Tội Hủy Hoại Rừng Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu tội hủy hoại rừng theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh đắk lắk, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Hồ Ngọc Đô
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Hiển
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội Hủy Hoại Rừng Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam: Thực Tiễn Tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tội Hủy Hoại Rừng Tổng Quan và Khái Niệm Pháp Lý Quan Trọng

Con người và thiên nhiên có mối quan hệ mật thiết. Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, điều hòa khí hậu và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, tình trạng hủy hoại rừng diễn ra ngày càng phức tạp, gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Do đó, việc bảo vệ rừng là vô cùng quan trọng. Tội hủy hoại rừng được quy định tại Điều 243 Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015. Cần làm rõ khái niệm về tội này. Rừng là quần xã sinh vật, trong đó cây rừng là chủ yếu, có diện tích đủ lớn. Các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết. Hủy hoại rừng là hành vi "đốt, phá rừng trái phép hoặc có hành vi khác hủy hoại rừng" theo BLHS 2015. Khái niệm này còn chung chung, cần cụ thể hóa các hành vi và thành phần của rừng để xác định tội phạm chính xác hơn.

1.1. Định nghĩa và yếu tố cấu thành tội hủy hoại rừng

Theo khoa học, phá rừng là hành vi hủy hoại hoặc làm mất đi thảm thực vật. Điều 243 Bộ luật Hình sự định nghĩa hủy hoại rừng là hành vi đốt, phá rừng trái phép hoặc có hành vi khác hủy hoại rừng. Tuy nhiên, định nghĩa này còn chung chung và chưa liệt kê đầy đủ các hành vi và thành phần của rừng bị hủy hoại. Cần làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm để xác định đúng tội danh và khung hình phạt.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định tội hủy hoại rừng trong luật hình sự

Việc quy định tội hủy hoại rừng trong Bộ luật Hình sự Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng, ngăn chặn các hành vi xâm phạm đến môi trường sinh thái. Rừng có vai trò to lớn trong việc điều hòa khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và cung cấp các sản phẩm lâm nghiệp. Việc xử lý nghiêm minh các hành vi hủy hoại rừng góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng trong cộng đồng.

II. Thực Trạng Tội Hủy Hoại Rừng ở Đắk Lắk Phân Tích Chi Tiết

Đắk Lắk là tỉnh có diện tích rừng lớn nhất cả nước, với tài nguyên rừng đa dạng. Tuy nhiên, tình trạng hủy hoại rừng trái phép vẫn diễn ra thường xuyên và phức tạp. Các hành vi hủy hoại rừng diễn ra ở nhiều nơi, đặc biệt là vùng biên giới, vùng sâu vùng xa, vùng kinh tế khó khăn và vùng dân tộc thiểu số sinh sống. Công tác khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án đối với đối tượng hủy hoại rừng đã được quan tâm thực hiện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong áp dụng BLHS và các quy định của pháp luật liên quan.

2.1. Các khu vực trọng điểm về hủy hoại rừng tại Đắk Lắk

Tình trạng hủy hoại rừng diễn ra phức tạp tại một số địa bàn trọng điểm của tỉnh Đắk Lắk, bao gồm các huyện Ea Súp, Ea H'Leo, Krông Bông, M'Đrắk và Buôn Đôn. Đây là những khu vực có diện tích rừng lớn, địa hình phức tạp và dân cư đa dạng, gây khó khăn cho công tác quản lý và bảo vệ rừng. Cần có các biện pháp tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm tại các khu vực này.

2.2. Thống kê số liệu về diện tích rừng bị hủy hoại ở Đắk Lắk

Theo số liệu thống kê, diện tích rừng bị hủy hoại trái phép ở Đắk Lắk vẫn còn ở mức cao trong những năm gần đây. Bảng 1 trong tài liệu gốc cho thấy diện tích rừng của tỉnh từ năm 2014 đến 2018. Số liệu này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp quyết liệt hơn để ngăn chặn tình trạng phá rừng và bảo vệ tài nguyên rừng của tỉnh.

III. Áp Dụng Điều 243 BLHS Thực Tiễn Xét Xử Tội Hủy Hoại Rừng

Công tác khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử tội hủy hoại rừng đã được các cơ quan chức năng quan tâm thực hiện. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại không ít khó khăn, vướng mắc trong áp dụng BLHS cũng như các quy định của pháp luật liên quan. Cần nghiên cứu tội hủy hoại rừng dưới nhiều góc độ khoa học, nghiên cứu lập pháp, hành pháp và tư pháp để góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác áp dụng pháp luật và đấu tranh phòng ngừa, xử lý tội phạm.

3.1. Phân tích các bản án điển hình về tội hủy hoại rừng tại Đắk Lắk

Việc phân tích các bản án điển hình về tội hủy hoại rừng tại Đắk Lắk giúp làm rõ các tình tiết, chứng cứ và căn cứ pháp lý được sử dụng để kết tội bị cáo. Qua đó, có thể đánh giá tính chính xác, khách quan và công bằng của các phán quyết của tòa án. Đồng thời, việc phân tích bản án cũng giúp phát hiện những hạn chế, bất cập trong quá trình xét xử và đề xuất các giải pháp khắc phục.

3.2. Những khó khăn vướng mắc trong quá trình điều tra truy tố xét xử

Quá trình điều tra, truy tố, xét xử tội hủy hoại rừng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do tính chất phức tạp của vụ án, địa bàn xảy ra vụ việc thường ở vùng sâu vùng xa, việc thu thập chứng cứ gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, việc định giá thiệt hại do hủy hoại rừng cũng là một vấn đề nan giải. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để giải quyết những khó khăn này.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tội Hủy Hoại Rừng Đề Xuất

Để nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội hủy hoại rừng, cần hoàn thiện các quy định pháp luật về tội này trong BLHS và các văn bản pháp luật khác có liên quan. Cần cụ thể hóa các hành vi hủy hoại rừng, làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm và quy định mức hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về tội hủy hoại rừng.

4.1. Sửa đổi bổ sung Điều 243 Bộ luật Hình sự về tội hủy hoại rừng

Cần sửa đổi, bổ sung Điều 243 Bộ luật Hình sự để cụ thể hóa các hành vi hủy hoại rừng, làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm và quy định mức hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Cần bổ sung các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với các hành vi hủy hoại rừng có tổ chức, gây hậu quả nghiêm trọng.

4.2. Hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành về giám định thiệt hại rừng

Việc giám định thiệt hại do hủy hoại rừng là một khâu quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử tội phạm này. Cần hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành về giám định thiệt hại rừng để đảm bảo tính chính xác, khách quan và khoa học của kết quả giám định. Cần có quy định cụ thể về phương pháp giám định, tiêu chí đánh giá thiệt hại và trách nhiệm của các cơ quan giám định.

V. Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Pháp Luật Phòng Ngừa Tội Hủy Hoại Rừng

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với tội hủy hoại rừng, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ rừng cho người dân, đặc biệt là người dân ở vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Cần nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng trong công tác điều tra, truy tố, xét xử tội phạm hủy hoại rừng. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng.

5.1. Tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật về bảo vệ rừng

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ rừng cho người dân, đặc biệt là người dân ở vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Cần sử dụng nhiều hình thức tuyên truyền khác nhau, như tổ chức các buổi nói chuyện, phát tờ rơi, chiếu phim, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng.

5.2. Nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng trong điều tra xét xử

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng trong công tác điều tra, truy tố, xét xử tội hủy hoại rừng. Cần đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán. Cần trang bị các phương tiện, thiết bị hiện đại phục vụ công tác điều tra, xét xử.

VI. Tương Lai Của Công Tác Bảo Vệ Rừng Hướng Đến Bền Vững

Công tác bảo vệ rừng cần hướng đến sự bền vững, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Cần có chính sách khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo vệ rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân sống gần rừng. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bảo vệ rừng, chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực để bảo vệ tài nguyên rừng trên toàn cầu.

6.1. Phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững gắn với bảo vệ rừng

Cần phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững gắn với bảo vệ rừng, khai thác hợp lý tài nguyên rừng, đảm bảo tái sinh rừng. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động trồng rừng, chăm sóc rừng, bảo vệ rừng để tạo sinh kế bền vững và nâng cao thu nhập.

6.2. Vai trò của cộng đồng địa phương trong công tác bảo vệ rừng

Cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo vệ rừng. Cần tạo điều kiện cho cộng đồng địa phương tham gia vào quá trình quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Cần tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của cộng đồng địa phương trong việc sử dụng tài nguyên rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI HỦY HOẠI RỪNG THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, các dấu hiệu pháp lý đặc trưng và ý nghĩa quy định tội hủy hoại rừng trong pháp luật hình sự Việt Nam 1. Khái niệm tội hủy hoại rừng Con người và thiên nhiên là hai yếu tố quan trọng nhất của thế giới khách quan và có mối quan hệ mật thiết với nhau. Con người tác động bằng các hành vi tích cực hoặc tiêu cực đến thiên nhiên và ngược lại thiên nhiên lại có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống con người như: môi trường sống, khí hậu, thiên tai, tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, kinh tế, an ninh quốc phòng,.

Vì vậy, để đảm bảo tính cân bằng tự nhiên và phát triển bền vững, con người phải xem trọng việc bảo vệ thiên nhiên. Trong đó rừng là một trong những yếu tố quan trọng nhất của thiên nhiên và là một bộ phận không thể tách rời của thiên nhiên. Vì vậy, hiện nay chúng ta phải bảo vệ và phát triển rừng. Ở nước ta hiện nay tình hình hủy hoại rừng diễn ra ngày càng nhiều và diễn biến rất phức tạp, việc rừng bị hủy hoại làm cho môi trường suy thoái và ô nhiễm nặng nề, biến đổi khí hậu, nhiều thiên tai hơn, cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, phá hủy môi trường sống của nhiều loài động thực vật.

Do đó, bảo vệ rừng là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của nước ta hiện nay và là mục tiêu hàng đầu trong phát triển bền vững. Hủy hoại rừng là một tội phạm được quy định ở phần tội phạm về môi trường trong BLHS 2015. Tội được quy định tại Điều 243 BLHS 2015 và rất phức tạp về quy định tội phạm và hình phạt. Vì vậy, cần phải nghiên cứu làm rõ về khái niệm về “tội hủy hoại rừng”.

Cụ thể về khái niệm “rừng” là một khái niệm rất đa dạng và phức tạp và có nhiều định nghĩa khác nhau. Rừng là quần xã sinh vật trong đó cây rừng là chủ yếu, quần xã sinh vật phải có diện tích đủ lớn. Giữa quần xã sinh vật và môi trường, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác. Tuy nhiên, định nghĩa đầy đủ nhất là: “Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao 8 gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật.

Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài, theo M. Tiếp theo là khái niệm “hủy hoại rừng” hay hiểu cách khác là “phá rừng” được nhà khoa học Angelsen định nghĩa như sau: “phá rừng mang nghĩa hủy hoại hay làm mất đi thảm cây. Từ làm mất hoàn toàn hay vĩnh viễn thảm cây cho đến những thay đổi nhỏ trong thành phần sinh thái” [51]. Còn theo quy định trong BLHS 2015 thì hủy hoại rừng là hành vi “đốt, phá rừng trái phép hoặc có hành vi khác hủy hoại rừng” [21, Điều 243].

Các khái niệm về hủy hoại rừng và phá rừng trên chỉ quy định rất ngắn gọn và đơn giản về khái niệm chung của hành vi hủy hoại rừng, phá rừng chủ yếu là hành vi đốt, phá rừng trái phép và một số hành vi khác nhưng chưa cụ thể tất cả loại hành vi, chưa cụ thể tất cả các thành phần của rừng mà chỉ hiểu chung chung về thành phần chính của rừng là các thảm cây. Vì vậy, có thể hiểu là ngoài những hành vi nêu trong khái niệm thì còn nhiều hành vi khác nữa cũng phạm tội hủy hoại rừng, hủy hoại các bộ phận khác của rừng, nhưng luật chưa quy định cụ thể từng hành vi, thành phần rừng gồm những bộ phận nào nên rất khó khăn trong xác định hành vi phạm tội hủy hoại rừng, tội phạm lợi dụng những kẻ hở pháp luật đó mà thực hiện hành vi phạm tội. Theo Luật bảo vệ môi trường 2014 thì khái niệm về môi trường như sau: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. Thành phần môi trường là yếu tố vật chất gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác” [27, Điều 3].

Theo khái niệm này ta hiểu “rừng” là một bộ phận không tách rời của môi trường. Vì vậy, để có thể hiểu được khái niệm tội hủy hoại rừng thì cần phải hiểu được các khái niệm về “môi trường”, khái niệm về “rừng”, khái niệm “hủy hoại”, khái niệm “tội phạm”, và cuối cùng là rút ra khái niệm chung nhất “tội hủy hoại rừng”. - Thứ nhất: khái niệm “môi trường” là“tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng đến con người và tác động đến các hoạt 9 động sống của con người như: đất, nước, không khí, ánh sáng, sinh vật, cây cối, rừng,…” [50]. Từ khái niệm trên ta thấy môi trường bao gồm cả “rừng”.

Rừng là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí vô cùng quan trọng đối với môi trường, rừng cùng các yếu tố khác của môi trường góp phầntạo nên thế giới quan. - Thứ hai: khái niệm “rừng”, theo khoản 1 Điều 3 LBVR 2004 thì: “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác” [26, Điều 3]. Từ khái niệm trên ta thấy rừng là một bộ phận của môi trường, rừng ẩn bên trong một hệ sinh thái vô cùng lớn, đa dạng và phức tạp về động vật, thực vật, chủng loại, số lượng, phân loại rừng,… Vì vậy, khái niệm rừng là một khái niệm rất rộng cần phải được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khoa học. - Thứ ba: khái niệm “hủy hoại”, theo từ điển tiếng việt của Viện ngôn ngữ học thì “hủy hoại có nghĩa là làm cho hư hỏng đi, phá đi, làm một cái gì đó tan nát” [46, tr.

Theo như trên thì hủy hoại là một hành vi tiêu cực, hành vi không được khuyến khích và bị lên án. Từ thời xa xưa ông cha ta đã xem “rừng là vàng, biển là bạc” có nghĩa ám chỉ rừng và biển là hai thứ có giá trị, được xem là tài sản và là đối tượng của hành vi hủy hoại. - Từ các khái niệm trên ta rút ra được khái niệm về hủy hoại rừng “là hành vi tiêu cực, làm cho tài nguyên rừng, cây rừng, động vật rừng, đất rừng bị hủy hoại, bị chết hàng loạt, giảm về số lượng, diện tích và giá trị lâm sản”. - Thứ tư: là định nghĩa về tội phạm theo Điều 8 BLHS 2015: “tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật rự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật hình sự này phải bị xử lý hình sự” [20, Điều 8].

10 - Dựa vào các định nghĩa trên ta có thể đưa ra khái niệm chung nhất về tội hủy hoại rừng như sau: “Tội hủy hoại rừng là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, được thực hiện một cách cố ý bằng các hành vi như đốt, phá rừng trái phép hoặc hành vi khác, làm cho rừng mất hoàn toàn giá trị hoặc làm cho rừng giảm giá trị đáng kể, xâm phạm các quan hệ xã hội về bảo vệ rừng của nhà nước, gây thiệt hại cho môi trường sinh thái”. Từ định nghĩa trên cho thấy tội hủy hoại rừng có các dấu hiệu như sau: - Thứ nhất: Tội hủy hoại rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội, là hành vi gây ra thiệt hại cho môi trường, rừng và đời sống con người như: ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai, làm mất hoàn toàn hoặc một phần giá trị rừng,…Việc con người hủy hoại rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội để lại nhiều hậu quả nặng nề cho xã hội. - Thứ hai: Là hành vi có lỗi thuộc về phần chủ quan của chủ thể phạm tội, ý chí thực hiện hành vi là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. - Thứ ba: Hủy hoại rừng là hành vi nguy hiểm cho xã hội và được quy định cụ thể trong BLHS, chỉ những hành vi vi phạm quy định của BLHS về tội hủy hoại rừng thì mới là tội phạm hủy hoại rừng, những hành vi hủy hoại rừng không được quy định trong BLHS thì không phải tội phạm hủy hoại rừng và không phải chịu TNHS và có thể áp dụng chế tài xử lý khác như xử lý hành chính, dân sự.

Đây là một nguyên tắc cơ bản nhất của BLHS về xác định hành vi phạm tội hay không phạm tội. - Thứ tư: Hành vi phạm tội hủy hoại rừng theo quy định BLHS phải chịu TNHS bằng hình phạt nặng hay nhẹ tùy thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả thực tế gây ra và quy định khung hình phạt của BLHS. Tóm lại: Từ những khái niệm về môi trường, rừng, hủy hoại, tội phạm đã góp phần làm rõ khái niệm tội hủy hoại rừng. Cho thấy tội hủy hoại rừng được quy định trong BLHS, mang đầy đủ các dấu hiệu chung của tội phạm, chủ thể phạm tội phải chịu hình phạt.

Đây cơ sở pháp lý quan trọng để tác giả nghiên cứu đúng 11 hướng, đúng quy định pháp luật và làm sáng tỏ nội dung tội hủy hoại rừng dưới nhiều góc độ khoa học như: Xã hội học, môi trường học, luật học. Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng cơ bản của tội hủy hoại rừng theo BLHS 2015 Tội hủy hoại rừng theo Điều 243 BLHS 2015 được quy định thành 5 khoản. Cho thấy đây là tội phạm rất phức tạp trong quy định tội phạm và hình phạt. Vì vậy, cần nghiên cứu và làm rõ các dấu hiệu pháp lý đặc trưng cơ bản: - Khoản 1 quy định chung về khái niệm, các dấu hiệu định tội và khung hình phạt cơ bản của tội hủy hoại rừng.

- Khoản 2 và khoản 3 quy định các dấu hiệu định khung hình phạt tăng nặng.