của y sinh học phân tử kết hợp với hình ảnh vi thể. 4 Năm 1973, Boyle nhờ có kính hiển vi điện tử đã xác định được Human Papilloma Virus (HPV) [24]. Năm 1982, Mounts và Shah KV phân biệt được DNA của HPV ở thanh quản nhờ kỹ thuật lai vết DNA (Sounthern blot DNA hybridization). Vào thời điểm này, do kỹ thuật bị hạn chế nên chỉ làm sạch và mới nhận ra được týp 6 của HPV.

Từ đó đến nay đã có rất nhiều nghiên cứu nói lên sự có mặt của loại virus này trong tổn thương của UNTQ [28], [30], [37]. Hiện nay, đã tìm thấy khoảng 150 typ HPV, trong đó có >50 typ gây bệnh (bao gồm 10 typ gây bệnh ở da và >40 typ gây bệnh ở niêm mạc). Các typ gây bệnh dần dần được xác nhận là có nguy cơ thấp (thường sinh u lành), nguy cơ trung bình (có thể sinh u lành và u ác tính) và nguy cơ cao (thường sinh ung thư). Nhóm thường sinh u lành có tới 20 typ, trong đó các typ 6, 11 được quan tâm hơn cả vì thường gây các u sùi ở vùng hậu môn, dương vật và âm hộ, thanh quản, hạ họng, thực quản.

HPV – 6 và 11, cùng trong một nhóm, là hai loại virut chủ yếu gây u nhú ở đường hô hấp. HPV – 6 hiện diện ở cả trẻ em và người lớn, HPV – 11 gặp nhiều ở trẻ em trong các thể nặng [28], [30]. - Nhóm nguy cơ thấp, bao gồm các típ 6, 11, 1, 5, 8, 9, 10, 12, 15, 17, 19. - Nhóm nguy cơ trung gian bao gồm các típ : 31, 33, 35, 51, 52.

- Nhóm nguy cơ cao gồm các típ : 16, 18, 30, 39, 40, 45, 56, 58.2 Việt Nam Ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu u nhú TQ ở trẻ em. Năm 1960: Nguyễn Văn Đức, bước đầu đưa ra nhận xét qua 26 ca u nhú TQ gặp tại khoa Tai Mũi Họng – Bệnh viện Bạch Mai. Từ năm 1989-1994, Lê Xuân Cành áp dụng phương pháp bấm u nhú thanh quản thông qua soi thanh quản trực tiếp để điều trị u nhú thanh quản trẻ em [4] 5 Năm 1994 Nhan Trừng Sơn đã có tổng kết u nhú TQ qua 10 năm (1985- 1994) tại bệnh viện Nhi đồng I Thành Phố Hồ Chí Minh. Năm 2000 tại Hội nghị Tai Mũi Họng Việt Pháp lần thứ V Nguyễn Thị Ngọc Dung và Nguyễn Văn Đức đã có những nhân xét ban đầu về bệnh u nhú TQ người lớn tại Trung tâm Tai Mũi Họng ở thành phố Hồ Chí Minh [8].

Năm 2004 Nguyễn Thị Minh Tâm đã nghiên cứu “ Đặc điểm lâm sàng, mô bệnh học, điều trị u nhú thanh quản người lớn tại viện Tai Mũi Họng Trung Ương” qua luận văn chuyên khoa cấp II. Năm 2005: Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Dung nghiên cứu về ứng dụng phương pháp nội soi cắt hút trong điều trị u nhú TQ và khảo sát sự liên quan giữa mẹ nhiễm HPV và con bệnh u nhú TQ [7]. GIẢI PHẪU – SINH LÝ THANH QUẢN 1. Thanh quản là một thành phần của ngã tư đường ăn và đường thở.

Thanh quản ở vùng cổ giữa, dưới xương móng và đáy lưỡi, ở ngay dưới trước của họng. Nó mở thông phía trên họng miệng và phía dưới với khí quản. Giới hạn trên tương ứng với chỗ giáp đốt sống cổ 5-6, giới hạn dưới ở bờ trên đốt sống cổ 7. Khoảng cách hình góc nhị diện của hạ họng ở hai bên TQ gọi là xoang lê.

Thanh quản được cấu tạo bởi một khung gồm 9 loại sụn khác nhau, liên kết với nhau bởi dây chằng, các khớp và cơ.1 Khung sụn Có hai loại sụn: sụn đơn (sụn giáp, sụn nhẫn, sụn nắp thanh quản, sụn liên phễu) và sụn kép (sụn phễu, sụn sừng, sụn chêm, sụn vừng, sụn thóc). - Sụn giáp: hình như quyển sách mở dựng đứng, gáy ra trước, trên có sụn nắp. 6 - Sụn nắp thanh quản hay sụn thanh thiệt: hình như một cái vợt mà cán dính vào góc sụn giáp, đậy lên TQ. - Sụn nhẫn: hình nhẫn với bản nhẫn ở sau và vòng nhẫn ở trước.

Sụn nhẫn là chỗ ngồi của sụn phễu ở phía sau, chỗ tựa cho sụn giáp ở hai bên. - Sụn phễu: hình tháp tam giác, trông như một cái phễu đặt trên sụn nhẫn - Ngoài ra còn có các sụn nhỏ: sụn sừng, sụn vừng, sụn chêm.1: Các sụn thanh quản nhìn từ trước và sau [9].2 Các dây chằng và khớp. * Các màng và dây chằng - Màng giáp – móng - Màng nhẫn – giáp: dày và chắc, nối giữa sụn giáp và sụn nhẫn, là nơi rạch khi mở khí quản trong trường hợp tối cấp. - Màng nhẫn – khí quản: nối sụn nhẫn và khí quản, là nơi rạch khi mở khí quản trong trường hợp mở khí quản cao.

7 - Dây chằng nhẫn – phễu: nối sụn nhẫn với sụn phễu. * Các khớp: khớp nhẫn – giáp, khớp nhẫn – phễu, khớp hoặc dây chằng nối sụn phễu vào sụn vừng.3 Các cơ Thanh quản di chuyển bởi các cơ: lên trên bởi các cơ trâm móng, xuống bởi các cơ dưới móng. Riêng vận động ở trong TQ có 3 loại cơ: - Cơ căng dây thanh hay cơ nhẫn giáp: đi từ vòng nhẫn tới bờ dưới sụn giáp và tới sừng giáp dưới. - Cơ mở thanh môn: cơ nhẫn phễu sau đi từ mặt sau của bản nhẫn tới mấu cơ sụn phễu.

Cơ mở thanh môn ít có tác dụng đến tiếng nói, nhưng khi bị liệt gây khó thở và có thể tử vong. - Các cơ khép thanh môn: Cơ nhẫn phễu đi từ vòng nhẫn tới mấu cơ sụn phễu. Cơ liên phễu nối liền sụn phễu bên phải với sụn phễu bên trái 1.4 Cấu trúc trong thanh quản * Niêm mạc thanh quản: Niêm mạc TQ liên tiếp ở trên với niêm mạc hầu, ở dưới với niêm mạc khí quản. Lòng TQ lát bằng tế bào trụ hô hấp đi từ bờ tự do dây thanh là tế bào Malpighi.

Trong niêm mạc có tuyến nhầy và nang lympho. Lớp dưới niêm mạc lỏng lẻo, trừ ở dây thanh, do đó TQ dễ bị phù nề gây khó thở, đặc biệt là ở trẻ em. * Thanh quản được chia làm 3 tầng: - Tầng trên thanh môn: là tiền đình TQ, giới hạn trước bởi sụn nắp, ở sau bởi các sụn phễu, hai bên bởi các nếp đi chếch xuống từ sụn nắp tới sụn phễu. TQ loe rộng như một cái phễu thông với hầu.

+ Phía dưới tiền đình là băng thanh thất: hai nẹp nhỏ hơn dây thanh, nằm song song với dây thanh. + Buồng Morgagni: là khoảng rỗng giữa dây thanh và băng thanh thất. - Tầng thanh môn: gồm hai dây thanh, mấu thanh âm và khe thanh môn. 8 + Dây thanh: là một cái nẹp đi từ cực trước (góc sụn giáp) ra cực sau TQ (sụn phễu).

Cấu tạo gồm 3 lớp: lớp niêm mạc là lớp tế bào Malpighi mỏng bám sát và dây chằng, không có mạch máu; lớp cân và lớp cơ. 1: 1: TiÒn ®×nh 2: Sôn n¾p 3: Sôn gi¸p 4: Sôn nhÉn 5: D©y ch»ng thanh ©m 9: NÕp thanh ©m 10: B¨ng thanh thÊt 20: H¹ thanh m«n 22: C¬ gi¸p phÔu 24: Thanh thÊt 25: D©y thanh 26: KhÝ qu¶n 27: Sõng trªn sôn gi¸p 28: H¹nh nh©n lìi 29: Xoang lª 30: D©y thanh 31: C¬ nhÉn phÔu bªn 32: TuyÕn gi¸p Hình 1.2: Thiết đồ cắt đứng dọc và đứng ngang qua thanh quản [2]. + Thanh môn: là khoảng cách hình tam giác giữa hai dây thanh. Đầu trước của thanh môn gọi là mép trước, đầu sau gọi là mép sau.

Thanh môn là nơi hẹp nhất của TQ. 9 Kích thước thanh môn: Sơ sinh 4,5 – 5,6 mm 1 tuổi 7 mm 10 tuổi 9 – 10 mm Người lớn 12-15 mm - Tầng hạ thanh môn: từ phía dưới dây thanh đến hết bờ dưới sụn nhẫn. Kích thước hạ thanh môn: Sơ sinh 5 – 6 mm 1 tuổi 10 mm 10 tuổi 12 mm Người lớn 13 - 18 mm 1.5 Mạch và thần kinh * Động mạch: có 3 ĐM cho mỗi nửa TQ - ĐM thanh quản trên - ĐM thanh quản giữa - ĐM thanh quản dưới * Tĩnh mạch: đi theo đường đi của ĐM, quy về TM giáp trạng trên và dưới. * Bạch mạch: các ống bạch huyết của TQ đổ về dãy hạch cảch ngang tầm thân giáp lưỡi mặt và hạch trước TQ.

* Thần kinh: TQ được chi phối bởi dây TK X và dây giao cảm - Dây X: tách ra dây TQ trên (phần lớn để cảm giác) và dây TQ dưới (vận động) + Dây TQ trên: tách ở cực dưới của hạch gối, khi tới ngang mức xương móng chia làm hai nhánh: nhánh trên cùng ĐM thanh quản trên xuyên qua màng giáp móng vào TQ; nhánh dưới vận động cho cơ nhẫn giáp và cảm giác ở tầng dưới TQ. + Dây TK quặt ngược: vận động tất cả các cơ TQ trừ cơ nhẫn giáp.