Phân Tích Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Sau Phẫu Thuật Tại Bệnh Viện A Thái Nguyên

Phân tích thực trạng sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật tại bệnh viện A Thái Nguyên, luận văn dược sỹ chuyên khoa cấp I năm 2023.

• Tác giả: Nguyễn Trà My
• Người hướng dẫn: TS. Lê Bá Hải
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý – Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Sau Phẫu Thuật Tại Bệnh Viện A Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI ĐẦU
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ ĐAU
• 2.1. Phân loại đau
• 2.2. Đường dẫn truyền đau
• 2.3. Cơ chế dẫn truyền đau
• 2.4. Đau sau phẫu thuật
• 2.4.1. Nguyên nhân gây đau sau phẫu thuật
• 2.4.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến đau sau phẫu thuật
• 2.4.3. Ảnh hưởng của đau sau phẫu thuật đến các hệ cơ quan
• 2.5. Các phương pháp đánh giá đau
• 2.5.1. Thang điểm nhìn hình đồng dạng VAS (Visual Analog Scale)
• 2.5.2. Thang điểm lượng giá bằng số (Verbal Numeric Rating Scale hay Numeric Rating Scale – NRS)
• 2.6. Các thuốc điều trị đau sau phẫu thuật
• 2.6.1. Phân loại thuốc giảm đau
• 2.6.2. Nguyên tắc lựa chọn thuốc giảm đau sau phẫu thuật
• 2.6.3. Điều trị đau sau phẫu thuật
• 2.6.3.1. Mục tiêu điều trị
• 2.6.3.2. Giảm đau toàn thân bằng thuốc họ opioid
• 2.6.3.3. Giảm đau bằng thuốc chống viêm giảm đau ngoại vi
• 2.6.3.4. Giảm đau đa phương thức
• 2.6.3.5. Giảm đau do bệnh nhân tự kiểm soát (Patient Controlled Analgesia - PCA)
• 2.6.3.6. Giảm đau ngoài màng cứng
• 2.6.4. Dự phòng đau sau phẫu thuật
• 2.6.5. Khuyến cáo trong chăm sóc giảm đau hậu phẫu
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.2.3. Xử lý và phân tích số liệu
• 3.3. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. KHẢO SÁT THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT
• 4.1.1. Đặc điểm tuổi, giới tính của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 4.1.2. Tiền sử phẫu thuật của bệnh nhân
• 4.1.3. Chỉ định phẫu thuật. Phân loại bệnh nhân theo phương pháp vô cảm
• 4.1.4. Phân loại bệnh nhân theo loại phẫu thuật
• 4.1.5. Danh mục thuốc giảm đau sử dụng sau phẫu thuật
• 4.1.6. Tỷ lệ các thuốc giảm đau được sử dụng sau phẫu thuật
• 4.1.7. Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân theo đường dùng
• 4.1.8. Đặc điểm liều dùng
• 4.1.9. Các biện pháp phối hợp thuốc / phương pháp giảm đau được sử dụng
• 4.1.10. Sự thay đổi phác đồ giảm đau trong quá trình điều trị
• 4.2. PHÂN TÍCH TÍNH HỢP LÝ TRONG VIỆC SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU TRÊN BỆNH NHÂN
• 4.2.1. Mức độ hợp lý trong việc sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật
• 4.2.2. Mức độ giảm đau theo ngày của bệnh nhân
• 4.2.3. Kết nối việc sử dụng thuốc giảm đau với các mức độ đau của bệnh nhân
• 4.2.4. Tác dụng không mong muốn
• 4.2.5. Tổng số ngày dùng thuốc giảm đau của bệnh nhân sau phẫu thuật
• 5. ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA LUẬN VĂN
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Hậu Phẫu Tại Thái Nguyên

Điều trị đau sau phẫu thuật là vấn đề được ngành y tế quan tâm. Đau gây gián đoạn quá trình phục hồi, ảnh hưởng đến hệ hô hấp, tiêu hóa, nội tiết, miễn dịch. Đau sớm gây biến chứng như tăng huyết áp, loạn nhịp tim, thiếu máu cơ tim, xẹp phổi, suy hô hấp, giảm vận động, thuyên tắc mạch, tăng tỷ lệ biến chứng và tử vong. Đau cấp tính không được điều trị hiệu quả có thể tiến triển thành đau mạn tính. Giảm đau sau phẫu thuật giúp bệnh nhân vận động sớm, hồi phục nhanh, giảm thời gian nằm viện và chi phí điều trị. Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) và Hội Nghiên Cứu Đau Quốc Tế (IASP) coi việc điều trị đau là quyền con người. Bệnh viện A Thái Nguyên là bệnh viện đa khoa hạng I tuyến tỉnh, trực thuộc Sở Y tế Thái Nguyên. Khối chuyên khoa Ngoại của bệnh viện gồm 2 khoa: Ngoại Tổng hợp (ổ bụng- tiết niệu) và Ngoại Chấn thương. Năm 2021, tổng số bệnh nhân phẫu thuật tại khoa Ngoại Tổng hợp và Ngoại Chấn thương là 2004 ca.

1.1. Tầm Quan Trọng của Việc Đánh Giá Thực Trạng Giảm Đau Sau Phẫu Thuật

Việc đánh giá thực trạng sử dụng thuốc giảm đau hậu phẫu là vô cùng quan trọng. Nó giúp xác định hiệu quả của các phác đồ điều trị hiện tại, từ đó có những điều chỉnh phù hợp để nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân. Đánh giá này bao gồm việc khảo sát các loại thuốc được sử dụng, liều dùng, đường dùng, và các biện pháp phối hợp khác. Đồng thời, cần phải ghi nhận mức độ đau của bệnh nhân theo thời gian để đánh giá hiệu quả giảm đau thực tế.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đánh Giá Toàn Diện Tại Bệnh Viện A Thái Nguyên

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích thực trạng sử dụng thuốc giảm đau tại Bệnh viện A Thái Nguyên. Mục tiêu chính là khảo sát các loại thuốc giảm đau được sử dụng sau phẫu thuật tại một số khoa Ngoại. Sau đó, phân tích tính hợp lý trong việc sử dụng thuốc và đánh giá hiệu quả giảm đau trên bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng thuốc giảm đau và giúp đưa ra các khuyến nghị để cải thiện phác đồ điều trị.

II. Thách Thức Vấn Đề Đau Sau Phẫu Thuật và Quản Lý Đau Hiệu Quả

Đau sau phẫu thuật là một thách thức lớn trong chăm sóc sức khỏe. Nó không chỉ gây khó chịu cho bệnh nhân mà còn ảnh hưởng đến quá trình phục hồi. Đau có thể dẫn đến rối loạn hệ hô hấp, tim mạch, tiêu hóa và nội tiết. Quản lý đau hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp giữa các bác sĩ, điều dưỡng và dược sĩ. Việc lựa chọn phác đồ giảm đau phù hợp, theo dõi sát sao tình trạng bệnh nhân và điều chỉnh liều dùng khi cần thiết là rất quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc quản lý đau sau phẫu thuật, đặc biệt là ở các bệnh viện tuyến tỉnh.

2.1. Ảnh Hưởng Tiêu Cực Của Đau Sau Phẫu Thuật Đến Sức Khỏe Bệnh Nhân

Đau sau phẫu thuật không chỉ là một triệu chứng đơn thuần mà còn gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe bệnh nhân. Cụ thể, đau có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, hô hấp và tiêu hóa. Ngoài ra, đau còn gây ra stress, lo lắng và mất ngủ, ảnh hưởng đến tâm lý bệnh nhân. Trong trường hợp đau không được kiểm soát tốt, nó có thể dẫn đến đau mạn tính, gây ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Vì vậy, việc giảm đau hiệu quả là vô cùng quan trọng để đảm bảo sức khỏe và sự thoải mái cho bệnh nhân sau phẫu thuật.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Quản Lý Đau Sau Phẫu Thuật

Hiệu quả quản lý đau sau phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại phẫu thuật, mức độ tổn thương, cơ địa của bệnh nhân và phác đồ điều trị được sử dụng. Ngoài ra, trình độ chuyên môn của nhân viên y tế và sự tuân thủ điều trị của bệnh nhân cũng đóng vai trò quan trọng. Ở nhiều bệnh viện, việc thiếu các hướng dẫn cụ thể về phác đồ giảm đau và thiếu sự phối hợp giữa các chuyên khoa cũng là một rào cản lớn trong việc quản lý đau hiệu quả.

2.3. Thực Trạng Đau Sau Phẫu Thuật So Sánh với Thế Giới và Việt Nam

Theo các nghiên cứu, tỷ lệ bệnh nhân gặp phải đau sau phẫu thuật ở mức độ vừa đến nặng là khá cao, cả trên thế giới và ở Việt Nam. So với các nước phát triển, việc quản lý đau ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn do hạn chế về nguồn lực và trình độ chuyên môn. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đã có nhiều nỗ lực để cải thiện tình hình này, bao gồm việc cập nhật các hướng dẫn điều trị và đào tạo nhân viên y tế về các phương pháp giảm đau tiên tiến.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện A Thái Nguyên, tập trung vào các bệnh nhân đã trải qua phẫu thuật tại khoa Ngoại Tổng hợp và Ngoại Chấn thương. Thiết kế nghiên cứu là mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu về các loại thuốc giảm đau được sử dụng, liều dùng, đường dùng và thời gian sử dụng. Mức độ đau của bệnh nhân được đánh giá bằng thang điểm VAS (Visual Analog Scale) hoặc NRS (Numeric Rating Scale). Dữ liệu được phân tích thống kê để xác định tỷ lệ sử dụng các loại thuốc giảm đau và đánh giá tính hợp lý của việc sử dụng thuốc.

3.1. Đối Tượng và Thời Gian Nghiên Cứu Bệnh Nhân Tại Khoa Ngoại

Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân đã phẫu thuật tại khoa Ngoại Tổng hợp và Ngoại Chấn thương của Bệnh viện A Thái Nguyên. Thời gian nghiên cứu được tiến hành trong một khoảng thời gian nhất định để thu thập đủ số lượng mẫu cần thiết. Các tiêu chí lựa chọn bệnh nhân được xác định rõ ràng để đảm bảo tính đại diện của mẫu.

3.2. Quy Trình Thu Thập Dữ Liệu Thang Điểm Đau và Hồ Sơ Bệnh Án

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân và thông qua phỏng vấn trực tiếp. Mức độ đau của bệnh nhân được đánh giá bằng thang điểm VAS hoặc NRS. Các thông tin về thuốc giảm đau được sử dụng, liều dùng, đường dùng và thời gian sử dụng được ghi nhận chi tiết. Ngoài ra, các thông tin về tiền sử bệnh tật, loại phẫu thuật và các biện pháp điều trị khác cũng được thu thập.

3.3. Phương Pháp Phân Tích Dữ Liệu Đánh Giá Tính Hợp Lý và Hiệu Quả

Dữ liệu thu thập được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích so sánh. Tỷ lệ sử dụng các loại thuốc giảm đau được tính toán và so sánh giữa các nhóm bệnh nhân khác nhau. Tính hợp lý của việc sử dụng thuốc được đánh giá dựa trên các hướng dẫn điều trị hiện hành. Hiệu quả giảm đau được đánh giá bằng cách so sánh mức độ đau của bệnh nhân trước và sau khi sử dụng thuốc.

IV. Kết Quả Thực Trạng Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Sau Phẫu Thuật

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng các loại thuốc giảm đau khác nhau sau phẫu thuật tại Bệnh viện A Thái Nguyên. Các loại thuốc thường được sử dụng bao gồm paracetamol, NSAIDs và opioid. Tỷ lệ sử dụng opioid còn khá cao, đặc biệt là ở những bệnh nhân có mức độ đau nặng. Việc phối hợp thuốc giảm đau cũng được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp sử dụng thuốc không hợp lý, đặc biệt là việc sử dụng opioid kéo dài.

4.1. Danh Mục Thuốc Giảm Đau Thường Dùng Tại Bệnh Viện A

Tại Bệnh viện A Thái Nguyên, danh mục thuốc giảm đau thường dùng sau phẫu thuật bao gồm các nhóm thuốc chính: paracetamol, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như diclofenac, ibuprofen, và các opioid như morphin, tramadol. Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ đau, loại phẫu thuật và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

4.2. Tỷ Lệ Sử Dụng Các Loại Thuốc Giảm Đau Phân Tích Chi Tiết

Phân tích chi tiết cho thấy paracetamol thường được sử dụng cho các trường hợp đau nhẹ đến trung bình. NSAIDs được sử dụng rộng rãi cho các trường hợp đau từ trung bình đến nặng. Opioid thường được dành cho các trường hợp đau dữ dội hoặc khi các thuốc khác không hiệu quả. Tuy nhiên, việc sử dụng opioid cần được theo dõi sát sao để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

4.3. Đường Dùng Thuốc Giảm Đau So Sánh Hiệu Quả và Tiện Lợi

Các đường dùng thuốc giảm đau phổ biến bao gồm đường uống, đường tiêm bắp, đường tiêm tĩnh mạch và đường truyền tĩnh mạch. Đường uống thường được sử dụng cho các trường hợp đau nhẹ đến trung bình và khi bệnh nhân có thể uống thuốc. Đường tiêm bắp và tiêm tĩnh mạch thường được sử dụng cho các trường hợp đau nặng hoặc khi bệnh nhân không thể uống thuốc. Đường truyền tĩnh mạch thường được sử dụng để duy trì mức độ giảm đau ổn định trong thời gian dài.

V. Phân Tích Tính Hợp Lý và Hiệu Quả Sử Dụng Thuốc Giảm Đau

Phân tích tính hợp lý cho thấy vẫn còn nhiều trường hợp sử dụng thuốc giảm đau không đúng chỉ định hoặc không đúng liều lượng. Việc sử dụng opioid kéo dài cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Đánh giá hiệu quả giảm đau cho thấy mức độ đau của bệnh nhân giảm đáng kể sau khi sử dụng thuốc. Tuy nhiên, vẫn còn một số bệnh nhân không đạt được mức độ giảm đau mong muốn. Tác dụng phụ của thuốc giảm đau cũng được ghi nhận, đặc biệt là buồn nôn, táo bón và chóng mặt.

5.1. Đánh Giá Mức Độ Hợp Lý Trong Phác Đồ Giảm Đau

Việc đánh giá mức độ hợp lý trong phác đồ giảm đau bao gồm việc xem xét các yếu tố như lựa chọn thuốc, liều lượng, đường dùng và thời gian sử dụng. Các phác đồ được so sánh với các hướng dẫn điều trị hiện hành và các khuyến cáo của các tổ chức chuyên môn. Những trường hợp sử dụng thuốc không đúng chỉ định hoặc không đúng liều lượng được ghi nhận và phân tích để tìm ra nguyên nhân.

5.2. Theo Dõi và Đánh Giá Hiệu Quả Giảm Đau Trên Bệnh Nhân

Hiệu quả giảm đau được đánh giá bằng cách theo dõi mức độ đau của bệnh nhân theo thời gian. Mức độ đau được đánh giá bằng thang điểm VAS hoặc NRS và ghi lại thường xuyên. Các yếu tố như thời gian bắt đầu tác dụng của thuốc, thời gian duy trì hiệu quả và tác dụng phụ được ghi nhận chi tiết.

5.3. Ghi Nhận và Phân Tích Tác Dụng Phụ Của Thuốc Giảm Đau

Tác dụng phụ của thuốc giảm đau được ghi nhận và phân tích để đánh giá mức độ an toàn của các phác đồ điều trị. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm buồn nôn, táo bón, chóng mặt, buồn ngủ và các phản ứng dị ứng. Các biện pháp phòng ngừa và điều trị tác dụng phụ cũng được xem xét.

VI. Giải Pháp Cải Thiện Sử Dụng Thuốc Giảm Đau Hậu Phẫu Tại Bệnh Viện

Để cải thiện tình hình sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật tại Bệnh viện A Thái Nguyên, cần có những giải pháp đồng bộ. Cần cập nhật các hướng dẫn điều trị và đào tạo nhân viên y tế về các phương pháp giảm đau tiên tiến. Tăng cường sự phối hợp giữa các chuyên khoa và thiết lập các quy trình quản lý đau cụ thể. Nâng cao nhận thức của bệnh nhân về đau sau phẫu thuật và khuyến khích họ chủ động tham gia vào quá trình điều trị. Giảm thiểu tối đa việc sử dụng opioid và thay thế bằng các phương pháp giảm đau đa mô thức.

6.1. Đào Tạo và Nâng Cao Trình Độ Chuyên Môn Về Quản Lý Đau

Việc đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn cho nhân viên y tế về quản lý đau là vô cùng quan trọng. Các khóa đào tạo cần tập trung vào các phương pháp giảm đau hiện đại, các hướng dẫn điều trị mới nhất và các kỹ năng giao tiếp với bệnh nhân. Đặc biệt, cần chú trọng đào tạo về việc sử dụng các phương pháp giảm đau đa mô thức để giảm thiểu việc sử dụng opioid.

6.2. Xây Dựng Hướng Dẫn và Quy Trình Quản Lý Đau Cụ Thể

Cần xây dựng các hướng dẫn và quy trình quản lý đau cụ thể cho từng loại phẫu thuật và từng đối tượng bệnh nhân. Các hướng dẫn cần bao gồm các khuyến cáo về lựa chọn thuốc, liều lượng, đường dùng và thời gian sử dụng. Quy trình cần quy định rõ vai trò và trách nhiệm của từng thành viên trong nhóm điều trị đau.

6.3. Tăng Cường Sự Phối Hợp Giữa Các Chuyên Khoa

Sự phối hợp giữa các chuyên khoa là rất quan trọng để đảm bảo việc quản lý đau hiệu quả. Các bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê, bác sĩ điều trị và điều dưỡng cần phối hợp chặt chẽ với nhau để đánh giá, điều trị và theo dõi tình trạng đau của bệnh nhân. Các cuộc hội chẩn liên chuyên khoa cần được tổ chức thường xuyên để trao đổi kinh nghiệm và đưa ra các quyết định điều trị phù hợp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau sau phẫu thuật là một vấn đề y tế quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hồi phục và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo báo cáo của ngành y tế, đau cấp tính sau phẫu thuật có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như tăng huyết áp, loạn nhịp tim, suy hô hấp, thuyên tắc mạch, làm tăng tỷ lệ biến chứng và tử vong. Tại Bệnh viện A Thái Nguyên, năm 2021 có 2004 ca phẫu thuật tại các khoa Ngoại Tổng hợp và Ngoại Chấn thương, tuy nhiên chưa có nghiên cứu cụ thể đánh giá thực trạng sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật tại đây. Mục tiêu của nghiên cứu là khảo sát thực trạng sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật tại một số khoa Ngoại của bệnh viện, phân tích tính hợp lý trong việc sử dụng thuốc và đánh giá hiệu quả giảm đau trên bệnh nhân. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2022, tại Bệnh viện A Thái Nguyên, với mẫu gồm 175 bệnh nhân sau phẫu thuật. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị đau sau phẫu thuật, giảm thiểu biến chứng và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe tại bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về đau cấp tính và đau sau phẫu thuật, bao gồm:

• Khái niệm đau theo Hiệp hội Nghiên cứu Đau Quốc tế (IASP): Đau là trải nghiệm cảm giác và cảm xúc khó chịu liên quan đến tổn thương mô hiện tại hoặc tiềm ẩn.
• Phân loại đau: Đau cấp tính, đau mạn tính không ung thư và đau ung thư; phân loại theo sinh lý bệnh gồm đau thần kinh và đau cảm thụ.
• Cơ chế dẫn truyền đau: Quá trình cảm thụ đau bắt đầu từ các thụ thể nociceptor ngoại vi, truyền tín hiệu qua các neuron đến trung ương thần kinh, với sự tham gia của các chất trung gian hóa học như chất P, glutamate, ATP.
• Nguyên tắc lựa chọn thuốc giảm đau: Dựa trên thang bậc giảm đau của WHO, sử dụng thuốc giảm đau trung ương (opioid) cho đau nặng, thuốc giảm đau ngoại vi (NSAIDs, paracetamol) cho đau nhẹ đến trung bình, phối hợp đa phương thức để tăng hiệu quả và giảm tác dụng phụ.
• Các phương pháp đánh giá đau: Thang điểm NRS (Numeric Rating Scale) được sử dụng để đánh giá mức độ đau của bệnh nhân, phù hợp với đa số đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, không can thiệp, thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân.
• Đối tượng nghiên cứu: 175 bệnh nhân nội trú tại khoa Ngoại Tổng hợp và Ngoại Chấn thương, Bệnh viện A Thái Nguyên, từ 01/10/2022 đến 31/12/2022, được chỉ định sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật.
• Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân khó giao tiếp, không đồng ý tham gia, chuyển viện, dùng thuốc giảm đau trước phẫu thuật, nghiện opioid hoặc có biến chứng nặng liên quan gây mê/phẫu thuật.
• Thu thập dữ liệu: Thông tin về tuổi, giới, tiền sử phẫu thuật, chỉ định phẫu thuật, phương pháp vô cảm, loại phẫu thuật, thuốc giảm đau sử dụng, đường dùng, liều dùng, tác dụng không mong muốn, số ngày dùng thuốc. Đánh giá mức độ đau bằng thang NRS hai lần mỗi ngày từ ngày thứ hai trở đi, một lần ngày đầu tiên.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Excel để nhập và xử lý dữ liệu, phân tích mô tả tần suất, tỷ lệ phần trăm, so sánh mức độ hợp lý trong sử dụng thuốc dựa trên tài liệu hướng dẫn và thang bậc giảm đau của WHO.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trong 175 bệnh nhân, tỷ lệ nam/nữ gần bằng nhau (50,9% nam, 49,1% nữ), tuổi trung bình 45,5 ± 17,8 tuổi, nhóm tuổi trên 50 chiếm 44,57%. Khoảng 32,57% bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật trước đó.

2. Chỉ định và phương pháp phẫu thuật: Phẫu thuật kết hợp xương chiếm 34,3%, tháo phương tiện kết hợp xương 12,6%, phẫu thuật ruột thừa 15,4%, các phẫu thuật khác chiếm 37,7%. Phương pháp vô cảm chủ yếu là gây tê ngoài màng cứng (44,57%) và gây mê tĩnh mạch (49,71%).

3. Thực trạng sử dụng thuốc giảm đau: Thuốc giảm đau trung ương như Fentanyl được sử dụng phổ biến nhất trong 3 ngày đầu (30,3%), Morphin chiếm 8%, Nefopam tiêm 20,6%. Paracetamol truyền tĩnh mạch chiếm 50,9% ngày đầu và giảm dần các ngày sau. Thuốc giảm đau ngoại vi như Diclofenac được sử dụng với tỷ lệ 24% ngày đầu. Đường dùng chủ yếu là truyền tĩnh mạch (51,2%) và tiêm ngoài màng cứng (17,8%) trong ngày đầu, chuyển dần sang đường uống (47,4%) vào ngày 5-6.

4. Tính hợp lý trong sử dụng thuốc: 84,9% chỉ định và 86,4% liều dùng thuốc giảm đau được đánh giá là hợp lý theo thang bậc giảm đau của WHO và hướng dẫn quốc gia. Mức độ đau nặng nhất trong ngày đầu tiên chiếm 77,7%, giảm còn 4,6% vào ngày 5-6, trong khi tỷ lệ đau nhẹ và trung bình tăng lên tương ứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng thuốc giảm đau tại Bệnh viện A Thái Nguyên tương đối phù hợp với hướng dẫn điều trị, đặc biệt là việc phối hợp thuốc giảm đau trung ương và ngoại vi theo mức độ đau của bệnh nhân. Việc sử dụng Fentanyl và Morphin trong những ngày đầu giúp kiểm soát đau nặng hiệu quả, sau đó chuyển sang thuốc giảm đau ngoại vi và đường uống phù hợp với quá trình hồi phục. Tỷ lệ bệnh nhân đau nặng giảm rõ rệt qua các ngày cho thấy hiệu quả của phác đồ giảm đau. So sánh với nghiên cứu tại bệnh viện khác trong nước, tỷ lệ sử dụng opioid và NSAIDs tương đồng, tuy nhiên việc đánh giá tác dụng không mong muốn và theo dõi liều dùng cần được tăng cường để giảm thiểu rủi ro. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mức độ đau theo ngày và bảng tỷ lệ sử dụng thuốc theo loại và đường dùng, giúp minh họa rõ ràng xu hướng điều trị và hiệu quả giảm đau.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên môn cho nhân viên y tế về lựa chọn thuốc giảm đau phù hợp với mức độ đau và tình trạng bệnh nhân, nhằm nâng cao tính hợp lý trong sử dụng thuốc. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp khoa Dược và khoa Ngoại.

2. Xây dựng và áp dụng quy trình chuẩn về đánh giá và quản lý đau sau phẫu thuật sử dụng thang điểm NRS và các công cụ đánh giá khác, đảm bảo đánh giá liên tục và điều chỉnh phác đồ kịp thời. Thời gian: 3 tháng; chủ thể: Khoa Ngoại, khoa Hồi sức tích cực.

3. Phát triển hệ thống giám sát tác dụng không mong muốn của thuốc giảm đau để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các phản ứng bất lợi, giảm thiểu biến chứng. Thời gian: 6 tháng; chủ thể: Khoa Dược, phòng Quản lý chất lượng.

4. Khuyến khích áp dụng giảm đau đa phương thức kết hợp thuốc giảm đau trung ương, ngoại vi và kỹ thuật giảm đau tại chỗ nhằm tối ưu hiệu quả và giảm liều thuốc opioid. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: Khoa Ngoại, khoa Gây mê hồi sức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ phẫu thuật và gây mê hồi sức: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tế về hiệu quả và tính hợp lý trong sử dụng thuốc giảm đau, giúp cải thiện phác đồ điều trị và chăm sóc bệnh nhân sau mổ.

2. Dược sĩ lâm sàng và quản lý thuốc: Thông tin chi tiết về loại thuốc, liều dùng, đường dùng và phối hợp thuốc hỗ trợ công tác tư vấn, giám sát và tối ưu hóa sử dụng thuốc giảm đau.

3. Nhân viên y tế và điều dưỡng khoa Ngoại: Hiểu rõ về đánh giá mức độ đau và các phương pháp giảm đau, nâng cao kỹ năng chăm sóc và theo dõi bệnh nhân sau phẫu thuật.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y dược: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu thực tiễn về quản lý đau sau phẫu thuật, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc kiểm soát đau sau phẫu thuật lại quan trọng?
   Đau sau phẫu thuật nếu không được kiểm soát tốt có thể gây biến chứng tim mạch, hô hấp, làm chậm hồi phục và tăng thời gian nằm viện. Ví dụ, đau nặng làm bệnh nhân khó thở sâu, tăng nguy cơ xẹp phổi.

2. Thuốc giảm đau trung ương và ngoại vi khác nhau như thế nào?
   Thuốc giảm đau trung ương (opioid) tác động lên hệ thần kinh trung ương, hiệu quả mạnh nhưng có tác dụng phụ như gây nghiện, ức chế hô hấp. Thuốc giảm đau ngoại vi (NSAIDs, paracetamol) tác động tại vị trí tổn thương, ít tác dụng phụ nghiêm trọng.

3. Phương pháp đánh giá đau nào được sử dụng phổ biến nhất?
   Thang điểm NRS được sử dụng rộng rãi vì đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với đa số bệnh nhân lớn tuổi và trẻ em trên 9 tuổi, giúp đánh giá chính xác mức độ đau.

4. Giảm đau đa phương thức có lợi ích gì?
   Phối hợp nhiều loại thuốc và kỹ thuật giảm đau giúp tăng hiệu quả giảm đau, giảm liều thuốc opioid, hạn chế tác dụng phụ và cải thiện chất lượng hồi phục.

5. Làm thế nào để đảm bảo tính hợp lý trong sử dụng thuốc giảm đau?
   Cần dựa trên đánh giá mức độ đau, hướng dẫn điều trị chuẩn, theo dõi tác dụng phụ và điều chỉnh liều dùng phù hợp với từng bệnh nhân, đồng thời đào tạo nhân viên y tế thường xuyên.

Kết luận

• Nghiên cứu đã khảo sát thực trạng sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật tại Bệnh viện A Thái Nguyên với mẫu 175 bệnh nhân, cho thấy tỷ lệ sử dụng thuốc giảm đau trung ương và ngoại vi phù hợp với mức độ đau.
• Mức độ đau nặng giảm rõ rệt từ 77,7% ngày đầu xuống còn 4,6% ngày 5-6, chứng tỏ hiệu quả phác đồ giảm đau hiện tại.
• Tính hợp lý trong chỉ định và liều dùng thuốc đạt trên 84%, tuy nhiên cần cải thiện hơn nữa trong quản lý và theo dõi tác dụng không mong muốn.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao đào tạo, xây dựng quy trình chuẩn, giám sát tác dụng phụ và áp dụng giảm đau đa phương thức nhằm tối ưu hóa chăm sóc bệnh nhân.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các khuyến nghị, đánh giá lại sau 6-12 tháng và mở rộng nghiên cứu sang các khoa khác để hoàn thiện quản lý đau sau phẫu thuật.

Hành động ngay: Các đơn vị liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao chất lượng điều trị đau sau phẫu thuật, góp phần cải thiện sức khỏe và sự hài lòng của bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYỄN TRÀ MY PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT TẠI MỘT SỐ KHOA NGOẠI BỆNH VIỆN A THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN DƯỢC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP I HÀ NỘI, NĂM 2023 BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYỄN TRÀ MY PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT TẠI MỘT SỐ KHOA NGOẠI BỆNH VIỆN A THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN DƯỢC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP I CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC LÝ – DƯỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ: CK 60720405 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Bá Hải Nơi thực hiện: Trường Đại học Dược Hà Nội Tên cơ sở thực hiện: Bệnh viện A Thái Nguyên HÀ NỘI, NĂM 2023 LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới TS. Lê Bá Hải - Giảng viên bộ môn Dược Lâm Sàng là người đã trực tiếp hướng dẫn và luôn đồng hành cùng tôi từ khi bắt đầu nghiên cứu tới lúc kết thúc. Thầy đã luôn tận tình chỉ bảo, chia sẻ và giải đáp các vướng mắc trong quá trình thực hiện để tôi có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp này. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo - Trường Đại Học Dược Hà Nội, Ban lãnh đạo Bệnh viện A Thái Nguyên đã nhiệt tình giúp đỡ tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành quá trình học tập cũng như làm luận văn tốt nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp công tác tại Bệnh viện A Thái Nguyên đã ủng hộ, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Cuối cùng, luận văn của tôi không thể hoàn thành nếu không có sự trợ giúp và động viên từ gia đình, bạn bè đã luôn ở bên cạnh tôi, cảm thông chia sẻ và là chỗ dựa vững chắc về tinh thần để tôi hoàn thành luận văn một cách tốt nhất. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 16 tháng 03 năm 2023 HỌC VIÊN NGUYỄN TRÀ MY MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ . Tổng quan về đau. Phân loại đau . Đường dẫn truyền đau . Cơ chế dẫn truyền đau . Đau sau phẫu thuật. Nguyên nhân gây đau sau phẫu thuật . Những yếu tố ảnh hưởng đến đau sau phẫu thuật .3 Ảnh hưởng của đau sau phẫu thuật đến các hệ cơ quan . Thực trạng đau sau phẫu thuật trên thế giới và Việt nam . Các phương pháp đánh giá đau . Thang điểm nhìn hình đồng dạng VAS (Visual Analog Scale) . Thang điểm lượng giá bằng số ( (Verbal Numeric Rating Scale hay Numeric Rating Scale – NRS) . Các thuốc điều trị đau sau phẫu thuật . Phân loại thuốc giảm đau . Nguyên tắc lựa chọn thuốc giảm đau sau phẫu thuật . Điều trị đau sau phẫu thuật . Mục tiêu điều trị: . Giảm đau toàn thân bằng thuốc họ opioid .Giảm đau bằng thuốc chống viêm giảm đau ngoại vi . Giảm đau đa phương thức . Giảm đau do bệnh nhân tự kiểm soát(Patient Controlled Analgesia- PCA) . Giảm đau ngoài màng cứng. Dự phòng đau sau phẫu thuật . Khuyến cáo trong chăm sóc giảm đau hậu phẫu . ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu .Thiết kế nghiên cứu . Quy trình nghiên cứu . Xử lý và phân tích số liệu . Chỉ tiêu nghiên cứu . KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .KHẢO SÁT THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT . Đặc điểm tuổi, giới tính của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu . Tiền sử phẫu thuật của bệnh nhân . Chỉ định phẫu thuật. Phân loại bệnh nhân theo phương pháp vô cảm . Phân loại bệnh nhân theo loại phẫu thuật . Danh mục thuốc giảm đau sử dụng sau phẫu thuật . Tỷ lệ các thuốc giảm đau được sử dụng sau phẫu thuật. Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân theo đường dùng . Đặc điểm liều dùng . Các biện pháp phối hợp thuốc /phương pháp giảm đau được sử dụng . Sự thay đổi phác đồ giảm đau trong quá trình điều trị .PHÂN TÍCH TÍNH HỢP LÝ TRONG VIỆC SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU TRÊN BỆNH NHÂN.1 Mức độ hợp lý trong việc sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật . Mức độ giảm đau theo ngày của bệnh nhân . Kết nối việc sử dụng thuốc giảm đau với các mức độ đau của bệnh nhân . Tác dụng không mong muốn . Tổng số ngày dùng thuốc giảm đau của bệnh nhân sau phẫu thuật . KHẢO SÁT THỰC TRẠNG SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT . Đặc điểm tuổi, giới tính của bệnh nhân . Tiền sử phẫu thuật của bệnh nhân . Chỉ định phẫu thuật . Phương pháp vô cảm . Loại phẫu thuật . Các thuốc giảm đau sử dụng sau phẫu thuật . Phối hợp thuốc . Sự thay đổi phác đồ giảm đau trong quá trình điều trị .PHÂN TÍCH TÍNH HỢP LÝ TRONG VIỆC SỬ DỤNG THUỐC GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT . ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU . 59 ƯU NHƯỢC ĐIỂM CỦA LUẬN VĂN……………………………………….63 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ . 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BN Bệnh nhân GĐTW Giảm đau trung ương GĐNV Giảm đau ngoại vi NMC Ngoài màng cứng PCA Giảm đau do bệnh nhân tự kiểm soát (Patient Controlled Analgesia) NSAID Thuốc chống viêm không steroid TDKMM Tác dụng không mong muốn ADR Tác dụng bất lợi (Adverse Drug Reaction) APS Hiệp hội đau Hoa Kì (Pain American Society) COX Cylooxygenase FRS Wong - baker faces pain rating scale IASP Hội nghiên cứu đau quốc tế (International Association for the study of pain) NRS Numberical Rating Scale WHO Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) KVKS Kháng viêm không steroid DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 1. Các chất trung gian của quá trình viêm và đau . Các thụ thể opioid và tác động . Một số đặc tính của thuốc giảm đau trung ương. Mức liều tối đa của thuốc giảm đau ngoại vi . Các lựa chọn điều trị liên quan đến mức độ đau sau phẫu thuật . Phân loại bệnh nhân theo độ tuổi và giới tính . Tiền sử phẫu thuật của bệnh nhân . Phân loại bệnh nhân theo chỉ định phẫu thuật . Phân loại bệnh nhân theo phương pháp vô cảm . Phân loại bệnh nhân theo loại phẫu thuật. Danh mục thuốc giảm đau sử dụng sau phẫu thuật . Tỷ lệ các thuốc giảm đau sử dụng sau phẫu thuật . Đặc điểm sử dụng thuốc của bệnh nhân theo đường dùng . Khoảng liều sử dụng của các thuốc giảm đau . Tỷ lệ % các biện pháp phối hợp thuốc giảm đau mà bệnh nhân sử dụng 38 Bảng 3. Các kiểu chuyển thuốc giảm đau trong điều trị đau sau phẫu thuật. Mức độ hợp lý trong việc sử dụng thuốc giảm đau sau phẫu thuật . Tỷ lệ sử dụng các thuốc giảm đau theo mức độ đau (thời điểm đau nặng nhất) trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật . Tỷ lệ sử dụng các thuốc giảm đau theo mức độ đau (thời điểm đau nhẹ nhất) trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật . Tỷ lệ các phác đồ thuốc giảm đau bệnh nhân sử dụng trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật (thời điểm đau nặng nhất) . Tỷ lệ các phác đồ thuốc giảm đau bệnh nhân sử dụng trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật (thời điểm đau nhẹ nhất) . Tỷ lệ sử dụng các thuốc giảm đau theo mức độ đau (thời điểm đau nặng nhất) trong ngày 5-6 sau phẫu thuật . Tổng số ngày dùng thuốc giảm đau của bệnh nhân sau phẫu thuật . 53 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Đường dẫn truyền cảm giác đau . Thước đánh giá đau nhìn hình đồng dạng VAS . Thang đánh giá đau bằng số (NRS) . Thang 3 bậc điều trị giảm đau của WHO . Tỷ lệ phân bố các mức độ đau (thời điểm đau nặng nhất) trong các ngày sau phẫu thuật của bệnh nhân . Tỷ lệ phân bố các mức độ đau (thời điểm đau nhẹ nhất) trong các ngày sau phẫu thuật của bệnh nhân . Tỷ lệ phân bố các mức độ đau (thời điểm khảo sát) trong các ngày sau phẫu thuật của bệnh nhân . Tỷ lệ sử dụng các thuốc giảm đau theo mức độ đau (thời điểm đau nặng nhất) trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật . Tỷ lệ sử dụng các thuốc giảm đau theo mức độ đau (thời điểm đau nhẹ nhất) trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật . Tỷ lệ các phác đồ thuốc giảm đau bệnh nhân sử dụng trong ngày đầu tiên sau phẫu thuật (thời điểm đau nặng nhất) . Tỷ lệ sử dụng các thuốc giảm đau theo mức độ đau (thời điểm đau nặng nhất) trong ngày 5-6 sau phẫu thuật . Tỷ lệ bệnh nhân gặp TD KMM khi sử dụng thuốc . 52 ĐẶT VẤN ĐỀ Điều trị đau, đặc biệt là đau sau phẫu thuật, là một trong những vấn đề đang được quan tâm của ngành y tế. Quá trình phục hồi của bệnh nhân bị gián đoạn do những rối loạn về hệ thống hô hấp, tiêu hoá, nội tiết, miễn dịch từ cơn đau sau phẫu thuật gây ra. Ở giai đoạn sớm, đau có thể dẫn đến biến chứng như tăng huyết áp, loạn nhịp tim,thiếu máu cơ tim, xẹp phổi, suy hô hấp, giảm vận động, thuyên tắc mạch… từ đó góp phần tăng tỷ lệ biến chứng và tử vong sau phẫu thuật.Bên cạnh đó, đau cấp tính sau phẫu thuật nếu không được quan tâm, điều trị hiệu quả có thể tiến triển thành đau mạn tính, bệnh nhân phải chịu đựng đau đớn dai dẳng ngay cả khi thương tổn ban đầu đã được giải quyết hoàn toàn.[27] Giảm đau sau phẫu thuật sẽ giúp bệnh nhân vận động sớm sau mổ, giúp nhanh chóng hồi phục, giảm thiểu được thời gian nằm viện và giảm chi phí điều trị bệnh. Bệnh nhân có thể nhanh chóng trở lại cuộc sống sinh hoạt ngày thường, đảm bảo chất lượng lao động và cuộc sống sau khi hồi phục của người bệnh. Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) và Hội Nghiên Cứu Đau Quốc Tế (IASP) coi việc điều trị đau là quyền con người, trong khi ở nhiều trung tâm đau được xem xét như là dấu hiệu sinh tồn thứ năm[17] . Vì vậy, cùng với nhiều vấn đề điều trị khác, việc điều trị đau nói chung, và đặc biệt là đau sau phẫu thuật là nhiệm vụ quan trọng trong việc chăm sóc sức khoẻ cho bệnh nhân. Bệnh viện A Thái Nguyên là bệnh viện đa khoa hạng I tuyến tỉnh,trực thuộc Sở Y tế Thái Nguyên, với quy mô 1050 giường bệnh đã góp một phần không nhỏ vào công tác khám chữa bệnh cho nhân dân trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên và khu vực lân cận. Khối chuyên khoa Ngoại của bệnh viện gồm 2 khoa: Ngoại Tổng hợp ( ổ bụng- tiết niệu) và Ngoại Chấn thương.