Ảnh hưởng của dự trữ ngoại hối đến lạm phát và vai trò can thiệp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích ảnh hưởng tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của ngân hàng nhà, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Phụng
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Thanh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Dự Trữ Ngoại Hối Đến Lạm Phát Và Vai Trò Can Thiệp Của Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. HỒ CHÍ MINH

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH VẼ
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN
• 1.1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. NHỮNG ĐÓNG GÓP VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• 1.6.1. Những đóng góp về lý luận của luận án
• 1.6.2. Những đóng góp về thực tiễn của luận án
• 1.7. KẾT CẤU LUẬN ÁN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍCH LŨY DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN LẠM PHÁT VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN
• 2.1.1. Khái niệm lạm phát
• 2.1.2. Các quan điểm về lạm phát
• 2.1.3. Các phép đo lường lạm phát
• 2.1.4. Nguyên nhân gây ra lạm phát
• 2.1.5. Ảnh hưởng của lạm phát đến nền kinh tế
• 2.1.6. Các biện pháp kiềm chế và kiểm soát lạm phát của NHTW
• 2.1.7. Tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.1. Khái niệm tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.2. Vai trò của dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.3. Rủi ro trong nước và chi phí tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.4. Nguyên tắc quản lý dự trữ ngoại hối
• 2.1.7.5. Tiêu chí đánh giá quy mô dự trữ ngoại hối
• 2.1.8. Khái niệm đô la hóa
• 2.1.9. Các phương pháp đo lường mức độ đô la hóa
• 2.1.10. Nguyên nhân gây ra tình trạng đô la hóa nền kinh tế
• 2.1.11. Đô la hóa và thách thức đối với việc xây dựng và điều hành chính sách tiền tệ của NHTW
• 2.1.12. Các chính sách chống đô la hóa nền kinh tế
• 2.1.13. Mối quan hệ giữa đô la hóa với lạm phát và tích lũy dự trữ ngoại hối
• 2.1.14. Can thiệp trung hòa của NHTW
• 2.1.14.1. Khái niệm hoạt động can thiệp trung hòa
• 2.1.14.2. Các công cụ can thiệp trung hòa của NHTW
• 2.1.14.3. Hiệu quả, tính bền vững và chi phí hoạt động can thiệp trung hòa
• 2.1.15. Cơ chế tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 2.1.15.1. Cơ chế tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát qua kênh tiền tệ
• 2.1.15.2. Cơ chế tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát qua kênh nhận phân bổ SDRs từ IMF
• 2.1.16. Cơ chế can thiệp trung hòa
• 2.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.2.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 2.2.1.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát theo kênh tiền tệ
• 2.2.1.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát theo kênh nhận phân bổ SDRs từ IMF
• 2.2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW
• 2.2.2.1. Nhóm tiếp cận thứ nhất
• 2.2.2.2. Nhóm tiếp cận thứ hai
• 2.3. KHE HỞ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Khe hở nghiên cứu về tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 2.3.2. Khe hở nghiên cứu về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CÁC DỮ LIỆU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
• 3.3.1. Phương pháp phân tích dữ liệu mô hình tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.3.2. Phương pháp ước lượng mô hình tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.3.3. Trình tự phân tích dữ liệu mô hình ảnh hưởng tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam
• 3.3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu mô hình đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.3.5. Phương pháp ước lượng mô hình đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.3.6. Trình tự phân tích dữ liệu mô hình hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 3.4. BIẾN SỐ VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Biến số và dữ liệu nghiên cứu mô hình tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 3.4.2. Biến số và dữ liệu nghiên cứu mô hình hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỰC TRẠNG TÍCH LŨY DỰ TRỮ NGOẠI HỐI, ĐÔ LA HÓA VÀ CAN THIỆP TRUNG HÒA TẠI VIỆT NAM
• 4.1.1. Thực trạng dự trữ ngoại hối tại Việt Nam
• 4.1.1.1. Diễn biến dự trữ ngoại hối tại Việt Nam
• 4.1.1.2. Quy mô dự trữ ngoại hối so với các ngưỡng an toàn
• 4.1.2. Thực trạng đô la hóa tại Việt Nam
• 4.1.3. Thực trạng hoạt động can thiệp trung hòa tại Việt Nam
• 4.1.3.1. Dấu hiệu nhận biết hoạt động can thiệp trung hòa
• 4.1.3.2. Các công cụ can thiệp trung hòa tại Việt Nam
• 4.2. KINH NGHIỆM CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NHTW MỘT SỐ NƯỚC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 4.2.1. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa của NHTW một số nước
• 4.2.1.1. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Trung Quốc
• 4.2.1.2. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Ấn Độ
• 4.2.1.3. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Hàn Quốc
• 4.2.1.4. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Thái Lan
• 4.2.1.5. Kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại Slovenia
• 4.2.2. Nhận xét chung về hoạt động can thiệp trung hòa của NHTW một số nước trên thế giới
• 4.2.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG TÍCH LŨY DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN LẠM PHÁT VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRUNG HÒA CỦA NHNN VIỆT NAM
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu về tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát
• 4.3.1.1. Kiểm định tính dừng của dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.1.2. Kết quả kiểm định đồng liên kết
• 4.3.1.3. Kiểm nghiệm tính ổn định của kết quả ước lượng
• 4.3.1.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.3.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa
• 4.3.2.1. Kiểm định tính dừng của dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.2.2. Kết quả ước lượng và thảo luận
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1.1. Kiến nghị đối với Chính Phủ
• 5.1.1.1. Tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và chống đô la hóa nền kinh tế
• 5.1.1.2. Kiểm soát tốt dòng vốn vào và ra quốc gia
• 5.1.2. Kiến nghị đối với NHNN
• 5.1.2.1. Tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và chống đô la hóa nền kinh tế
• 5.1.2.2. Sử dụng linh hoạt, phát huy hiệu quả tối đa các công cụ can thiệp trung hòa, đặc biệt là nghiệp vụ thị trường mở
• 5.1.2.3. Giảm chi phí can thiệp trung hòa, nâng cao tính bền vững của hoạt động can thiệp trung hòa
• 5.1.2.4. Tăng cường dự báo, phân tích thị trường tiền tệ trong nước và quốc tế, đề phòng xử lý khi khủng hoảng xảy ra
• 5.1.2.5. Kiểm soát dòng vốn vào và ra quốc gia trong quá trình hội nhập
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ

Tóm tắt

I. Tác động của dự trữ ngoại hối đến lạm phát

Nghiên cứu chỉ ra rằng việc tích lũy dự trữ ngoại hối có mối liên hệ chặt chẽ với lạm phát trong nền kinh tế. Khi các quốc gia gia tăng dự trữ ngoại hối, điều này thường dẫn đến việc mở rộng cung tiền mà không có sự can thiệp thích hợp từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Kết quả là, nền kinh tế có thể trải qua tình trạng lạm phát gia tăng. Theo Heller (1979), nếu không có các biện pháp can thiệp, tác động kinh tế từ việc tích lũy này có thể dẫn đến những biến động không mong muốn trong giá cả. Các nghiên cứu thực nghiệm cũng cho thấy rằng sự gia tăng dự trữ ngoại hối có thể làm tăng tỷ lệ lạm phát trong dài hạn, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế vĩ mô có nhiều biến động.

1.1. Cơ chế tác động của dự trữ ngoại hối đến lạm phát

Cơ chế tác động của dự trữ ngoại hối đến lạm phát diễn ra qua nhiều kênh khác nhau. Một trong những kênh quan trọng là kênh tiền tệ, nơi mà sự gia tăng dự trữ ngoại hối dẫn đến việc mở rộng tiền tệ trong nền kinh tế. Điều này làm tăng sức mua của người tiêu dùng, từ đó có thể làm tăng lạm phát. Bên cạnh đó, sự đô la hóa cũng có thể gây ra áp lực cho lạm phát, khi mà người tiêu dùng và doanh nghiệp bắt đầu sử dụng ngoại tệ thay vì nội tệ. Điều này có thể làm giảm hiệu lực của chính sách tiền tệ và làm cho NHNN gặp khó khăn trong việc kiểm soát lạm phát.

II. Hiệu quả của hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN

Hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN được thực hiện nhằm mục đích ổn định lạm phát và kiểm soát cung tiền trong nền kinh tế. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả của hoạt động này vẫn chưa đạt được mức độ cao. Theo số liệu từ NHNN, hệ số can thiệp trung hòa chỉ đạt 68%, cho thấy rằng các biện pháp hiện tại chưa đủ mạnh để vô hiệu hóa tác động của việc tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát. Điều này đặt ra yêu cầu cần thiết cho việc cải thiện các công cụ can thiệp và nâng cao khả năng quản lý ngoại hối.

2.1. Các công cụ can thiệp của NHNN

Các công cụ can thiệp trung hòa chủ yếu bao gồm nghiệp vụ thị trường mở và các giao dịch trên thị trường ngoại hối. Những công cụ này giúp NHNN điều chỉnh cung tiền và ổn định tỷ giá hối đoái. Tuy nhiên, chi phí cho các hoạt động này thường cao và cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng về hiệu quả và tính bền vững. Việc giảm chi phí và nâng cao hiệu quả của các biện pháp can thiệp sẽ là một thách thức lớn cho NHNN trong thời gian tới, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều biến động.

III. Đề xuất chính sách cho việc tích lũy dự trữ ngoại hối

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số hàm ý chính sách được đề xuất nhằm tăng cường hiệu quả của tích lũy dự trữ ngoại hối và giảm thiểu lạm phát. Đầu tiên, cần tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và chống lại tình trạng đô la hóa trong nền kinh tế. Thứ hai, NHNN cần sử dụng linh hoạt các công cụ can thiệp trung hòa, đặc biệt là nghiệp vụ thị trường mở, để duy trì ổn định cung tiền và lạm phát. Cuối cùng, việc nâng cao khả năng dự báo và phân tích thị trường cũng sẽ giúp NHNN có những quyết định chính xác hơn trong việc quản lý dự trữ ngoại hối.

3.1. Tăng cường quản lý ngoại hối

Tăng cường quản lý ngoại hối không chỉ giúp ổn định tỷ giá mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích lũy dự trữ ngoại hối. NHNN cần xây dựng các chính sách rõ ràng và hiệu quả hơn trong việc kiểm soát dòng vốn ra vào quốc gia, từ đó giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài. Điều này sẽ góp phần tạo ra một môi trường kinh tế ổn định hơn, giảm áp lực cho lạm phát và cải thiện hiệu quả can thiệp trung hòa.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Kim Phụng với đề tài "Ảnh hưởng tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam" được thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hoàng Thị Thanh Hằng và PGS. Võ Xuân Vinh (chuyên ngành Tài chính Ngân hàng, mã ngành 9.01, bảo vệ năm 2018).

Bối cảnh thực tiễn của đề tài bắt nguồn từ việc toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế làm gia tăng rủi ro khủng hoảng tài chính, điển hình như khủng hoảng tài chính Đông Á (1997) và khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008). Để tự bảo hiểm và chống lại các cú sốc thanh khoản từ bên ngoài, các quốc gia đang phát triển đã gia tăng tích lũy dự trữ ngoại hối. Tại Việt Nam, quy mô dự trữ ngoại hối trừ vàng có xu hướng tăng từ 6,2 tỷ USD (quý I/2004) lên 37,5 tỷ USD (quý II/2017). Tuy nhiên, việc tích lũy dự trữ ngoại hối có thể làm tăng tiền cơ sở và cung tiền mở rộng, từ đó tạo áp lực lên lạm phát nếu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) không thực hiện can thiệp trung hòa đầy đủ và hiệu quả.

Về mặt học thuật, các nghiên cứu trước đây trên thế giới và tại Việt Nam chủ yếu phân tích mối quan hệ đơn lẻ giữa tích lũy dự trữ ngoại hối với lạm phát hoặc ước lượng hiệu quả can thiệp trung hòa mà chưa đặt trong bối cảnh đặc trưng cụ thể của nền kinh tế có tình trạng đô la hóa và chịu tác động từ khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định mục tiêu chung là nghiên cứu sự ảnh hưởng của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN, từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm đảm bảo ổn định chính sách tiền tệ quốc gia trong quá trình tích lũy dự trữ ngoại hối. Bốn mục tiêu cụ thể gồm:

1. Đánh giá thực trạng về dự trữ ngoại hối, đô la hóa và các công cụ can thiệp trung hòa tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.
2. Đánh giá tác động ngắn hạn và dài hạn của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa.
3. Đánh giá hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa và đánh giá mức độ ảnh hưởng của hai yếu tố đô la hóa, khủng hoảng tài chính toàn cầu đến hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN.
4. Nghiên cứu kinh nghiệm can thiệp trung hòa tại một số nước trên thế giới nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Thực trạng về dự trữ ngoại hối, đô la hóa và tình hình sử dụng các công cụ can thiệp trung hòa của NHNN như thế nào?
2. Tích lũy dự trữ ngoại hối có tác động trong ngắn hạn và dài hạn đến lạm phát tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa hay không?
3. Mức độ hiệu quả của hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN trong bối cảnh nền kinh tế đô la hóa như thế nào và đô la hóa, khủng hoảng tài chính toàn cầu có làm thay đổi mức độ can thiệp trung hòa của NHNN hay không?
4. Can thiệp trung hòa của các nước trên thế giới được thực hiện như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN.
• Phạm vi không gian: Nền kinh tế Việt Nam, có mở rộng nghiên cứu trường hợp tại một số quốc gia (Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan, Slovenia) để so sánh và rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu chuỗi thời gian theo quý, từ quý I/2004 đến quý II/2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước xoay quanh ba mạch nội dung chính:

1. Tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát:

   • Các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu: Heller (1979), Khan (1979), Lin & Wang (2005), Elhiraika & Ndikumana (2007), Steiner (2009), Borivoje & Tina (2015), Chaudhry & ctg (2011), Chen & Huang (2012), Zhou & ctg (2013). Các tác giả này chỉ ra rằng gia tăng dự trữ ngoại hối làm tăng tiền cơ sở, nếu không được vô hiệu hóa sẽ gây áp lực gia tăng mức giá chung.
   • Nghiên cứu tại Việt Nam: Phạm Thị Thu Trang (2009), Nguyen (2015), Phạm Thị Tuyết Trinh (2015). Trong đó, Phạm Thị Tuyết Trinh (2015) ghi nhận việc tích lũy dự trữ ngoại hối làm lạm phát bắt đầu tăng từ quý thứ 3 và đạt cân bằng mới từ quý thứ 7 ở mức 1,1% đơn vị.

2. Hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của Ngân hàng Trung ương:

   • Khu vực Mỹ Latinh và các nền kinh tế mới nổi: Aizenman & Glick (2009), Ljubaj & ctg (2010).
   • Khu vực Châu Á: Takagi & Esaka (2001), He & ctg (2005), Cavoli & Rajan (2006), Glick & Hutchison (2009), Ouyang & ctg (2010), Wang (2010).
   • Tại Việt Nam: Phạm Thị Tuyết Trinh & Nguyễn Thị Hồng Vinh (2011), Phạm Thị Hoàng Anh & Bùi Duy Phú (2013), Đặng Văn Dân (2015). Kết quả các nghiên cứu này cho thấy NHNN đã đạt được một mức độ can thiệp trung hòa nhất định nhưng chưa triệt để.

3. Hiện tượng đô la hóa và truyền dẫn chính sách tiền tệ:

   • Khái niệm và đo lường: Ortiz (1983), Zoryan (2005), Sahay & Vegh (1995), Baliño & ctg (1999), Reinhart & ctg (2003), Heysen (2005), Goujon (2006), Bednařík (2007), Gulde & ctg (2004), Mecagni & ctg (2015), Mwase & Kumah (2015), Mengesha & Holmes (2015), Nguyễn Thị Hồng (2012).
   • Tác động của đô la hóa đến lạm phát: Edward & Magendzo (2001), Kurasawa & ctg (2007), Soto (2009), Quispe-Agnoli & Whisler (2006) ở các nước đô la hóa toàn phần; Yeyati (2006), Bahmani & Domac (2003), Berg & ctg (2003), Gruben & Mcleod (2004) ở các nước đô la hóa một phần.
   • Thách thức đối với chính sách tiền tệ: Quispe-Agnoli (2002), Havrylyshyn & Beddies (2003), Ize & Yeyati (2006), Alvarez-Plata & Garcia-Herrero (2008).
   • Tác động của khủng hoảng tài chính: Hạ Thị Thiều Dao (2012).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

• Hầu hết các nghiên cứu trước đây chỉ xem xét tác động thuần túy của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát mà chưa tích hợp biến số phản ánh đặc trưng cấu trúc của các nền kinh tế đang phát triển là tình trạng đô la hóa.
• Các công trình về can thiệp trung hòa thường dừng lại ở việc ước lượng hệ số can thiệp và hệ số bù đắp tĩnh, chưa đưa biến tương tác đô la hóa và biến cố khủng hoảng tài chính toàn cầu vào hệ phương trình đồng thời để kiểm tra sự biến đổi của hiệu quả can thiệp trung hòa theo thời gian.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm cốt lõi

• Lý thuyết tiền tệ và lạm phát: Dựa trên Lý thuyết số lượng tiền tệ cổ điển của David Hume, David Ricardo và phương trình trao đổi của Irving Fisher, kết hợp quan điểm trường phái Keynes, Samuelson & Nordhaus (1976), và Milton Friedman ("lạm phát lúc nào và ở đâu cũng là một hiện tượng tiền tệ"). Luận án sử dụng các thước đo lạm phát gồm Chỉ số giá tiêu dùng (CPI), Chỉ số giảm phát GDP (GDP Deflator) và Chỉ số giá sản xuất (PPI).
• Lý thuyết về dự trữ ngoại hối và can thiệp trung hòa: Khái niệm theo IMF (2009) và Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2010), Nghị định 50/2014/NĐ-CP. Ba nguyên tắc quản lý dự trữ ngoại hối: An toàn, Thanh khoản, Sinh lời (Nguyễn Văn Tiến, 2013). Các tiêu chí an toàn dự trữ: Tỷ lệ dự trữ ngoại hối / Nợ ngắn hạn (>200%), Tỷ lệ dự trữ ngoại hối / Nhập khẩu (2-3 tháng hoặc 12 tuần), Tỷ lệ dự trữ ngoại hối / Cung tiền rộng M2 (10% - 20%).
• Hai kênh tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát: (1) Kênh tiền tệ (mua ngoại tệ làm tăng Tài sản có nước ngoài ròng - NFA, mở rộng tiền cơ sở MB và cung tiền M2); (2) Kênh nhận phân bổ Quyền rút vốn đặc biệt (SDRs) từ IMF.
• Lý thuyết về đô la hóa: Đô la hóa không chính thức tại Việt Nam (Goujon, 2006); đo lường qua đô la hóa tiền gửi, đô la hóa tiền vay và đô la hóa tiền mặt.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KHUNG PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG VÀ CAN THIỆP TRUNG HÒA                     |
|                                                                                   |
|   [Tích lũy Dự trữ ngoại hối (NFA)]                                               |
|               |                                                                   |
|               +---> (Kênh tiền tệ: Tăng MB, M2) ---> [Áp lực Lạm phát (CPI)]      |
|               |                                               ^                   |
|               |                                               | (Ảnh hưởng)       |
|               v                                               |                   |
|   [Can thiệp trung hòa của NHTW] <================ [Đô la hóa & Khủng hoảng]      |
|   (Bán tài sản có trong nước - NDA qua OMO)                                       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

Mô hình / Phương pháp	Kỹ thuật ước lượng	Biến số chính / Mục đích
Mô hình 1: Tác động của tích lũy DTNH đến lạm phát	Mô hình Tự hồi quy phân phối trễ có đường bao (ARDL Bounds Test) và Mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM)	Đánh giá tác động ngắn hạn và dài hạn của tăng trưởng dự trữ ngoại hối đến CPI trong điều kiện có biến kiểm soát đô la hóa, độ lệch sản lượng, tốc độ vòng quay tiền tệ.
Mô hình 2: Đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa	Phương pháp Bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS) trên hệ phương trình đồng thời	Ước lượng hệ số can thiệp trung hòa ($\Delta NDA$) và hệ số bù đắp ($\Delta NFA$). Sử dụng biến tương tác để kiểm tra tác động của đô la hóa và khủng hoảng 2007-2008.
Kỹ thuật phân tích động	Ước lượng cuốn chiếu (Rolling Regression)	Đánh giá sự biến động của hệ số can thiệp trung hòa và hệ số bù đắp theo từng cửa sổ thời gian.
Kiểm định thống kê	ADF, PP, DFGLS, Bounds Test, Wald Test, Kiểm định phần dư (CUSUM, CUSUMSQ)	Kiểm tra tính dừng của chuỗi dữ liệu, kiểm định đồng liên kết và độ ổn định của các tham số ước lượng.
Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study)	Phân tích, so sánh, tổng hợp dữ liệu thứ cấp	Khảo sát thực tiễn điều hành can thiệp trung hòa tại Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan và Slovenia.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu thu thập từ Cơ sở dữ liệu Thống kê Tài chính Quốc tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IFS - IMF 2018), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê và các báo cáo vĩ mô liên quan trong giai đoạn từ quý I/2004 đến quý II/2017.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về luận án

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể, trình bày tính cấp thiết, mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung và 4 mục tiêu cụ thể), 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi thời gian (2004Q1 - 2017Q2) và không gian (Việt Nam). Tác giả khái quát các bước tiến hành nghiên cứu định lượng theo quy trình 6 bước chặt chẽ, đồng thời nêu bật những đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa của Ngân hàng Trung ương

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về:

• Các quan điểm, nguyên nhân và chỉ số đo lường lạm phát (CPI, PPI, GDP Deflator); các biện pháp can thiệp của NHTW.
• Bản chất, vai trò, chi phí và rủi ro của việc tích lũy dự trữ ngoại hối; các tiêu chí đánh giá quy mô dự trữ an toàn.
• Bản chất, phân loại và đo lường đô la hóa; thách thức của đô la hóa đối với chính sách tiền tệ và kinh nghiệm chống đô la hóa.
• Hoạt động can thiệp trung hòa: khái niệm, công cụ, cơ chế tác động qua bảng cân đối tiền tệ của NHTW (sự đánh đổi giữa tài sản có nước ngoài ròng NFA và tài sản có trong nước ròng NDA), hiệu quả và chi phí tài chính.
• Khảo lược các công trình thực nghiệm quốc tế và trong nước về hai mối quan hệ cốt lõi, từ đó chỉ ra khe hở nghiên cứu về việc tích hợp biến đô la hóa và biến cố khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và các dữ liệu

Chương 3 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu:

• Xây dựng mô hình 1 dựa trên nền tảng lý thuyết số lượng tiền tệ của Irving Fisher, thiết lập dạng hàm ARDL Bounds Test để phân tích quan hệ đồng liên kết giữa dự trữ ngoại hối, lạm phát và đô la hóa.
• Xây dựng mô hình 2 thiết lập hệ phương trình đồng thời xuất phát từ hàm tổn thất của NHTW nhằm lượng hóa đồng thời phản ứng của NDA trước sự thay đổi của NFA (hệ số can thiệp trung hòa) và phản ứng của NFA trước sự thay đổi của NDA (hệ số bù đắp).
• Mô tả định nghĩa biến, nguồn số liệu, các bước kiểm định nghiệm đơn vị (ADF, PP, DFGLS), kiểm định tự tương quan, phương sai sai số thay đổi và quy trình ước lượng 2SLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện:

• Thực trạng tại Việt Nam: Dự trữ ngoại hối trừ vàng tăng từ 6,2 tỷ USD (quý I/2004) lên 37,5 tỷ USD (quý II/2017), gấp đôi sau 10 năm gia nhập WTO. Tỷ lệ dự trữ đạt mức tối thiểu 12 tuần nhập khẩu vào quý II/2017 nhưng vẫn mỏng so với rủi ro tiềm ẩn. Tỷ lệ đô la hóa có xu hướng giảm dần. Công cụ can thiệp trung hòa chủ yếu là nghiệp vụ thị trường mở (OMO), việc sử dụng tiền gửi Kho bạc Nhà nước hay dự trữ bắt buộc ít linh hoạt hơn.
• Kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá hoạt động can thiệp trung hòa tại Trung Quốc (sử dụng tín phiếu NHTW, tỷ lệ dự trữ bắt buộc cao), Ấn Độ (Chương trình ổn định thị trường - MSS), Hàn Quốc (Trái phiếu ổn định tiền tệ - MSBs), Thái Lan (chứng khoán ngắn hạn BOT, BW) và Slovenia (FCB, TB). Bài học rút ra: OMO là công cụ trọng tâm, cần kiểm soát chi phí tài chính và giám sát chặt chẽ dòng vốn ngoại.
• Kết quả ước lượng Mô hình 1 (ARDL): Tích lũy dự trữ ngoại hối có tác động làm tăng lạm phát trong dài hạn và có ảnh hưởng trong ngắn hạn. Kiểm định Bounds Test và kiểm định Wald xác nhận sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết ổn định.
• Kết quả ước lượng Mô hình 2 (2SLS): Hệ số can thiệp trung hòa ước lượng đạt 68% (0,68) và hệ số bù đắp đạt 88% (0,88). Điều này phản ánh NHNN can thiệp trung hòa chưa triệt để (chỉ vô hiệu hóa được 68% mức thay đổi của NFA), và dòng vốn vào bị bù đắp ngược 88% khi NHTW thắt chặt tín dụng nội địa. Kết quả ước lượng cuốn chiếu cho thấy từ quý III/2016, hệ số can thiệp trung hòa có xu hướng giảm trong khi hệ số bù đắp tăng. Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 làm giảm hiệu quả can thiệp trung hòa. Đô la hóa có tác động ngược chiều đến tích lũy dự trữ ngoại hối.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu, đối chiếu với mục tiêu đặt ra và đề xuất 5 nhóm khuyến nghị cụ thể cho Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đồng thời chỉ ra các hạn chế và hướng nghiên cứu mở rộng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết toàn diện về cơ chế truyền dẫn tác động từ tích lũy dự trữ ngoại hối sang lạm phát qua hai kênh: kênh tiền tệ truyền thống và kênh nhận phân bổ SDRs từ IMF.
2. Bổ sung khung phân tích đánh giá hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW đặt trong bối cảnh đặc thù của nền kinh tế có tình trạng đô la hóa.
3. Làm rõ cơ chế tác động của các cú sốc bên ngoài (khủng hoảng tài chính toàn cầu) và đặc tính cấu trúc tiền tệ (đô la hóa) đến hệ số bù đắp và tính bền vững của hoạt động can thiệp trung hòa.

Đóng góp về mặt thực tiễn và kết quả định lượng

Chỉ tiêu / Phát hiện	Giá trị / Kết luận thực nghiệm	Ý nghĩa thực tiễn
Quy mô Dự trữ ngoại hối	Tăng từ 6,2 tỷ USD (2004Q1) lên 37,5 tỷ USD (2017Q2); đạt ngưỡng an toàn tối thiểu 12 tuần nhập khẩu vào quý II/2017.	Đảm bảo an toàn thanh khoản bước đầu nhưng quy mô còn mỏng so với độ mở nền kinh tế.
Tác động đến lạm phát (ARDL)	Tích lũy dự trữ ngoại hối tác động cùng chiều đến lạm phát trong dài hạn; có ảnh hưởng trong ngắn hạn.	Hoạt động mua ngoại tệ tích lũy dự trữ tạo áp lực mở rộng tiền tệ gây lạm phát nếu không trung hòa tốt.
Hệ số can thiệp trung hòa	68% (0,68)	Can thiệp trung hòa chưa đạt mức tối đa (chưa trung hòa hoàn toàn 100% lượng tiền đưa ra lưu thông).
Hệ số bù đắp	88% (0,88)	Khả năng kiểm soát dòng vốn vào bằng chính sách tiền tệ độc lập còn hạn chế, mức độ rò rỉ dòng vốn cao.
Xu hướng động từ 2016Q3	Hệ số can thiệp giảm, hệ số bù đắp tăng (theo ước lượng cuốn chiếu).	Cảnh báo nguy cơ tích lũy dự trữ ngoại hối có thể gây gia tăng lạm phát trong giai đoạn tiếp theo.
Tác động của khủng hoảng 2007-2008	Làm tăng hệ số bù đắp, làm giảm hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN.	Cho thấy tính dễ bị tổn thương của chính sách tiền tệ trước biến động dòng vốn quốc tế.
Vai trò của Đô la hóa	Đô la hóa giảm dần; chưa tác động trực tiếp đến hệ số trung hòa nhưng tác động ngược chiều với tích lũy DTNH.	Khẳng định tính đúng đắn của lộ trình chống đô la hóa để tăng cường hiệu lực CSTT.

Các hàm ý chính sách đề xuất

Luận án đề xuất 5 nhóm hàm ý chính sách thực thi cho Việt Nam:

1. Tăng cường tích lũy dự trữ ngoại hối và tiếp tục chống đô la hóa nền kinh tế: Tận dụng các điều kiện thuận lợi để nâng quy mô dự trữ lên mức an toàn cao hơn theo chuẩn IMF, kết hợp các biện pháp giảm thiểu việc sử dụng ngoại tệ trên lãnh thổ Việt Nam.
2. Sử dụng linh hoạt, phát huy hiệu quả tối đa các công cụ can thiệp trung hòa: Nâng cao vai trò trung tâm của nghiệp vụ thị trường mở (OMO), đa dạng hóa kỳ hạn và hàng hóa giao dịch trên OMO.
3. Giảm chi phí và nâng cao tính bền vững của can thiệp trung hòa: Xử lý hài hòa chênh lệch lãi suất trong nước và quốc tế để giảm thiểu chi phí tài chính cho NHNN khi phát hành các công cụ hút thanh khoản.
4. Tăng cường dự báo, phân tích thị trường tiền tệ trong nước và quốc tế: Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm để chủ động ứng phó trước các cú sốc tài chính toàn cầu.
5. Kiểm soát tốt dòng vốn vào và ra quốc gia: Giám sát chặt chẽ các dòng vốn đầu tư gián tiếp và dòng tiền ngắn hạn nhằm giảm thiểu áp lực bù đắp lên bảng cân đối tiền tệ của NHNN.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian giai đoạn 2004 - 2017; các chỉ tiêu đo lường đô la hóa chủ yếu dựa trên số liệu thống kê chính thức của hệ thống ngân hàng (đô la hóa tiền gửi), chưa thể bao quát toàn diện lượng tiền mặt ngoại tệ trôi nổi ngoài hệ thống dân cư do hạn chế về nguồn số liệu thống kê.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng chuỗi dữ liệu sau năm 2017; ứng dụng các mô hình phi tuyến tính hoặc mô hình cân bằng tổng thể ngẫu nhiên động (DSGE) để mô phỏng sâu hơn các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ trong môi trường tự do hóa tài khoản vốn; phân tích chi tiết chi phí tài chính thực tế phát sinh trên bảng cân đối của NHNN khi thực hiện nghiệp vụ OMO quy mô lớn.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu có giá trị cho:

• Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý vĩ mô: Cung cấp bằng chứng định lượng cụ thể về hệ số can thiệp trung hòa (68%) và hệ số bù đắp (88%), giúp các nhà hoạch định chính sách lượng hóa được mức độ đánh đổi giữa ổn định tỷ giá, tích lũy dự trữ và kiểm soát lạm phát.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về cơ chế can thiệp trung hòa, quy trình ứng dụng mô hình ARDL Bounds Test kết hợp hệ phương trình đồng thời 2SLS và kỹ thuật hồi quy cuốn chiếu trong phân tích dữ liệu kinh tế vĩ mô.
• Các nhà nghiên cứu kinh tế quốc tế: Cung cấp tư liệu thực nghiệm và bài học kinh nghiệm so sánh giữa Việt Nam và 5 quốc gia (Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan, Slovenia) trong quản lý dòng vốn và điều hành dự trữ ngoại hối.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2004 - 2017?

Theo dữ liệu IFS và tính toán trong luận án, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng từ 6,2 tỷ USD ở quý I/2004 lên 37,5 tỷ USD vào quý II/2017. Đặc biệt, trong 10 năm sau khi gia nhập WTO (2007 - 2017), dự trữ ngoại hối đã tăng gấp hơn hai lần từ mức 18,3 tỷ USD lên 37,5 tỷ USD, đạt ngưỡng an toàn tối thiểu tương đương 12 tuần nhập khẩu theo khuyến nghị của IMF vào quý II/2017.

2. Tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam được kết luận như thế nào qua mô hình ARDL?

Kết quả kiểm định ARDL Bounds Test và mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM) cho thấy quá trình tích lũy dự trữ ngoại hối có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến lạm phát (CPI) trong dài hạn, đồng thời có ảnh hưởng đến lạm phát trong ngắn hạn trong điều kiện kiểm soát yếu tố đô la hóa.

3. Hiệu quả hoạt động can thiệp trung hòa của NHNN đạt mức bao nhiêu?

Thông qua ước lượng hệ phương trình đồng thời bằng phương pháp 2SLS, luận án xác định hệ số can thiệp trung hòa của NHNN trong giai đoạn nghiên cứu đạt 68% (0,68) và hệ số bù đắp đạt 88% (0,88). Điều này cho thấy NHNN mới chỉ thực hiện can thiệp trung hòa một phần, chưa triệt để vô hiệu hóa toàn bộ tác động của việc mua ngoại tệ đến cung tiền trong nước.

4. Yếu tố khủng hoảng tài chính toàn cầu và đô la hóa tác động như thế nào đến hoạt động can thiệp trung hòa?

Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008 làm gia tăng hệ số bù đắp, từ đó tác động trực tiếp làm giảm hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN. Trong khi đó, biến số đô la hóa chưa cho thấy tác động trực tiếp làm thay đổi hệ số can thiệp trung hòa, nhưng có mối quan hệ tác động ngược chiều với quá trình tích lũy dự trữ ngoại hối.

5. Công cụ can thiệp trung hòa chủ yếu được sử dụng tại Việt Nam là gì?

Luận án chỉ ra rằng công cụ can thiệp trung hòa được NHNN sử dụng chủ yếu trong giai đoạn 2004 - 2017 là nghiệp vụ thị trường mở (OMO). Các công cụ khác như thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc hay điều chuyển tiền gửi Kho bạc Nhà nước ít được sử dụng thường xuyên hơn.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu đặt ra, làm sáng tỏ mối quan hệ tác động giữa tích lũy dự trữ ngoại hối, lạm phát và hiệu quả can thiệp trung hòa của NHNN trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa giai đoạn 2004 - 2017. Bằng việc kết hợp mô hình ARDL Bounds Test và hệ phương trình đồng thời 2SLS, công trình đã định lượng được hệ số can thiệp trung hòa đạt 68% và hệ số bù đắp đạt 88%, đồng thời chứng minh tích lũy dự trữ ngoại hối làm gia tăng áp lực lạm phát trong dài hạn. Những kết quả nghiên cứu và 5 nhóm hàm ý chính sách được đề xuất là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác điều hành chính sách tiền tệ, quản lý dự trữ ngoại hối và ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN 1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Toàn cầu hóa tài chính và sự mở rộng dòng vốn quốc tế đã mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia như phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực, chuyển giao công nghệ một cách nhanh chóng. Nhưng điều này cũng làm tăng nguy cơ khủng hoảng tài chính. Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến những cuộc khủng hoảng rất nghiêm trọng như khủng hoảng tài chính ở Đông Á năm 1997 hay khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Các mức độ nghiêm trọng của các cuộc khủng hoảng và sự phụ thuộc vào khu vực tài chính bên ngoài với những điều kiện liên quan của nó đã dẫn đến Chính phủ các nước phải tăng sự bảo hiểm cho chính quốc gia của họ (Denbee &ctg, 2016). Các quốc gia đang phát triển đã tích lũy được một số lượng đáng kể dự trữ ngoại hối để đối phó với một loạt các cuộc khủng hoảng tài chính trên thế giới. Dự trữ cao giúp giảm tác động của cuộc khủng hoảng đối với tăng trưởng tại các thị trường mới nổi (Moghadam & ctg, 2010). Với xu thế đó, hiện nay, dự trữ ngoại hối tiếp tục được đánh giá cao trong an toàn tài chính toàn cầu.

Theo IMF (2016), những mục tiêu chính của Mạng lưới An Toàn Tài Chính Toàn Cầu (The Global Financial Safety Net - GFSN) gồm: Cung cấp bảo hiểm cho các nước chống lại một cuộc khủng hoảng, tài trợ tài chính khi khủng hoảng xảy ra và khuyến khích các chính sách kinh tế vĩ mô. Trong đó, dự trữ ngoại hối là một thành phần truyền thống quan trọng của GFSN. Đây là công cụ đầu tiên để chống lại những cú sốc thanh khoản từ bên ngoài của mỗi quốc gia. Ngoài vai trò ổn định tài chính, dự trữ ngoại hối có thể có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến kinh tế vĩ mô thông qua các kênh khác nhau, bao gồm cả tác động tích cực và tiêu cực.

Chẳng hạn như việc nắm giữ dự trữ ngoại hối giúp ổn định tỷ giá, các quốc gia có thể tích lũy dự trữ ngoại hối để duy trì một tỷ giá hối đoái cố định (Pineau &ctg, 2006). Mặc khác, dự trữ ngoại hối là một biểu trưng sức khỏe tài chính, giúp các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi 2 xâm nhập thị trường quốc tế bằng cách tăng độ tin cậy của quốc gia và niềm tin của nhà đầu tư (Drummond &ctg, 2009; Hviding &ctg, 2004)… Tuy nhiên, tích lũy dự trữ ngoại hối làm tăng tiền cơ sở và cung tiền mở rộng nếu không được NHTW can thiệp trung hòa đầy đủ dẫn đến lạm phát nền kinh tế tăng (Heller,1979; Stenier, 2009;…). Can thiệp trung hòa xảy ra khi NHTW thực hiện đồng thời những giao dịch trên tài sản có nước ngoài và tài sản có trong nước để vô hiệu hóa tác động của những can thiệp của NHTW trên thị trường ngoại hối đến cung tiền trong nước. Hòa trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, nhìn chung, dự trữ ngoại hối của Việt Nam trong những năm gần đây có xu hướng tích lũy tăng lên (Hình 1.1) TỔNG DỰ TRỮ NGOẠI HỐI CỦA VIỆT NAM TỪ QUÝ I/2004 ĐẾN QUÝ II/2017 45.00 2005Q1 2010Q3 2016Q1 2004Q1 2004Q3 2005Q3 2006Q1 2006Q3 2007Q1 2007Q3 2008Q1 2008Q3 2009Q1 2009Q3 2010Q1 2011Q1 2011Q3 2012Q1 2012Q3 2013Q1 2013Q3 2014Q1 2014Q3 2015Q1 2015Q3 2016Q3 Tổng dự trữ ngoại hối 2017Q1 Hình 1.

Biến động tổng dự trữ ngoại hối của Việt Nam từ quý I/2004 đến quý II/2017 Nguồn : IFS 2018 Theo hình 1.1, đường xu hướng (Linear) diễn biến theo chiều hướng tăng trong giai đoạn nghiên cứu. Từ quý I/2004 đến quý II/2017, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng lên từ 6,2 tỷ USD đến 37,5 tỷ USD. Đặc biệt, mười năm sau khi gia 3 nhập WTO, từ năm 2007 đến đầu năm 2017, tổng dự trữ ngoại hối trừ vàng của Việt Nam đã tăng kỷ lục gấp đôi từ 18,3 tỷ USD lên 37,5 tỷ USD. Theo khuyến nghị của IMF (2011), bất kỳ nền kinh tế nào cũng cần có một quỹ dự trữ ngoại hối ít nhất tương đương giá trị 12 tuần nhập khẩu.

Cho đến quý II năm 2017, dự trữ ngoại hối Việt Nam đã đáp ứng mức 12 tuần nhập khẩu nghĩa là đã ở ngưỡng an toàn thấp nhất theo khuyến nghị của IMF. Mặc dù Việt Nam đã “vượt khỏi vòng nguy hiểm” nhưng mức dự trữ ngoại hối của Việt Nam vẫn khá mỏng để đối phó với những trường hợp rủi ro bất ngờ1. Do vậy, mục tiêu để đạt được ngưỡng an toàn cao hơn về dự trữ ngoại hối, xu hướng tích lũy dự trữ ngoại hối ở Việt Nam trong thời gian tới là điều tất yếu. Điều này đặt ra nhiều khó khăn, thách thức cho NHTW các nước khi tích lũy dự trữ ngoại hối, phải làm sao tăng dự trữ nhưng không để lạm phát tăng, ảnh hưởng đến kinh tế.

Đối với các hoạt động can thiệp trung hòa, theo báo cáo giải trình chất vấn tại phiên họp thứ 31 của Ủy ban thường vụ Quốc hội số 230/BC-NHNN 2014, NHNN khẳng định “đã tổ chức triển khai đồng bộ và quyết liệt các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng đã đạt được mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức thấp, duy trì ổn định thị trường tiền tệ, ngoại hối, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế cao hơn cùng kỳ năm 2013, đưa dự trữ ngoại hối Nhà nước tăng lên mức kỷ lục.”2 Điều đó có nghĩa là hoạt động can thiệp trung hòa đã thành công, làm ổn định thị trường tiền tệ khi NHNN tích lũy dự trữ ngoại hối. Nhưng lạm phát và cung tiền trong nước cũng diễn biến phức tạp theo xu hướng chung là tăng lên cùng chiều.2 cho thấy mức độ biến động tương đối đồng đều giữa cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ năm 2004 đến năm 2017. 1 Theo nhận định của Khối Nghiên cứu Kinh tế của Ngân hàng HSBC trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế châu Á quý III/2016 với chủ đề "Các nền kinh tế châu Á đã biết hướng đi của mình?" 2 Báo cáo giải trình chất vấn tại phiên họp thứ 31 của Ủy ban thường vụ Quốc hội số 230/BC- NHNN 2014. 4 BIẾN ĐỘNG CUNG TIỀN VÀ CHỈ SỐ GIÁ TIÊU DÙNG TẠI VIỆT NAM TỪ QÚY I/ 2004 ĐẾN QUÝ II /2017 60 50 40 % 30 20 10 0 Q1 2004 Q3 2004 Q1 2005 Q3 2005 Q1 2006 Q3 2006 Q1 2007 Q3 2007 Q1 2008 Q3 2008 Q1 2009 Q3 2009 Q1 2010 Q3 2010 Q1 2011 Q3 2011 Q1 2012 Q3 2012 Q1 2013 Q3 2013 Q1 2014 Q3 2014 Q1 2015 Q3 2015 Q1 2016 Q3 2016 Q1 2017 %M2_yoy %CPI_yoy Hình 1.

Biến động cung tiền và lạm phát tại Việt Nam từ quý I/2004 đến quý II/2017 Nguồn: IFS (2018) và tính toán của tác giả Sự tăng lên của cung tiền là một trong những nguyên nhân làm cho lạm phát tăng (Phạm Thị Thu Trang, 2009; Nguyen, 2015). Đặc biệt giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu từ năm 2007 đến năm 2008, cung tiền tăng mạnh, tiếp theo lạm phát cũng tăng mạnh ( Hình 1. Cung tiền tăng lên do nhiều yếu tố tác động, trong đó có yếu tố tích lũy dự trữ ngoại hối của NHNN. Phạm Thị Tuyết Trinh (2015) cho thấy, tích lũy dự trữ ngoại hối làm lạm phát bắt đầu tăng từ quý thứ 3 và đạt cân bằng mới từ quý thứ 7 ở mức 1,1% đơn vị.

Điều này hàm ý việc mua vào ngoại tệ của NHNN ảnh hưởng đến cung tiền và lạm phát trong nền kinh tế. Như vậy, vấn đề kiểm soát lạm phát gắn với tích lũy dự trữ ngoại hối của NHNN không phải là không có biến động tiêu cực và chính sách can thiệp trung hòa có được duy trì ổn định hay không còn tùy thuộc vào tính bền vững của hoạt động này. Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng về tài chính và các lĩnh vực khác, những biến đổi về các chính sách vĩ mô và môi trường kinh tế tiếp tục gây ra nhiều khó 5 khăn, thách thức cho các nhà quản lý. Việc nắm rõ những tác động lan tỏa của việc tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát cũng như hoạt động can thiệp trung hòa đóng góp nhiều cho việc điều hành chính sách của NHNN, góp phần vào sự thành công và duy trì sự ổn định của chính sách, từ đó ổn định và phát triển kinh tế.

Trên đây là những ý nghĩa thực tiễn của vấn đề nghiên cứu. Về mặt lý luận, luận án được nghiên cứu trên cơ sở phát hiện những khe hổng mà các nghiên cứu trước chưa đề cập đến. Về tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát, trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu phân tích mối liên hệ này dưới cấp độ quốc gia và nhóm quốc gia (Heller ,1979; Khan, 1979; Lin & Wang , 2005; Elhiraika & Ndikumana , 2007; Steiner , 2009; Borivoje & Tina, 2015; Chaudhry & ctg 2011; Chen & Huang, 2012; Zhou & ctg, 2013; Phạm Thị Tuyết Trinh, 2015; …). Tuy nhiên, trong các nghiên cứu trên, chưa có nghiên cứu nào xem xét tác động tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát trong bối cảnh đặc trưng nền kinh tế mỗi quốc gia.

Trong đó, một trong những đặc trưng tiêu biểu của nền kinh tế các nước đang phát triển là tình trạng đô la hóa. Tại Việt Nam, từ khi chuyển sang kinh tế thị trường đến nay, nền kinh tế Việt Nam vẫn đang trong tình trạng đô la hóa. Đô la hóa tác động tích cực và tiêu cực đến các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô khác nhau. Trong đó, lạm phát, tích lũy dự trữ ngoại hối là những chỉ tiêu liên quan đến tình hình tiền tệ trong nước về cả nội tệ và ngoại tệ và do đó, những yếu tố này cũng bị ảnh hưởng bởi đô la hóa.

Vì vậy, luận án sẽ đánh giá tác động của tích lũy dự trữ ngoại hối đến lạm phát tại Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế có đô la hóa. Về hoạt động can thiệp trung hòa, thực tế đã có một số nghiên cứu về hiệu quả can thiệp trung hòa của NHTW ở các quốc gia, chủ yếu ở các thị trường mới nổi như ở Châu Mỹ La Tinh (Aizenman & Glick, 2009; Ljubaj & ctg , 2010) và các quốc gia Châu Á (Glick & Hutchison, 2009; Ouyang & ctg, 2010; Wang, 2010; He & ctg, 2005; Takagi & Esaka, 2001; Cavoli& Rajan, 2006;…). Đây là những quốc gia có biến động lớn về dự trữ ngoại hối sau khủng hoảng hoặc hội nhập. Hầu hết nền kinh tế ở các nước này 6 đều có đô la hóa ở các mức độ khác nhau.