phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn của trường trung học phổ thông chuyên theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn của trường trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Ninh Thuận theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới. Chƣơng 3: Biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Ngữ văn của trường trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, tỉnh Ninh Thuận theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CỦA TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN THEO ĐỊNH HƢỚNG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1.
Tổng quan nghiên cứu về HĐTN 1. Tổng quan nghiên cứu về HĐTN trong chương trình giáo dục phổ thông ở một số nước - Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng việc học qua trải nghiệm thực tế, cụ thể như: + Tại Hàn Quốc: Mục tiêu chính của hoạt động trải nghiệm là hướng đến con người được giáo dục, có sức khỏe, độc lập và sáng tạo. Có sự phân hóa rõ, cấp Tiểu học và cấp Trung học cơ sở hình thành cảm xúc và ý tưởng sáng tạo, cấp Trung học phổ thông phát triển công dân có suy nghĩ sáng tạo. HĐTN tại Hàn Quốc luôn bổ trợ, tương tác với các môn học trong nhà trường.
HĐTN luôn gắn liền với thực tiễn đời sống. + Tại Singapore: Là quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới và đứng đầu tại châu Á. Hoạt động trải nghiệm thể hiện trong hoạt động của các tổ chức giáo dục như: Hội đồng nghệ thuật quốc gia có chương trình giáo dục nghệ thuật, cung cấp, tài trợ cho nhà trường phổ thông toàn bộ chương trình của các nhóm nghệ thuật, những kinh nghiệm sáng tạo nghệ thuật… + Tại Hà Lan: Rất coi trọng tới hoạt động trải nghiệm khoa học của học sinh cụ thể đã thiết lập các trang mạng nhằm trợ giúp học sinh có những trải nghiệm làm quen với nghề nghiệp từ cấp học THCS. + Tại Vương quốc Anh: Là một quốc gia có nền giáo dục chất lượng hàng đầu trên thế giới, giáo dục Vương Quốc Anh luôn chú trọng phát triển khả năng làm việc độc lập và khả năng tự sáng tạo của mỗi học sinh.
Phương pháp học tập ở Vương Quốc Anh không chỉ là quá trình thu nhận thông tin một chiều mà bạn luôn được khuyến khích cung cấp hàng loạt tình huống, bối cảnh đa dạng và đòi hỏi phát 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển, ứng dụng nhiều tri thức, kĩ năng trong chương trình, cho phép học sinh sáng tạo và suy nghĩ; giải quyết vấn đề làm theo các cách thức khác nhau nhằm đạt kết quả tốt nhất; cung cấp cho học sinh cơ hội sáng tạo, đổi mới … - Một số mô hình dạy học trải nghiệm thiết thực trên thế giới: Mô hình của D.Kolb (1984) [22] Mô hình dạy học trải nghiệm của Kolb tập trung các quy trình sau: + Kinh nghiệm cụ thể: từ những tài liệu đã đọc, đã học và tham khảo trên các phương tiện thông tin đại chúng sẽ tạo ra kinh nghiệm HS. Đó là giai đoạn đầu của quá trình học tập. Từ các giác quan sẽ tạo ra những kinh nghiệm quan trọng nhất. + Quan sát, phản hồi: Người học tự mình quan sát và suy tưởng về các kinh nghiệm đó, xem mình cảm thấy thế nào, có hiểu được hay không, có thấy nó hợp lý hay không, có thấy nó đúng hay cảm thấy nó “có gì đó không ổn”, có quan điểm hay thực tế nào đi ngược lại với các kinh nghiệm mình vừa trải qua hay không, v.
Đối với việc học, việc suy tưởng hàm ý sâu sắc rằng ta phải luôn tự hỏi và tự trả lời “việc học có tiến triển tốt đẹp hay không?”, và thuần túy sử dụng trực giác để trả lời câu hỏi đó. + Khái quát hóa, tổng hợp: Từ quan sát đến suy tưởng, từ suy tưởng hình thành những kinh nghiệm, từ kinh nghiệm hình thành các khái niệm và những lý thuyết mới. + Chủ động áp dụng kinh nghiệm: Khi lý thuyết mới hình thành với những kết luận rõ ràng thì ta đưa nó vào thực tiễn để kiểm định để hình thành nên các tri thức mới. Mô hình dạy học trải nghiệm (Betts, S., 1996) phát triển dựa trên mô hình của D.Kolb (1984) [22] được mô tả cụ thể như sau: + Làm/ Trải nghiệm: Người học làm, thực hiện một hoạt động tuân theo các hướng dẫn cơ bản về an toàn, tổ chức hoặc quy định về thời gian, người học làm trước khi được chỉ dẫn cụ thể về cách làm.
+ Chia sẻ: Người học chia sẻ lại các kết quả, các chú ý và những điều quan sát, cảm nhận được trong phần hoạt động đã thực hiện của mình. Người học cách diễn đạt và mô tả lại rõ ràng nhất các kết quả của trải nghiệm và mối tương quan của chúng. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Triển khai: Người học cùng thảo luận, nhìn lại cả quá trình trải nghiệm, phân tích và phản ánh lại. Người học sẽ liên hệ trải nghiệm với chủ đề của hoạt động và các kỹ năng sống học được.
+ Khái quát hóa: Liên hệ những kết quả và điều học được từ trải nghiệm với các ví dụ trong cuộc sống thực tế. Bước này thúc đẩy người học suy nghĩ về việc có thể áp dụng những điều học được vào các tình huống khác như thế nào. + Ứng dụng: Người học sử dụng những kỹ năng, hiểu biết mới vào cuộc sống thực tế của mình. Người học trực tiếp áp dụng những điều học được vào tình huống tương tự hoặc các tình huống khác - thực hành.
Tổng quan nghiên cứu về HĐTN trong chương trình giáo dục phổ thông ở nước ta - Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về “đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” [9]; Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về “đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, góp phần đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT” [10]; Quyết định số 404/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt “Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông” [20]; Bộ GD-ĐT đã triển khai và công bố xin ý kiến dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2019 [4]… Đây được coi là một sự thay đổi lớn trong ngành Giáo dục khi chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông chuyển từ cách tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học. Cách tiếp cận này là phù hợp với bối cảnh trong nước và quốc tế. - Theo chương trình giáo dục phổ thông mới "HĐTN là các HĐGD thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, các kỹ năng và tích luỹ kinh nghiệm riêng của cá nhân” [4]. Đã có nhiều nghiên cứu trong nước đề cập đến HĐTN như: “Kỷ yếu hội thảo tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông” [1] của Bộ Giáo dục và Đào 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tài liệu tập huấn 2015 “Kỹ năng xây dựng và tổ chức HĐTNST trong trường học”[2]. Tổ chức các hoạt động giáo dục trong trường trung học theo định hướng phát triển năng lực học sinh” của tác giả Đinh Thị Kim Thoa. “Nghiên cứu về tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo giải pháp phát huy năng lực người học” (2014) của tác giả Nguyễn Thị Thu Hoài. Tài liệu tập huấn 2017 “Thiết kế tổ chức hoạt động trải nghiệm ở trường phổ thông” [12] của tác giả Trần Thu Hương… 1.
Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Hoạt động Hoạt động có những đặc điểm sau đây: - Chủ thể của hoạt động là người thực hiện các hành động, làm việc theo kế hoạch, ý đồ nhất định. Trong quá trình hoạt động, con người biết cách tổ chức các hành động tạo thành hệ thống (tổ hợp), lựa chọn, điều khiển linh hoạt các hoạt động phù hợp với đối tượng, hoàn cảnh, tình huống. - Hoạt động bao giờ cũng có đối tượng của nó.
Đối tượng của hoạt động là sự vật, tri thức, v. Con người thông qua hoạt động để tạo tác, chiếm lĩnh, sử dụng nó (đối tượng) nhằm thỏa mãn nhu cầu. - Hoạt động có tính mục đích. Đây là nét đặc trưng thể hiện trình độ, năng lực người trong việc chiếm lĩnh đối tượng.
Con người sử dụng vốn hiểu biết, kinh nghiệm, phương tiện để phát hiện, khám phá đối tượng chuyển thành ý thức, năng lực của chính mình (chủ thể hóa khách thể). Tính mục đích định hướng cho chủ thể hoạt động, hướng tới chiếm lĩnh đối tượng. Như vậy, nói đến hoạt động bao giờ cũng có sự gắn kết giữa chủ thể, đối tượng và mục đích hoạt động. Hoạt động giáo dục, hoạt động dạy học - HĐGD nghĩa rộng là những HĐ có chủ đích có kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học để thực hiện mục tiêu giáo dục.
HĐGD bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp [13]. - HĐGD theo nghĩa hẹp được hiểu là những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch do nhà giáo dục định hướng, kế hoạch, tổ chức trong và ngoài giờ học, trong 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và ngoài nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục theo nghĩa hẹp, hình thành ý thức, phẩm chất, giá trị sống hoặc các năng lực tâm lý xã hội [13]… - HĐDH gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. + Hoạt động dạy với vai trò chủ đạo của giáo viên là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình truyền đạt nội dung hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách khoa học cho học sinh tiếp thu (lĩnh hội). Hoạt động dạy do giáo viên làm chủ thể và tác động vào đối tượng là học sinh và hoạt động nhận thức của học sinh [17].