mở đầu tác phẩm – một đoạn thơ thật hay và độc đáo ! Cảm ơn 16 skkn nhà thơ Quang Dũng đã “cắm một cây sào sáng tạo” để đưa tác phẩm Tây Tiến– một tác phẩm văn học của lòng nhân, của đức tin, và của giá trị sống về phía những con người chân thiện, để chúng ta hiểu rằng: Những người lính Tây Tiến là bất tử và mãi mãi là biểu tượng cao đẹp cho người lính trong kháng chiến chống Pháp. Đúng như nhà thơ Lê Đại Hành đã từng viết: Sông Mã gầm lên sông Mã ơi! Người yêu sông Mã đã qua đời Để đời nhớ mãi quân Tây Tiến Khúc độc hành ca của một thời Đề 2: Cảm nhận đoạn thơ sau trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng. Từ đó nhận xét về vẻ đẹp lãng mạn của bài thơ Tây Tiến: “Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa, Kìa em xiêm áo tự bao giờ Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ Người đi Châu Mộc chiều sương ấy Có thấy hồn lau nẻo bến bờ Có nhớ dáng người trên độc mộc Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”. Mở bài Tây Bắc ư, có riêng gì Tây Bắc! Khi lòng ta đã hóa những con tàu Khi tổ quốc bốn bề lên tiếng hát Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu! Mảnh đất Tây Bắc hoang sơ, hùng vĩ! Mảnh đất của những ngọn núi vút cao ẩn hiện trong mây trời sương khói; Mảnh đất của những bản làng chìm trong sắc trắng của hoa mơ hoa mận khi mỗi độ xuân về.
Và đó còn là mảnh đất của những thửa ruộng bậc thang vàng ửng khi mùa lúa chín. Trong tùy bút Người lái đò sông Đà của NT, ta đã gặp gỡ một Tây Bắc hung bạo và trữ tình, trong truyện ngắn VCAP , ta đã gặp gỡ một TB làm say đắm lòng người bởi tiếng sáo gọi bạn tình…. Và chúng ta không thể nào quên một Tây Bắc hoang sơ và hùng vĩ, thơ mộng và trữ tình trong trong một thi phẩm đặc sắc của Quang Dũng đó là bài thơ Tây Tiến! Vẻ đẹp của miền đất tình nghĩa này được ông thể hiện trong những câu thơ được coi là tuyệt bút: “Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa ………………………………. Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa” 17 skkn II.
Khái quát chung: - Giới thiệu tác giả: Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc với hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của nền thơ ca hiện đại Việt Nam, trưởng thành từ cuộc kháng chiến chống Pháp. - Giới thiệu tác phẩm: Bài thơ Tây Tiến là một thi phẩm xuất sắc của Quang Dũng nói riêng và của văn học kháng chiến chống Pháp nói chung. Bài thơ được khơi nguồn cảm xúc từ đoàn quân Tây Tiến.
Đây là một đơn vị chủ lực được thành lập đầu năm 1947. Đoàn quân Tây Tiến, sau một thời gian hoạt động ở Lào, trở về Hòa Bình thành lập trung đoàn 52. Quang Dũng là đại đội trưởng ở đó, từ đầu năm 1947 đến cuối năm 1948 rồi chuyển sang đơn vị khác. Nhà thơ nhớ đơn vị cũ mà viết bài thơ này ở Phù Lưu Chanh, Quang Dũng viết bài thơ Nhớ Tây Tiến.
Khi in lại, tác giả đổi tên bài thơ là Tây Tiến in trong tập Mây đầu ô (1986). - Giới thiệu đoạn thơ: Bài thơ được cấu trúc theo diễn biến tự nhiên của nỗi nhớ của nhà thơ Quang Dũng nhớ về thiên nhiên miền Tây Bắc, về người lính Tây Tiến - những đồng chí, đồng đội của một thời. Ở phần một tác phẩm, nhà thơ tập trung thể hiện nỗi nhớ về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc vừa hùng vĩ, vừa mĩ lệ; hình ảnh người lính Tây Tiến trên chặng đường hành quân gian khổ mang vẻ đẹp lãng mạn, bi tráng. Ở đoạn thơ thứ hai của bài thơ là nỗi nhớ của tác giả về hình ảnh người lính Tây Tiến trong đêm liên hoan văn nghệ thấm đẫm tình quân dân, bức tranh thiên nhiên miền Tây hoang sơ, mĩ lệ, thơ mộng, trữ tình, con người miền Tây Bắc với những nét đẹp văn hóa mang màu sắc xứ lạ.
Cảm nhận đoạn thơ a. Bốn câu thơ đầu: Nhớ kỉ niệm đời lính trong đêm liên hoan văn nghệ thấm đẫm tình quân dân * Khái quát chung: - Tình quân dân trong văn học: Viết về tình quân dân là một đề tài quen thuộc trong thơ ca. Trái tim ta đã từng rung lên bởi các vần thơ viết về tình quân dân đậm chất hiện thực và giản dị, gần gũi: Chúng tôi đi Nắng mưa sờn mép ba lô Tháng năm bạn cùng thôn xóm ……………………………………. Chúng tôi đi mang đời lưu động Nghỉ lại rất nhiều nơi không nhớ hết tên làng.
(Nhớ - Hồng Nguyên) Hay 18 skkn Từ lưng đèo Dốc núi mù che Các anh về Xôn xao làng tôi bé nhỏ Nhà lá đơn sơ Tấm lòng rộng mở Nồi cơm nấu dở, bát nước chè xanh Ngồi vui kể chuyện tâm tình bên nhau (Bao giờ trở lại – Hoàng Trung Thông) Hoặc: Anh về cối lại vang rừng Chim kêu trên mái, gà mừng dưới sân (Tố Hữu) - Tình quân dân trong trong Tây Tiến: Ngược lại, Quang Dũng viết về tình quân dân lại đậm màu sắc lãng mạn. Đó là đóng góp mới mẻ, độc đáo của ngòi bút tài hoa và tình cảm đậm sâu của Quang Dũng dành cho những đồng chí Tây Tiến thân yêu của mình. * Phân tích - Có thể nói đây là những phút giây vô cùng hiếm hoi và quý giá của người lính Tây Tiến sau những chặng đường hành quân gian khổ, người lính Tây Tiến được nghỉ ngơi, được sống trong tình quân dân nồng thắm: Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa Kìa em, xiêm áo tự bao giờ Khèn lên man điệu nàng e ấp Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ - Đoàn quân Tây Tiến đã phải trải qua biết bao gian lao, vất vả nhưng dường như trong cuộc sống của họ không thể thiếu những kỉ niệm ngọt ngào. Những đêm liên hoan văn nghệ, dưới ánh lửa trại tâm hồn họ như được thăng hoa: Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa - Từ Hán- Việt Doanh trại gợi không khí cổ kính, trang trọng.
- Cách sử dụng từ ngữ của tác giả thật đặc sắc: + Cụm từ hội đuốc hoa: Không phải là ánh lửa trại bình thường mà hội đuốc hoa. Đuốc hoa hay còn gọi là hoa chúc là từ Hán - Việt để chỉ ngọn nến thắp lên trong phòng đêm tân hôn. Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, tác giả cũng có câu thơ viết về hình ảnh này: Đuốc hoa chẳng thẹn với chàng mai sau. Nét độc đáo, hiếm có trong thơ Quang Dũng đó là tác giả dùng hình ảnh tượng trưng cho hạnh phúc lứa đôi để nói lên tình quân dân.
Ta thấy nhà thơ Tố Hữu cũng đã từng viết: Nhớ gì như nhớ người yêu 19 skkn Trăng lên đầu núi nắng chiều lưng nương (Việt Bắc - Tố Hữu) Hơn nữa, tác giả còn dùng từ hội gợi ra sự tưng bừng, náo nhiệt, rạo rực, bay bổng. Đêm liên hoan văn nghệ thực sự đã trở thành một ngày hội lớn, ngập tràn muôn vàn tia sáng như trong đêm chiến thắng của người lính Tây Tiến với con người vùng Tây Bắc. + Động từ bừng: Cảnh đêm liên hoan văn nghệ rực rỡ, tưng bừng được diễn tả rất rõ qua từ bừng. Với một từ bừng, Quang Dũng đã để lại trong tâm hồn người đọc biết bao liên tưởng và dung ngẫm sâu xa.
Phải chăng đây là sự bừng sáng của ánh đuốc, là sự tưng bừng của của âm nhạc và còn có thể hiểu là tiếng hát rộn rã vang dội khắp không gian rừng núi Tây Bắc. Phải chăng đó còn là sự bừng sáng của những kỉ niệm không bao giờ phai mờ trong tâm trí người lính Tây Tiến, trong lòng nhà thơ Quang Dũng với các đồng đội. Dường như mọi gian khó với người lính Tây Tiến không còn có nghĩa lí gì nữa, trong tâm hồn họ chỉ còn lại sự yêu đời và lạc quan tin tưởng mà thôi! => Những liên tưởng này cho thấy nét đặc sắc trong phong cách thơ Quang Dũng tài hoa, hơn nữa còn cho ta thấy những người lính Tây Tiến tâm hồn lãng mạn biết bao! - Vẻ đẹp của những cô gái Tây Bắc: Đặc biệt, vẻ đẹp của những cô gái Tây Bắc cùng với những nét đẹp văn hóa mang màu sắc xứ lạ ở nơi đây khiến cho tâm hồn người lính Tây Tiến thêm dạt dào cảm xúc: Kìa e xiêm áo tự bao giờ + Hai từ kìa em: những câu thơ của Quang Dũng đã được viết từ lâu nhưng bây giờ đọc lên như vẫn còn tười nguyên cảm xúc được thể hiện qua cái nhìn tình tứ của người lính. Kìa em là đại từ dùng để chỉ đối tượng từ xa nhưng trong câu thơ này nó còn hàm ý chỉ thái độ bất ngờ, ngạc nhiên, là niềm vui thích rất đỗi tình tứ của người lính trẻ khi nhìn thấy cô gái vùng cao trong xiêm áo lộng lẫy uyển chuyển theo điệu nhạc, điệu múa tự bao giờ.
Từ em như một nốt nhấn của câu thơ, Đó là cách gọi trìu mến, tình tứ đong đầy yêu thương, đầy say đắm si mê của lính TT với các cô gái. Nhân vật em hiểu theo cách thứ nhất là những cô gái Thái, cô gái Lào duyên dáng, xinh đẹp trong điệu múa độc đáo, mới lạ đối với những người lính vùng xuôi. Theo nhà thơ Vũ Quần Phương thì nhân vật em còn có thể hiểu theo cách thứ hai: ở đây các nam bộ đội đóng vai nữ rất đẹp gái, với sự trẻ trung tinh nghịch của mình, họ đã làm đồng đội ngạc nhiên, ngỡ ngàng khi hóa thân thành nữ nhi. Vì vậy, câu thơ như một lời thốt lên vì bất ngờ: Kìa em xiêm áo tự bao giờ.
+ Khèn lên man điệu: Khèn lên man điệu nàng e ấp Quang Dũng đã có một khoảng thời gian gắn bó với cuộc sống của con người Tây Bắc nên mới có những ấn tượng sâu sắc về nét văn hóa ở nơi đây. Man điệu là điệu nhạc, điệu múa của người dân tộc thiểu số. Có thể hiểu đây là điệu Lăm vông, Lăm tơi của 20 skkn những cô gái Thái, cô gái Lào đã làm nên màu sắc huyền ảo, lãng mạn. Từ “man điệu” diễn tả 1 điệu múa hoang sơ và phóng khoáng, vừa đăm đuối đến tan chảy và tình từ đến dịu dàng.
Tiếng “khèn” là đặc trưng của âm nhạc vùng cao khi cất lên đã tôn vinh vẻ đẹp, lôi cuốn người xem. Từ e ấp chỉ vẻ đẹp kín đáo, thẹn thùng, dịu dàng, duyên dáng của các cô gái. Chính vẻ đẹp ấy đã làm say đắm tâm hồn người lính Tây Tiến.