Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải: Quá Trình Hình Thành, Phát Triển và Triển Vọng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh tổ chức hợp tác thượng hải quá trình hình thành phát triển và triển vọng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Hoài Linh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải: Quá trình hình thành, phát triển và triển vọng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH THÀNH LẬP CỦA S
• 1.1. Cơ sở hình thành của Tổ chức Hợp tác Thượng hải
• 1.1.1. Cơ sở thực tiễn
• 1.1.2. Hợp tác Trung Á trước khi Tổ chức Thượng hải được thành lập
• 1.1.3. Bối cảnh quốc tế và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI đặt ra yêu cầu tăng cường hơn nữa hợp tác an ninh Trung Á
• 1.1.4. Gia tăng nhu cầu hợp tác phát triển kinh tế giữa Trung Quốc, Nga và các nước Trung Á
• 1.1.5. Hội nghị Nhóm Hiệp Ước Thượng hải lần thứ 6 (năm 2001) và sự ra đời của Tổ chức Hợp tác Thượng hải
• 1.1.6. Mục đích thành lập
• 1.1.7. Chức năng, nguyên tắc hoạt động và cơ cấu tổ chức của S
• 1.1.8. Đặc điểm của Tổ chức Hợp tác Thượng hải
• 1.1.9. Ý nghĩa của việc thành lập “Tổ chức Hợp tác Thượng Hải”
• 1.1.9.1. Đối với các nước thành viên
• 1.1.9.2. Đối với an ninh và hợp tác khu vực và thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA S
• 2.1. Tình hình phát triển của S
• 2.2. Đánh giá về quá trình phát triển của S
• 2.2.1. Về xây dựng thể chế
• 2.2.1.1. Cơ cấu tổ chức ngày càng kiện toàn
• 2.2.1.2. Nguyên tắc hoạt động ngày càng chặt chẽ hơn
• 2.2.2. Về phát triển thành viên
• 2.2.3. Về phạm vi hợp tác
• 2.2.4. Một số kết quả hợp tác cụ thể
• 2.2.4.1. Hợp tác an ninh
• 2.2.4.2. Hợp tác về kinh tế
• 2.2.4.3. Hợp tác về năng lượng
• 2.2.4.4. Hợp tác về văn hóa
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG PHÁT TRIỂN CỦA TỔ CHỨC TRONG TƯƠNG LAI
• 3.1. Những thuận lợi và trở ngại đối với sự phát triển của S.O trong những năm tới
• 3.1.1. Thuận lợi chủ quan
• 3.1.2. Thuận lợi khách quan
• 3.1.3. Những trở ngại
• 3.1.3.1. Những trở ngại từ bên trong S
• 3.1.3.2. Những trở ngại từ bên ngoài S
• 3.2. Các khả năng phát triển của S.O trong những năm sắp tới
• 3.3. Một số khuyến nghị về ứng xử của Việt nam với S.O
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải Hình Thành và Ý Nghĩa

Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải (SCO) được thành lập vào năm 2001, là một tổ chức quốc tế quan trọng trong lĩnh vực hợp tác an ninh và phát triển kinh tế tại khu vực Trung Á. Sự hình thành của SCO phản ánh nhu cầu cấp thiết về an ninh khu vực và sự hợp tác giữa các quốc gia thành viên, bao gồm Trung Quốc, Nga và các nước Trung Á. Tổ chức này không chỉ đóng vai trò trong việc duy trì hòa bình mà còn thúc đẩy hợp tác kinh tế và văn hóa giữa các nước thành viên.

1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn hình thành SCO

SCO được hình thành dựa trên những lý thuyết về an ninh hợp tác, trong đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược giữa các quốc gia. Bối cảnh lịch sử và chính trị của khu vực Trung Á, cùng với sự gia tăng các mối đe dọa an ninh như khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, đã thúc đẩy sự ra đời của tổ chức này.

1.2. Mục đích và chức năng của Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải

Mục đích chính của SCO là tăng cường hợp tác an ninh, chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia. Ngoài ra, tổ chức còn hướng tới việc thúc đẩy hợp tác kinh tế, văn hóa và phát triển bền vững giữa các nước thành viên, tạo ra một môi trường hòa bình và ổn định cho khu vực.

II. Những Thách Thức Đối Với Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải Hiện Nay

Mặc dù SCO đã đạt được nhiều thành tựu trong việc duy trì an ninh khu vực, nhưng tổ chức này cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia thành viên, cũng như sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài, đang đặt ra nhiều khó khăn cho sự phát triển của SCO.

2.1. Sự khác biệt về lợi ích giữa các thành viên

Các quốc gia thành viên SCO có những lợi ích và mục tiêu khác nhau, điều này có thể dẫn đến xung đột trong quá trình hợp tác. Sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Nga trong khu vực cũng là một yếu tố gây khó khăn cho sự thống nhất trong tổ chức.

2.2. Can thiệp từ các cường quốc bên ngoài

Sự hiện diện của các cường quốc như Mỹ và EU trong khu vực Trung Á có thể ảnh hưởng đến hoạt động của SCO. Các chính sách đối ngoại của những quốc gia này có thể tạo ra áp lực lên các thành viên của SCO, làm giảm hiệu quả của tổ chức.

III. Phương Pháp Tăng Cường Hợp Tác Trong Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải

Để vượt qua những thách thức hiện tại, SCO cần áp dụng các phương pháp hợp tác hiệu quả hơn. Việc xây dựng các cơ chế hợp tác chặt chẽ và tăng cường đối thoại giữa các thành viên là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường đối thoại và hợp tác đa phương

SCO cần thúc đẩy các cuộc đối thoại thường xuyên giữa các thành viên để giải quyết những khác biệt và tìm kiếm các giải pháp chung. Việc tổ chức các hội nghị thượng đỉnh và diễn đàn sẽ giúp tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau.

3.2. Phát triển các chương trình hợp tác cụ thể

Các chương trình hợp tác trong lĩnh vực an ninh, kinh tế và văn hóa cần được phát triển và triển khai một cách cụ thể. Điều này sẽ giúp các thành viên thấy rõ lợi ích từ việc tham gia vào SCO và khuyến khích họ đóng góp tích cực hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Từ Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải

SCO đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể trong việc duy trì an ninh khu vực và thúc đẩy hợp tác kinh tế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy tổ chức này đã góp phần quan trọng trong việc giảm thiểu các mối đe dọa an ninh và tạo ra môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế.

4.1. Kết quả hợp tác an ninh giữa các thành viên

SCO đã thành công trong việc thiết lập các cơ chế hợp tác an ninh, giúp các quốc gia thành viên phối hợp chặt chẽ hơn trong việc chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia. Các hoạt động chung đã góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

4.2. Hợp tác kinh tế và văn hóa trong khuôn khổ SCO

Hợp tác kinh tế giữa các thành viên SCO đã được thúc đẩy thông qua các dự án chung và các thỏa thuận thương mại. Điều này không chỉ giúp tăng cường quan hệ kinh tế mà còn tạo ra cơ hội giao lưu văn hóa giữa các quốc gia thành viên.

V. Kết Luận và Triển Vọng Tương Lai Của Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải

Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải đã chứng tỏ được vai trò quan trọng trong việc duy trì an ninh và phát triển kinh tế khu vực. Triển vọng tương lai của tổ chức này phụ thuộc vào khả năng giải quyết các thách thức hiện tại và tăng cường hợp tác giữa các thành viên.

5.1. Những thuận lợi và khó khăn trong tương lai

SCO có nhiều thuận lợi để phát triển, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn. Việc duy trì sự đoàn kết giữa các thành viên và ứng phó với các thách thức từ bên ngoài sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của tổ chức.

5.2. Khuyến nghị cho Việt Nam trong quan hệ với SCO

Việt Nam cần chủ động tham gia vào các hoạt động của SCO, tăng cường hợp tác với các thành viên khác để nâng cao vị thế và ảnh hưởng của mình trong tổ chức. Việc này không chỉ giúp Việt Nam bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn góp phần vào sự ổn định của khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) phản ánh bức tranh địa chính trị toàn diện của không gian Á - Âu sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991. Xuất phát từ cơ chế "Nhóm Thượng Hải 5" thành lập ngày 24/04/1996 với 5 quốc gia ban đầu, sự kiện kết nạp Uzbekistan vào ngày 15/06/2001 đã chính thức khai sinh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải với 6 thành viên chính thức. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi tập trung vào việc giải mã cơ chế hợp tác an ninh và kinh tế tại khu vực Trung Á – nơi sở hữu vị trí chiến lược hiểm yếu nhưng đối mặt với nạn buôn lậu hơn 30 tấn thuốc phiện mỗi năm cùng nguy cơ xung đột sắc tộc, tôn giáo phức tạp.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích có hệ thống quá trình hình thành từ cơ chế xây dựng lòng tin quân sự biên giới, đánh giá bước chuyển mình về mặt thể chế trong giai đoạn 2001 đến giữa năm 2010, đồng thời dự báo triển vọng phát triển của tổ chức trong bức tranh an ninh toàn cầu. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian địa lý Trung Á với đường biên giới chung dài hơn 8.000 km và diện tích vùng đệm an ninh lên tới 1,5 triệu km². Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống dữ liệu toàn diện, giúp các nhà hoạch định chính sách nắm bắt động thái của một cấu trúc khu vực đang chi phối hơn 60% diện tích lục địa Á - Âu. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất định hướng ứng xử chiến lược cho Việt Nam trong bối cảnh ASEAN đã chính thức đưa vấn đề thiết lập quan hệ với SCO vào Tuyên bố Hội nghị Thượng đỉnh Cebu tháng 1/2007.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng kết hợp 2 lý thuyết nền tảng của ngành Quan hệ quốc tế là Chủ nghĩa Hiện thực và Chủ nghĩa Tự do Thể chế, bổ trợ bởi Khái niệm An ninh Mới do Trung Quốc khởi xướng vào tháng 1/1997. Chủ nghĩa Hiện thực giúp luận giải cuộc cạnh tranh quyền lực địa chiến lược gay gắt tại Trung Á, nơi các doanh nghiệp Mỹ chiếm 26% vốn đầu tư tại Azerbaijan và 34% tại Kazakhstan nhằm kiềm chế ảnh hưởng truyền thống của Nga và Trung Quốc. Ngược lại, Chủ nghĩa Tự do Thể chế làm sáng tỏ cách thức 6 quốc gia thành viên thiết lập các cơ chế đa phương để giảm thiểu xung đột và gia tăng hợp tác kinh tế - an ninh.

Bên cạnh đó, Khái niệm An ninh Mới đóng vai trò là kim chỉ nam lý luận với 4 trụ cột then chốt: tin cậy lẫn nhau, cùng có lợi, bình đẳng và phối hợp hành động. Các khái niệm trung tâm được vận dụng xuyên suốt bao gồm: "an ninh phi truyền thống", "cân bằng quyền lực địa chính trị", "vùng đệm an ninh biên giới" và "tinh thần Thượng Hải". Sự kết hợp này mang lại cái nhìn đa chiều về cách thức 5 nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình được chuyển hóa thành các cam kết thể chế ràng buộc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên cỡ mẫu tư liệu bao gồm 45 văn bản pháp lý quốc tế chính thức của SCO từ năm 2001 đến năm 2010, kết hợp khảo cứu hơn 60 báo cáo học thuật chuyên sâu và tài liệu thống kê kinh tế song phương. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các tuyên bố chung tại 10 hội nghị thượng đỉnh thường niên và các hiệp định thương mại, năng lượng then chốt. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính chuẩn xác, chính thống và phản ánh trực tiếp quá trình chuyển hóa thể chế của tổ chức.

Quy trình phân tích kết hợp phương pháp lịch sử và logic nhằm tái hiện tiến trình phát triển theo dòng thời gian từ năm 1996 đến năm 2010. Phương pháp so sánh và đối chiếu được sử dụng để làm rõ sự khác biệt giữa cấu trúc SCO với các tổ chức như NATO hay Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF với 25 thành viên). Cuối cùng, phương pháp dự báo quốc tế được ứng dụng để lượng hóa các kịch bản phát triển trong thập niên tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chứng minh SCO đã thành công trong việc hóa giải tranh chấp biên giới tồn tại nhiều thế kỷ. Bắt đầu từ việc xử lý 33 khu vực tranh chấp dọc đường biên giới Nga - Trung dài gần 4.000 km, tổ chức đã thiết lập hành lang an ninh phi quân sự hóa rộng 200 km, dài 8.000 km và giới hạn quân số đóng quân dưới 130.000 quân cho mỗi bên dọc biên giới.

Thứ hai, hợp tác kinh tế - thương mại ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc. Kim ngạch mậu dịch giữa Trung Quốc và 5 nước Trung Á đã tăng từ mức 500 triệu USD năm 1991 lên 1,3 tỷ USD năm 1999. Đặc biệt, thương mại song phương Nga - Trung tăng trưởng ấn tượng qua từng năm: từ 8,3 tỷ USD năm 2000 lên 10,67 tỷ USD năm 2001 (tăng 33,3%), đạt 33,4 tỷ USD năm 2006 và xác lập kỷ lục 40,29 tỷ USD vào năm 2007.

Thứ ba, thể chế an ninh được kiện toàn nhanh chóng thông qua việc thông qua Hiến chương năm 2002 tại St. Petersburg và thành lập Cơ cấu Chống Khủng bố Khu vực (RATS) tại Bishkek. Cơ chế này giúp các thành viên phối hợp chặt chẽ triệt phá 3 thế lực thù địch: chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa ly khai và chủ nghĩa tôn giáo cực đoan.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng động lực thúc đẩy SCO phát triển nhanh chóng không chỉ xuất phát từ nhu cầu nội tại của Trung Á mà còn là phản ứng phối hợp trước chiến lược mở rộng NATO sang phía Đông và chính sách phòng thủ tên lửa NMD của Mỹ. Nga tận dụng SCO để duy trì vị thế lịch sử tại không gian hậu Xô Viết, trong khi Trung Quốc hướng tới mục tiêu ổn định khu vực tự trị Tân Cương và bảo đảm an ninh năng lượng thông qua việc nhập khẩu hơn 12 triệu tấn dầu thô bằng đường sắt từ Nga vào năm 2005.

Các luồng dữ liệu kinh tế trong luận văn có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ cột thể hiện đà tăng trưởng thương mại Nga - Trung giai đoạn 2000-2007 (với mức tăng trưởng ấn tượng gần 385%), kết hợp bảng tổng hợp phân định biên giới giữa Trung Quốc với Kazakhstan (1.700 km), Kyrgyzstan (1.000 km) và Tajikistan (5.000 km). Luận văn khẳng định SCO mang bản chất của một cơ chế đối thoại an ninh - chính trị mở, linh hoạt và không có xu hướng biến thành một khối liên minh quân sự khép kín tương tự NATO.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung thể chế tham vấn đối ngoại: Bộ Ngoại giao và các cơ quan tham mưu chiến lược cần chủ động xây dựng đề án thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ với Ban Thư ký SCO, duy trì tối thiểu 1-2 phiên tham vấn chính sách hàng năm trong giai đoạn 2011-2015 nhằm cập nhật kịp thời các biến động địa chính trị Á - Âu.

Thứ hai, khai thác tối đa cầu nối ngoại giao ASEAN - SCO: Tận dụng Tuyên bố Hội nghị Thượng đỉnh Cebu năm 2007, phái đoàn ngoại giao Việt Nam cần phối hợp cùng các quốc gia thành viên ASEAN triển khai 3 chương trình hợp tác trọng điểm về an ninh hàng hải, chia sẻ thông tin phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và ứng phó thảm họa trong giai đoạn 3 năm tới.

Thứ ba, nâng cao năng lực nghiên cứu chiến lược: Các viện nghiên cứu và trường đại học chuyên ngành quan hệ quốc tế cần gia tăng tối thiểu 20% số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về không gian Á - Âu, tập trung giải mã tác động của mạng lưới 11.000 km hạ tầng giao thông kết nối Trung Á đến chiến lược kinh tế đối ngoại của Việt Nam.

Thứ tư, thúc đẩy đa dạng hóa quan hệ kinh tế song phương: Bộ Công Thương và cộng đồng doanh nghiệp cần tận dụng môi trường an ninh ổn định do SCO kiến tạo để đẩy mạnh hợp tác xuất nhập khẩu, đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch thương mại 2 chiều với các nước thành viên Trung Á đạt mức 15-20% mỗi năm trong giai đoạn 2012-2020, đặc biệt trong các lĩnh vực nông sản, dệt may và khai thác khoáng sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách đối ngoại và cán bộ ngoại giao: Công trình cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn giúp đánh giá chính xác tác động của các liên kết khu vực tại 6 quốc gia thành viên SCO, từ đó xây dựng kịch bản ứng xử đối ngoại linh hoạt cho Việt Nam.

Thứ hai, giảng viên và sinh viên ngành Quan hệ quốc tế, Chính trị học: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị giúp tối ưu hóa hơn 80% thời gian tổng hợp lý thuyết về các mô hình an ninh khu vực mới và tiến trình đàm phán giải quyết tranh chấp biên giới lãnh thổ.

Thứ ba, các chuyên gia phân tích an ninh và tình báo chiến lược: Nghiên cứu phân tích sâu sắc cơ chế vận hành của Trung tâm chống khủng bố RATS, mang lại bài học kinh nghiệm thiết thực trong việc ứng phó với 3 mối đe dọa an ninh phi truyền thống.

Thứ tư, các tập đoàn năng lượng và doanh nghiệp logistics: Công trình phân tích chi tiết tuyến đường ống dẫn dầu Caspi cùng mạng lưới vận tải 11.000 km, giúp doanh nghiệp định hình chiến lược đầu tư và đa dạng hóa nguồn cung ứng hàng hóa xuyên lục địa.

Câu hỏi thường gặp

SCO có phải là một liên minh quân sự đối trọng trực tiếp với NATO không?
Không. SCO không phải là liên minh quân sự tương hỗ như NATO vì tổ chức không áp dụng điều khoản phòng thủ tập thể. Hiến chương năm 2002 của tổ chức quy định rõ nguyên tắc không liên kết, không đối đầu và không nhằm vào bất kỳ quốc gia thứ 3 nào, tập trung chủ yếu vào đối thoại an ninh và hợp tác phát triển.

Ba thế lực thù địch mà SCO tập trung trấn áp bao gồm những lực lượng nào?
Ba thế lực thù địch được xác định trong Tuyên bố Thượng Hải năm 2001 gồm: chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa ly khai và chủ nghĩa cực đoan tôn giáo. Đây là những nguy cơ trực tiếp đe dọa sự ổn định của Trung Á, khu vực chịu áp lực từ các vụ ám sát năm 1999 và hơn 30 tấn thuốc phiện lưu thông trái phép mỗi năm.

Hợp tác kinh tế giữa Nga và Trung Quốc trong khuôn khổ SCO mang lại kết quả gì nổi bật?
Thương mại song phương tăng trưởng phi mã từ 8,3 tỷ USD năm 2000 lên mức kỷ lục 40,29 tỷ USD năm 2007. Nga cung cấp hơn 12 triệu tấn dầu lửa cho Trung Quốc qua đường sắt vào năm 2005, đồng thời hai bên đã ký kết 30 thỏa thuận hợp tác kinh tế trị giá nhiều tỷ USD vào năm 2007.

Tại sao khu vực Trung Á lại trở thành điểm nóng cạnh tranh địa chiến lược giữa các nước lớn?
Trung Á sở hữu vị trí cửa ngõ Á - Âu cùng nguồn tài nguyên dầu mỏ, khí đốt dồi dào. Mỹ gia tăng hiện diện với tỷ lệ đầu tư 34% tại Kazakhstan và 26% tại Azerbaijan, thúc đẩy Nga và Trung Quốc thắt chặt hợp tác trong không gian 1,5 triệu km² vùng biên giới nhằm bảo vệ lợi ích an ninh chiến lược.

Việt Nam và ASEAN có cơ hội gì khi tiếp cận Tổ chức Hợp tác Thượng Hải?
Từ Tuyên bố Cebu tháng 1/2007, ASEAN đã mở ra triển vọng đối thoại với SCO. Việc thiết lập quan hệ giúp Việt Nam mở rộng thị trường sang 6 quốc gia thành viên, tranh thủ sự hỗ trợ đa phương trong phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và bảo đảm an ninh năng lượng bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện tiến trình phát triển 10 năm của SCO từ cơ chế biên giới năm 1996 đến tổ chức đa phương hoàn chỉnh giai đoạn 2001-2010.
• Làm rõ vai trò trụ cột của 6 quốc gia thành viên trong việc giải quyết dứt điểm các tranh chấp trên tuyến biên giới dài hơn 8.000 km.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của Khái niệm An ninh Mới và tinh thần Thượng Hải trong việc thúc đẩy thương mại song phương Nga - Trung vượt mốc 40 tỷ USD vào năm 2007.
• Đóng góp hệ thống luận điểm khoa học vững chắc giúp định vị vai trò địa chính trị của Trung Á trong thế kỷ XXI.
• Khuyến nghị các bước hành động chiến lược cho ngoại giao Việt Nam trong giai đoạn 2011-2020 nhằm tối ưu hóa quan hệ với các đối tác Á - Âu.

Công trình là cẩm nang học thuật thiết yếu; quý độc giả, nhà nghiên cứu và học viên cao học hãy tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận nguồn tư liệu gốc chuẩn xác và chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu và kết luận, luận văn sẽ gồm ba chương. Chƣơng 1: Quá trình thành lập Tổ chức Hợp tác Thƣợng Hải. Phân tích cơ sở cho sự hình thành Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, bao gồm cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn. Từ những lợi ích chung về an ninh và phát triển giữa Trung Quốc, Nga và các nước thành viên khác cũng như kết quả hợp tác thu được qua các năm kể từ khi có sáng kiến “Cơ chế 5 nước” của Trung Quốc, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải đã chính thức được thành lập vào năm 2001.

Ý nghĩa của sự ra đời tổ chức này với các nước thành viên và với quốc tế. Chƣơng 2: Quá trình phát triển của Tổ chức hợp tác Thƣợng Hải. Chương 2 nêu lên tình hình phát triển của S.O trong 10 năm qua với các định hướng và các hoạt động cụ thể thông các các Hội nghị Thượng Đỉnh của tổ chức này. Từ đó, chương 2 đánh giá về quá trình phát triển của S.O trên các phương diện thể chế, phát triển thành viên, phạm vi hợp tác và các kết quả hợp tác.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 3: Triển vọng phát triển của tổ chức trong tƣơng lai. Đánh giá những khó khăn và thuận lợi trên con đường phát triển của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, đồng thời dự báo triển vọng phát triển của S.O trong những năm tới. Cuối chương 3 cũng đưa ra một số khuyến nghị về ứng xử của Việt Nam với S. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: QUÁ TRÌNH THÀNH LẬP TỔ CHỨC HỢP TÁC THƢỢNG HẢI 1.

Cơ sở hình thành Tổ chức Hợp tác Thƣợng Hải 1.Cơ sở lý luận Ý tưởng thiết lập một sự hợp tác chặt chẽ về an ninh giữa Trung Quốc với Nga và ba nước Cộng hòa Trung Á bao gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan do Trung Quốc đưa ra. Ý tưởng này được xây dựng trên cơ sở tiếp cận mới về an ninh của Trung Quốc. Tại hội nghị với các nhà khoa học Mỹ tổ chức ở Bắc Kinh tháng 3/1997, đại diện Quân giải phóng đã đề cập tới sự cần thiết có một “khái niệm an ninh hoàn toàn mới”. Bởi vì, nhận thức về an ninh cần theo kịp với thực tiễn ở Châu Á - Thái Bình Dương.

Sau đó, tại Tọa đàm Trung Quốc - Canada lần thứ hai (CANCHIS II), tổ chức ở Toronto vào tháng 1/ 1998, các đại biểu Trung Quốc đã chính thức đưa ra khái niệm “Tiếp cận an ninh mới”. Theo họ, khái niệm này con đường phù hợp nhất để tổ chức các mối quan hệ an ninh ở Châu Á - Thái Bình Dương sau chiến tranh lạnh. Nội hàm của khái niệm “Tiếp cận an ninh mới” của Trung Quốc bao gồm bốn điểm sau: Thứ nhất, quan hệ nhà nước với nhà nước cần đặt cơ sở trên năm nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình, tức là tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm lược, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi, cùng tồn tại hoà bình. Theo quan điểm của Trung Quốc, đó là nền 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tảng cơ bản và là tiền đề của an ninh.

Từ cách nhìn này, việc vun đắp các quan hệ lành mạnh và ổn định giữa các cường quốc lớn trên thế giới là cơ bản đối với hoà bình và an ninh cả ở bình diện khu vực và quốc tế. Thứ hai, các nước cần thúc đẩy hợp tác cùng có lợi và mở cửa kinh tế cho nhau, từ bỏ chính sách phân biệt đối xử và bất bình đẳng trong các quan hệ kinh tế và mậu dịch để theo đuổi sự thịnh vượng chung bằng cách thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa họ với nhau. Điều này là cơ sở kinh tế cho an ninh khu vực và toàn cầu. Sự rối loạn về tài chính ở Đông Nam Á chứng tỏ an ninh kinh tế là một yếu tố cấu thành quan trọng của ổn định và phát triển.

Việc duy trì một trật tự kinh tế và tài chính bình thường đòi hỏi không chỉ một chế độ quản lý kinh tế vĩ mô vững chắc ở cấp độ quốc gia mà cả sự hợp tác tài chính ở cấp độ khu vực, toàn cầu và tạo ra một môi trường kinh tế ổn định bên ngoài. Thứ ba, các nước cần tăng cường sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau thông qua sự đối thoại và hợp tác, tiến hành giải quyết những khác biệt và tranh chấp bằng biện pháp hoà bình. Đó là con đường thực tế để tăng cường hoà bình và an ninh. Cuối cùng, an ninh là tương hỗ.

Đối thoại và hợp tác an ninh cần nhằm vào tăng cường lòng tin thay vì tạo ra đối đầu và không được hướng vào nước khác. Các nước này cũng không được làm xói mòn lợi ích an ninh của nước khác. An ninh không thể và không đạt được thông qua chạy đua ưu thế về quân sự. Trong thế kỷ XX, nhân loại đã trải qua hai cuộc đại chiến, cuộc chiến tranh lạnh kéo dài hơn 4 thập kỷ và đã phải trả giá quá cao.

Lịch sử đã chứng tỏ rằng các khối quân sự đã thất bại trong việc ngăn ngừa chiến tranh. Những dàn xếp an ninh đặt cơ sở trên các liên minh quân sự và chạy đua vũ trang đã chứng tỏ không thể xây dựng hoà bình. Dưới những hoàn cảnh mới, việc mở rộng các khối quân sự và các liên minh quân sự đã đi ngược lại khuynh hướng của thời đại. Hoà bình 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lâu dài cần được đảm bảo, đó là yêu cầu khẩn thiết mà khái niệm An ninh mới cần vun đắp [18, tr.

Tiếp cận an ninh mới là sản phẩm của quá trình đổi mới tư duy về An ninh ở Trung Quốc. Trên cơ sở tiếp cận mới về an ninh, tháng 1 năm 1997, các quan chức, các nhà khoa học và đại diện quân Giải phóng Trung Quốc đã xây dựng nên khái niệm an ninh mới (New concept of security). Khái niệm này là sự phát triển năm nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình và sẽ trở thành cơ sở lý luận để xây dựng khuôn khổ an ninh quốc tế trong thế kỷ mới. Hạt nhân của Khái niệm an ninh tương hỗ của Trung Quốc là sự tin cậy lẫn nhau, cùng có lợi, bình đẳng và phối hợp.

i) Sự tin cậy lẫn nhau Theo quan điểm của Trung Quốc, sự tin cậy lẫn nhau sẽ được cải thiện thông qua đối thoại, an ninh chung sẽ được thực hiện thông qua hợp tác. Sự tin cậy lẫn nhau đòi hỏi chân thành là gốc rễ, sự tin cậy là hàng đầu. Mỗi quốc gia từ bỏ tư duy chiến tranh lạnh, chính trị cường quyền và vượt ra ngoài sự khác biệt về lý tưởng và hệ thống xã hội, không nghi ngờ lẫn nhau và không có thái độ thù địch nhau. Các nước cần đối thoại về chính sách an ninh và phòng thủ, cần thông báo cho nhau về những hoạt động quan trọng.

Họ cần tích cực thiết lập các cơ chế hợp tác an ninh và đối thoại khu vực thông qua các biện pháp xây dựng lòng tin và xây dựng an ninh để tăng cường sự tin cậy lẫn nhau. ii) Lợi ích tương hỗ chỉ ra rằng để phù hợp với khuynh hướng toàn cầu hoá, tất cả các nước cần tôn trọng lợi ích an ninh của bên kia khi duy trì lợi ích quốc gia của mình, tạo điều kiện an ninh cho bên kia hiện thực hoá lợi ích an ninh của họ, thiết lập an ninh toàn cầu trên cơ sở lợi ích chung và an ninh chung iii) Bình đẳng: Bất kỳ nước nào dù to hay nhỏ, lớn hay bé, đều phải tuân thủ nguyên tắc là một đối tác bình đẳng trong xã hội quốc tế. Tất cả các nước cần 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tôn trọng lẫn nhau, đối xử với nhau một cách bình đẳng, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và thúc đẩy khuynh hướng dân chủ hoá trong đời sống quốc tế. iv) Phối hợp: Tất cả các nước cần thực hiện hợp tác sâu rộng để đối phó với các vấn đề quan ngại về an ninh, với những thách thức trong an ninh toàn cầu.

Họ cần loại bỏ các mối nguy hiểm tiềm ẩn và giải quyết tranh chấp thông qua các biện pháp hoà bình để ngăn ngừa chiến tranh, xung đột vũ trang và để hiện thực hoá an ninh bền vững trên toàn cầu.34] Các nhà lãnh đạo Trung Quốc coi khái niệm an ninh mới là cách tiếp cận thích hợp về hợp tác an ninh khu vực và xem Hiệp ước Thượng hải như là ví dụ về khái niệm này trong thực tế. Khái niệm an ninh mới được các nhà chính trị và quân sự cao cấp của Trung Quốc ra sức tuyên truyền. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trì Hạo Điền đã sử dụng khái niệm trên trong diễn văn tại Viện Nghiên Cứu Quốc Phòng Nhật Bản vào tháng 1 năm 1998.16] Khái niệm này được ông lặp lại trong diễn văn đọc tại Singapore tháng 11/ 1998, khi khẳng định rằng con đường đúng đắn để đảm bảo an ninh là tăng cường niềm tin thông qua đối thoại, tìm kiếm thông qua hợp tác để tôn trọng chủ quyền của nhau, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình nhằm theo đuổi sự phát triển chung. Trong diễn văn đọc tại Hội nghị giải trừ quân bị tại Gieneve tháng 3/ 1999, Chủ tịch Giang Trạch Dân đã miêu tả hạt nhân của khái niệm an ninh mới như là sự tin cậy lẫn nhau, cùng có lợi, bình đẳng và hợp tác.

Ngày 13 tháng 10 năm 1999, Phái viên Trung quốc tại Liên Hợp Quốc Shen Guofang đã nói tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lần thứ 54 rằng “Trung Quốc phản đối khái niệm an ninh cũ đặt cơ sở trên các liên minh quân sự và tích tụ vũ khí”. Ông đã gắn khái niệm an ninh mới với sự phản đối của Trung quốc về phòng thủ tên lửa, bổ sung Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo (Anti – Ballistic 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Missile Treaty ABM) và các hoạt động quân sự do khối NATO khởi xướng nhằm chống lại Serbia [22, tr. Khái niệm an ninh mới của Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng với nhận thức mới của Nga về an ninh và khác một cách cơ bản với tiếp cận an ninh của Mỹ.