đặt vấn đề nghiên cứu riêng về thi pháp nhưng trong công trình này của ông cũng đã đề cập tới vấn đề không gian, thời gian, con người. Nhà nghiên cứu Trần Nho Thìn trong công trình Văn học trung đại Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa [111] và công trình Văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX [112] - một công trình nghiên cứu khá đồ sộ, sâu sắc, khoa học và toàn diện đã đ m đến cho người nghiên cứu TNĐL n i riêng và v n học trung đại n i chung cái nhìn bao quát về sự ra đời, phát triển cũng như không gian, thời gian, vấn đề thể loại và ngôn ngữ của v n học trung đại. Tác giả đã chia không gian v n học trung đại làm 14 hai: không gian v n h a thành thị với những thể loại mới, cảm hứng mới, kiểu nhân vật mới, hứng thú mới, thỏa mãn nhu cầu, thị hiếu của lớp độc giả mới.và không gian v n h a nông thôn do các tác giả sống giữa không gian v n h a nông thôn họ ít nhiều tiếp nhận bản sắc v n h a từng vùng, miền. Điều đ tạo nên sự phong phú, đa dạng của đời sống v n học trung đại [112, 29].
Tác giả đã đi sâu nghiên cứu thân thế, sự nghiệp của các tác gia v n học như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Công Trứ với sự đánh giá khách quan, khoa học. Về sự cách tân thể loại, trong một số tài liệu như Văn học Việt Nam (thế kỉ X- nửa đầu thế kỉ XVIII) [57], Văn học Việt Nam (nửa cuối thế kỉ XVIII- hết thế kỉ XIX) [63], Giáo trình văn học trung đại Việt Nam tập II [82], Thơ Nôm Đường luật [106]. của các tác giả Đinh Gia hánh, Nguyễn Lộc, Nguyễn Đ ng Na (chủ biên), Lã Nhâm Thìn (chủ biên). đã đề cập tới một số phương diện như hệ thống đề tài, chủ đề, kết cấu, không gian- thời gian, sự cách tân thể loại của TNĐL.
Tác giả Đinh Gia hánh cho rằng: “Về thơ Nôm luật Đường, đáng chú ý hơn cả là Bạch Vân quốc ngữ thi của Nguyễn Bỉnh Khiêm, gồm khoảng 170 bài, trong đó có nhiều bài xen những câu lục ngôn. Lối thơ này đã thấy trong Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi và Hồng Đức quốc âm thi tập của các tác gia đời Hồng Đức. Đây là một lối thơ luật Đường pha lục ngôn. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã nâng cao thơ Nôm luật Đường trong đó có thể pha lục ngôn lên trình độ thành thục với một ngôn ngữ giản dị, bộc trực” [63; 371].
Trong cuốn Giáo trình văn học trung đại Việt Nam tập II [82], tác giả Lã Nhâm Thìn đã khát quát quá trình phát triển của TNĐL. Từ đ , phân tích sự cách tân về mặt thể loại, ngôn ngữ, kết cấu, xu hướng xã hội h a, dân tộc h a của thể thơ này. Đặc biệt, trong cuốn chuyên luận Thơ Nôm Đường luật của nhà nghiên cứu Lã Nhâm Thìn - một công trình đặc biệt c ý nghĩa nghiên cứu khái quát về quá trình và đặc trưng bản chất thể loại của TNĐL. Trong tài liệu này, tác giả đã phân tích kĩ những điều kiện cho sự hình thành và phát triển của TNĐL, khái quát quá trình phát triển của TNĐL trong lịch sử v n học Việt Nam.
Từ đ , tác giả đi sâu nghiên cứu hệ thống đề tài, chủ đề; hệ thống hình tượng, ngôn ngữ nghệ thuật và một số vấn đề về hệ thống kết cấu của TNĐL. Tác giả khẳng định: “Tạo chức năng phản ánh, chức năng thẩm mỹ mới cho thể loại, góp phần thúc đẩy sự phát triển của cả nền văn học dân tộc- đó là bản chất và mục đích hướng tới của quá trình giao tiếp văn học, của quá trình tiếp thu thơ Đường luật Trung Quốc, chuyển hóa, sáng tạo thành TNĐL” [106; 228]. Nghiên cứu về các tác gia văn học trung đại. Bên cạnh những công trình nghiên cứu khái quát về đặc trưng thi pháp thơ trung đại n i chung, TNĐL n i riêng, khi đi sâu nghiên cứu thi pháp một số tác giả v n học trung đại, các nhà nghiên cứu 15 cũng đã đề cập tới vấn đề này.
C thể kể tới một số công trình như sau: Văn học Việt Nam (nửa cuối thế kỉ XVIII- hết thế kỉ XIX) [63], Văn học Việt Nam (nửa cuối thế kỉ XVIII- hết thế kỉ XIX) [63], Nguyễn Trãi về tác gia, tác phẩm [88], Hồ Xuân Hương về tác gia tác phẩm [89], Nguyễn Khuyến về tác gia tác phẩm [105], Trần Tế Xương về tác gia tác phẩm [103], Giáo trình văn học trung đại Việt Nam Tập 1 [109], Giáo trình văn học trung đại Việt Nam Tập 2 [110], Văn học Việt Nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX [112]. Trong các tài liệu này, các nhà nghiên cứu đi sâu, phân tích từng tác giả về các phương diện cuộc đời, con người, giới thiệu những bài viết, chuyên luận đặc sắc về tác giả, tác phẩm tiêu biểu, các bài viết đánh giá của người nước ngoài. Đây c thể coi là những công trình đặc biệt c giá trị về các tác giả v n học trung đại n i riêng, các tác giả lớn trong v n học Việt Nam n i chung, là cơ sở cần thiết để chúng tôi tìm hiểu, nghiên cứu đặc điểm thi pháp TNĐL n i chung và thi pháp của từng tác giả n i riêng. ế thừa thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, những n m gần đây, trong các công trình nghiên cứu, luận án tiến sĩ, luận v n thạc sĩ, kh a luận tốt nghiệp của sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh.
cũng đã c những đ ng g p nhất định cho hướng nghiên cứu này. C thể kể tới một số công trình như sau: Phong cách nghệ thuật Nguyễn Khuyến (Sự hình thành và những đặc trưng) (Biện V n Điền) [19], Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi trong dòng thơ Nôm Đường luật Việt Nam thời trung đại (La Kim Liên) [61], Hồng Đức quốc âm thi tập trong tiến trình thơ Nôm Đường luật Việt Nam thời trung đại (Trần Quang Dũng) [14], Đề tài người phụ nữ trong Hồng Đức quốc âm thi tập- một dấu hiệu mới của cảm hứng nhân văn truyền thống trong thơ Nôm Đường luật (Trần Quang Dũng) [15], Tìm hiểu thế giới nghệ thuật thơ Nôm truyền tụng của Hồ Xuân Hương (Trương Xuân Tiến) [115], Tiếp cận thơ Nôm Đường luật của Hồ Xuân Hương theo hình thức quy phạm và phá cách (Lê V n Hùng) [42]… 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài TNĐL là một trong những thể loại độc đáo nhất của v n học Việt Nam. Vì vậy, các nhà nghiên cứu nước ngoài cũng đã c một số công trình, tài liệu, bài báo.
đề cập tới thể loại này. Tuy nhiên, qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy chưa c tài liệu nào viết riêng về thể loại TNĐL mà các nhà nghiên cứu chủ yếu đề cập tới TNĐL khi phân tích một số tác gia tiêu biểu của v n học trung đại. - Về tác giả Nguyễn Trãi Nhà nghiên cứu N. 16 Tác giả Pièrr - Richard F ray (Cộng hòa Pháp) khi viết “Tựa Nguyễn Trãi và Quốc âm thi tập” đã khẳng định giá trị của v n học Việt Nam n i chung, thơ v n Nguyễn Trãi n i riêng khi cho rằng trong số những nền v n học lớn ở vùng cực Á, chắc chắn v n học Việt Nam là một trong số những nền v n học rực rỡ nhất, mạnh nhất, đa dạng nhất, đặc sắc nhất.
Từ đ , ông nhận định về Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi: “Điều làm nổi lên (.) là một Nguyễn Trãi sau chiến thắng, sau vinh quang, nhân vật khai quốc công thần đã bị loại bỏ, tóm lại là đã bị lột khỏi cái vỏ huyền thoại. Từ đó sinh ra sự tỉnh ngộ sâu sắc, được che đậy bằng vẻ cam chịu dịu dàng và biết điều song đôi khi cũng lóe lên một tia hi vọng mỏng manh” [88; 1017]. Nhà nghiên cứu Tônđôri Đ duê (Cộng hòa Hunggari) trong bài viết Nguyễn Trãi, nhà thơ xa trong thời gian mà không ngăn cách trong không gian và Tổng giám đốc UNESCO Amadou- Mahtar M’bow trong bài viết Sự thực hiện trọn vẹn của Nguyễn Trãi đều đánh giá cao Nguyễn Trãi và thơ của ông cả chữ Hán cũng như chữ Nôm. “Ngoài thơ viết bằng tiếng Hán cổ, Nguyễn Trãi còn có một tập thơ 254 bài viết bằng tiếng Việt.
Cùng với ý nghĩa trữ tình thực sự của viên ngọc này, là giá trị to lớn của chúng trên các bình diện ngữ văn học, ngôn ngữ học và tu từ học” [88; 1025]. N i chung, các nhà nghiên cứu nước ngoài đều đánh giá rất cao về con người cũng như sự nghiệp thơ v n của Nguyễn Trãi. Ở ông, họ tìm thấy một hình mẫu con người toàn vẹn, một bậc khai quốc công thần, một nhà thơ- nghệ sĩ đa tài. Những đ ng g p của ông trên nhiều phương diện lịch sử, chính trị, tư tưởng, nghệ thuật.là kho tàng vô giá của v n học trung đại n i riêng, v n học Việt Nam n i chung.
- Về tác giả Hồ Xuân Hương Đây cũng là tác giả được nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài quan tâm, tìm hiểu. Nhà nghiên cứu N.Nhiculin (Liên bang Nga) trong bài viết Thơ Hồ Xuân Hương cho rằng: “Hồ Xuân Hương là đại biểu dân chủ nhất của văn học cổ Việt Nam. Dựa vào những thành tựu của thơ ca bác học, bằng tiếng Việt, thông hiểu hình thức thơ này, bà đã mang lại cho nó cách cảm thụ của nhân dân, những yếu tố thẩm mỹ của văn hóa bình dân, những lời ăn tiếng nói trên những đường phố và chợ búa ồn ào, của những đám đông trong ngày hội ở nước Việt Nam thời cổ” [89; 435].Lop s (Cộng hòa Pháp) trong bài viết Tựa tuyển tập Hồ Xuân Hương đã c những nhận xét thật say đắm về thơ của bà: “Ở đây, hiện ra với chúng ta một người đàn bà nói bằng thơ những điều mà chưa một người đàn ông nào biết cách diễn đạt. Ta những muốn xứng đáng là người tình của cô gái thủ thỉ bên tai ta rằng Thân em.
vẫn giữ tấm lòng son” [89; 438].Fr ni r và Samhowe Verhovek (Mỹ), Nhan Bảo (Trung Quốc), trong một số bài viết về Hồ Xuân Hương [89] đã phân tích về vị trí của bà trong v n học sử Việt Nam, vấn đề “dâm” và “tục” trong thơ Hồ Xuân Hương, xác định những bài thơ nào thật sự của bà, yếu tố thành ngữ, tục ngữ, tính chất biểu tượng hai mặt. trong thơ nữ sĩ.