Tự do hóa thương mại trong khuôn khổ WTO và thách thức đối với Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tự do hóa thương mại trong khuôn khổ wto và một số vấn đề đặt ra đối với việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Thắng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Tự Do Hóa Thương Mại Trong Khuôn Khổ WTO: Thách Thức Và Cơ Hội Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
• 1.1. Quá trình hình thành và phát triển của WTO
• 1.1.1. Lịch sử ra đời của GATT
• 2. CHƯƠNG 2: TIẾN TRÌNH TỰ DO HOÁ THƯƠNG MẠI TRONG KHUÔN KHỔ WTO
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TIẾN TRÌNH TDHTM CỦA VIỆT NAM SAU KHI GIA NHẬP WTO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Việc tự do hóa thương mại trong khuôn khổ WTO đã trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Sự chuyển đổi từ GATT sang WTO không chỉ là một bước tiến về mặt thể chế mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách thức quản lý thương mại quốc tế. Hơn 95% kim ngạch thương mại quốc tế hiện nay được thực hiện bởi các thành viên của WTO, cho thấy tầm quan trọng của tổ chức này trong việc định hình các quy tắc thương mại toàn cầu. Việt Nam, với tư cách là một nước đang phát triển, đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức khi tham gia vào hệ thống thương mại quốc tế. Việc nghiên cứu về tự do hóa thương mại trong khuôn khổ WTO sẽ giúp Việt Nam nhận diện rõ hơn các cơ hội và thách thức, từ đó có những chính sách thương mại phù hợp.

II. Cơ hội và thách thức cho Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng, và việc gia nhập WTO mang lại nhiều cơ hội kinh tế cho đất nước. Tự do hóa thương mại giúp Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều thách thức thương mại. Cạnh tranh từ các sản phẩm nhập khẩu có thể làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa nội địa. Hơn nữa, việc thực thi các quy định của WTO đòi hỏi Việt Nam phải cải cách mạnh mẽ trong chính sách thương mại và các lĩnh vực liên quan. Điều này có thể gây áp lực lên các ngành sản xuất trong nước, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp, nơi mà Việt Nam có nhiều lợi thế nhưng cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt.

III. Chính sách thương mại và định hướng phát triển

Để tận dụng tối đa cơ hội kinh tế từ tự do hóa thương mại, Việt Nam cần xây dựng một chính sách thương mại linh hoạt và hiệu quả. Chính phủ cần tập trung vào việc cải cách các quy định thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư nước ngoài. Việc phát triển các ngành công nghiệp chủ lực, đặc biệt là nông nghiệp, cần được ưu tiên để đảm bảo rằng Việt Nam không chỉ là một thị trường tiêu thụ mà còn là một trung tâm sản xuất hàng hóa chất lượng cao. Hợp tác quốc tế và các hiệp định thương mại tự do cũng cần được khai thác để mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam, từ đó thúc đẩy phát triển bền vững.

IV. Kết luận

Tự do hóa thương mại trong khuôn khổ WTO mang lại nhiều cơ hội và thách thức cho Việt Nam. Để tận dụng những cơ hội này, Việt Nam cần có những chính sách thương mại phù hợp, đồng thời chuẩn bị tốt cho những thách thức từ cạnh tranh quốc tế. Việc nghiên cứu và phân tích sâu sắc về tự do hóa thương mại sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Tự do hóa thương mại trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế hiện nay. Theo ước tính, hơn 95% kim ngạch thương mại toàn cầu được thực hiện bởi các thành viên WTO, với số lượng thành viên lên tới 149 quốc gia và vùng lãnh thổ. Quá trình chuyển đổi từ GATT sang WTO đánh dấu bước phát triển thể chế quan trọng, mở rộng phạm vi điều chỉnh từ thuế quan sang các lĩnh vực như dịch vụ, đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ và môi trường. Tuy nhiên, tiến trình tự do hóa thương mại trong WTO vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, một quốc gia nông nghiệp điển hình đang trong giai đoạn hoàn tất đàm phán gia nhập WTO (năm 2006).

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích tiến trình tự do hóa thương mại trong WTO, đánh giá các cơ hội và thách thức đặt ra cho Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vòng đàm phán thương mại đa phương từ khi WTO thành lập (1995) đến thời điểm hiện tại, với trọng tâm là Nghị trình phát triển Đô ha và các vấn đề liên quan đến mở cửa thị trường nông sản, dịch vụ, công nghiệp và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách thương mại quốc gia, giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi thế so sánh, đồng thời giảm thiểu rủi ro và tác động tiêu cực từ quá trình tự do hóa thương mại toàn cầu.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết kinh tế chính trị học về thương mại quốc tế và toàn cầu hóa, bao gồm:

- **Lý thuyết lợi thế so sánh**: Giải thích cơ sở kinh tế của tự do hóa thương mại, nhấn mạnh vai trò của việc phân công lao động quốc tế và tối ưu hóa nguồn lực.
- **Lý thuyết thể chế kinh tế**: Phân tích vai trò của các tổ chức quốc tế như WTO trong việc thiết lập khung pháp lý và quy tắc chơi cho thương mại đa phương.
- **Mô hình đàm phán đa phương**: Nghiên cứu các vòng đàm phán thương mại (GATT, Urugoay, Đô ha) và tác động của chúng đến chính sách thương mại quốc gia.
- **Khái niệm về nguyên tắc tối huệ quốc (MFN), đãi ngộ quốc gia (NT), và mở cửa thị trường**: Là các nguyên tắc nền tảng trong hệ thống WTO, ảnh hưởng trực tiếp đến cam kết và thực thi chính sách thương mại.
- **Cơ chế giải quyết tranh chấp WTO**: Phân tích vai trò và hiệu quả của cơ chế này trong việc bảo vệ quyền lợi các thành viên, đặc biệt là các nước đang phát triển.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

- **Phương pháp duy vật biện chứng và logic lịch sử**: Để phân tích sự phát triển và biến đổi của WTO và tiến trình tự do hóa thương mại.
- **Phương pháp đánh giá tổng quan và phân tích so sánh**: So sánh các vòng đàm phán thương mại, chính sách của các nhóm nước phát triển và đang phát triển.
- **Phương pháp thống kê và tổng hợp**: Thu thập và xử lý số liệu về thuế quan, trợ cấp, kim ngạch thương mại, các vụ kiện tranh chấp trong WTO.
- **Nguồn dữ liệu**: Bao gồm các văn bản chính thức của WTO, báo cáo của các tổ chức quốc tế (WB, IMF, UNDP), số liệu thương mại quốc tế, và các nghiên cứu học thuật liên quan.
- **Timeline nghiên cứu**: Tập trung vào giai đoạn từ 1995 (thành lập WTO) đến 2006 (thời điểm Việt Nam gia nhập WTO), đồng thời cập nhật các diễn biến mới nhất của vòng đàm phán Đô ha.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các thành viên WTO và các vòng đàm phán chính, với lựa chọn phương pháp phân tích nhằm đảm bảo tính khách quan, toàn diện và sâu sắc.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Tiến trình tự do hóa thương mại trong WTO đã mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng cam kết**: Thuế suất trung bình đối với hàng công nghiệp giảm khoảng 37% đối với các nước phát triển nhập khẩu từ các nước đang phát triển; thuế suất thuế nhập khẩu hàng công nghiệp tại các nước phát triển giảm từ 6,3% xuống 3,9% kể từ năm 2000.

2. **Các nước phát triển vẫn duy trì hàng rào bảo hộ cao đối với nông sản và hàng hóa nhạy cảm**: Thuế quan đối với nông sản tại EU, Mỹ và Nhật Bản thường trên 100%, với các mức thuế đặc định lên tới 550% đối với một số mặt hàng như lạc bóc vỏ tại Nhật Bản.

3. **Cơ chế giải quyết tranh chấp WTO được các nước đang phát triển sử dụng ngày càng hiệu quả**: Tính đến năm 1998, các nước đang phát triển chiếm 37% số vụ kiện, vượt qua Mỹ (34%) và EU (21%), với tỷ lệ thắng kiện lên tới 80%.

4. **Vòng đàm phán Đô ha gặp nhiều khó khăn do mâu thuẫn lợi ích giữa các nhóm nước**: Các vấn đề gai góc như nông nghiệp, dịch vụ, và các sáng kiến Singapore vẫn chưa được giải quyết triệt để, ảnh hưởng đến tiến trình tự do hóa thương mại toàn cầu.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, lợi thế cạnh tranh và chính sách bảo hộ nội địa giữa các nhóm nước. Việc các nước phát triển duy trì hàng rào bảo hộ cao đối với nông sản nhằm bảo vệ ngành nông nghiệp trong nước, trong khi các nước đang phát triển lại phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu nông sản, dẫn đến mâu thuẫn lợi ích sâu sắc.

Cơ chế giải quyết tranh chấp WTO đã trở thành công cụ quan trọng giúp các nước đang phát triển bảo vệ quyền lợi, tạo sự cân bằng hơn trong thương mại quốc tế. Tuy nhiên, vòng đàm phán Đô ha cho thấy sự phức tạp và khó khăn trong việc đạt được đồng thuận đa phương, đặc biệt khi các vấn đề liên quan đến phát triển và đối xử đặc biệt cho các nước đang phát triển chưa được giải quyết thỏa đáng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mức thuế quan trung bình theo nhóm hàng hóa và khu vực, bảng thống kê số vụ kiện và tỷ lệ thắng kiện của các nhóm nước, cũng như biểu đồ tiến trình các vòng đàm phán WTO và các kết quả đạt được.

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường năng lực đàm phán và pháp lý cho Việt Nam**: Đào tạo chuyên gia thương mại quốc tế, xây dựng đội ngũ pháp lý chuyên sâu để chủ động tham gia các vòng đàm phán và xử lý tranh chấp, nhằm nâng cao tỷ lệ thành công trong các vụ kiện WTO. Mục tiêu đạt được trong 3 năm tới, do Bộ Công Thương và Bộ Tư pháp phối hợp thực hiện.

2. **Đẩy mạnh cải cách thể chế và chính sách nội địa phù hợp với cam kết WTO**: Rà soát, điều chỉnh các chính sách thuế quan, trợ cấp, và các biện pháp phi thuế quan để đảm bảo tuân thủ nguyên tắc WTO, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp trong nước. Thực hiện trong vòng 5 năm, do Chính phủ và các bộ ngành liên quan chủ trì.

3. **Phát triển ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và đa dạng hóa sản phẩm**: Tăng cường ứng dụng công nghệ cao, cải thiện chất lượng sản phẩm để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, giảm thiểu tác động tiêu cực từ hàng rào bảo hộ của các nước phát triển. Kế hoạch 5 năm, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thực hiện.

4. **Tăng cường hợp tác quốc tế và tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA)**: Chủ động tham gia các FTA để mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời học hỏi kinh nghiệm quản lý và phát triển kinh tế từ các đối tác. Mục tiêu trong 3 năm, do Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương phối hợp.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Các nhà hoạch định chính sách kinh tế và thương mại**: Giúp hiểu rõ các nguyên tắc, cơ chế và thách thức trong tự do hóa thương mại toàn cầu, từ đó xây dựng chính sách phù hợp với lợi ích quốc gia.

2. **Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tổ chức xúc tiến thương mại**: Nắm bắt các cam kết WTO và xu hướng thị trường để điều chỉnh chiến lược kinh doanh, tận dụng cơ hội mở cửa thị trường.

3. **Các học giả và sinh viên ngành kinh tế, chính trị quốc tế**: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về WTO, tiến trình đàm phán thương mại và tác động đến các nền kinh tế đang phát triển.

4. **Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế**: Hiểu rõ bối cảnh và thách thức của các nước đang phát triển trong hội nhập kinh tế toàn cầu, từ đó hỗ trợ hiệu quả hơn trong các chương trình phát triển.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tự do hóa thương mại trong WTO có lợi ích gì cho Việt Nam?**  
Tự do hóa giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ví dụ, sau khi gia nhập WTO, Việt Nam đã tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa khoảng 15-20% mỗi năm.

2. **Việt Nam gặp những thách thức gì khi tham gia WTO?**  
Thách thức lớn nhất là cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa nhập khẩu, áp lực cải cách thể chế và bảo vệ các ngành sản xuất trong nước, đặc biệt là nông nghiệp.

3. **Cơ chế giải quyết tranh chấp WTO hoạt động như thế nào?**  
Cơ chế này dựa trên nguyên tắc công bằng, nhanh chóng và hiệu quả, với thời gian giải quyết tranh chấp tối đa một năm. Ví dụ, nhiều nước đang phát triển đã sử dụng cơ chế này để bảo vệ quyền lợi thương mại.

4. **Nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) có ngoại lệ không?**  
Có, WTO cho phép các hiệp định thương mại khu vực và các ưu đãi đặc biệt cho các nước đang phát triển, nhằm tạo điều kiện phát triển kinh tế.

5. **Vòng đàm phán Đô ha có những điểm nổi bật nào?**  
Đô ha tập trung vào phát triển, mở cửa thị trường nông sản, dịch vụ và công nghiệp, đồng thời giải quyết các vấn đề nhạy cảm như trợ cấp nông nghiệp và quyền sở hữu trí tuệ.

## Kết luận

- Luận văn làm rõ tiến trình tự do hóa thương mại trong WTO và tác động đa chiều đến các thành viên, đặc biệt là Việt Nam.  
- Phân tích chi tiết các nguyên tắc, cơ chế và vòng đàm phán thương mại đa phương từ GATT đến Đô ha.  
- Đánh giá các cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.  
- Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực đàm phán, cải cách chính sách và phát triển ngành nông nghiệp, dịch vụ.  
- Khuyến nghị các bước tiếp theo nhằm tối ưu hóa lợi ích từ WTO, kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi, cập nhật các diễn biến của WTO để chủ động thích ứng và phát triển bền vững trong nền kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, bảng ký hiệu viết tắt, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo cũng nhƣ kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề chung về tổ chức thƣơng mại thế giới Chƣơng 2: Tiến trình tự do hoá thƣơng mại trong khuôn khổ WTO Chƣơng 3: Định hƣớng và những giải pháp thúc đẩy tiến trình TDHTM của Việt nam sau khi gia nhập WTO Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỔ CHỨC THƢƠNG MẠI THẾ GIỚI 1. Quá trình hình thành và phát triển của WTO 1. Lịch sử ra đời của GATT WTO (Tổ chức Thƣơng mại Thế giới) có tiền thân là Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch (GATT). GATT là một tổ chức đƣợc thành lập tạm thời sau chiến tranh thế giới thứ hai theo gƣơng các tổ chức đa phƣơng khác tham gia vào hợp tác kinh tế quốc tế - đáng chú ý là các tổ chức của "Bretton Woods", ngân hàng thế giới (WB) và quỹ tiền tệ quốc tế (IMF).

GATT không phải là tổ chức kinh tế có tôn chỉ mục đích, chƣơng trình hành động buộc các nƣớc phải chấp hành. Nó không nhằm mục đích hiệu lực hoá các hiệp định thƣơng mại. Nói các khác, GATT là một hiệp định đa phƣơng giữa các quốc gia có nền kinh tế thị trƣờng về thƣơng mại và thuế quan. GATT ra đời là một nỗ lực vƣợt bậc nhằm cứu nền thƣơng mại thế giới khỏi khủng hoảng trì trệ nghiêm trọng mà lịch sử đã chứng kiến từ đầu thập kỷ 30 và ngƣời ta đã kịp nhận thấy rằng, một trong những nguyên nhân đẩy đến tình trạng trên chính là chính sách bảo hộ thái quá mà mỗi quốc gia, vì những lợi ích riêng đã cố thi hành, bất chấp ảnh hƣởng tiêu cực đến thƣơng mại chung.

Những chính sách này làm méo mó cạnh tranh lành mạnh trong các nền kinh tế thị trƣờng, làm cho buôn bán quốc tế phải tiến hành trong không khí kém an toàn và việc dự đoán xu hƣớng phát triển cũng nhƣ dung lƣợng trao đổi hàng hoá và dịch vụ rất khó khăn. Điều này tác động xấu đến nền kinh tế toàn cầu và do đó, kìm hãm sự phát triển kinh tế của từng quốc gia. 7 z Do Hiến chƣơng La Havana không bao giờ đƣợc phê chuẩn, nên Hiệp định GATT với 38 điều đã đƣợc các nƣớc áp dụng trong gần 50 năm nhƣ là hiệp định đa phƣơng duy nhất điều chỉnh quan hệ thƣơng mại quốc tế. Sau gần nửa thế kỷ tồn tại và phát triển, GATT đã trở thành một hệ thống thể chế và pháp lý của nền thƣơng mại quốc tế.

Mặc dù có những khiếm khuyết nhất định, GATT đã đóng vai trò là ngƣời bảo vệ các nguyên tắc thƣơng mại tự do và mở cửa thị trƣờng. Một trong những khiếm khuyết lớn nhất của GATT (1947) là tính chất “tạm thời” của hiệp định này với tƣ cách là một điều ƣớc quốc tế. Nghị định thƣ áp dụng tạm thời GATT (1947) quy định: “các bên ký kết sẽ áp dụng các điều khoản tại phần I và phần III cũng như tại phần II trong chừng mực những điều khoản tại phần II không trái với luật pháp hiện hành của các bên ký kết”. Quy định áp dụng phần II của GATT (1947) đã cho phép một số bên ký kết GATT duy trì một số luật ban hành trƣớc ngày 1-1-1948 có những điều khoản trái với những nghĩa vụ quy định tại phần I và phần III của GATT.

Một số nƣớc nhƣ Mỹ và Canađa đã sử dụng quyền đặc miễn này, trong khi đó Cộng đồng Châu Âu, Nhật Bản lại không thể sử dụng quyền đặc miễn này vì họ không phải là các bên ký kết ban đầu của GATT. Cũng do về mặt pháp lý, GATT (1947) không phải là một tổ chức quốc tế nên đã gây ra một số tranh cãi liên quan đến khái niệm “tƣ cách thành viên” của GATT. Trƣờng hợp xin khôi phục lại tƣ cách thành viên GATT của Trung Quốc là một thí dụ điển hình. Trung Quốc là một “Bên ký kết ban đầu” nhƣng đến năm 1950, Đài Loan đã quyết định rút khỏi GATT sau khi thấy chính quyền Mỹ từ bỏ việc đệ trình Thƣợng viện Mỹ xin phê chuẩn “Hiến chƣơng La Havana”.

Từ năm 1980, Mỹ bắt đầu cho Trung Quốc hƣởng quy chế “Tối hệ quốc” đƣợc gia hạn hàng năm, trên cơ sở luật thƣơng mại Hoa Kỳ năm 1974. Tháng 7-1986, Trung Quốc chính thức nộp đơn xin khôi phục lại tƣ cách “Bên ký kết ban đầu” của GATT. Tuy nhiên, đề nghị này của Trung Quốc đã không đƣợc các chuyên gia pháp lý của GATT chấp thuận với lý do GATT không phải là một tổ chức quốc tế, do đó không có vấn đề kế thừa hoặc khôi phục lại tƣ cách thành viên, do vậy Trung Quốc phải đàm phán để “quay lại” GATT. 8 z Hiệp định GATT quy định hai loại thủ tục gia nhập: gia nhập thông qua đàm phán và gia nhập thông qua giới thiệu.

Gia nhập thông qua đàm phán là việc ứng cử viên đàm phán với tất cả các bên ký kết GATT về điều kiện gia nhập bao gồm việc cắt giảm thuế quan, các biện pháp bảo hộ phi thuế quan và những biện pháp kinh tế vĩ mô nhƣ: chính sách giá, thuế, chính sách cạnh tranh và có thể mở rộng sang cả những vấn đề chính trị- pháp lý nhƣ hệ thống hành chính ở trung ƣơng và địa phƣơng, hệ thống tài phán tƣ pháp – hành chính, vấn đề độc quyền thƣơng mại nhà nƣớc… Thủ tục gia nhập thông qua giới thiệu là việc một bên ký kết của GATT giới thiệu việc xin gia nhập của ứng cử viên mà bên ký kết chịu trách nhiệm về mặt pháp lý trong quan hệ quốc tế. Thủ tục này đƣợc sử dụng trong trƣờng hợp xin gia nhập của các nƣớc cựu thuộc địa. Đông Dƣơng thuộc Pháp thuộc những trƣờng hợp này, khi ký kết GATT vào năm 1947 Pháp ký với danh nghĩa Liên hiệp Pháp (French Union) điều này đồng nghĩa là Hiệp định này cũng đƣợc áp dụng đối với tất cả các quốc gia thành viên của Liên hiệp Pháp trong đó có ba nƣớc Đông Dƣơng. Sau gần 50 năm, số lƣợng các bên ký kết GATT đã tăng từ 23 quốc gia và lãnh thổ vào năm 1947 lên đến 103 nƣớc vào năm 1990 là lúc kết thúc giai đoạn giữa kỳ của Vòng đàm phán Urugoay.

GATT từ chỗ chỉ là một hiệp định tổng quát về thuế quan và thƣơng mại đã thực sự trở thành tổ chức thƣơng mại đa phƣơng, quản lý và điều chỉnh hơn 80% các trao đổi thƣơng mại hàng hóa và dịch vụ trên toàn thế giới. Tuy có những khiếm khuyết nhƣ đã trình bày ở phần trên, GATT đã đóng một vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và tiến hành các vòng đàm phán thƣơng mại đa phƣơng về cắt giảm thuế quan và phi thuế quan. Từ năm 1947 đến năm 1994, đã có 8 vòng đàm phán thƣơng mại đa phƣơng đƣợc tiến hành trong khuôn khổ GATT. Nội dung của các vòng đàm phán đã đƣợc mở rộng dần từ cắt giảm thuế quan và biện pháp phi thuế quan đến cải cách hệ thống pháp lý, cơ chế giải quyết tranh chấp của GATT.

Nói tóm lại, với những mục tiêu cao cả là tạo ra một môi trƣờng thƣơng mại quốc tế an toàn và rộng khắp, hiệp định chung về thuế quan và thƣơng mại là một nỗ lực lớn nhằm đạt đƣợc sự tăng trƣởng kinh tế và sự phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi toàn cầu. 9 z Những quy định căn bản của GATT. GATT có những nguyên tắc và qui định căn bản mà mỗi nƣớc thành viên phải có nghĩa vụ tôn trọng nhƣ sau: a. Không phân biệt đối xử trong buôn bán quốc tế.

Bảo hộ bằng thuế quan và không đƣợc phép thông qua hình thức nào khác nhƣ trợ cấp đầu vào, lãi suất thấp, thuế quan ƣu đãi. Khống chế các mức trần thuế để hạn chế các nƣớc thành viên tự ý nâng mức thuế quan lên cao hơn. Thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh: Bắt buộc các thành viên phải đƣa ra những ứng xử công bằng, giảm bớt bảo hộ mâu dịch. Thủ tục trì hoãn: Các nƣớc có thể trì hoãn việc thực hiện nghĩa vụ đối với GATT trong thời gian nhất định thông qua các biện pháp tạm thời bảo hộ các ngành trong nƣớc nhƣng phải chứng minh đƣợc rằng nếu không thi hành bảo hộ các nhà sản xuất trong nƣớc thực sự tổn thất lớn, đƣợc áp dụng với những nƣớc tạm thời bảo hộ các ngành công nghiệp yếu kém để tạo cơ hội phát triển.

Cấm các hạn chế về số lƣợng đặc biệt đối với nông sản, hàng dệt và sắt thép. Cho phép ký kết các thoả thuận thƣơng mại khu vực. Những điều kiện ƣu đãi đặc biệt dành cho các nƣớc ĐPT: Các nƣớc ĐPT thành viên của GATT dành cho các nƣớc ĐPT những quyền lợi đặc biệt và khác nhau mà không đòi hỏi phải thi hành những nguyên tắc có đi có lại. Giải quyết bất đồng thƣơng mại: Nguyên tắc này nhằm bảo đảm an toàn và công bằng trong quan hệ thƣơng mại.

Các nƣớc thành viên của GATT nếu cảm thấy quyền lợi của họ theo quy định của GATT đang bị vi phạm thì bƣớc đầu tiên để giải quyết tranh chấp là tiến hành thƣơng lƣợng. Nếu thƣơng lƣợng không có kết quả thì có thể khiếu nại lên GATT. Nếu trên phạm vi do GATT xác định không chịu thực thi ý kiến giải quyết thì bên thiệt hại có quyền tiến hành các biện pháp trả đũa. Trên đây là những quy định cơ bản của GATT thể hiện mục tiêu cao cả của nó là tạo ra môi trƣờng thuận lợi cho tự do hoá thƣơng mại vì sự tăng trƣởng kinh tế tốt hơn cho tất cả các nền kinh tế.

Với tƣ cách là cơ quan chịu 10 z trách nhiệm về nền thƣơng mại toàn cầu, các bên tham gia ký kết GATT đã dành những nỗ lực đáng kể trên nhiều phƣơng diện, để đạt đƣợc những nguyên tắc cơ bản và hoàn thiện nhƣ hiện nay. Các vòng đàm phán của GATT Những bƣớc tiến vƣợt bậc tới tự do hoá thƣơng mại quốc tế đã diễn ra thông qua những cuộc đàm phán về mậu dịch đa phƣơng hay còn gọi là "Những vòng đàm phán mậu dịch" đƣợc tiến hành dƣới sự bảo trợ của GATT. Đặc biệt, vòng đàm phán Urugoay là vòng đàm phán cuối cùng và kéo dài nhất so với các vòng đàm phán trƣớc đó.