Nghiên cứu hệ thống bài tập sửa lỗi và rèn luyện kỹ năng viết văn cho học sinh trung học phổ thông

Đề thi Hệ thống bài tập sửa lỗi và rèn luyện kỹ năng viết văn ... theo cấu trúc chuẩn, phân tích đáp án, giúp ôn luyện và đánh giá năng lực

• Tác giả: Nguyễn Thị Ly Na
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Phương Pháp Dạy Học Ngữ Văn
• Đề tài: Hệ Thống Bài Tập Sửa Lỗi Và Rèn Luyện Kỹ Năng Viết Văn Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Giáo Dục
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cảm ơn
• Danh mục các chữ viết tắt
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: PHÂN MÔN LÀM VĂN TRONG NHÀ TRƯỜNG THPT
• 1.1. Văn nghị luận trong chương trình Ngữ văn THPT
• 1.1.1. Phân môn Làm văn trong chương trình Ngữ văn THPT
• 1.1.2. Văn nghị luận trong chương trình Ngữ văn (Phần Làm văn) THPT
• 1.2. Thực trạng dạy học Làm văn trong nhà trường THPT
• 1.2.1. Về phía GV
• 1.2.2. Về phía HS
• 1.2.3. SGK về Làm văn
• 1.2.3.1. SGK hợp nhất năm 2000
• 2. Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ HỆ THỐNG BÀI TẬP LÀM VĂN
• 2.1. Hệ thống bài tập làm văn trong SGK Ngữ văn THPT
• 2.1.1. Hệ thống bài tập làm văn trong SGK hợp nhất năm 2000
• 2.1.2. Hệ thống bài tập làm văn trong SGK Ngữ văn mới
• 2.1.3. Việc sử dụng bài tập làm văn trong dạy học làm văn
• 2.2. Việc xây dựng hệ thống bài tập làm văn bổ sung phù hợp với năng lực của HS
• 2.2.1. Khảo sát thực trạng viết văn của HS
• 2.2.2. Hướng đến xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kĩ năng làm văn
• 3. Chương 3: HỆ THỐNG BÀI TẬP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG LÀM VĂN NGHỊ LUẬN CHO HS
• 3.1. Bài tập về tìm hiểu và phân tích đề
• 3.1.1. Lỗi về tìm hiểu và phân tích đề của HS
• 3.1.2. Một số đề xuất định hướng tìm hiểu và phân tích đề cho HS
• 3.1.3. Bài tập rèn luyện kĩ năng tìm hiểu, phân tích đề
• 3.2. Bài tập về tìm ý và lập dàn ý
• 3.2.1. Lỗi về tìm ý và lập dàn ý của HS
• 3.2.2. Một số đề xuất định hướng tìm ý và lập dàn ý cho HS
• 3.2.3. Bài tập rèn luyện kĩ năng tìm ý và lập dàn ý
• 3.3. Bài tập về diễn đạt, liên kết
• 3.3.1. Một số lỗi về diễn đạt, liên kết thường gặp ở HS
• 3.3.2. Bài tập rèn luyện kĩ năng diễn đạt, liên kết
• 3.4. Bài tập xây dựng đoạn văn
• 3.4.1. Một số lỗi về xây dựng đoạn văn của HS
• 3.4.2. Bài tập rèn luyện kĩ năng xây dựng đoạn văn
• 3.5. Bài tập xây dựng lập luận
• 3.5.1. Một số lỗi về lập luận của HS
• 3.5.2. Bài tập xây dựng lập luận
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hệ thống bài tập viết văn

Hệ thống bài tập viết văn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kỹ năng viết cho học sinh trung học phổ thông. Việc xây dựng một hệ thống bài tập hiệu quả không chỉ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng viết mà còn giúp họ nhận diện và sửa lỗi trong quá trình viết. Theo nghiên cứu, nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý tưởng và lập luận trong bài viết. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các bài tập sửa lỗi và rèn luyện kỹ năng viết văn. Hệ thống bài tập này cần được thiết kế sao cho phù hợp với năng lực và trình độ của học sinh, từ đó giúp họ cải thiện khả năng viết một cách hiệu quả. Một số bài tập có thể bao gồm việc tìm hiểu và phân tích đề, lập dàn ý, và xây dựng đoạn văn. Những bài tập này không chỉ giúp học sinh thực hành mà còn tạo cơ hội cho họ phát triển tư duy phản biện và khả năng lập luận.

1.1. Tầm quan trọng của việc sửa lỗi trong viết văn

Việc sửa lỗi trong viết văn là một phần không thể thiếu trong quá trình học tập của học sinh. Nhiều học sinh thường mắc phải các lỗi phổ biến như lỗi ngữ pháp, lỗi diễn đạt và lỗi lập luận. Những lỗi này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng bài viết mà còn làm giảm sự tự tin của học sinh trong việc thể hiện ý tưởng của mình. Do đó, việc xây dựng một hệ thống bài tập sửa lỗi là cần thiết để giúp học sinh nhận diện và khắc phục những lỗi này. Hệ thống bài tập này cần được thiết kế một cách khoa học, bao gồm các bài tập từ cơ bản đến nâng cao, giúp học sinh dần dần cải thiện kỹ năng viết của mình. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại như phương pháp Kumon có thể giúp học sinh phát triển kỹ năng viết một cách tự nhiên và hiệu quả.

II. Phân tích thực trạng kỹ năng viết văn của học sinh

Thực trạng kỹ năng viết văn của học sinh trung học phổ thông hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Nhiều học sinh vẫn còn gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý tưởng và lập luận trong bài viết. Theo khảo sát, một số học sinh thường mắc lỗi trong việc tìm hiểu và phân tích đề, dẫn đến việc không thể xây dựng một bài văn hoàn chỉnh. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc rèn luyện kỹ năng viết thông qua các bài tập thực hành. Hệ thống bài tập cần được thiết kế để giúp học sinh cải thiện khả năng tìm ý, lập dàn ý và xây dựng đoạn văn. Việc áp dụng các bài tập này không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết mà còn giúp họ tự tin hơn trong việc thể hiện ý tưởng của mình. Hơn nữa, việc giáo viên thường xuyên đánh giá và phản hồi về bài viết của học sinh cũng là một yếu tố quan trọng giúp học sinh nhận diện và sửa lỗi trong quá trình viết.

2.1. Những lỗi thường gặp khi viết văn

Trong quá trình viết văn, học sinh thường mắc phải một số lỗi phổ biến như lỗi ngữ pháp, lỗi diễn đạt và lỗi lập luận. Những lỗi này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng bài viết mà còn làm giảm sự tự tin của học sinh trong việc thể hiện ý tưởng của mình. Việc nhận diện và khắc phục những lỗi này là rất quan trọng. Hệ thống bài tập sửa lỗi cần được thiết kế để giúp học sinh nhận diện và khắc phục những lỗi này một cách hiệu quả. Các bài tập có thể bao gồm việc phân tích các bài viết mẫu, tìm lỗi trong bài viết của bạn bè và thực hành viết lại các đoạn văn. Qua đó, học sinh sẽ có cơ hội để cải thiện kỹ năng viết của mình một cách rõ rệt.

III. Đề xuất xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng viết

Để nâng cao kỹ năng viết cho học sinh trung học phổ thông, việc xây dựng một hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng viết là rất cần thiết. Hệ thống bài tập này cần được thiết kế đa dạng và phong phú, bao gồm các bài tập từ cơ bản đến nâng cao. Các bài tập có thể bao gồm việc tìm hiểu và phân tích đề, lập dàn ý, xây dựng đoạn văn và sửa lỗi. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại như phương pháp Kumon có thể giúp học sinh phát triển kỹ năng viết một cách tự nhiên và hiệu quả. Hệ thống bài tập này không chỉ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng viết mà còn giúp họ tự tin hơn trong việc thể hiện ý tưởng của mình. Hơn nữa, việc giáo viên thường xuyên đánh giá và phản hồi về bài viết của học sinh cũng là một yếu tố quan trọng giúp học sinh nhận diện và sửa lỗi trong quá trình viết.

3.1. Các loại bài tập cần thiết

Các loại bài tập cần thiết trong hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng viết bao gồm bài tập tìm hiểu và phân tích đề, bài tập lập dàn ý, bài tập xây dựng đoạn văn và bài tập sửa lỗi. Những bài tập này cần được thiết kế sao cho phù hợp với năng lực và trình độ của học sinh. Việc áp dụng các bài tập này không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết mà còn giúp họ tự tin hơn trong việc thể hiện ý tưởng của mình. Hệ thống bài tập này cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để đảm bảo học sinh có thể cải thiện kỹ năng viết một cách hiệu quả. Hơn nữa, việc giáo viên thường xuyên đánh giá và phản hồi về bài viết của học sinh cũng là một yếu tố quan trọng giúp học sinh nhận diện và sửa lỗi trong quá trình viết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy và học môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông cho thấy có tới hơn 70% học sinh gặp khó khăn trong việc tạo lập một văn bản nghị luận hoàn chỉnh, đúng quy cách và giàu sức thuyết phục. Phân môn Làm văn giữ vai trò là trục thực hành tổng hợp kiến thức Văn học và Tiếng Việt, song trên thực tế lại bị xem nhẹ trong suốt nhiều năm. Giờ học Làm văn thường diễn ra theo hình thức thuyết giảng một chiều, nặng về lý thuyết hàn lâm, trong khi giờ trả bài chỉ dừng lại ở việc chấm điểm qua loa mà không rèn luyện kỹ năng sửa lỗi cho học sinh.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là khảo sát toàn diện thực trạng kỹ năng viết văn của học sinh, phân tích những điểm mạnh và hạn chế trong hệ thống bài tập của sách giáo khoa hiện hành, từ đó thiết kế một hệ thống bài tập sửa lỗi và rèn luyện kỹ năng làm văn nghị luận mang tính thực hành cao, bám sát năng lực thực tế của người học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát trực tiếp trên các bài viết kiểm tra định kỳ của học sinh khối 10 và khối 11 tại Trường Trung học phổ thông Trần Phú, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trong giai đoạn 2006 – 2008.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài thể hiện ở việc cụ thể hóa quan điểm dạy học tích hợp và cá thể hóa giáo dục. Đề tài hướng tới việc giảm tỷ lệ học sinh mắc lỗi sai cơ bản về cấu trúc và diễn đạt xuống dưới mức 20%, nâng cao năng lực tư duy logic, giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh kỹ năng tạo lập văn bản để ứng dụng hiệu quả trong học tập và đời sống thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của hai lý thuyết sư phạm hiện đại: lý thuyết hoạt động giao tiếp ngôn ngữ và quan điểm dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn. Theo quan điểm giao tiếp, tạo lập văn bản là một chuỗi hành động có mục đích, đòi hỏi người viết phải huy động đồng thời vốn từ vựng, ngữ pháp, tư duy logic và kiến thức xã hội. Dạy làm văn thực chất là dạy các thao tác thực hành xây dựng văn bản, lấy văn bản làm đơn vị giao tiếp tột cùng.

Bên cạnh đó, đề tài tiếp cận triết lý giáo dục cá thể hóa của phương pháp Kumon với nguyên tắc "đóng giày theo chân". Thay vì áp dụng đồng loạt một cỡ bài tập đại trà cho mọi đối tượng, giáo viên cần xác định chính xác trình độ xuất phát điểm của từng học sinh để thiết kế chuỗi bài tập tuần tự, vừa sức, giúp người học luyện tập liên tục cho đến khi thành thạo kỹ năng. Các khái niệm nền tảng được làm rõ trong luận văn bao gồm: năng lực tạo lập văn bản nghị luận, kỹ năng tư duy lập luận, bài tập sửa lỗi ngữ liệu thực tế và hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng phân hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực chứng gồm 100 bài viết tập làm văn số 1 của học sinh lớp 10 và hơn 120 bài kiểm tra học kỳ của học sinh lớp 11 tại Trường Trung học phổ thông Trần Phú. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập đầy đủ các dạng bài viết từ trung bình, yếu kém đến khá giỏi. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp phân loại lỗi thực tế là nhằm biến chính các câu văn, đoạn văn mắc lỗi của học sinh thành nguồn ngữ liệu trực quan phục vụ cho việc thiết kế bài tập sửa lỗi.

Đồng thời, đề tài tiến hành khảo sát và phân tích đối sánh nội dung chương trình giữa 2 bộ sách: Sách giáo khoa Làm văn 10, 11 (chỉnh lý hợp nhất năm 2000 gồm 33 tiết mỗi năm) và Sách giáo khoa Ngữ văn mới chương trình phân ban (4 tập). Quá trình nghiên cứu lý thuyết, điều tra thực địa và thực nghiệm sư phạm được triển khai liên tục trong khung thời gian 20 tháng, từ tháng 9 năm 2006 đến tháng 5 năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn bài viết của học sinh THPT đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ lệch hướng đề bài ở mức rất cao: Trong 100 bài làm văn nghị luận lớp 10 về đề tài Mị Châu – Trọng Thủy, có tới 70% học sinh rơi vào lỗi sa đà kể chuyện, tóm tắt diễn biến tình tiết ngô nghê thay vì phân tích bi kịch và ý nghĩa tư tưởng của tác phẩm. Chỉ có khoảng 30% bài viết xác định đúng thao tác lập luận trọng tâm.
• Kỹ năng tổ chức bố cục và lập dàn ý yếu kém: Khoảng 30% học sinh không biết cách thiết lập bố cục 3 phần hoàn chỉnh của một bài văn nghị luận. Nhiều bài mở bài cộc lốc bằng những câu khẳng định đơn giản như "Em đồng ý với ý kiến trên", phần thân bài không chia tách đoạn văn logic.
• Lỗi kiến thức văn học và diễn đạt thô thiển: Khảo sát các bài viết lớp 11 về truyện ngắn Người trong bao và bài thơ Chiều tối cho thấy có hơn 65% học sinh mắc lỗi dùng từ sai phong cách, sử dụng khẩu ngữ đời thường, diễn đạt lủng củng và nhầm lẫn cơ bản về tên tác giả, tên nhân vật. Hiện tượng phân tích thơ theo lối xã hội học dung tục xuất hiện ở hơn 50% số bài khảo sát.
• Sự bất cập trong phân bổ chương trình sách giáo khoa cũ: Trong tổng số 33 tiết phân môn Làm văn mỗi năm của chương trình chỉnh lý năm 2000, số tiết dành cho nghị luận xã hội chỉ chiếm từ 4/21 tiết (khoảng 19%) đến 6/22 tiết (khoảng 27%), dẫn đến việc học sinh bị hổng kiến thức thực tế và kỹ năng bàn luận các vấn đề đời sống.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh một thực tế đáng báo động: học sinh học văn theo lối truyền thụ thụ động, ghi nhớ kiến thức đọc hiểu để sao chép văn mẫu mà không được trang bị phương pháp tạo lập văn bản độc lập. Dữ liệu khảo sát lỗi có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cơ cấu các nhóm lỗi chính của học sinh THPT:

[Biểu đồ phân bố tỷ lệ lỗi trong bài viết văn nghị luận của học sinh]
- Lỗi không hiểu đề, sa đà kể chuyện: 70%
- Lỗi dùng từ, diễn đạt, văn phong khẩu ngữ: 65%
- Lỗi suy diễn thô thiển, sai kiến thức tác phẩm: 52%
- Lỗi không xác định được bố cục, kết cấu đoạn: 30%

Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc định mức làm bài viết của học sinh quá ít, chỉ từ 6 đến 8 bài trong cả năm học, trong khi giáo viên thiếu thời gian và công cụ để chữa bài chi tiết cho từng cá nhân. So sánh với các nghiên cứu phương pháp dạy học hiện đại, việc chuyển đổi từ dạy lý thuyết thuần túy sang hệ thống bài tập phân hóa theo từng kỹ năng nhỏ (như tìm hiểu đề, lập dàn ý, viết câu chuyển đoạn, xây dựng lập luận) là con đường tất yếu để nâng cao chất lượng bài viết học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Xây dựng hệ thống bài tập rèn luyện 5 kỹ năng chuyên biệt: Giáo viên bộ môn cần áp dụng hệ thống bài tập bổ sung gồm 5 nhóm: Bài tập tìm hiểu và phân tích đề; Bài tập tìm ý và lập dàn ý; Bài tập diễn đạt và liên kết câu; Bài tập xây dựng đoạn văn; Bài tập xây dựng lập luận. Mục tiêu giảm 50% các lỗi hành văn phổ biến ngay trong học kỳ 1.
2. Cải tiến quy trình tổ chức giờ trả bài viết: Chuyển đổi tiết trả bài từ việc đọc điểm và nhận xét chung chung sang giờ thực hành sửa lỗi trực tiếp. Giáo viên trích xuất các câu văn lỗi thực tế của học sinh trong lớp làm ngữ liệu cho cả lớp cùng phân tích, chữa lại, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bài viết đạt điểm khá giỏi lên trên 60% sau một năm học.
3. Tăng cường thời lượng thực hành tạo lập văn bản: Nhà trường và tổ chuyên môn cần chủ động linh hoạt bố trí thời gian, tăng tỷ trọng bài tập thực hành trên lớp lên tối thiểu 40% thời lượng của phân môn Làm văn, hoàn thành điều chỉnh khung kế hoạch giảng dạy trong năm học 2008 – 2009.
4. Biên soạn tài liệu bổ trợ theo định hướng phân hóa năng lực: Các cơ quan quản lý giáo dục và tổ bộ môn cần khuyến khích giáo viên biên soạn ngân hàng bài tập bổ trợ phù hợp với trình độ học sinh của từng trường, từng vùng miền theo triết lý Kumon, khắc phục triệt để tình trạng "gọt chân theo giày" của chương trình đại trà giai đoạn 2008 – 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Ngữ văn các trường THPT: Cung cấp nguồn ngữ liệu bài tập thực hành phong phú, các kỹ thuật sửa lỗi câu văn, đoạn văn cụ thể để áp dụng trực tiếp vào các tiết làm văn và giờ trả bài trên lớp.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng, kỹ năng khảo sát lỗi sai học sinh và phương pháp xây dựng hệ thống bài tập thực hành theo hướng tích hợp.
• Chuyên viên phụ trách chuyên môn tại các Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp cơ sở thực tiễn để định hướng đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kỹ năng tạo lập văn bản của học sinh trong các kỳ thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp.
• Tác giả biên soạn sách giáo khoa và sách tham khảo môn Ngữ văn: Căn cứ hữu ích để cân đối tỷ lệ giữa lý thuyết và bài tập thực hành, bổ sung các dạng bài tập tình huống giao tiếp mang tính phân hóa cao.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết vấn đề cấp bách nào trong dạy học Ngữ văn THPT? Luận văn giải quyết tình trạng học sinh học vẹt, sao chép văn mẫu và mắc quá nhiều lỗi sai sơ đẳng khi viết văn nghị luận. Bằng cách điều tra thực tế bài viết của hơn 200 học sinh, tác giả chỉ ra các nhóm lỗi điển hình và xây dựng hệ thống bài tập sửa lỗi trực tiếp, lấp đầy khoảng cách giữa lý thuyết sách giáo khoa và kỹ năng thực hành tạo lập văn bản.

Vì sao triết lý giáo dục của phương pháp Kumon lại được đưa vào đề tài? Triết lý Kumon nhấn mạnh nguyên tắc "đóng giày theo chân", xuất phát từ trình độ thực tế của từng học sinh để giao bài tập tuần tự, vừa sức cho đến khi thành thạo. Tác giả vận dụng quan điểm này để khắc phục nhược điểm của sách giáo khoa đại trà, khẳng định giáo viên cần thiết kế bài tập riêng biệt phù hợp với năng lực của từng lớp học.

Hệ thống bài tập trong luận văn bao gồm những nhóm kỹ năng cụ thể nào? Hệ thống bài tập được chia thành 5 nhóm kỹ năng cốt lõi: kỹ năng tìm hiểu và phân tích đề bài; kỹ năng tìm ý và lập dàn ý; kỹ năng lựa chọn từ ngữ, diễn đạt và liên kết câu; kỹ năng dựng đoạn văn nghị luận; và kỹ năng tổ chức chuỗi lập luận, luận cứ, luận chứng thuyết phục.

Giáo viên có thể sử dụng bài tập sửa lỗi trong giờ trả bài như thế nào? Thay vì chỉ nhận xét chung và công bố điểm, giáo viên phân loại các lỗi sai điển hình từ bài làm của học sinh trong lớp (lỗi lạc đề, lỗi diễn đạt khẩu ngữ, lỗi lập luận thiếu căn cứ), biên soạn thành phiếu bài tập ngắn để học sinh thảo luận nhóm, tự phát hiện và sửa chữa trực tiếp trong 45 phút của tiết trả bài.

Nghiên cứu có giá trị ứng dụng như thế nào trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay? Dù được thực hiện trong giai đoạn 2006 – 2008, những nguyên tắc về dạy học tạo lập văn bản, phương pháp xây dựng bài tập phát triển năng lực và kỹ thuật chữa lỗi bài viết vẫn hoàn toàn tương thích với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học của Chương trình Giáo dục phổ thông mới.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân môn Làm văn, khẳng định vị trí trung tâm của kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận trong việc phát triển năng lực ngôn ngữ và tư duy cho học sinh THPT.
• Khảo sát thực chứng đã chỉ ra hơn 70% học sinh mắc các lỗi nghiêm trọng về nhận diện yêu cầu đề bài, kết cấu bài viết và phong cách diễn đạt học thuật.
• Luận văn đã phân tích sâu sắc ưu điểm và hạn chế của hệ thống bài tập trong 2 bộ sách giáo khoa Làm văn hợp nhất năm 2000 và Ngữ văn phân ban mới.
• Đóng góp quan trọng nhất của công trình là xây dựng hệ thống bài tập sửa lỗi và rèn luyện kỹ năng 5 phần, mang tính ứng dụng thực tiễn cao, giúp cá thể hóa quá trình rèn luyện cho người học.
• Trong 12 tháng tiếp theo, mô hình hệ thống bài tập này cần được nhân rộng thử nghiệm tại nhiều trường trung học phổ thông thuộc các khu vực địa lý khác nhau nhằm hoàn thiện ngân hàng ngữ liệu bài tập thực hành.

Quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu giáo dục hãy chủ động áp dụng quy trình rèn luyện kỹ năng và hệ thống bài tập sửa lỗi của luận văn vào thực tiễn giảng dạy ngay hôm nay để nâng cao chất lượng bài viết của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: PHÂN MÔN LÀM VĂN TRONG NHÀ TRƯỜNG THPT 1. Văn nghị luận trong chương trình Ngữ văn THPT 1. Phân môn Làm văn trong chương trình Ngữ văn THPT Làm văn trong nhà trường THPT qua nhiều thời kỳ với những quan niệm, mục tiêu khác nhau đã có những cách nhìn nhận không giống nhau. Trước cải cách giáo dục (CCGD), Làm văn gắn liền với văn và được coi là một bộ phận của môn Văn.

Làm văn được quan niệm là phần rèn luyện cho HS tập làm những văn bản văn học (hay chủ yếu là làm những văn bản văn học). Những loại văn bản thông dụng khác dường như làm văn chưa chú ý tới. Bởi vậy kết quả của những giờ làm văn chưa cao. HS có thể viết được những văn bản văn học nhưng lại chưa có khả năng tổ chức, xây dựng văn bản thông dụng khác trong đời sống hàng ngày ngoài xã hội cũng như trong nhà trường một cách có hiệu quả.

Chính quan niệm làm văn chỉ là phần thực hành của văn, là những giờ tập viết những văn bản có nội dung văn học cho nên trong một thời gian dài đã hạn chế kết quả của giờ làm văn trong nhà trường. “Từ CCGD tới nay, Làm văn được coi là một phần của Tiếng Việt. Dạy làm văn và tiếng Việt được quan niệm như dạy kiến thức cơ bản, cung cấp những phương tiện, những cơ sở để học tốt cả những môn học khác. Dạy làm văn không phải chỉ là dạy văn bản văn chương mà còn phải rèn luyện cho HS biết xây dựng các loại văn bản thông dụng.

Cách quan niệm như vậy đã có tác động tích cực tới việc soạn thảo chương trình, biên soạn SGK và nội dung cũng như phương pháp giảng dạy, học tập trong nhà trường. Dạy làm văn được hiểu là dạy xây dựng văn bản – đơn vị tột cùng trong hệ thống các đơn vị ngôn ngữ - Vì vậy làm văn gắn với tiếng hơn với văn. Đơn vị tột cùng này sẽ được miêu tả kĩ về mặt hệ thống – cấu trúc trong phần tiếng.Còn trong làm văn, HS được cung cấp những kiến thức và kĩ năng, được rèn luyện các cách thức, bước đi để có thể nhanh chóng đến được với đơn vị tột cùng ấy.186] Đến chương trình mới, cũng trên tinh thần của chương trình CCGD, Làm văn được xây dựng theo nguyên tắc tích hợp, Làm văn là một trong hai trục tích hợp của quá trình dạy học Văn: Đọc văn và Làm văn. “ Đấy không phải là hai phân môn Văn học và Làm văn mà là hai hoạt động chính cần tập trung hình thành và rèn luyện cho HS trong môn học Ngữ văn.

Tất cả tri thức và kĩ năng của cả ba phân môn Văn học , Tiếng Việt , Làm văn đều được tích hợp trong hai trục này. Đọc văn cũng cần trang bị kiến thức tiếng Việt, làm văn và các tri thức, kĩ năng khác.Với trục làm văn, các tri thức tiếng Việt, văn học và văn hóa nghệ thuật khác cũng cần được trang bị như là những tri thức cần thiết để tạo lập văn bản. Chương trình đã chú trọng vào mối quan hệ chặt chẽ giữa tiếp nhận và tạo lập văn bản trong dạy học Ngữ văn. “Có người xem môn làm văn là một bộ phận của môn tiếng Việt, thuộc phạm vi thực hành tiếng Việt, lấy lý thuyết văn bản làm cơ sở.

Một số khác xem làm văn là bộ môn thực hành tổng hợp có ý nghĩa thực tiễn rất lớn” [66, tr.58] Tuy cách nhìn nhận về phân môn Làm văn trong nhà trường có nhiều thay đổi theo thời gian và ngày càng phát triển hoàn thiện hơn nhưng nhìn chung mọi người vẫn thống nhất xem làm văn là sự tổng hợp tất cả các kĩ năng, năng lực văn học, tiếng Việt, các tri thức xã hội để viết một bài văn. Ở đây chúng ta một lần nữa xem xét lại mục tiêu, nhiệm vụ của làm văn trong nhà trường THPT. Về mục tiêu, trước hết Làm văn ở THPT thực hiện sự hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng làm văn. Những vấn đề lí thuyết và thực hành đã được học, rèn luyện ở lớp dưới (cấp PTCS) sẽ được củng cố, bổ sung, nâng cao.

Kết thúc lớp 12, HS sẽ được trang bị một hệ thống trọn vẹn, đầy đủ những vấn đề lí thuyết cơ bản cũng như được rèn luyện những kĩ năng chính trong việc xây dựng văn bản. Học làm văn để nâng cao năng lực sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt ở mức tự giác, chủ động hơn. Ở bậc THPT HS cần có năng lực lĩnh hội, sản sinh các loại văn bản nói và viết, bao hàm năng lực viết đúng và nói chuẩn; biết làm cho văn bản mà mình tạo lập thích hợp với mục đích, hoàn cảnh, điều kiện giao tiếp; biết tự điều chỉnh cách viết, cách nói. HS cũng cần có năng lực thưởng thức, thẩm định giá trị nghệ thuật của các tác phẩm văn chương, thấy cái hay, cái đẹp trong phong cách nhà văn và có năng lực ngôn ngữ để thể hiện sự cảm nhận, đánh giá của mình một cách chính xác và có hiệu quả nhất.

Làm văn còn có thể nâng cao năng lực tư duy qua năng lực sử dụng ngôn ngữ, giúp HS biết tích lũy vốn tri thức, biết huy động và tổ chức vốn tri thức đó vào một vấn đề nào đó, biết đặt ra vấn đề và hướng giải quyết vấn đề, biết diễn đạt kết quả tư duy của mình một cách chặt chẽ, rõ ràng, có sức thuyết phục về lý trí và tranh thủ về tình cảm.Việc nâng cao năng lực tư duy cũng giúp HS tạo được những cơ sở nhất định về mặt trí tuệ để họ tiếp tục những bậc học cao hơn. Tóm lại nhiệm vụ của làm văn là giúp HS hình thành và phát triển khả năng sản sinh các loại văn bản (nói và viết). Vì vậy nhiều người gọi làm văn là tạo lập văn bản. Như vậy có thể nói vai trò và mục tiêu của làm văn không chỉ hướng đến mục tiêu cuối cùng của dạy học Ngữ văn mà còn làm cơ sở cho tất cả các môn học khác.

Không có khả năng sử dụng ngôn ngữ trong một chỉnh thể thống nhất và không có năng lực tư duy tốt HS sẽ gặp nhiều khó khăn trong tất cả các môn học, không phải riêng gì môn Ngữ văn. Do đó theo chúng tôi những mục tiêu này cần phải làm cho cả GV và HS thấy được thì việc dạy học làm văn mới có thể phát huy được hết tác dụng và chức năng của nó thông qua việc nghiêm túc dạy và học. Trên tinh thần tích hợp của phương pháp dạy học Ngữ văn, Làm văn là một trong hai trục tích hợp. Nếu đọc văn chủ yếu cung cấp cho HS những kiến thức văn học và khả năng cảm thụ văn học, những tri thức đọc – hiểu, thì làm văn rèn luyện cho HS kỹ năng vận dụng những tri thức và năng lực cảm thụ ấy để tạo ra sản phẩm của riêng mình, vận dụng những điều đã học để giải quyết những vấn đề khác nhau, trong đó huy động toàn bộ năng lực ngôn ngữ, năng lực tư duy, năng lực văn học, vốn văn hóa, vốn sống …Sản phẩm ấy trong nhà trường cũng chính là cơ sở của việc kiểm tra, đánh giá năng lực văn học của HS.

HS có thể đọc – hiểu, cảm thụ văn học rất tốt nhưng nếu không có khả năng diễn đạt và tạo lập văn bản thì không thể thể hiện năng lực văn học của mình và vì vậy việc học văn sẽ bị hạn chế rất nhiều. Không những vậy việc học những môn học khác cũng bị ảnh hưởng. Văn nghị luận trong chương trình Ngữ văn (phần Làm văn) THPT Văn nghị luận là một thể văn ra đời từ rất lâu. Ở Trung Hoa văn nghị luận có từ thời Khổng Tử (551- 479 TCN).

Ở nước ta văn nghị luận cũng là một thể loại có truyền thống lâu đời, có giá trị và tác dụng hết sức to lớn trong công cuộc dựng nước và giữ nước, trong đời sống văn hoá xã hội. Có thể kể từ Chiếu dời đô (1010) của Lý Công Uẩn, Hịch tướng sĩ (1285) của Trần Quốc Tuấn cho đến Bình Ngô đại cáo (1428) của Nguyễn Trãi; từ bài tựa sách Trích diễm thi tập (1497) của Hoàng Đức Lương, Chiếu cầu hiền (1788) của Ngô Thì Nhậm, đến bản điều trần Xin lập khoa luật (1867) của Nguyễn Trường Tộ; Chiếu Cần Vương (1885) đến Hịch đánh Pháp sau này. Và đặc biệt thế kỷ XX, văn nghị luận càng phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Hàng loạt tên tuổi các nhà chính luận, văn luận xuất sắc với những áng nghị luận bất hủ, mà tiêu biểu nhất là Chủ tịch Hồ Chí Minh với bản Tuyên ngôn Độc lập, cùng với biết bao nhà văn viết nghị luận nổi tiếng sau này như Hoài Thanh với Thi nhân Việt Nam , Xuân Diệu với Nhà thơ cổ điểnViệt Nam… Có thể nói văn nghị luận là một trong những thể văn phản ánh rõ nhất đời sống tinh thần, tư tưởng, ý chí và khát vọng của cả một dân tộc.Và càng ngày văn nghị luận càng phát triển mạnh mẽ, càng trở nên đa dạng phong phú và thâm nhập, gắn liền với nhiều vấn đề trong đời sống từ chính trị - xã hội đến các vấn đề văn học nghệ thuật.

Trước hết văn nghị luận là một thể loại văn học nhằm phát biểu tư tưởng, tình cảm, thái độ, quan điểm của người viết một cách trực tiếp về văn học hoặc chính trị, đạo đức, lối sống …nhưng lại được trình bày với một thứ ngôn ngữ trong sáng, hùng hồn, với những lập luận chặt chẽ, mạch lạc, giàu sức thuyết phục. Với tính chất là một thể loại văn học, ở THPT HS cũng đã được học, đọc – hiểu một số bài nghị luận như mẫu mực, tiêu biểu như: Tuyên ngôn Độc lập (Hồ Chí Minh); Nguyễn Đình Chiểu – ngôi sao sáng trong bầu trời văn nghệ dân tộc (Phạm Văn Đồng), Bàn về thơ (Nguyễn Đình Thi); Thương tiếc nhà văn Nguyên Hồng (Nguyễn Đăng Mạnh); Một thời đại trong thi ca (Trích Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh, Hoài Chân) … Nhưng dạy làm văn nghị luận trong nhà trường THPT thực chất là dạy HS xây dựng một thể văn mà chỉ là dạy HS xây dựng một văn bản nghị luận thông thường có thể gặp trong cuộc sống thường ngày, hay nói đúng hơn là chỉ dạy những thao tác làm văn nghị luận – giống như trước đây mọi người vẫn gọi là Tập làm văn. “Dĩ nhiên, khi nói trong nhà trường, HS mới chỉ tập làm văn thì điều đó hàm nghĩa rằng, các em chưa phải đã làm một bài văn thực thụ” [17, tr.