CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LẬP PHÁP QUY ĐỊNH VỀ VI PHẠM VÀ TỘI VI PHẠM CÁC QUY ĐỊNH VỀ KHAI THÁC VÀ BẢO VỆ RỪNG 1. Những vấn đề lý luận về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng 1. Khái niệm về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004 đã được Quốc hội khoá XI thông qua tại kỳ họp thứ 6, ngày 03/12/2004 thay thế Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 1991, tại khoản 1, Điều 3, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng định nghĩa:“Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.
Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng”; khoản 1, 2, 3, Điều 7, Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 quy định các hành vi bị nghiêm cấm: “Nghiêm cấm phá hoại, khai thác trái phép rừng, các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác; khai thác, kinh doanh, tiêu thụ, sử dụng các loại thực vật, động vật hoang dã quý hiếm thuộc danh mục cấm do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định”. Bên cạnh đó, nhằm để quản lý việc khai thác và bảo vệ rừng có hiệu quả, Chính phủ và các cơ quan chức năng ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh, như: Nghị định số 32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm; Quy chế quản lý rừng được ban hành kèm theo Quyết định 186/2006/QĐ-TTg ngày 14/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ quy định việc tổ chức quản lý, bảo vệ, phát triển và sử dụng rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và 7 rừng sản xuất; Chỉ thị số 08/2006/CT-TTg ngày 08/3/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường các biện pháp cấp bách để ngăn chặn tình trạng chặt phá, lấn chiếm rừng, khai thác rừng trái phép; Chỉ thị số 1685/CT-TTg ngày 27/9/2011 về việc tăng cường chỉ đạo thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng, ngăn chặn tình trạng phá rừng và chống người thi hành công vụ; Thông tư số 35/2011/TT- BNNPTNT ngày 20/5/2011 của Bộ NN&PTNT hướng dẫn thực hiện khai thác, tận thu gỗ và lâm sản ngoài gỗ; Thông tư số 01/2012/TT-BNNPTNT ngày 04/01/2012 của Bộ NN&PTNT quy định hồ sơ lâm sản hợp pháp và kiểm tra nguồn gốc lâm sản. Quyết định số 57/QĐ-TTg ngày 09/01/2012 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011- 2020; Quyết định số 07/2012/QĐ-TTg ngày 08/02/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành một số chính sách tăng cường công tác bảo vệ rừng. Liên quan đến việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với các hành vi xâm hại đến rừng, BLHS 1999 (bổ sung, sửa đổi năm 2009) quy định 5 tội danh gồm: Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng (Điều 175); Tội vi phạm các quy định về quản lý rừng (Điều 176) (thuộc Chương XVI các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế); Tội hủy hoại rừng (Điều 189); Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm (Điều 190) và Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối với khu bảo tồn thiên nhiên (Điều 191) (thuộc Chương XVII các tội về Môi trường).
Để thống nhất phương hướng xử lý hình sự các vụ án xâm hại đến rừng, ngày 08/3/2007, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư liên tịch số 19/2007/TTLT/BNN&PTNT- BTP-BCA-VKSNDTC-TANDTC hướng dẫn áp dụng một số điều của BLHS năm 1999 về các tội phạm trong lĩnh vực quản lý, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản (sau đây viết tắt là Thông tư số 19/TTLT). Trong quá trình nghiên cứu cho thấy ở Việt Nam hiện chưa có một định nghĩa chính thức về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng 8 trong các giáo trình chính thống. Tuy nhiên, có thể dựa trên các cơ sở sau để đưa ra khái niệm về tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng: - Quan điểm của PGS.TSKH Lê Cảm về tội phạm, gồm ba bình diện là: + Bình diện khách quan: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội. + Bình diện pháp lý: Tội phạm là hành vi trái pháp luật hình sự.
+ Bình diện chủ quan: Tội phạm là hành vi do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi. - BLHS 1999 + Điều 8 khái niệm về tội phạm như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm các lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa” + Khoản 1, Điều 175 quy định tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, như sau: Người nào có một trong các hành vi sau đây gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ năm triệu đồng đến năm mươi triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến ba năm: a) Khai thác trái phép cây rừng hoặc có hành vi khác vi phạm các quy định của nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 189 của Bộ luật này; b) Vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 153 và Điều 154 của Bộ luật này. Điều luật trên quy định bốn loại hành vi khách quan của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, đó là các hành vi: khai thác trái phép cây 9 rừng, vận chuyển gỗ trái phép, buôn bán gỗ trái phép và các hành vi khác vi phạm quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng. Tuy nhiên, hành vi khai thác trái phép cây rừng hoặc hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng chỉ bị coi là tội phạm theo Điều 175 BLHS năm 1999 nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 189 BLHS; hành vi vận chuyển gỗ trái phép, hành vi buôn bán gỗ trái phép chỉ bị coi là tội phạm theo quy định tại Điều 175 nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 153 và 154 BLHS.
- Mục 1, phần IV, Thông tư số 19/TTLT hướng dẫn như sau: + Khai thác trái phép cây rừng, là một trong các hành vi sau đây:. Khai thác cây rừng ở rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép trong trường hợp pháp luật quy định việc khai thác đó chỉ được thực hiện khi đã được cấp giấy phép và giấy phép còn trong thời hạn;. Khai thác cây rừng ngoài khu vực cho phép;. Khai thác cây rừng không có dấu búa bài cây trong các trường hợp theo quy định của pháp luật phải có dấu búa bài cây;.
Khai thác cây rừng vượt quá khối lượng cho phép. + Hành vi vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng: là ngoài hành vi khai thác trái phép cây rừng còn có hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng. Trường hợp khai thác trái phép rừng trồng, rừng khoanh nuôi tái sinh đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định giao cho tổ chức, tập thể, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích lâm nghiệp mà người được giao đã bỏ vốn đầu tư trồng rừng, chăm sóc, bảo vệ. thì bị xử lý như sau:.
Nếu chủ rừng khai thác cây rừng trái phép thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 175 BLHS;. Nếu người khai thác cây rừng trái phép mà không phải là chủ rừng thì 10 bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các điều luật tương ứng quy định tại Chương XIV “Các tội xâm phạm sở hữu” của BLHS. + Vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép: là hành vi vận chuyển, buôn bán gỗ không đúng quy định của Nhà nước (như vận chuyển gỗ không có thủ tục, buôn bán gỗ không có giấy phép kinh doanh hoặc có giấy phép nhưng đã hết hiệu lực. Trường hợp buôn bán, vận chuyển gỗ trái phép qua biên giới thì tuỳ từng trường hợp cụ thể mà người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 153 hoặc Điều 154 BLHS.
Căn cứ các cơ sở trên, chúng ta có thể nhận thức về hành vi vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là hành vi khai thác trái phép cây rừng hoặc có hành vi khác vi phạm các quy định của Nhà nước về khai thác và bảo vệ rừng hoặc vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép. Như vậy, có thể định nghĩa tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng như sau: “Tội phạm vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý bằng cách khai thác trái phép cây rừng, vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép hoặc có hành vi khác trong khai thác và bảo vệ rừng trái với quy định của pháp luật”.