Tỷ lệ mắc và một số 2 yếu tố liên quan đến hội chứng cai ở bệnh nhân sử dụng an thần giảm đau tại khoa điều trị tích cực nội bệnh viện nhi trung ương

Chuyên khảo y tế phân tích Tỷ lệ mắc và một số 2 yếu tố liên quan đến hội chứng cai ở bệnh nhân sử dụng an thần giảm đau tại, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Vũ Đức Anh
• Người hướng dẫn: TS. Đậu Việt Hùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nhi khoa
• Đề tài: Tỷ Lệ Mắc Hội Chứng Cai Ở Bệnh Nhân Sử Dụng An Thần Giảm Đau Tại Bệnh Viện Nhi Trung Ương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Một số loại thuốc an thần giảm đau thường dùng trong lâm sàng
• 1.3. Các nhóm thuốc an thần giảm đau khác
• 1.4. Dịch tễ học hội chứng cai
• 1.5. Một số cơ chế bệnh sinh của hội chứng cai
• 1.5.1. Cơ chế hoạt động của opioid tại tế bào thần kinh
• 1.5.2. Biến đổi của thụ thể khi dùng opioid kéo dài
• 1.5.3. Đáp ứng miễn dịch bẩm sinh ở hệ thần kinh trung ương
• 1.5.4. Cơ chế di truyền
• 1.5.5. Sự dung nạp benzodiazepine
• 1.6. Triệu chứng cai opioid
• 1.7. Triệu chứng cai benzodiazepine
• 1.8. Triệu chứng cai opioid và benzodiazepine
• 1.9. Thang điểm chẩn đoán
• 1.9.1. Cách đánh giá thang điểm WAT-1
• 1.10. Chẩn đoán phân biệt
• 1.11. Một số yếu tố liên quan hội chứng cai
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.4. Các biến số và định nghĩa phục vụ nghiên cứu
• 2.3.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.6. Xử lý số liệu
• 2.3.7. Sai số và khống chế sai số
• 2.4. Đạo đức nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ mắc và đặc điểm lâm sàng hội chứng cai
• 3.3. Một số yếu tố liên quan hội chứng cai
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ mắc và đặc điểm lâm sàng hội chứng cai
• 4.3. Một số yếu tố liên quan hội chứng cai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hội Chứng Cai Định Nghĩa Nguyên Nhân và Tác Hại

Hội chứng cai là một vấn đề đáng lo ngại trong điều trị tích cực cho trẻ em, đặc biệt khi sử dụng an thần giảm đau. Nó xảy ra khi ngừng đột ngột hoặc giảm nhanh liều lượng thuốc, gây ra một loạt các dấu hiệu và triệu chứng khó chịu. Tỷ lệ mắc hội chứng cai khác nhau tùy nghiên cứu, nhưng thường khá cao ở trẻ em điều trị tại các đơn vị điều trị tích cực. Việc nhận biết và điều trị kịp thời hội chứng cai là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe và thời gian nằm viện của trẻ. Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc có thể lên đến 50% ở bệnh nhi được truyền midazolam và fentanyl liên tục, theo Fernandez và cộng sự năm 2013 [20].

1.1. Định Nghĩa Hội Chứng Cai Opioid Ở Trẻ Em

Hội chứng cai, đặc biệt hội chứng cai opioid ở trẻ em, được định nghĩa là một tập hợp các triệu chứng xảy ra khi ngừng đột ngột hoặc giảm liều nhanh chóng của opioid sau một thời gian sử dụng kéo dài. Các triệu chứng có thể bao gồm bồn chồn, khó chịu, đổ mồ hôi, run rẩy, và thậm chí co giật. Việc chẩn đoán sớm và can thiệp thích hợp là rất quan trọng để giảm bớt sự khó chịu cho trẻ và ngăn ngừa các biến chứng tiềm ẩn.

1.2. Nguyên Nhân Gây Hội Chứng Cai Thuốc An Thần Ở Trẻ Em

Sử dụng kéo dài các loại thuốc an thần giảm đau như opioid và benzodiazepine có thể dẫn đến sự phụ thuộc về thể chất. Khi ngừng thuốc, cơ thể trẻ sẽ phản ứng bằng cách biểu hiện các triệu chứng cai. Nguyên nhân hội chứng cai ở trẻ em thường liên quan đến sự thích nghi của cơ thể với thuốc và sự rối loạn cân bằng hóa học trong não khi thuốc bị ngừng đột ngột.

1.3. Tác Động Tiêu Cực Của Hội Chứng Cai Tại Bệnh Viện Nhi Trung Ương

Hội chứng cai có thể làm kéo dài thời gian thở máy, thời gian nằm viện và gây ra nhiều triệu chứng khó chịu cho bệnh nhân. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, việc quản lý và điều trị hội chứng cai là một thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bác sĩ, y tá và gia đình bệnh nhân. Cần có các phác đồ rõ ràng và các phương pháp đánh giá chính xác để đảm bảo chăm sóc tốt nhất cho trẻ.

II. Yếu Tố Nguy Cơ Xác Định Trẻ Dễ Mắc Hội Chứng Cai Nhất

Việc xác định yếu tố nguy cơ hội chứng cai ở trẻ em là rất quan trọng để có thể phòng ngừa và can thiệp sớm. Các yếu tố này có thể bao gồm thời gian sử dụng thuốc, liều lượng thuốc, loại thuốc sử dụng và tình trạng sức khỏe tổng thể của trẻ. Những trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đặc biệt dễ bị tổn thương do hệ thống thần kinh của chúng vẫn đang phát triển. Việc sử dụng thuốc an thần giảm đau trong chăm sóc tích cực nhi khoa cần được thực hiện cẩn thận và theo dõi sát sao.

2.1. Thời Gian Sử Dụng An Thần Giảm Đau Và Nguy Cơ Hội Chứng Cai

Thời gian sử dụng thuốc an thần giảm đau là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Sử dụng thuốc càng lâu, nguy cơ phát triển hội chứng cai càng cao. Điều này là do cơ thể có nhiều thời gian hơn để thích nghi với thuốc và trở nên phụ thuộc vào nó.

2.2. Liều Lượng An Thần Giảm Đau Ảnh Hưởng Tới Hội Chứng Cai Như Thế Nào

Liều lượng thuốc cũng đóng một vai trò quan trọng. Liều lượng càng cao, nguy cơ phát triển hội chứng cai càng lớn. Việc sử dụng liều lượng an thần giảm đau cần được điều chỉnh cẩn thận dựa trên nhu cầu của từng bệnh nhân và theo dõi chặt chẽ để giảm thiểu nguy cơ tác dụng phụ.

2.3. Loại Thuốc An Thần Giảm Đau Nào Gây Cai Nghiêm Trọng Hơn

Một số loại thuốc an thần giảm đau có nguy cơ gây hội chứng cai cao hơn những loại khác. Opioid như fentanyl và morphine thường được liên kết với các triệu chứng cai nghiêm trọng hơn so với benzodiazepine. Sự khác biệt này có thể liên quan đến cơ chế tác động và dược động học của từng loại thuốc.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hội Chứng Cai Ở Trẻ Thang Điểm WAT 1

Việc đánh giá chính xác hội chứng cai là rất quan trọng để có thể điều trị hiệu quả. Thang điểm đánh giá hội chứng cai ở trẻ em, chẳng hạn như WAT-1, có thể giúp các bác sĩ xác định và định lượng mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng cai. Thang điểm này bao gồm các tiêu chí như kích động, đổ mồ hôi, run rẩy và các dấu hiệu khác. Việc sử dụng một công cụ đánh giá chuẩn hóa có thể cải thiện tính nhất quán và độ tin cậy của việc chẩn đoán.

3.1. Giới Thiệu Thang Điểm WAT 1 Withdrawal Assessment Tool

Thang điểm WAT-1 là một công cụ được thiết kế đặc biệt để đánh giá hội chứng cai ở trẻ em. Nó bao gồm một loạt các triệu chứng thường gặp trong hội chứng cai và cung cấp một hệ thống chấm điểm để định lượng mức độ nghiêm trọng của từng triệu chứng.

3.2. Hướng Dẫn Sử Dụng Thang Điểm WAT 1 Để Đánh Giá Hội Chứng Cai

Để sử dụng thang điểm WAT-1, các bác sĩ và y tá cần quan sát cẩn thận các triệu chứng của trẻ và chấm điểm cho từng tiêu chí. Tổng điểm sẽ cho biết mức độ nghiêm trọng của hội chứng cai và giúp hướng dẫn quyết định điều trị.

3.3. Ưu Điểm Và Hạn Chế Của Thang Điểm WAT 1 Trong Thực Tế Lâm Sàng

Thang điểm WAT-1 có nhiều ưu điểm, bao gồm tính đơn giản, dễ sử dụng và khả năng cung cấp một đánh giá khách quan về hội chứng cai. Tuy nhiên, nó cũng có một số hạn chế, chẳng hạn như sự chủ quan trong việc đánh giá một số triệu chứng và khả năng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác như đau và lo lắng.

IV. Phác Đồ Điều Trị Hội Chứng Cai Ở Trẻ Giảm Liều Thuốc Hỗ Trợ

Điều trị hội chứng cai ở trẻ em thường bao gồm giảm liều thuốc an thần giảm đau một cách từ từ và sử dụng các thuốc hỗ trợ để giảm bớt các triệu chứng. Việc giảm liều từ từ giúp cơ thể trẻ thích nghi dần với việc thiếu thuốc và giảm thiểu nguy cơ các triệu chứng cai nghiêm trọng. Các thuốc hỗ trợ có thể bao gồm thuốc giảm đau, thuốc chống lo âu và thuốc điều trị các triệu chứng cụ thể như tiêu chảy và nôn mửa.

4.1. Phương Pháp Giảm Liều An Toàn Để Tránh Hội Chứng Cai

Giảm liều từ từ là một phương pháp quan trọng để ngăn ngừa hội chứng cai. Việc giảm liều cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ và điều chỉnh dựa trên đáp ứng của từng bệnh nhân. Nên có một phác đồ giảm liều an thần giảm đau chi tiết để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

4.2. Các Loại Thuốc Điều Trị Hỗ Trợ Hội Chứng Cai Ở Trẻ Em

Ngoài việc giảm liều từ từ, có nhiều loại thuốc có thể được sử dụng để giảm bớt các triệu chứng của hội chứng cai. Các loại thuốc này có thể bao gồm thuốc giảm đau, thuốc chống lo âu, thuốc chống co giật và thuốc điều trị các triệu chứng cụ thể như tiêu chảy và nôn mửa.

4.3. Chăm Sóc Hỗ Trợ Toàn Diện Cho Trẻ Trong Quá Trình Cai Thuốc

Ngoài việc sử dụng thuốc, chăm sóc hỗ trợ toàn diện cho trẻ là rất quan trọng. Điều này có thể bao gồm tạo môi trường yên tĩnh và thoải mái, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và hỗ trợ tâm lý cho trẻ và gia đình.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Mắc Hội Chứng Cai Tại BV Nhi Trung Ương

Nghiên cứu của Vũ Đức Anh (2022) tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy tỷ lệ mắc hội chứng cai ở bệnh nhân sử dụng an thần giảm đau tại khoa Điều trị tích cực Nội là đáng kể. Nghiên cứu này đã xác định các yếu tố liên quan đến hội chứng cai và cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện việc quản lý và điều trị hội chứng cai ở trẻ em. Các kết quả này có thể giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt hơn và giảm thiểu tác động tiêu cực của hội chứng cai.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Tỷ Lệ Mắc Hội Chứng Cai

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ mắc hội chứng cai ở một nhóm bệnh nhân nhất định và cung cấp thông tin chi tiết về các triệu chứng thường gặp và mức độ nghiêm trọng của hội chứng cai.

5.2. Các Yếu Tố Liên Quan Đến Hội Chứng Cai Được Xác Định Trong Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã xác định một số yếu tố liên quan đến hội chứng cai, chẳng hạn như thời gian sử dụng thuốc, liều lượng thuốc và loại thuốc sử dụng.

5.3. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Trong Chăm Sóc Bệnh Nhân Nhi

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện việc quản lý và điều trị hội chứng cai ở trẻ em, chẳng hạn như phát triển các phác đồ giảm liều tốt hơn và sử dụng các thuốc hỗ trợ hiệu quả hơn.

VI. Phòng Ngừa Hội Chứng Cai Hướng Dẫn Sử Dụng An Thần An Toàn

Phòng ngừa hội chứng cai là mục tiêu quan trọng trong quản lý đau ở trẻ em và sử dụng thuốc an thần giảm đau trong ICU. Điều này có thể đạt được bằng cách sử dụng thuốc một cách thận trọng, theo dõi sát sao các triệu chứng và giảm liều từ từ khi không còn cần thiết. Việc giáo dục các bác sĩ, y tá và gia đình bệnh nhân về hội chứng cai và cách phòng ngừa nó cũng rất quan trọng.

6.1. Hướng Dẫn Sử Dụng Thuốc An Thần Giảm Đau An Toàn Cho Trẻ Em

Sử dụng thuốc an thần giảm đau an toàn cho trẻ em đòi hỏi sự cân nhắc cẩn thận và tuân thủ các hướng dẫn lâm sàng. Điều này bao gồm việc chọn loại thuốc phù hợp, sử dụng liều lượng thích hợp và theo dõi sát sao các tác dụng phụ.

6.2. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Hội Chứng Cai Hiệu Quả Nhất

Các biện pháp phòng ngừa hội chứng cai hiệu quả nhất bao gồm giảm liều từ từ, sử dụng các thuốc hỗ trợ và cung cấp chăm sóc hỗ trợ toàn diện cho trẻ.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Về Hội Chứng Cai Cho Gia Đình Và Y Tá

Giáo dục về hội chứng cai cho gia đình và y tá là rất quan trọng để đảm bảo rằng họ có thể nhận biết các triệu chứng sớm và cung cấp sự chăm sóc thích hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong thực hành lâm sàng tại các đơn vị hồi sức tích cực nhi khoa (PICU), việc kiểm soát đau và lo âu cho bệnh nhi thở máy đóng vai trò sống còn nhằm đảm bảo an toàn đường thở, giảm nguy cơ tuột ống nội khí quản và đồng bộ hóa thông khí nhân tạo. Hai nhóm dược chất chủ lực được phối hợp phổ biến nhất là opioid (fentanyl, morphine) và benzodiazepine (midazolam, diazepam). Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc liều cao hoặc kéo dài trên 24 giờ thường dẫn đến tình trạng dung nạp và phụ thuộc thuốc sinh lý. Khi giảm liều nhanh hoặc ngừng thuốc đột ngột, bệnh nhi phải đối mặt với hội chứng cai (Withdrawal Syndrome) với tỷ lệ mắc theo các báo cáo quốc tế dao động từ 37% đến 77%. Điển hình, các can thiệp kéo dài trên 2 ngày với fentanyl và midazolam có thể gây hội chứng cai ở 50% bệnh nhân PICU, làm gia tăng số ngày thở máy, kéo dài thời gian nằm hồi sức và đẩy chi phí điều trị lên cao.

Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về hội chứng cai ở trẻ em điều trị tích cực còn khá hạn chế. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn lâm sàng, luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Nhi khoa của học viên Vũ Đức Anh, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đậu Việt Hùng tại Trường Đại học Y Dược – Đại học Thái Nguyên, đã thực hiện đề tài: "Tỷ lệ mắc và một số yếu tố liên quan đến hội chứng cai ở bệnh nhân sử dụng an thần giảm đau tại khoa Điều trị tích cực Nội Bệnh viện Nhi Trung ương".

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm:

1. Xác định tỷ lệ mắc và mô tả các đặc điểm triệu chứng lâm sàng của hội chứng cai ở bệnh nhân sử dụng an thần giảm đau tại khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương.
2. Phân tích và xác định một số yếu tố liên quan (độ tuổi, cân nặng, điểm PRISM III, loại thuốc, liều tích lũy, thời gian sử dụng) đến sự xuất hiện của hội chứng cai.

Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi thời gian từ ngày 01 tháng 07 năm 2021 đến ngày 28 tháng 02 năm 2022 trên đối tượng bệnh nhi từ 1 tháng tuổi đến dưới 18 tuổi. Kết quả đề tài mang ý nghĩa then chốt trong việc chuẩn hóa quy trình đánh giá lâm sàng bằng công cụ WAT-1 (Withdrawal Assessment Tool version 1), giúp phát hiện sớm hội chứng cai, từ đó tối ưu hóa phác đồ giảm liều an thần, rút ngắn thời gian thở máy từ 2 đến 4 ngày và nâng cao chất lượng chăm sóc toàn diện cho bệnh nhi nặng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở bệnh sinh của hội chứng cai bắt nguồn từ sự biến đổi cấu trúc và chức năng của các thụ thể thần kinh trung ương khi tiếp xúc kéo dài với thuốc an thần, giảm đau:

• Cơ chế tác động và dung nạp Opioid: Opioid chủ vận gắn vào thụ thể mu (μ) gắn kết với protein G, ức chế enzyme adenylate cyclase làm giảm nồng độ cAMP nội bào, đồng thời điều hòa kênh canxi và kali để làm giảm tính hưng phấn thần kinh. Khi sử dụng kéo dài, enzyme GRK (G-protein-coupled receptor kinase) phosphoryl hóa thụ thể và lôi kéo protein beta-arrestin, gây giải mẫn cảm và chuyển thụ thể vào nội bào (downregulation). Song song đó, tế bào thần kinh kích hoạt bù trừ con đường adenylate cyclase làm tăng vọt nồng độ cAMP khi ngừng thuốc, giải phóng ồ ạt catecholamine gây ra các biểu hiện cường giao cảm.
• Cơ chế tác động và dung nạp Benzodiazepine: Benzodiazepine tăng cường ái lực của chất dẫn truyền ức chế GABA (gamma-aminobutyric acid) tại thụ thể GABA-A. Phơi nhiễm mạn tính dẫn đến biến đổi tiểu đơn vị thụ thể, làm giảm tác dụng an thần và kích hoạt phản ứng bù trừ của hệ dẫn truyền hưng phấn glutaminergic qua thụ thể NMDA và AMPA.

Các khái niệm then chốt trong nghiên cứu gồm:

• Hội chứng cai (Withdrawal Syndrome): Tập hợp các dấu hiệu kích thích thần kinh trung ương, rối loạn thần kinh tự chủ và rối loạn tiêu hóa xuất hiện khi ngừng hoặc giảm liều thuốc đột ngột.
• Dung nạp thuốc (Tolerance): Sự suy giảm đáp ứng dược lý sau thời gian dùng thuốc lặp lại, đòi hỏi phải tăng liều để đạt hiệu quả ban đầu.
• Phụ thuộc sinh lý (Physical Dependence): Trạng thái thích nghi thần kinh đòi hỏi phải duy trì nồng độ thuốc để tránh hội chứng cai.
• Thang điểm WAT-1 (Withdrawal Assessment Tool version 1): Công cụ chuẩn hóa gồm 11 tiêu chí với thang điểm 0 - 12, đạt độ nhạy 87% và độ đặc hiệu 88% khi lấy điểm cắt từ 3 trở lên.
• Thang điểm SBS (State Behavior Scale): Đánh giá mức độ kích động và đáp ứng an thần từ -3 (an thần sâu) đến +2 (kích động mạnh).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp theo dõi tiến cứu trên tất cả bệnh nhi từ 1 tháng đến dưới 18 tuổi điều trị tại Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương từ ngày 01/07/2021 đến ngày 28/02/2022 có chỉ định thở máy và sử dụng thuốc an thần giảm đau liên tục từ 24 giờ trở lên. Tiêu chuẩn loại trừ chặt chẽ được thiết lập nhằm hạn chế sai số: loại bỏ bệnh nhân bại não, động kinh, liệt, sử dụng thuốc an thần mạn tính, bệnh lý rối loạn hành vi nặng trước đó hoặc tử vong trong vòng 72 giờ đầu sau liều thuốc cuối cùng.

Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể: $n = Z^2_{1-\alpha/2} \cdot [p(1-p)] / d^2$, trong đó mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0.05$ ($Z_{1-\alpha/2} = 1.96$), tỷ lệ mắc tham khảo $p = 37%$ (theo nghiên cứu của Amigoni năm 2014) và sai số tuyệt đối $d$ chọn từ 0.05 đến 0.10. Cỡ mẫu lý thuyết cần đạt từ 90 đến 359 bệnh nhi. Nghiên cứu thực hiện phương pháp chọn mẫu thuận tiện liên tiếp, thu nhận toàn bộ bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn trong khung thời gian nghiên cứu.

Quy trình thu thập dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt: theo dõi liều lượng, loại thuốc, thời gian dùng thuốc; chấm điểm WAT-1 và SBS mỗi 12 giờ một lần hoặc khi có biến đổi lâm sàng bắt đầu từ ngày đầu tiên giảm liều cho đến 7 ngày (168 giờ) sau liều an thần cuối cùng. Toàn bộ số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm SPSS. Các thuật toán phân tích bao gồm: thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, trung bình, độ lệch chuẩn), kiểm định Chi-square ($\chi^2$) hoặc Fisher's exact test cho biến định tính, kiểm định t-test hoặc Mann-Whitney cho biến định lượng, phân tích hồi quy logistic đa biến để xác định yếu tố nguy cơ độc lập, và xây dựng đường cong ROC (Receiver Operating Characteristic) nhằm xác định điểm cắt tối ưu về thời gian dùng thuốc và liều tích lũy có giá trị tiên lượng hội chứng cai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên nhóm bệnh nhi thở máy sử dụng an thần giảm đau tại Khoa Điều trị tích cực Nội khoa đã ghi nhận những phát hiện nổi bật sau:

1. Tỷ lệ hiện mắc hội chứng cai ở mức cao: Trong số các bệnh nhi đủ tiêu chuẩn theo dõi, tỷ lệ mắc hội chứng cai (xác định khi điểm WAT-1 đạt từ 3 trở lên) chiếm khoảng 43.8% tổng số ca cai thuốc. Tỷ lệ này cao vượt trội ở nhóm phối hợp đồng thời cả opioid (fentanyl) và benzodiazepine (midazolam) so với nhóm chỉ sử dụng đơn độc một loại thuốc.
2. Đặc điểm triệu chứng lâm sàng đa dạng: Các triệu chứng xuất hiện nhiều nhất bao gồm sốt trên 37.8°C (chiếm 81.5% ở nhóm mắc so với 67.9% ở nhóm không mắc), rối loạn giấc ngủ với thời gian ngủ dưới 25% chu kỳ theo dõi (chiếm 51.7% ở nhóm mắc so với 10.7% ở nhóm không mắc), tiêu chảy phân lỏng (42.4% so với 20.3%), đồng tử giãn trên 4mm (36.4% so với 17.3%), rùng mình mức độ trung bình đến nặng (35.7% so với 17.4%) và thời gian cần để bình tĩnh trở lại sau kích thích kéo dài trên 5 phút.
3. Thời gian dùng thuốc là yếu tố nguy cơ hàng đầu: Bệnh nhi sử dụng thuốc an thần giảm đau liên tục từ 5 ngày trở lên có nguy cơ mắc hội chứng cai tăng gấp 6.8 lần (OR = 6.8, khoảng tin cậy 95%: 2.4 - 19.2, $p < 0.001$). Khi thời gian dùng thuốc kéo dài từ 9 ngày trở lên, tỷ lệ xuất hiện các dấu hiệu cai thuốc đạt xấp xỉ 95% - 100%.
4. Liều tích lũy tương quan thuận với mức độ nặng của hội chứng cai: Tổng liều fentanyl tích lũy quy đổi tương đương morphine trên 32 mg/kg và tổng liều midazolam tích lũy trên 60 mg/kg làm tăng nguy cơ mắc hội chứng cai với độ nhạy trên 83% và độ đặc hiệu trên 87%. Bệnh nhi mắc hội chứng cai có thời gian thở máy trung bình dài hơn 4.2 ngày và thời gian nằm tại PICU dài hơn 5.6 ngày so với nhóm không mắc ($p < 0.01$).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sự tương đồng với các công trình công bố trên thế giới. Tỷ lệ mắc 43.8% trong nghiên cứu này nằm trong khoảng dao động 37% - 77% của các nghiên cứu đa trung tâm sử dụng thang điểm WAT-1 như Franck (2012) ghi nhận 77% và Amigoni (2014) ghi nhận 37%. Sự chênh lệch tỷ lệ giữa các nghiên cứu bắt nguồn từ mức độ bệnh nặng ban đầu, tỷ lệ can thiệp ECMO, sự khác biệt trong phác đồ giảm liều và tiêu chuẩn chọn mẫu.

Cơ chế sinh lý bệnh lý giải rõ nét sự xuất hiện của các triệu chứng: hiện tượng tăng thân nhiệt (81.5%) và mất ngủ (51.7%) phản ánh sự bùng phát hoạt tính của hệ thần kinh giao cảm tại nhân lục (locus coeruleus) khi thụ thể opioid và GABA mất đi sự ức chế từ ngoại sinh. Tiêu chảy (42.4%) xuất phát từ việc phục hồi đột ngột nhu động ruột sau thời gian dài bị ức chế bởi opioid tại các thụ thể mu ở đám rối thần kinh ruột.

Khi xem xét dữ liệu qua các biểu đồ phân bố và bảng tương quan lâm sàng, biểu đồ đường cong ROC thể hiện rõ diện tích dưới đường cong (AUC) của biến số "thời gian sử dụng an thần $\ge 5$ ngày" đạt mức trên 0.85, khẳng định giá trị tiên lượng vượt trội của thời lượng dùng thuốc. Việc nhận diện sớm qua bảng kiểm WAT-1 giúp phân biệt chính xác hội chứng cai với các trạng thái chồng chéo như đau chưa kiểm soát (đánh giá qua thang COMFORT) hoặc mê sảng ở trẻ em (chẩn đoán qua thang CAPD với điểm cắt $\ge 9$), ngăn ngừa tình trạng điều trị sai lệch bằng cách tăng thêm liều thuốc an thần không cần thiết.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị can thiệp cấp thiết:

1. Xây dựng và ban hành phác đồ giảm liều an thần chuẩn hóa (Protocolized Sedation Weaning):

   • Hành động: Thiết lập quy trình giảm liều từng bước từ 10% đến 20% tổng liều mỗi 24 giờ cho tất cả bệnh nhi dùng an thần giảm đau liên tục trên 3 ngày.
   • Chỉ số mục tiêu: Giảm 30% tỷ lệ mắc hội chứng cai và rút ngắn thời gian cai máy thở trung bình 1.5 ngày.
   • Chủ thể thực hiện: Hội đồng Thuốc & Điều trị phối hợp cùng Khoa Điều trị tích cực Nội khoa.
   • Thời gian: Áp dụng thường quy trong vòng 3 tháng tới.

2. Triển khai thường quy công cụ giám sát WAT-1 kết hợp SBS:

   • Hành động: Đưa bảng kiểm WAT-1 vào hồ sơ bệnh án điều dưỡng, thực hiện chấm điểm 2 lần mỗi ngày (mỗi 12 giờ) và trong vòng 72 giờ sau khi dừng thuốc hoàn toàn.
   • Chỉ số mục tiêu: Đạt 100% bệnh nhi có nguy cơ cao (dùng an thần $\ge 5$ ngày) được sàng lọc đầy đủ.
   • Chủ thể thực hiện: Toàn thể điều dưỡng viên và bác sĩ điều trị tại khoa PICU.
   • Thời gian: Tập huấn và thực hiện ngay lập tức.

3. Áp dụng chiến lược chuyển đổi dược chất dự phòng (Opioid/Benzodiazepine Weaning Bridge):

   • Hành động: Sử dụng các hoạt chất có thời gian bán thải dài như methadone đường uống (thời gian bán thải ~19 giờ) hoặc clonidine (thuốc chủ vận alpha-2 adrenergic) để thay thế dần fentanyl/midazolam truyền tĩnh mạch khi thời gian điều trị dự kiến kéo dài trên 5 ngày.
   • Chỉ số mục tiêu: Cắt giảm 20% liều tích lũy opioid và giảm thiểu tỷ lệ thất bại khi rút nội khí quản.
   • Chủ thể thực hiện: Bác sĩ điều trị phối hợp chặt chẽ với dược sĩ lâm sàng.
   • Thời gian: Triển khai thí điểm trong 6 tháng đầu năm.

4. Tích hợp cảnh báo tự động trên hệ thống bệnh án điện tử (HIS):

   • Hành động: Lập trình tính năng tự động tính tổng liều tích lũy tương đương morphine ($\ge 32$ mg/kg) và midazolam ($\ge 60$ mg/kg), tự động cảnh báo nguy cơ hội chứng cai khi bệnh nhân chạm ngưỡng điều trị ngày thứ 5.
   • Chỉ số mục tiêu: Cảnh báo sớm 100% các ca bệnh có nguy cơ cao trước khi xuất hiện triệu chứng rầm rộ.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Công nghệ thông tin phối hợp Khoa Điều trị tích cực.
   • Thời gian: Hoàn thiện nâng cấp phần mềm trong vòng 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ chuyên khoa Hồi sức cấp cứu Nhi (PICU/NICU):

   • Lợi ích: Nắm vững các mốc liều tích lũy nguy cơ, thời gian ngưỡng an toàn khi dùng an thần, và phác đồ điều trị trúng đích hội chứng cai.
   • Tình huống sử dụng: Quản lý bệnh nhi suy hô hấp nặng thở máy, bệnh nhân chạy ECMO hoặc lọc máu liên tục cần dùng an thần kéo dài.

2. Điều dưỡng viên Hồi sức tích cực:

   • Lợi ích: Thành thạo kỹ năng đánh giá 4 giai đoạn của thang điểm WAT-1 (11 mục) và kết hợp thang điểm SBS để theo dõi sát diễn biến tâm thần vận động của trẻ.
   • Tình huống sử dụng: Thực hành theo dõi định kỳ mỗi ca trực, phát hiện sớm dấu hiệu rùng mình, rối loạn giấc ngủ, vã mồ hôi để báo cáo bác sĩ can thiệp kịp thời.

3. Dược sĩ lâm sàng bệnh viện:

   • Lợi ích: Có cơ sở dữ liệu thực chứng về chuyển hóa, tích lũy dược chất và tương tác thuốc ở bệnh nhi nặng suy đa tạng.
   • Tình huống sử dụng: Tư vấn liều lượng cá thể hóa, đề xuất thuốc bắc cầu (methadone, clonidine, dexmedetomidine) trong các buổi hội chẩn liên chuyên khoa.

4. Giảng viên, học viên sau đại học và nghiên cứu viên Y Dược:

   • Lợi ích: Tiếp cận phương pháp thiết kế nghiên cứu tiến cứu chuẩn mực, cách xử lý biến số và phân tích ROC trong nghiên cứu lâm sàng nhi khoa.
   • Tình huống sử dụng: Làm tài liệu tham khảo cho các đề tài chuyên khoa II, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về hồi sức nhi và giảm đau sau phẫu thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Hội chứng cai ở bệnh nhi thở máy là gì và tại sao nguy hiểm?

Hội chứng cai là tổ hợp các rối loạn thần kinh, thực vật và tiêu hóa phát sinh khi ngừng hoặc giảm nhanh liều an thần giảm đau sau thời gian dùng liên tục $\ge 24$ giờ. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm vì gây kích động mạnh, nguy cơ tuột nội khí quản, tăng tiêu thụ oxy cơ tim, làm kéo dài thời gian thở máy thêm 3 - 5 ngày và tăng nguy cơ nhiễm trùng bệnh viện.

2. Thang điểm WAT-1 được thực hiện như thế nào trên lâm sàng?

Thang điểm WAT-1 gồm 11 mục chia làm 4 bước: (1) Rà soát hồ sơ 12 giờ trước (phân lỏng, nôn, sốt >37.8°C); (2) Quan sát 2 phút trước kích thích (trạng thái tinh thần SBS, rùng mình, vã mồ hôi, rối loạn vận động, ngáp/hắt hơi); (3) Đánh giá trong 1 phút kích thích (giật mình, tăng trương lực cơ); (4) Đo thời gian bình tĩnh trở lại. Tổng điểm $\ge 3$ xác định bệnh nhân mắc hội chứng cai.

3. Những yếu tố nào làm gia tăng rõ rệt nguy cơ mắc hội chứng cai?

Nguy cơ tăng cao nhất khi thời gian dùng thuốc $\ge 5$ ngày (nguy cơ tăng gần 7 lần) và đạt 100% nếu dùng $\ge 9$ ngày. Ngoài ra, tổng liều tích lũy fentanyl quy đổi morphine $\ge 32$ mg/kg, midazolam $\ge 60$ mg/kg, trẻ nhỏ tuổi có độ thanh thải gan thận chưa hoàn thiện và việc phối hợp đồng thời nhiều nhóm an thần là những yếu tố nguy cơ độc lập hàng đầu.

4. Làm thế nào phân biệt hội chứng cai với đau và mê sảng ở trẻ nhỏ?

Cả ba hội chứng đều có biểu hiện bồn chồn và nhịp tim nhanh. Tuy nhiên, đau thường xuất hiện liên quan đến thủ thuật và được xác định bằng thang điểm COMFORT; mê sảng đặc trưng bởi sự suy giảm nhận thức, rối loạn chu kỳ thức ngủ và được chẩn đoán bằng thang CAPD ($\ge 9$ điểm); trong khi hội chứng cai gắn liền với tiền sử giảm liều thuốc và có điểm WAT-1 $\ge 3$.

5. Những giải pháp dược lý nào hiệu quả nhất để kiểm soát hội chứng cai?

Khi xuất hiện hội chứng cai, giải pháp hàng đầu là tạm thời khôi phục lại liều an thần trước đó rồi tiến hành giảm chậm 10% - 20% mỗi ngày. Đồng thời, phối hợp chuyển đổi sang thuốc có thời gian bán thải dài như methadone đường uống hoặc bổ sung clonidine (chủ vận alpha-2 adrenergic) giúp kiểm soát êm dịu các triệu chứng cường giao cảm mà không gây ức chế hô hấp.

Kết luận

1. Tỷ lệ mắc hội chứng cai tại Khoa Điều trị tích cực Nội khoa Bệnh viện Nhi Trung ương chiếm khoảng 43.8%, là một biến chứng phổ biến nhưng có thể kiểm soát nếu được theo dõi chặt chẽ.
2. Thang điểm WAT-1 với điểm cắt $\ge 3$ là công cụ sàng lọc có độ nhạy 87% và độ đặc hiệu 88%, vượt trội trong việc phát hiện sớm các triệu chứng điển hình như sốt (>80%), rối loạn giấc ngủ (>50%) và tiêu chảy (>40%).
3. Thời gian dùng an thần $\ge 5$ ngày và tổng liều tích lũy cao (morphine tương đương $\ge 32$ mg/kg, midazolam $\ge 60$ mg/kg) là các yếu tố dự báo độc lập then chốt gây ra hội chứng cai.
4. Việc chuẩn hóa phác đồ giảm liều từng bước kết hợp ứng dụng các thuốc thay thế tác dụng kéo dài (methadone, clonidine) giúp giảm thiểu biến chứng và rút ngắn ngày thở máy.
5. Nghiên cứu của học viên Vũ Đức Anh là công trình tiến cứu có giá trị thực tiễn to lớn, đặt nền móng cho việc chuẩn hóa quy trình chăm sóc an thần giảm đau trong chuyên ngành Hồi sức Nhi khoa tại Việt Nam.

Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung vào việc mở rộng nghiên cứu đa trung tâm, xây dựng sổ tay hướng dẫn lâm sàng về cai thuốc an thần tại các khoa PICU toàn quốc và hoàn thiện hệ thống tính liều tự động trên bệnh án điện tử. Độc giả, các bác sĩ và điều dưỡng nhi khoa quan tâm nên khai thác chi tiết số liệu toàn văn của luận văn để áp dụng trực tiếp vào cải tiến chất lượng điều trị tại cơ sở y tế của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm 1. Thuốc an thần An thần là một trạng thái thần kinh, có tính liên tục, thay đổi từ tỉnh táo, đáp ứng một cách đầy đủ các mệnh lệnh và có phản xạ bảo vệ đường thở nguyên vẹn cho đến trạng thái gây mê nói chung. Thuốc an thần là các thuốc được dùng để làm giảm mức độ ý thức.

Cùng một liều thuốc có thể gây ra các mức độ an thần khác nhau ở các trẻ khác nhau. Trẻ có thể trải qua các trạng thái an thần với diễn biến nhanh chóng và giảm các phản xạ đường thở [49]. Các thuốc an thần thường dùng trên lâm sàng gồm morphin, fentanyl … 1. Thuốc giảm đau Thuốc giảm đau là các thuốc làm mất hoặc làm giảm cảm giác đau cho người sử dụng.

Trạng thái an thần, kết hợp với giảm đau có thể giúp cho bệnh nhân hợp tác tốt, giảm lo âu và có thể đạt được những mục tiêu điều trị mong muốn trong các đơn vị điều trị tích cực. Lý tưởng nhất là trẻ duy trì được trạng thái an thần mà vẫn có đáp ứng với các kích thích mạnh và có đường thở tự nhiên ổn định trong quá trình điều trị [49]. Các thuốc thường dùng trên lâm sàng như midazolam, diazepam … 1. Hội chứng cai Hội chứng cai là hội chứng bao gồm một loạt các dấu hiệu và triệu chứng xuất hiện khi ngừng đột ngột, hoặc giảm nhanh liều lượng của một loại thuốc, giảm nồng độ thuốc trong máu hoặc sử dụng một chất đối kháng với thuốc [30].

Sự dung nạp thuốc là sự giảm tác dụng dược lý của một thuốc sau khi sử dụng liên tục, cần phải tăng liều thuốc để đạt được hiệu quả ban đầu [30]. Phụ thuộc thuốc sinh lý là sự thích nghi về sinh lý và sinh hoá của các tế bào thần kinh đối với thuốc an thần hoặc giảm đau, yêu cầu tiếp tục sử dụng 4 thuốc để ngăn ngừa các dấu hiệu của hội chứng cai. Phụ thuộc thuốc tâm lý là ý thức chủ quan của người bệnh về nhu cầu đối với một thuốc tác động thần kinh để có được những hiệu quả tích cực hoặc tránh những tác động tiêu cực do giảm sử dụng thuốc [30]. Một số loại thuốc an thần giảm đau thường dùng trong lâm sàng Dược lý của các tác nhân an thần giảm đau được sử dụng trong đơn vị điều trị tích cực hỗ trợ hiểu thêm thời gian dự kiến phát triển hội chứng cai và các triệu chứng do các tác nhân nào gây ra.

Kiến thức về dược lý của thuốc an thần giảm đau còn hướng dẫn việc lựa chọn thuốc để điều trị các triệu chứng cai. Tuy nhiên các bệnh lý nặng cũng làm thay đổi dược động học của nhiều thuốc an thần giảm đau dẫn đến thay đổi sự phát triển hội chứng cai. Năm 2016, Vet và cộng sự đã chứng minh rằng trẻ em bị suy tạng và tăng protein phản ứng C (CRP) có độ thanh thải midazolam chậm hơn đáng kể so với nhóm chứng [60]. Nhóm opioid Nhóm opioid là các thuốc chủ vận opioid và cũng là thuốc được sử dụng nhiều nhất để kiểm soát đau ở đơn vị điều trị tích cực.

Opioid giảm đau thông qua các loại thụ thể opioid ở cả trung ương và ngoại vi, đặc biệt là các thụ thể μ và , điều chỉnh sự nhạy cảm của các kích thích lên hệ thần kinh ở nhiều mức độ khác nhau. Các thụ thể này thuộc loại thụ thể bắt cặp với protein G, làm giảm nồng độ cAMP nội bào và điều chỉnh kênh kali dẫn đến giảm khả năng hưng phấn của tế bào thần kinh. Opioid có tác dụng giảm đau ở liều thấp và an thần, gây ngủ ở liều cao hơn. Tuy nhiên có sự khác biệt rất lớn trong đáp ứng an thần ở mỗi cá thể bệnh nhi.

Dược động học và dược lực học của các thuốc giảm đau thay đổi theo độ tuổi. Trẻ sơ sinh thường giảm thanh thải do hệ thống enzym gan chưa trưởng thành, trong khi trẻ lớn hơn có độ thanh thải theo cân nặng cao hơn 5 người lớn do khối lượng gan tương đối lớn so với trọng lượng cơ thể. Dung nạp opioid là một quá trình phức tạp, nhưng chủ yếu xảy ra thông qua hai cơ chế. Đầu tiên là quá trình giảm mẫn cảm với thụ thể opioid dẫn đến giảm vị trí gắn kết có sẵn, làm giảm tác dụng của opioid theo thời gian.

Thứ hai là quá trình tăng cường các con đường AMP vòng (Cyclic Adenosine Monophosphate: cAMP) dẫn đến tăng khả năng hưng phấn của tế bào thần kinh gây ra tăng cảm giác đau. Hai thuốc opioid quan trọng về mặt lâm sàng đối với hội chứng cai và được sử dụng tại đơn vị điều trị tích cực là fentanyl, morphin. Morphine là một loại opioid tan kém trong lipid được sử dụng khá phổ biến. Khi dùng liều duy nhất 0,1 mg/kg đường tĩnh mạch thì tác dụng đỉnh xảy ra sau 20 phút và thời gian tác dụng khoảng 4h.

Morphine cũng được sử dụng dưới dạng tiêm truyền liên tục trong đơn vị điều trị tích cực, thời gian bắt đầu tác dụng từ 5 - 10 phút. Thuốc được chuyển hoá phần lớn tại gan qua quá trình glucuronid hoá, các chất chuyển hoá được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Sự thải trừ morphin ra khỏi cơ thể là chậm và lượng thải trừ khác nhau ở trẻ sơ sinh, nhưng tăng dần đến giống với người lớn trong vòng 6 tháng đầu đời [29] [62]. Morphine cũng là một trong số ít các thuốc an thần và giảm đau có một chất chuyển hóa có hoạt tính sinh học đáng kể là morphine-6-glucoronide, có thể tích lũy ở bệnh nhân suy thận.

Morphine thường được sử dụng như một loại thuốc điều trị cho các triệu chứng cai cấp tính. Thuốc có thể kích thích giải phóng một lượng đáng kể histamine và ức chế phản ứng bù trừ của hệ thần kinh giao cảm, do đó, tác dụng giãn mạch của morphine có thể dẫn đến hạ huyết áp, đặc biệt sau khi sử dụng liều bolus tĩnh mạch. Ngừng truyền morphin có thể dẫn đến hội chứng cai, bao gồm các triệu chứng như giãn đồng tử, chảy nước mắt, vã mồ hôi, tăng huyết áp, sốt, nôn mửa, đau bụng, 6 tiêu chảy, đau cơ, khớp, và các thay đổi hành vi đặc trưng. Fentanyl là một loại opioid tổng hợp với hiệu lực giảm đau gấp 100 lần so với morphine.

Fentanyl có khả năng hòa tan trong lipid cao nên thời gian khởi phát nhanh. Dùng fentanyl ít giải phóng histamin hơn morphine, và do đó ít gây hạ huyết áp hơn. Tuy nhiên, fentanyl có thể gây bó ngực khi truyền nhanh. Khi tiêm tĩnh mạch, fentanyl có khoảng thời gian bán hủy tương đối ngắn 30-60 phút do phân phối nhanh đến các khoang ngoại vi.

Tuy nhiên khi truyền liên tục kéo dài sẽ gây tích lũy thuốc ở ngoại vi làm tăng thời gian bán hủy và phát triển nhanh chóng sự phụ thuộc thuốc. Sự chuyển hoá của fentanyl diễn ra hầu như chỉ ở gan và tốc độ thanh thải thuốc bị ảnh hưởng đáng kể bởi dòng máu trong gan. Fentanyl không có chất chuyển hóa còn hoạt tính, và không có phản ứng chéo ở bệnh nhân dị ứng với morphine [29]. Methadone là một opioid thường được sử dụng để ngăn ngừa các triệu chứng cai do thời gian bán hủy kéo dài (~ 19 giờ).

Đây là thuốc điều trị hội chứng cai duy nhất trong số các loại thuốc opioid, vì ngoài tác dụng điều biến thụ thể μ, nó còn đối kháng với thụ thể NMDA (N-methyl-D-aspartate) [43]. Những tác dụng không mong muốn của opioid có thể gặp là: bồn chồn và kích thích; buồn nôn và nôn; co đồng tử; suy hô hấp phụ thuộc liều (đặc biệt khi kết hợp với các thuốc benzodiazepine); hạ huyết áp; rối loạn nhu động ruột; tăng trương lực cơ toàn thân; phụ thuộc thuốc và hội chứng cai. Nhóm benzodiazepine Các thuốc nhóm benzodiazepine là thuốc an thần được sử dụng nhiều nhất trong đơn vị điều trị tích cực. Cơ chế tác dụng thông qua gamma- aminobutyric acid (GABA), là chất dẫn truyền phổ biến nhất trong hệ thần kinh trung ương và có tác dụng ức chế thần kinh.

Bình thường thụ thể của GABA bị một protein nội sinh chiếm giữ nên nó không gắn vào thụ thể của mình được. Benzodiazepine có ái lực cao hơn đẩy protein nội sinh ra và 7 chiếm thụ thể, do đó GABA mới gắn vào được thụ thể của nó. Khi tiếp xúc kéo dài với benzodiazepine một số tiểu đơn vị trong thụ thể thay đổi biểu hiện dẫn đến giảm hiệu quả của benzodiazepine theo thời gian. Ba thuốc được dùng phổ biến nhất trong nhóm benzodiazepine là midazolam, diazepam, và lorazepam.

Ngoài được sử dụng làm thuốc an thần, chúng còn có tác dụng giảm lo âu, mất trí nhớ, chống co giật nhưng không có tác dụng giảm đau. Benzodiazepine đặc biệt hữu ích trong việc điều trị các kích động và khó chịu mức độ nhẹ và vừa. Các thuốc này có phổ liều rộng phụ thuộc tác dụng dược lý, hầu hết được nghiên cứu ở người lớn. Vì vậy, rất khó để áp dụng điều này ở trẻ em, đối tượng mà sự đáp ứng với nhóm thuốc benzodiazepine rất thay đổi.

Midazolam là thuốc an thần duy nhất được sử dụng để truyền liên tục ở đơn vị điều trị tích cực. Midazolam được sử dụng nhiều nhất ở đơn vị điều trị tích cực, đây là một thuốc an thần, gây quên thuận chiều mà không làm giảm đi khả năng khôi phục lại những thông tin đã học được trước đó. Midazolam được biết như là một acid tổng hợp, có khả năng tan tốt trong nước. Trong điều kiện pH huyết tương, midazolam chuyển đổi thành dạng kết hợp và vượt qua hàng rào máu não một cách nhanh chóng.

Midazolam có thời gian bán thải ngắn nhất trong nhóm benzodiazepine (~3 giờ). Sau một liều bolus tĩnh mạch, tác dụng an thần đạt đỉnh sau 5 - 10 phút, thời gian tác dụng là 30 – 120 phút. Khi duy trì tĩnh mạch liên tục thời gian tác dụng dài hơn đáng kể, và sau một thời gian dùng kéo dài, tác dụng an thần có thể kéo dài 48h từ khi ngừng thuốc. Midazolam được chuyển hóa ở gan, đào thải qua thận.

Sản phẩm chuyển hóa còn hoạt tính có thể gây ra tác dụng an thần kéo dài ở bệnh nhân suy thận. Một số thuốc như erythromycin có thể cạnh tranh các chất nền của enzyme chuyển hóa midazolam, dẫn đến kéo dài tác dụng an thần khi sử dụng. Hạ huyết áp và suy hô hấp cũng có thể xảy ra, đặc biệt là sau khi dùng 8 liều bolus trong tình trạng giảm thể tích tuần hoàn, thận trọng dùng ở trẻ có huyết động không ổn định [29]. Diazepam là thuốc an thần, gây quên và kiểm soát co giật.