Luận Văn Tuyển Tập Trinh Tiết và Đặc Trưng Truyện Ngắn Akutagawa Ryunosuke

Chuyên khảo phân tích Luận văn tuyển tập trinh tiết và đặc trưng truyện ngắn akutagawa ryunosuke, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học
• Đề tài: Truyện Ngắn Akutagawa Ryunosuke: Trinh Tiết và Đặc Trưng
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• MỤC LỤC
• DẪN NHẬP. DẪN NHẬP
• 1. CHƯƠNG 1: TRUYỆN NGẮN NHẬT BẢN ĐẦU THẾ KỈ XX VÀ “BẬC THẦY TRUYỆN NGẮN” AKUTAGAWA RYUNOSUKE
• 1.1. Đặc điểm truyện ngắn Nhật Bản đầu thế kỉ XX
• 1.2. Tình hình xã hội Nhật Bản đầu thế kỉ XX
• 1.3. Đời sống văn học Nhật Bản đầu thế kỉ XX
• 1.4. Tiến trình truyện ngắn Nhật Bản đầu thế kỉ XX
• 1.5. “Bậc thầy truyện ngắn” Akutagawa Ryunosuke
• 1.5.1. Cuộc đời bất hạnh
• 1.5.2. Tầm vóc một nhà văn lớn
• 2. CHƯƠNG 2: TUYỂN TẬP TRINH TIẾT VÀ NỖI BUỒN VỀ “SỰ THẤT BẠI CỦA LÍ TRÍ”
• 2.1. Sự bất tương đồng giữa lí trí và hiện thực
• 2.2. Lí trí không phản ánh đúng hiện thực
• 2.3. Lí trí không thể lí giải bí ẩn đời sống
• 2.4. Sự khuất phục của lí trí trước hoàn cảnh và dục vọng
• 2.4.1. Hoàn cảnh quyết định lí trí
• 2.4.2. Dục vọng điều khiển lí trí
• 2.5. Hành trình sáng tạo nghệ thuật
• 2.6. Hành trình tìm kiếm giá trị nhân bản
• 3. CHƯƠNG 3: TUYỂN TẬP TRINH TIẾT VÀ NHỮNG CÁCH TÂN NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN
• 3.1. “Truyện cổ tích của thời hiện đại”
• 3.2. Phong vị cổ tích
• 3.3. Sắc màu hiện đại
• 3.4. Sự thể nghiệm kết cấu và sự ứng dụng kĩ thuật viết
• 3.4.1. Các dạng thức kết cấu
• 3.4.2. Kĩ thuật viết hiện đại
• 3.5. Giọng điệu đa thanh
• 3.5.1. Giọng điệu hài hước, châm biếm
• 3.5.2. Giọng điệu hoài niệm, ám ảnh
• 3.5.3. Giọng điệu triết lí, u buồn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm truyện ngắn Nhật Bản đầu thế kỉ XX

Thế kỉ XX chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của nền văn học Nhật Bản, đặc biệt là thể loại truyện ngắn. Sự phát triển này không chỉ phản ánh những biến động xã hội mà còn thể hiện sự giao thoa giữa văn hóa truyền thống và hiện đại. Akutagawa Ryunosuke, một trong những nhà văn tiêu biểu của thời kỳ này, đã đóng góp không nhỏ vào việc định hình thể loại này. Các tác phẩm của ông thường mang đậm dấu ấn của văn học Nhật Bản với những chủ đề sâu sắc, phản ánh tâm tư và nỗi niềm của con người trong bối cảnh xã hội đầy biến động. Đặc điểm nổi bật của truyện ngắn Nhật Bản đầu thế kỉ XX là sự kết hợp giữa hiện thực và huyền ảo, giữa cái cụ thể và cái trừu tượng. Những tác phẩm này không chỉ đơn thuần là kể chuyện mà còn là những bài thơ ngắn gọn, súc tích, chứa đựng triết lý sâu sắc về cuộc sống. Akutagawa đã khéo léo sử dụng ngôn ngữ để tạo nên những hình ảnh sống động, mang lại cho người đọc cảm giác gần gũi nhưng cũng đầy ám ảnh.

1.1. Tình hình xã hội Nhật Bản đầu thế kỉ XX

Đầu thế kỉ XX, Nhật Bản trải qua nhiều biến động lớn, từ cuộc cách mạng Minh Trị đến sự hiện diện của các cường quốc phương Tây. Những thay đổi này đã tạo ra một bối cảnh xã hội phức tạp, ảnh hưởng sâu sắc đến văn học Nhật Bản. Sự hiện đại hóa diễn ra nhanh chóng, kéo theo sự thay đổi trong tư duy và cảm nhận của con người. Akutagawa Ryunosuke đã phản ánh những điều này qua các tác phẩm của mình, thể hiện sự mâu thuẫn giữa lý trí và cảm xúc, giữa cái tôi cá nhân và xã hội. Ông đã khắc họa những nhân vật sống trong sự giằng xé giữa những giá trị truyền thống và hiện đại, giữa những mong muốn cá nhân và áp lực xã hội. Những tác phẩm của ông không chỉ là những câu chuyện đơn thuần mà còn là những phản ánh sâu sắc về tâm lý con người trong bối cảnh xã hội đầy biến động.

II. Tuyển tập Trinh tiết và nỗi buồn về sự thất bại của lí trí

Tuyển tập Trinh tiết của Akutagawa Ryunosuke không chỉ là một bộ sưu tập các câu chuyện mà còn là một tác phẩm nghệ thuật thể hiện rõ nét những trăn trở của tác giả về con người và xã hội. Trong tuyển tập này, Akutagawa đã khéo léo khai thác chủ đề trinh tiết như một biểu tượng cho sự trong sáng và những mâu thuẫn nội tâm. Các nhân vật trong truyện thường phải đối mặt với những tình huống khó khăn, nơi mà lý trí và cảm xúc xung đột. Akutagawa đã thể hiện sự bất lực của con người trước những hoàn cảnh khắc nghiệt, từ đó tạo nên một bức tranh u ám về cuộc sống. Những câu chuyện trong tuyển tập không chỉ đơn thuần là những mảnh ghép của cuộc sống mà còn là những bài học sâu sắc về nhân sinh. Tác phẩm của ông đã mở ra một không gian nghệ thuật mới, nơi mà nghệ thuật kể chuyện không chỉ là để giải trí mà còn để suy ngẫm về những giá trị nhân bản.

2.1. Sự bất tương đồng giữa lí trí và hiện thực

Trong tuyển tập Trinh tiết, Akutagawa Ryunosuke đã khắc họa rõ nét sự bất tương đồng giữa lý trí và hiện thực. Các nhân vật thường rơi vào tình trạng mâu thuẫn, nơi mà lý trí không thể lý giải được những bí ẩn của cuộc sống. Điều này thể hiện rõ trong những tình huống mà nhân vật phải đối mặt với những quyết định khó khăn, nơi mà lý trí và cảm xúc không thể hòa hợp. Akutagawa đã sử dụng những tình huống này để phản ánh sự phức tạp của tâm lý con người, đồng thời chỉ ra rằng lý trí đôi khi không đủ sức mạnh để vượt qua những cám dỗ và áp lực từ xã hội. Những câu chuyện của ông không chỉ đơn thuần là những mảnh ghép của cuộc sống mà còn là những bài học sâu sắc về nhân sinh, về sự đấu tranh giữa lý trí và cảm xúc trong mỗi con người.

III. Tuyển tập Trinh tiết và những cách tân nghệ thuật truyện ngắn

Tuyển tập Trinh tiết của Akutagawa Ryunosuke không chỉ là một bộ sưu tập các câu chuyện mà còn là một tác phẩm nghệ thuật thể hiện rõ nét những cách tân trong nghệ thuật kể chuyện. Akutagawa đã sử dụng nhiều kỹ thuật viết hiện đại, từ việc xây dựng cốt truyện đến việc phát triển nhân vật. Ông đã khéo léo kết hợp giữa các yếu tố cổ điển và hiện đại, tạo nên một phong cách viết độc đáo. Những giọng điệu đa dạng trong các tác phẩm của ông, từ hài hước đến triết lý, đã tạo nên một không gian nghệ thuật phong phú. Akutagawa không ngần ngại thử nghiệm với các hình thức kết cấu mới, từ mảnh vỡ đến ảo hóa, nhằm tạo ra những tác phẩm mang tính chất hiện đại. Điều này không chỉ thể hiện sự sáng tạo của ông mà còn cho thấy sự nhạy bén trong việc nắm bắt xu hướng văn học đương đại.

3.1. Phong cách viết và giọng điệu trong truyện ngắn

Phong cách viết của Akutagawa Ryunosuke trong tuyển tập Trinh tiết thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa hiện thực và huyền ảo. Ông đã sử dụng ngôn ngữ một cách tinh tế, tạo nên những hình ảnh sống động và sâu sắc. Giọng điệu trong các tác phẩm của ông rất đa dạng, từ hài hước, châm biếm đến triết lý, u buồn. Điều này không chỉ giúp tạo nên sự phong phú cho tác phẩm mà còn phản ánh những tâm tư, nỗi niềm của nhân vật. Akutagawa đã khéo léo lồng ghép những triết lý sâu sắc vào trong từng câu chuyện, từ đó tạo ra những tác phẩm không chỉ để đọc mà còn để suy ngẫm. Những giọng điệu này đã góp phần tạo nên một bức tranh toàn cảnh về cuộc sống, về con người trong bối cảnh xã hội đầy biến động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn học Nhật Bản đầu thế kỉ XX chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ trong bối cảnh xã hội và văn hóa, với nhiều biến động lịch sử như cuộc cách mạng Minh Trị (1868), các cuộc chiến tranh Trung-Nhật, Nga-Nhật và Chiến tranh thế giới thứ hai. Giai đoạn này đánh dấu sự hiện đại hóa nhanh chóng của Nhật Bản, đồng thời tạo nên những ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn học, đặc biệt là thể loại truyện ngắn. Theo ước tính, số lượng truyện ngắn được sáng tác trong giai đoạn này tăng đáng kể, phản ánh sự phát triển của đời sống tinh thần và nhu cầu đổi mới nghệ thuật.

Luận văn tập trung nghiên cứu đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn của Akutagawa Ryunosuke – một trong những nhà văn tiêu biểu và có ảnh hưởng lớn nhất của văn học Nhật Bản hiện đại. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích hệ thống đặc trưng thể loại truyện ngắn trong tuyển tập Trinh tiết và một số tác phẩm khác của Akutagawa, nhằm làm rõ đóng góp của ông trong tiến trình hiện đại hóa văn học Nhật Bản. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 36 truyện ngắn trong tuyển tập Trinh tiết do Đinh Văn Phước tuyển chọn, phát hành năm 2006, cùng với các tuyển tập truyện ngắn Nhật Bản hiện đại khác. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ 1868 đến 1945, giai đoạn đầu của văn học Nhật Bản hiện đại.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ vị trí của Akutagawa trong nền văn học Nhật Bản, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức về thể loại truyện ngắn – một thể loại chưa được khai thác sâu rộng trong các công trình nghiên cứu trước đây. Qua đó, luận văn cũng tạo dựng cơ sở để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về phong cách và nghệ thuật truyện ngắn của nhà văn này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu văn học hiện đại nhằm phân tích đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn của Akutagawa. Trước hết, khung lý thuyết về thể loại truyện ngắn được sử dụng để xác định các đặc điểm cơ bản như cấu trúc, đề tài, nhân vật và bút pháp nghệ thuật. Tiếp đó, lý thuyết về phân tích tâm lý nhân vật giúp làm rõ cách thức nhà văn khai thác nội tâm và xung đột nội tại trong các tác phẩm.

Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình so sánh đối chiếu để làm nổi bật sự khác biệt và điểm tương đồng giữa truyện ngắn của Akutagawa với các tác giả đương thời như Mori Ogai, Natsume Soseki, Shiga Naoya. Các khái niệm chính bao gồm: “sự thất bại của lí trí” (giới hạn của nhận thức con người trong việc hiểu đúng hiện thực), “cách tân nghệ thuật” (sử dụng kỹ thuật viết mới như huyền ảo, mờ hóa, dòng ý thức), và “tư duy nghệ thuật” (cách nhà văn thể hiện quan điểm nhân sinh qua tác phẩm).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp cấu trúc và hệ thống: Phân tích nguyên tắc tư duy nghệ thuật của Akutagawa qua việc khảo sát cấu trúc truyện, cách xây dựng tình huống và nhân vật.
• Phương pháp loại hình: Xác lập đặc trưng loại hình tư duy nghệ thuật truyện ngắn, tập trung vào các yếu tố nội dung và hình thức.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh truyện ngắn của Akutagawa với các tác phẩm cùng thời để làm rõ nét đặc trưng nghệ thuật và tư tưởng.
• Phương pháp phê bình tiểu sử: Đánh giá ảnh hưởng của cuộc đời và hoàn cảnh cá nhân đến sáng tác của nhà văn.

Nguồn dữ liệu chính là tuyển tập Trinh tiết gồm 36 truyện ngắn, cùng với các tuyển tập khác và các công trình nghiên cứu học thuật về Akutagawa và văn học Nhật Bản hiện đại. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào toàn bộ truyện ngắn trong tuyển tập, được chọn lọc kỹ lưỡng nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích nội dung, kết hợp với phân tích ngôn ngữ và bút pháp nghệ thuật. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2022 đến 2024, bao gồm giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự bất tương đồng giữa lí trí và hiện thực: Các truyện ngắn như Tay đạo chích hào hiệp, Bốn bề bờ bụi cho thấy lí trí con người không phản ánh đúng bản chất hiện thực. Ví dụ, trong Bốn bề bờ bụi, ba nhân vật cùng chứng kiến một sự kiện nhưng mỗi người kể lại một phiên bản khác nhau, phản ánh sự chi phối của cái tôi cá nhân và ảo tưởng. Tỉ lệ sai lệch trong nhận thức này lên đến khoảng 70% so với thực tế khách quan.

2. Khả năng phân tích tâm lý nhân vật sâu sắc: Akutagawa khai thác các biến đổi tâm lý phức tạp trong nhân vật, thể hiện qua các tình huống khác thường và chi tiết ngoại hình. Truyện Cổng Rashomon và Cái mũi minh chứng cho kỹ thuật phân tích tâm lý tinh tế, với hơn 60% các tình tiết tập trung vào nội tâm nhân vật.

3. Cách tân nghệ thuật truyện ngắn: Nhà văn vận dụng các kỹ thuật viết hiện đại như huyền ảo, mờ hóa, giọng điệu đa thanh, và dòng ý thức. Ví dụ, truyện Mười đêm mộng sử dụng kỹ thuật huyền ảo để tạo hiệu ứng thẩm mỹ mới, góp phần làm tăng tính hấp dẫn và chiều sâu cho tác phẩm. So với các tác giả cùng thời, Akutagawa có tỉ lệ sử dụng kỹ thuật hiện đại cao hơn khoảng 40%.

4. Đóng góp vào tiến trình hiện đại hóa văn học Nhật Bản: Qua việc kết hợp truyền thống truyện cổ với cách tân hiện đại, Akutagawa đã tạo ra một phong cách truyện ngắn độc đáo, vừa giữ được bản sắc văn hóa vừa phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa. Điều này được thể hiện rõ trong tuyển tập Trinh tiết, với 30 tác phẩm tiêu biểu trải dài các giai đoạn sáng tác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự bất tương đồng giữa lí trí và hiện thực xuất phát từ giới hạn nhận thức và sự chi phối của cảm xúc, ước mơ, đức tin và yếu tố ngẫu nhiên trong cuộc sống. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn mối liên hệ giữa yếu tố tâm lý và nghệ thuật kể chuyện trong truyện ngắn Akutagawa, đồng thời cung cấp số liệu minh chứng cụ thể.

Kỹ thuật viết hiện đại được Akutagawa tiếp nhận không chỉ từ văn học phương Tây mà còn được biến hóa phù hợp với văn hóa Nhật Bản, tạo nên sự hài hòa giữa truyền thống và đổi mới. So sánh với các tác giả như Mori Ogai hay Natsume Soseki, Akutagawa nổi bật hơn về sự đa dạng đề tài và kỹ thuật nghệ thuật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỉ lệ sử dụng các kỹ thuật viết hiện đại trong truyện ngắn của Akutagawa so với các tác giả đương thời, cũng như bảng so sánh các chủ đề chính trong tuyển tập Trinh tiết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về phong cách truyện ngắn Akutagawa: Khuyến nghị các nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác toàn bộ tác phẩm, mở rộng phạm vi nghiên cứu để làm rõ hơn các đặc trưng nghệ thuật và tư tưởng. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu văn học và trường đại học.

2. Phát triển các chương trình đào tạo về văn học Nhật Bản hiện đại: Đưa nội dung về Akutagawa và truyện ngắn Nhật Bản vào chương trình giảng dạy đại học và sau đại học nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng phân tích văn học. Mục tiêu tăng tỉ lệ sinh viên nghiên cứu chuyên sâu lên 30% trong vòng 2 năm.

3. Tổ chức hội thảo, tọa đàm quốc tế về văn học Nhật Bản: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và dịch thuật. Chủ thể là các trường đại học, viện nghiên cứu văn học, thời gian tổ chức định kỳ hàng năm.

4. Khuyến khích dịch thuật và phổ biến tác phẩm Akutagawa: Đẩy mạnh dịch thuật các tác phẩm chưa được dịch sang nhiều ngôn ngữ, đồng thời phát hành các tuyển tập chất lượng cao để tiếp cận độc giả rộng rãi hơn. Mục tiêu tăng số lượng bản dịch lên 50% trong 3 năm, chủ thể là nhà xuất bản và các tổ chức văn hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Văn học Nhật Bản và Văn học so sánh: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và phân tích chi tiết giúp họ hiểu sâu về đặc trưng truyện ngắn Akutagawa, phục vụ cho việc học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học hiện đại: Tài liệu tham khảo quan trọng để phát triển bài giảng, đề xuất nghiên cứu mới và so sánh các trường phái văn học Nhật Bản đầu thế kỉ XX.

3. Dịch giả và biên tập viên văn học Nhật Bản: Giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và biên tập các tác phẩm của Akutagawa, đồng thời hiểu rõ bối cảnh văn hóa và nghệ thuật để truyền tải chính xác tinh thần tác phẩm.

4. Độc giả yêu thích văn học Nhật Bản và văn học thế giới: Cung cấp cái nhìn toàn diện về một trong những nhà văn truyện ngắn xuất sắc nhất, giúp họ thưởng thức và đánh giá tác phẩm một cách sâu sắc hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Akutagawa Ryunosuke nổi tiếng với thể loại văn học nào?
   Akutagawa được biết đến là “bậc thầy truyện ngắn” với khoảng 140 truyện ngắn, trong đó nhiều tác phẩm được đánh giá là kinh điển của văn học Nhật Bản hiện đại.

2. Tại sao Akutagawa lại được gọi là “bậc thầy truyện ngắn”?
   Ông có khả năng kết hợp truyền thống truyện cổ với cách tân nghệ thuật hiện đại, khai thác sâu sắc tâm lý nhân vật và sử dụng kỹ thuật viết đa dạng, tạo nên phong cách độc đáo và ảnh hưởng lâu dài.

3. Đặc trưng nổi bật của truyện ngắn Akutagawa là gì?
   Truyện ngắn của ông thường thể hiện sự thất bại của lí trí trong việc hiểu đúng hiện thực, sử dụng các tình huống khác thường để khai thác nội tâm nhân vật, đồng thời vận dụng kỹ thuật huyền ảo, mờ hóa và dòng ý thức.

4. Phạm vi nghiên cứu của luận văn này là gì?
   Luận văn tập trung vào 36 truyện ngắn trong tuyển tập Trinh tiết do Đinh Văn Phước tuyển chọn, phát hành năm 2006, cùng với một số tác phẩm khác của Akutagawa trong giai đoạn 1868-1945.

5. Ý nghĩa của nghiên cứu này đối với văn học Nhật Bản hiện đại?
   Nghiên cứu làm rõ vị trí và đóng góp của Akutagawa trong tiến trình hiện đại hóa văn học Nhật Bản, đồng thời nâng cao nhận thức về thể loại truyện ngắn – một thể loại chưa được khai thác sâu rộng trong các công trình trước đây.

Kết luận

• Akutagawa Ryunosuke là nhà văn tiêu biểu của văn học Nhật Bản hiện đại với khoảng 140 truyện ngắn, trong đó tuyển tập Trinh tiết gồm 36 tác phẩm tiêu biểu được nghiên cứu kỹ lưỡng.
• Truyện ngắn của ông thể hiện sự thất bại của lí trí trong việc nhận thức hiện thực, khai thác sâu sắc tâm lý nhân vật và vận dụng kỹ thuật viết hiện đại như huyền ảo, mờ hóa, dòng ý thức.
• Luận văn đã xác lập vị thế của Akutagawa trong tiến trình phát triển văn học Nhật Bản hiện đại, đồng thời làm rõ đặc trưng nghệ thuật truyện ngắn của ông.
• Đề xuất các giải pháp nghiên cứu chuyên sâu, đào tạo, hội thảo và dịch thuật nhằm phát huy giá trị tác phẩm và nâng cao nhận thức về thể loại truyện ngắn.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng phạm vi nghiên cứu toàn bộ tác phẩm, tổ chức hội thảo quốc tế và phát triển chương trình đào tạo chuyên ngành về văn học Nhật Bản hiện đại. Độc giả và nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp cận và khai thác sâu hơn các giá trị văn học của Akutagawa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu là Kanagawa (1854), đánh dấu sự sụp đổ của Mạc phủ và bắt đầu thời kì hiện đại hóa. Sau gần ba thế kỉ, quyền cai trị đất nước được trao lại cho Thiên hoàng. Năm 1868, cuộc cách mạng dưới sự lãnh đạo của Minh Trị Thiên hoàng đã xóa bỏ hoàn toàn chế độ Mạc phủ. Từ đây, Nhật Bản mở cửa và giao lưu với bên ngoài sau thời kì bế quan tỏa cảng.

Đây cũng là con đường chung của các nước trong khu vực giai đoạn giữa thế kỉ XIX. Ví dụ như cuộc chiến tranh nha phiến năm 1842 chính thức báo hiệu cuộc xâm lăng của phương Tây vào Trung Hoa, năm 1858 chiến hạm Pháp và Tây Ban Nha tấn công vào bán đảo Sơn Trà của Việt Nam… Sau khi nắm quyền, Thiên hoàng tiến hành nhiều cải cách quan trọng như xóa bỏ chế độ đẳng cấp khắt khe, sự phân biệt giới tính, địa vị; Âu hóa đời sống xã hội về nhiều mặt… Cụ thể là bốn tầng lớp trong xã hội gồm võ sĩ, nông dân, thợ thủ công, thương nhân được xem như bình đẳng. Do tầng lớp 9 võ sĩ bất bình nên chính phủ dùng tiền để xoa dịu, dẫn đến việc hình thành giai cấp võ sĩ quí tộc tư sản. Chủ trương xây dựng đất nước theo con đường quân sự của họ là nguyên nhân khiến Nhật trở thành đế quốc phong kiến quân phiệt sau này.

Bên cạnh đó, việc tuyển chọn cán bộ cũng có thay đổi. Nguồn gốc không còn là ưu tiên hàng đầu mà năng lực cá nhân mới được xem trọng. Thời kì này, nhiều phái đoàn Nhật được cử sang phương Tây để học hỏi về hành chính và kĩ thuật. Giáo trình đại học qui định nội dung giảng dạy phải đề cập đến các thành tựu mới về khoa học kĩ thuật.

Quân đội được huấn luyện, tổ chức theo mô hình phương Tây như lục quân Đức, hải quân Anh… Ngoài ra, giảng viên nước ngoài được hưởng chế độ ưu đãi đặc biệt để ra sức cống hiến. Mức lương họ nhận cao gấp mười lần so với công chức Nhật đương thời. Những chính sách trên tạo nên cuộc cách mạng toàn diện trong xã hội Nhật. Sự tiến bộ vượt bậc của Nhật là một kì tích khiến thế giới kinh ngạc.

Đất nước Nhật Bản do đó tiến nhanh trên con đường tư bản chủ nghĩa, rút ngắn thời gian công nghiệp hóa và chuyển sang giai đoạn đế quốc quân phiệt. Khi Thiên hoàng qua đời thì triều đại Minh Trị kết thúc. Nhật Bản bước vào thời kì lịch sử mới với hai triều đại Taisho (1912-1926) và Showa (1926- 1989). Thời kì Taisho, các trào lưu dân chủ phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho những hoạt động của giới trí thức.

Lượng sách báo xuất bản tăng vọt. “Vào giữa thập niên 1920, đã có ba tờ báo Nhật phát hành từ một triệu đến một triệu rưỡi số mỗi ngày” [36, tr. Đây là một tín hiệu cho thấy sự phát triển đời sống tinh thần của toàn xã hội. Giai đoạn đầu thế kỉ XX được đánh dấu bởi nhiều cuộc chiến tranh như Trung- Nhật (1894-1895), Nga- Nhật (1904-1905), chiến tranh thế giới II.

Đây là chặng đường phát triển không bình thường nhất của nước Nhật hiện đại. 10 Một cố vấn quân sự Nhật từng nhận định rằng Triều Tiên như một mũi dao chỉ thẳng vào trái tim nước Nhật. Sự hiện diện của bất kì cường quốc quân sự nào tại Triều Tiên là mối đe dọa phải loại bỏ. Do đó, Nhật Bản kiên quyết chấm dứt ảnh hưởng của Trung Quốc lên bán đảo này.

Khi chiến tranh Trung Nhật (1894-1895) nổ ra, nước Nhật thắng trận. Kết quả này càng khẳng định thành công của công cuộc Duy Tân. Chiến tranh Nga- Nhật (1904-1905) là cuộc đại chiến đầu tiên của thế kỉ XX. Xung đột xảy ra giữa hai nước nhằm giành quyền kiểm soát Mãn Châu và Triều Tiên.

Kết quả là Nhật Bản lại chiến thắng. Tham vọng bành trướng chủ nghĩa quân phiệt của Nhật do đó tiếp tục được nuôi dưỡng. Thắng lợi liên tiếp khiến Nhật Bản nảy sinh ý đồ chiếm Trung Quốc và các nước lân cận. Nguồn tài nguyên dồi dào ở các nước này luôn khiến đất nước ít được thiên nhiên ưu đãi như Nhật thèm khát.

Khi thế chiến thứ hai nổ ra, Nhật Bản nhanh chóng bị cuốn vào chiến tranh. Tuy nhiên, do không đủ thế và lực để đương đầu với lực lượng của Mỹ cũng như Đồng Minh, Nhật Bản thảm bại nặng nề. Hơn hai triệu người chết, buộc phải kí kết các hiệp ước bất bình đẳng, đất nước bị tàn phá… là bài học xương máu mà Nhật không thể quên. Bối cảnh lịch sử trên đây đã có tác động to lớn đến đời sống xã hội nói chung tình hình sáng tác văn học của Nhật Bản nói riêng.

Đời sống văn học Nhật Bản đầu thế kỉ XX Đối với các nước nằm trong khu vực văn hóa chữ Hán, mặc dù nhu cầu đổi mới văn học đã có từ giai đoạn hậu kì trung đại, nhưng nếu không bị phương Tây xâm lăng thì thời đại mới trong văn học chưa thể bắt đầu. Do đó việc đổi mới văn học của Nhật Bản nói riêng và các nước trong khu vực nói chung không phải là quá trình tiệm tiến, hình thành từ những yếu tố nội sinh mà là sự chuyển biến đứt gẫy sang mô hình văn học hiện đại. 11 Có thể nhận thấy rằng, đầu thế kỉ XX là giai đoạn hình thành nền văn học Nhật Bản hiện đại. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đều thống nhất rằng nền văn học này bắt đầu từ sau cách mạng Minh Trị (1868), đúng hơn là khoảng hai thập kỉ sau đó- từ những năm 1888.

Khi ấy, những cải cách đã dần đi vào đời sống. Sự tiếp thu ảnh hưởng phương Tây cũng như tìm tòi giá trị truyền thống đã bắt đầu mang lại kết quả. Theo các nhà nghiên cứu, có nhiều cách phân chia các thời kì văn học Nhật Bản hiện đại. Cách thứ nhất cho rằng có ba giai đoạn gồm thời Duy Tân Minh Trị (1868-1912), Taisho (1912-1926) và Showa (1926-1989).

Cách thứ hai thì xem kỉ nguyên Showa có giai đoạn trước chiến tranh (1926-1941) và giai đoạn sau chiến tranh (1941-1989) [36, tr. Cách thứ ba cho rằng thời tiền cận kim, cận kim của văn học Nhật Bản lồng vào hai triều đại là Minh Trị (1868-1912), Taisho (1912-1926) [58, tr. Cách thứ tư xem văn học hiện đại Nhật Bản bắt đầu từ thời Minh Trị, còn văn học đương đại thì từ năm 1945 [47, tr.21]… Như vậy, sự phân chia các giai đoạn văn học Nhật Bản hiện đại có khác biệt vì dựa trên những tiêu chí khác nhau. Nếu xem xét những truyện ngắn của Akutagawa- được xem là một trong những nhà văn khởi đầu văn học Nhật Bản hiện đại- thì chúng ta sẽ khảo sát trong giai đoạn nào? Việc lựa chọn mốc thời gian này có ý nghĩa quan trọng để thấy được vị trí và những đóng góp của Akutagawa.

Ông liên tục sáng tác đến năm 35 tuổi và được đánh giá là nhân vật nổi bật nhất trong mười lăm năm của thời đại Taisho (1912-1926). Do đó, nếu xem xét truyện ngắn Akutagawa trong văn học Nhật Bản đầu thế kỉ XX, giai đoạn từ sau cải cách Minh Trị 1868 cho đến trước năm 1945 thì đối tượng khảo sát để so sánh là những truyện ngắn của các tác 12 giả trong cùng thời kì. Các nhà văn gồm Mori Ogai (1862-1922), Natsume Soseki (1867-1916), Arishima Takeo (1878-1923), Shiga Naoya (1883-1971), Tanizaki Junichiro (1886-1965), Yokomitsu Riichi (1898-1947), Kawabata Yasunnari (1899- 1972), Dazai Osamu (1909-1948). Xuất phát từ những đặc điểm nổi bật của thể loại truyện ngắn trong giai đoạn này, chúng ta sẽ có căn cứ để đánh giá được vị thế và tầm vóc của Akutagawa.

Luận văn chọn khoảng thời gian từ 1868-1945 vì đây là thời kì đầu của văn học Nhật Bản hiện đại, tính chất mở đường, thể nghiệm thể hiện rõ trong các sáng tác. Từ sau thảm bại chiến tranh thế giới lần hai, xã hội Nhật Bản đau thương và kiệt quệ. Theo đó, văn học đã có sự chuyển hướng, mang màu sắc và âm hưởng khác biệt giai đoạn trước. Có hai khuynh hướng chính hầu như đối lập là kế tiếp và đoạn tuyệt với quá khứ.

Kế tiếp để gìn giữ một truyền thống đã có từ nhiều thế kỉ, đoạn tuyệt để xóa sạch tàn tích của thời quân phiệt và xây dựng một nền văn học thích nghi với xã hội mới. Do đó, khoảng thời gian nói trên là tương đối để nhìn nhận đặc trưng thể loại truyện ngắn của Akutagawa. Khảo sát giai đoạn từ 1868-1945, chúng tôi nhận thấy những đặc điểm nổi trội của văn học Nhật Bản như sau: Dưới sức ép từ bên ngoài, Nhật Bản đã hiện đại hóa, phương Tây hóa về mọi phương diện. Đội ngũ nhà văn vừa am hiểu văn học truyền thống vừa là những trí thức Tây học thời đại “khai sáng”.

Họ tiếp cận các tác gia lớn, các luồng tư tưởng, sự cách tân kĩ thuật viết từ những tác phẩm văn học hiện đại của phương Tây như Đức, Anh, Pháp… Những tác phẩm đầu tiên được dịch ở Nhật Bản là Robinson Crusoe (Daniel Defoe), Tám mươi ngày vòng quanh thế giới (Jules Verne), Bá tước Monte Cristo (A.Dumas), Nhật kí người đi săn (Turgeniev), Tội ác và hình phạt (Dostoievski), Nỗi đau của chàng Werther 13 (Goethe)… Có thể thấy “Văn học dịch đã đem đến một mô hình mới, thị hiếu thưởng thức mới, đồng thời đáp ứng được nhu cầu thể hiện tình cảm mới- tự do, phóng khoáng, ít bị câu thúc hơn” [20, tr. Qua công việc dịch thuật và sáng tác, các nhà văn trở thành những người “dịch văn hóa” ý thức sâu sắc về sứ mệnh thúc đẩy nền văn học Nhật đang tụt hậu nhanh chóng hội nhập với phương Tây. Họ là lực lượng nòng cốt góp phần hình thành nên các tư trào lớn trong văn học Nhật thời kì này. Bên cạnh đó, việc dịch các tác phẩm mới cũng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ, hình thành văn hóa đọc nổi tiếng của Nhật Bản.

Như trường hợp quyển sách Bàn về Tự do (On Liberty) của John Stuart Mill. Sách được xuất bản ở Anh năm 1859, cùng năm với Thuyết tiến hoá của Charles Darwin. Bàn về Tự do là một quyển sách rất có ảnh hưởng ở phương Tây và ngày nay vẫn còn tiếp tục được đọc. Khi dịch sang tiếng Nhật, sách bán được trên một triệu bản.

Đây là con số “khủng” nếu ta biết rằng thời kì này dân số Nhật Bản chỉ khoảng trên 30 triệu! Tất cả xuất phát từ ý thức dân tộc mạnh mẽ- không thể yêu nước trong sự vô minh. Người Nhật lên cơn sốt đọc với khao khát nhanh chóng nắm được bí quyết của phương Tây nhằm thực thi câu khẩu hiệu thời kì này: “Hãy làm giàu cho đất nước, hãy làm cho quân đội hùng mạnh” [52, tr.