Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường THCS: + Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phó Đà Nẵng, + Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phó Đà Nẵng, - Kết luận và khuyến nghị. ~ Tài liệu tham khảo. CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA QUAN LY HOAT DONG DAY HOC MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. TONG QUAN CAC NGHIEN CUU VE VAN DE CUA ĐÈ TÀI Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được.
hiệu quả cao hơn, chính vì vậy từ khi xã hội loài người hình thành, hoạt động tổ chức, quản lý đã được quan tâm. Xét ở góc độ hoạt động thì quản lý là điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi con người để đạt đến mục đích, phù hợp với quy luật khách quan. Dưới góc độ khoa học, quản lý là những hoạt động cần thiết phải được thực hiện khi con người kết hợp với nhau trong các nhóm, các tỗ chức nhằm đạt được mục tiêu chung. Quản lý giáo dục là sự vận dụng các nguyên lý của quản lý nói chung vào lĩnh vực giáo dục.
Trong quản lý giáo dục, công tác quản lý hoạt động dạy - học giữ vị tri quan trọng. Chính vì vậy, để thực hiện tốt các nhiệm vụ của hoạt động dạy học ở trường THCS đòi hỏi phải nâng cao chất lượng công tác quản lý hoạt động dạy học. Tắt cả các quốc gia trên thế giới đã và đang nỗ lực tìm ra những biện pháp quản lý hoạt động dạy - học phù hợp và hiệu quả nhằm xây dựng nên giáo dục đáp ứng yêu cầu của thời đại. Hoạt động dạy học là hoạt động giáo dục cơ bản nhất, là nền tảng và có vị trí chủ đạo trong các hoạt động giáo dục của nhà trường.
Mặc dù hoạt động dạy học mang tính quá trình nhưng không đồng nhất với quá trình dạy học. Quá trình dạy học là quá trình tiến hành việc dạy và học theo quy định pháp lý và hành chính, theo mục tiêu và chương trình giáo dục chính thức, được quản lý, chỉ đạo một cách chính thống, được sự kiểm tra, thanh tra và đánh giá về quản lý và chuyên môn của các cấp quản lý nhà nước. Quá trình dạy học được thiết kế và vận hành thông qua sự vận động của các thành tố cấu trúc như: giáo viên, học sinh, mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện, các hình thức tổ chức, kết quả,. còn hoạt động dạy học thì phong phú và đa dạng hơn.
Để quản lý quá trình giáo dục cần thiết phải quản lý các hoạt động giáo dục trong đó quản lý hoạt động dạy học là chủ yếu, đây là nội dung cơ bản, cốt lõi của quá trình lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh. Chính vì vậy, việc nghiên cứu tìm ra các biện pháp phù hợp và tốt nhất nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy và học trong công tác quản lý hoạt động dạy học là vấn đề luôn được các nhà trường quan tâm. Các nghiên cứu ngoài nước Từ xa xưa, con người đã biết sử dụng hoạt động quản lý vào việc tổ chức các cộng đồng của mình, những khái niệm quản lý cơ bản đã có từ 5000 năm trước Công nguyên. Tuy nhiên, người khởi xướng và sáng tạo ra cuộc vận động quản lý theo khoa học là Frederich Winslow Taylor (người Mỹ).
Nam 1911, ông đã cho xuất bản cuốn sách “Các nguyên tắc quản lý theo khoa học” và được dịch ra 8 thứ tiếng ở Châu Âu và tiếng Nhật. Học thuyết của Taylor có tầm quan trọng và ý nghĩa lớn lao đối với quản lý vì nó làm nỗi bật vấn để con người, coi con người là trung tâm, là khâu then chốt của quá trình tổ chức lao động. Thuyết quản lý của Taylor được Henry Fayol phát triển, theo Fayol quản lý gồm các quá trình: dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp, kiểm tra. Sau này, thuyết của ông được Elton Mayo tiếp tục nghiên cứu và phát triển.
Một số tác giả như Biêlôrutxi, L.LChercép đã có những công trình nghiên cứu về khoa học giáo dục và làm sáng tỏ các vấn đề có liên quan đến việc cải tiến hoạt động nhận thức và nâng cao tính tích cực trí tuệ của học sinh trong quá trình nắm vững kiến thức. Macmutép lại nghiên cứu về phương pháp dạy học nêu vấn đề, tiêu biều là V.Ôcôn - nhà lý luận dạy học Ba Lan với tác phẩm "Những cơ sở của dạy học nêu vấn đề", Comenxki với tác phẩm "ý luận dạy học vĩ đại".Comenxki (1592-1970) - nhà giáo dục vĩ đại của Cộng hòa Séc đã lý giải, khái quát, đào sâu, mở rộng những kinh nghiệm dạy học trực quan đã có vào thời gian đó, vận dụng rộng rãi tính trực quan trong thực sách giáo khoa của mình những hình vẽ. Ông kêu gọi nghiên cứu thực bằng thí nghiệm; lên án lối học giáo điều, học vẹt, vu vơ, vô nghĩa và đòi hỏi học tập phải tự giác. Theo ông, dạy học phải đảm bảo tính hệ thống, phải đi từ sự kiện đến kết luận, từ thí dụ đến quy tắc mà chúng giúp khái quát, hệ thống những sự kiện, trong dạy học phải đảm bảo cho học sinh lĩnh hội tri thức vững chắc.
Nghiên cứu về mối liên hệ giữa người dạy, người học và môi trường, Marc Denomme và Madeleine Roy cho rằng: "7ương tác sư phạm gôm 3 tác nhân có quan hệ mật thiết với nhau: người học, người dạy và môi trường ”. 2 Người học ` Người dạy %———————* Môi trường Sơ đồ 1. Tương tác sư phạm [15, tr.52] Từ những công trình nghiên cứu của L. Dancóp, vấn đề tính tích cực của học sinh trong học tập đã được tiếp tục nghiên cứu và nêu lên nguyên tắc lý luận dạy học: "Việc dạy học phải được tiền hành ở mức độ khó khăn cao, việc nắm kiến thức lý thuyết phải chiếm tru thế, trong quá trình dạy học phải duy trì nhịp độ khẩn trương của việc nghiên cứu tài liệu còn những kiến thức đã lĩnh hội sẽ được củng có khi nghiên cứu kiến thức mới, trong dạy học phải tích cực chăm lo cho sự phát triển của tắt cả học sinh ké cả học sinh khá cũng như học sinh học kém, học sinh phải ý thức được bản thân quá trình học tập" [16] “Theo L.Kharlamốp: Người giáo viên phải có ý thức sâu sắc về những quy luật của sự học tập, coi đó là quá trình nhận thức tích cực và phải biết vận dụng chúng một cách khôn khéo trong công tác dạy học.
Những quy luật đó tạo nên cơ sở khoa học của phương pháp tổ chức hoạt động nhận thức tích cực của học sinh khi nắm vững kiến thức và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo thực hành [16]. Khoa học Phương pháp dạy học Hóa học được hình thành và phát triển ở Nga và một số nước Châu Âu từ thế kỉ XVIII. Những quan điểm cơ bản của khoa học này đã được các nhà Hóa học Nga khởi thảo trong các tác phẩm như "Phương pháp dạy học hóa học" của C. Các nghiên cứu này đã góp phần thúc iy sự thay đổi trong phương pháp dạy học môn Hóa học ở các nước trên thế giới hiện nay.
Các nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề dạy học của các tác giả như: Phạm Minh Hạc, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm, Nguyễn Ngọc Bảo, Thái Duy Tuyên, Vũ Văn Tảo, Phạm Viết 'Vượng, Nguyễn Như An, Lê Khánh Bằng, Nguyễn Kỳ, Trần Bá Hoành,. Phạm Minh Hạc đã có nhiều tác phẩm bàn về giáo dục như “Giáo đực và khoa học giáo dục”, “Góp phân đổi mới ti duy giáo dục”, “Một số vấn đè tâm lý học đại cương ”, "Giáo dục con người hôm nay và ngày mái ”, Theo Trần Kiểm: "Quá trình dạy học bao gôm nhiều thành tố như: mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, phương tiện dạy học, kiểm tra, đánh giá gắn bó chặt chẽ và tương tác, hỗ trợ lẫn nhau cùng phát triển. Quá trình dạy học không tôn tại cô lập, bởi vì người dạy - chủ thể của quá trình dạy và người học - chủ thể của quá trình học không phải là những sinh vật trừu tượng, xung quanh họ còn có môi trường gôm nhi tố tự nhiên, xã hội, văn hóa; bản thân họ cũng có tính cách, tâm lí, hệ giá trị riêng. Tắt cả những cái đó tạo thành môi trường đối với họ" và "Quản lý hoạt động dạy và học có chức năng riêng - chức năng tổ chức, điều hành, kiểm tra, cung ứng điều kiện vật chất, tỉnh thần cho giáo viên và học sinh học tập và giảng dạy tốt nhằm thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ giáo đục trí tuệ.
Như vậy, việc quản lý dạy và học là một phân từ nằm trong toàn bộ hệ thống công tác quản lý của Hiệu trưởng vì nó đảm bảo các tính chất vừa nêu" [15]. Ở Việt Nam, trước năm 1954 chỉ có một số sách giáo khoa Hóa hoc bằng Tiếng Việt. Từ năm 1956 đã có các sách giáo khoa Hóa học cấp II, III và một số bài viết về giảng dạy Hóa học như: "ấn đê danh pháp Hóa học" của Nguyễn Ngọc Quang và một số tác phẩm khác như "Lý luận dạy học Hóa học", "Thí nghiện Hóa học ở trường phô thông", "Thí nghiệm thực hành lý luận dạy học Hóa học" của Nguyễn Cương, Dương Xuân Chinh, Trần Trọng Dương,. Ngày nay rất nhiều loại sách Hóa học được các nhà nghiên cứu biên soạn, đặc biệt để tạo sự thống nhất trong cả nước về việc giảng dạy môn Hóa học, Bộ giáo dục đã giới thiệu Chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Hóa học THCS, trên cơ sở đó giáo viên đã soạn giảng các bài dạy đề truyền tải đến học sinh.
Mới đây nhất trong năm 2014, Bộ giáo dục đã phát hành tài liệu Đồi mới đạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh đối với tắt cả các môn học, trong đó có bộ môn Hóa học. Tác giả Trần Quốc Đắc cho rằng: Đối với bộ môn Hoá học, thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng như một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy - học, thông qua thí nghiệm học sinh nắm kiến thức một cách vững chắc và sâu sắc hơn.