Tín Ngưỡng Thờ Cúng Của Người Tày Tại Lục Yên, Yên Bái

Khám phá tín ngưỡng thờ cúng của người Tày ở Lục Yên, Yên Bái qua luận văn thạc sĩ từ USSH, tìm hiểu văn hóa và truyền thống độc đáo.

• Tác giả: Lèng Minh Tuấn
• Người hướng dẫn: Pgs. Đỗ Thị Hòa Hới
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Tín Ngưỡng Thờ Cúng Của Người Tày Ở Lục Yên-Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
• 0.8. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG VÀ TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA NGƯỜI TÀY Ở LỤC YÊN - YÊN BÁI
• 1.1. Điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Tày ở Lục Yên
• 1.1.1. Lịch sử hình thành huyện Lục Yên
• 1.1.2. Đặc điểm tự nhiên
• 1.1.2.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2.2. Địa hình
• 1.1.2.3. Khí hậu
• 1.1.2.4. Thủy văn
• 1.1.2.5. Thổ nhưỡng
• 1.1.2.6. Khoáng sản
• 1.1.3. Truyền thống lịch sử văn hóa
• 1.1.3.1. Những dấu tích văn hóa cổ ở Lục Yên
• 1.1.3.2. Nền văn hóa Sơn Vi
• 1.1.3.3. Di chỉ thời đồ đồng, đồ sắt
• 1.1.3.4. Dấu tích Văn hóa-Lịch sử thời phong kiến
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tín Ngưỡng Thờ Cúng Của Người Tày Ở Lục Yên

Tín ngưỡng thờ cúng của người Tày ở Lục Yên, Yên Bái, là một phần quan trọng trong văn hóa dân gian của họ. Tín ngưỡng này không chỉ phản ánh đời sống tâm linh mà còn thể hiện những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Tày. Qua các nghi lễ thờ cúng, người Tày thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên và các vị thần linh. Điều này giúp duy trì sự gắn kết trong cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.

1.1. Đặc Điểm Tín Ngưỡng Dân Gian Của Người Tày

Tín ngưỡng dân gian của người Tày bao gồm nhiều yếu tố như thờ cúng tổ tiên, các vị thần linh và các nghi lễ truyền thống. Những yếu tố này không chỉ mang tính tâm linh mà còn thể hiện sự kết nối giữa con người với thiên nhiên và vũ trụ.

1.2. Vai Trò Của Tín Ngưỡng Trong Đời Sống Người Tày

Tín ngưỡng thờ cúng đóng vai trò quan trọng trong đời sống hàng ngày của người Tày. Nó không chỉ là một phần của văn hóa mà còn là phương tiện để họ thể hiện lòng tôn kính đối với tổ tiên và các thế lực siêu nhiên.

II. Những Thách Thức Đối Với Tín Ngưỡng Thờ Cúng Của Người Tày

Trong bối cảnh hiện đại, tín ngưỡng thờ cúng của người Tày đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển của xã hội và kinh tế đã ảnh hưởng đến các nghi lễ truyền thống. Nhiều người trẻ không còn tham gia vào các hoạt động thờ cúng như trước đây, dẫn đến nguy cơ mai một văn hóa.

2.1. Sự Biến Đổi Trong Nghi Lễ Thờ Cúng

Nghi lễ thờ cúng của người Tày đang có xu hướng thay đổi, nhiều nghi thức truyền thống bị lược bỏ hoặc thay thế bằng các hình thức hiện đại hơn. Điều này có thể dẫn đến sự mất mát các giá trị văn hóa quý báu.

2.2. Ảnh Hưởng Của Đô Thị Hóa Đến Tín Ngưỡng

Đô thị hóa đã làm thay đổi lối sống của người Tày, khiến họ ít có thời gian tham gia vào các hoạt động tín ngưỡng. Sự chuyển dịch này có thể làm giảm sự gắn kết trong cộng đồng và làm yếu đi bản sắc văn hóa.

III. Phương Pháp Bảo Tồn Tín Ngưỡng Thờ Cúng Của Người Tày

Để bảo tồn tín ngưỡng thờ cúng của người Tày, cần có những phương pháp hiệu quả. Việc giáo dục và nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa là rất quan trọng. Các hoạt động văn hóa, lễ hội cần được tổ chức thường xuyên để khôi phục và phát huy tín ngưỡng này.

3.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Văn Hóa

Các hoạt động văn hóa như lễ hội, hội thảo về tín ngưỡng cần được tổ chức để tạo cơ hội cho người Tày thể hiện và gìn giữ văn hóa của mình. Điều này không chỉ giúp bảo tồn tín ngưỡng mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

3.2. Giáo Dục Thế Hệ Trẻ Về Tín Ngưỡng

Giáo dục thế hệ trẻ về giá trị của tín ngưỡng thờ cúng là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục có thể được triển khai trong trường học và cộng đồng để nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của giới trẻ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tín Ngưỡng Thờ Cúng Trong Đời Sống

Tín ngưỡng thờ cúng không chỉ là một phần của văn hóa mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày của người Tày. Nó giúp tạo ra sự gắn kết trong gia đình và cộng đồng, đồng thời mang lại sự bình an và hạnh phúc cho mọi người.

4.1. Tín Ngưỡng Như Một Phương Tiện Gắn Kết Cộng Đồng

Tín ngưỡng thờ cúng giúp tạo ra sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình và cộng đồng. Các nghi lễ thờ cúng thường được tổ chức vào các dịp lễ hội, tạo cơ hội cho mọi người gặp gỡ và giao lưu.

4.2. Tín Ngưỡng Góp Phần Đem Lại Bình An Tâm Linh

Tín ngưỡng thờ cúng mang lại sự bình an cho tâm hồn của người Tày. Qua các nghi lễ, họ thể hiện lòng biết ơn và cầu mong sự bảo vệ từ tổ tiên và các vị thần linh.

V. Kết Luận Về Tín Ngưỡng Thờ Cúng Của Người Tày

Tín ngưỡng thờ cúng của người Tày ở Lục Yên là một phần không thể thiếu trong văn hóa của họ. Việc bảo tồn và phát huy tín ngưỡng này là rất quan trọng trong bối cảnh hiện đại. Cần có những giải pháp cụ thể để giữ gìn bản sắc văn hóa và truyền thống của người Tày.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn Tín Ngưỡng

Bảo tồn tín ngưỡng thờ cúng không chỉ giúp duy trì bản sắc văn hóa mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng người Tày.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Cho Tín Ngưỡng Thờ Cúng

Trong tương lai, cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích việc thực hành tín ngưỡng thờ cúng, từ đó giúp người Tày giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Người Tày là dân tộc thiểu số có dân số đông nhất tại Việt Nam với hơn 1,6 triệu người phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Tại huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, nơi có diện tích tự nhiên 80.919,03 ha gồm 24 đơn vị hành chính cấp xã và thị trấn, cộng đồng người Tày đạt 56.882 người, chiếm 52% tổng dân số 109.000 người của toàn huyện. Tín ngưỡng thờ cúng, đặc biệt là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, đóng vai trò là cột trụ tinh thần, phản ánh vũ trụ quan, nhân sinh quan và các quy tắc ứng xử xã hội của đồng bào. Tuy nhiên, dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nông thôn mới, không gian văn hóa này đang đứng trước những biến đổi sâu sắc, xuất hiện nguy cơ mai một bản sắc cùng sự đan xen giữa các giá trị đạo đức truyền thống với một số biểu hiện mê tín dị đoan cục bộ.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ điều kiện lịch sử, tự nhiên, kinh tế - xã hội hình thành nên tín ngưỡng; phân tích cấu trúc, đặc điểm triết học và khảo sát thực trạng sinh hoạt tâm linh của người Tày tại Lục Yên. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian địa lý huyện Lục Yên trong tiến trình lịch sử văn hóa từ thời kỳ văn hóa Sơn Vi, thời Trần đến giai đoạn đương đại từ năm 2015 đến năm 2017. Đề tài mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp luận cứ khoa học định lượng nhằm duy trì tỷ lệ gia đình văn hóa đạt trên 85%, đồng thời bảo tồn 100% các nghi lễ diễn xướng cổ truyền trong đời sống cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng cùng duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, khẳng định tín ngưỡng là hình thái ý thức phản ánh đời sống hiện thực dưới dạng biểu tượng thiêng liêng. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trọng tâm là Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương khóa IX về công tác tôn giáo trong tình hình mới.

Khung lý thuyết phân tích dựa trên mô hình giao thoa văn hóa "Tam giáo đồng nguyên" kết hợp triết lý Chu Dịch trong bối cảnh văn hóa bản địa. Luận văn chuẩn hóa và vận hành 5 khái niệm cốt lõi:

• Tín ngưỡng: Hệ thống niềm tin, sự ngưỡng mộ và thực hành hướng về các lực lượng thiêng liêng.
• Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên: Sự tôn thờ, cúng tế linh hồn các bậc sinh thành và tiền nhân có công với cộng đồng nhằm duy trì đạo lý "uống nước nhớ nguồn".
• Mê tín dị đoan: Niềm tin mù quáng vào những điều hoang đường, phản khoa học, gây tổn hại đến tài chính, sức khỏe và trật tự xã hội.
• Tồn tại xã hội: Toàn bộ điều kiện sinh hoạt vật chất, môi trường tự nhiên và phương thức sản xuất lúa nước thung lũng của cư dân Tày.
• Ý thức xã hội: Đời sống tinh thần phản ánh quan niệm nhân sinh, đạo hiếu và tổ chức gia đình phụ quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ 89 tài liệu tham khảo chuyên ngành dân tộc học, văn hóa học, tôn giáo học và khảo cổ học, kết hợp tư liệu khảo sát sơ cấp tại địa bàn Lục Yên.

Cỡ mẫu điều tra thực địa gồm 120 hộ gia đình người Tày tại 4 xã đại diện (Mường Lai, Minh Xuân, Lâm Thượng, Tân Lập) và 15 nghệ nhân dân gian, thầy Tào, thầy Then, thầy Pụt. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu phân tầng theo địa bàn cư trú (vùng thấp, rẻo giữa) kết hợp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích nhằm thu thập chính xác các bản văn sớ cổ chữ Hán và quy trình hành lễ.

Luận văn kết hợp phương pháp lịch sử - logic, phân tích - tổng hợp và liên ngành triết học - tôn giáo. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm bóc tách bản chất triết học của niềm tin tâm linh, phân định ranh giới giữa phong tục nhân văn và hiện tượng dị đoan. Toàn bộ quá trình điền dã, thu thập dữ liệu và xử lý tư liệu được tiến hành từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 5 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên giữ vị trí trung tâm trong đời sống tinh thần của người Tày, hiện diện tại 100% các hộ gia đình khảo sát. Bàn thờ tổ tiên đặt tại gian giữa trang nghiêm, bài trí 3 bát hương tượng trưng cho: nguồn cội gia tộc, lộc mệnh gia chủ và chức sắc tổ tiên (các gia đình trưởng họ có thêm bát hương "Ham"). Đồng bào duy trì quan niệm thờ 3 đời gồm cha mẹ, ông bà, cụ; từ đời thứ tư (kỵ) chuyển hóa thành thần coi giữ gia súc đặt tại bàn thờ ngoài trời.

Thứ hai, cấu trúc tín ngưỡng chịu sự tích hợp sâu sắc của Đạo giáo, Phật giáo, Nho giáo và Chu Dịch. Nghiên cứu chỉ ra 100% các thầy Tào, Mo, Then khi hành lễ đều sử dụng sách cúng chữ Hán và biểu tượng âm dương của Chu Dịch, đồng thời tuyên thệ tuân giữ 5 giới luật Phật giáo trong lễ cấp sắc. Khái niệm vũ trụ 3 tầng (Trời, Trần gian, Âm phủ) của Đạo giáo được bản địa hóa thành quan niệm 3 nơi ngụ của linh hồn: ma mường trời, ma bàn thờ và ma mồ mả.

Thứ ba, các nghi lễ vòng đời gắn kết chặt chẽ với trật tự gia đình phụ hệ. Tỷ lệ tham gia các nghi thức cúng vía sinh đẻ, lễ cưới hát Quan làng (với tục Slicay - 4 con gà) và tang ma do người trưởng nam thực hiện đạt trên 90%. Tang lễ phản ánh đậm nét triết lý đạo hiếu thông qua nghi thức phá ngục của thầy Tào để đưa linh hồn người quá cố quy hồi tiên giới.

Thứ tư, xu hướng biến đổi diễn ra theo hai chiều hướng rõ rệt. Khoảng 70% các thủ tục rườm rà như nhốt gia súc dưới gầm sàn hay tang lễ kéo dài nhiều ngày đã được tinh giản. Tuy nhiên, có khoảng 15% đến 20% trường hợp phát sinh biến tướng thương mại hóa trong xem bói, dâng lễ tốn kém và đốt vàng mã quá mức tại một số khu vực thị tứ.

pie title Cơ cấu các tộc người tại huyện Lục Yên
    "Người Tày" : 52
    "Người Kinh" : 21.1
    "Người Dao" : 14.5
    "Người Nùng" : 10.4
    "Các dân tộc khác" : 2

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự dung hợp tín ngưỡng bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên miền núi và lịch sử cộng cư lâu đời của 18 dân tộc anh em trên địa bàn Lục Yên, trong đó người Kinh chiếm 21,1%, người Dao 14,5% và người Nùng 10,4%. Kinh tế nông nghiệp lúa nước phụ thuộc nhiều vào thời tiết tạo tâm lý trông cậy vào sự che chở của tổ tiên và thần linh.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây tại vùng Đông Bắc, kết quả nghiên cứu khẳng định tính độc đáo của người Tày Lục Yên qua tục thờ phối hợp Phật bà Quan Âm trên bàn thờ gia tiên và sinh hoạt tâm linh gắn với di tích khảo cổ thời Trần tại đền Đại Cại - miếu Hắc Y (được xếp hạng di tích quốc gia ngày 12/7/2001).

Dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột so sánh tần suất thực hành giữa các ngày lễ thường kỳ (Tết Nguyên đán đạt 100%, Tết Cơm mới đạt 88%, Tết Thanh minh đạt 92%) và bảng ma trận đánh giá tương quan giữa trình độ học vấn với khả năng nhận diện các hành vi mê tín dị đoan trong cộng đồng dân cư.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống và ngăn chặn các biểu hiện lệch lạc, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Nâng cao nhận thức lý luận và tuyên truyền văn hóa: Phòng Văn hóa - Thông tin kết hợp Phòng Dân tộc huyện Lục Yên tổ chức định kỳ 100% các hội nghị tập huấn văn hóa cơ sở hàng năm, phấn đấu nâng tỷ lệ người dân hiểu đúng bản chất tín ngưỡng đạt trên 90% trong giai đoạn 2018-2022.
2. Số hóa và chuẩn hóa tư liệu nghi lễ: Ủy ban nhân dân huyện Lục Yên phối hợp các cơ quan nghiên cứu tiến hành dịch thuật, bảo tồn 100% các văn bản Nôm Tày, nghi thức Then, Pụt, hát Quan làng và quy chuẩn hóa hoạt động của đội ngũ nghệ nhân dân gian trước năm 2025.
3. Hoàn thiện quy ước, hương ước làng bản văn hóa: Ban Chỉ đạo phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" tại 24 xã, thị trấn rà soát, bổ sung quy ước thôn bản, hướng đến mục tiêu giảm 50% chi phí cúng lễ không cần thiết và xóa bỏ hoàn toàn các hủ tục tang ma kéo dài từ năm 2018.
4. Bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch sinh thái - tâm linh: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Yên Bái đầu tư tôn tạo quần thể di tích khảo cổ đền Đại Cại - miếu Hắc Y và chùa Hang São, đặt chỉ tiêu tăng trưởng lượng khách du lịch trải nghiệm văn hóa Tày đạt 15% đến 20% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cán bộ quản lý nhà nước về dân tộc và tôn giáo: Sử dụng hệ thống số liệu phân bố dân cư (52% người Tày) và thực trạng sinh hoạt tâm linh để xây dựng chính sách văn hóa vùng miền núi phía Bắc phù hợp với thực tiễn.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Triết học, Tôn giáo học, Văn hóa học: Khai thác khung phân tích triết học về sự hội nhập Tam giáo trong tín ngưỡng bản địa làm tư liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.
• Già làng, trưởng bản, nghệ nhân dân gian và cộng đồng người Tày: Vận dụng các luận điểm khoa học để tự giác thanh lọc các yếu tố mê tín dị đoan, duy trì phong tục thờ cúng tổ tiên chuẩn mực và giàu tính nhân văn.
• Các tổ chức, doanh nghiệp phát triển du lịch văn hóa: Tham khảo các dữ liệu về lễ hội Lồng Tồng, đền Đại Cại, văn hóa ẩm thực và diễn xướng then để thiết kế các tour du lịch di sản độc đáo tại Yên Bái.

Câu hỏi thường gặp

Bàn thờ tổ tiên của người Tày ở Lục Yên có cấu trúc khác biệt như thế nào so với người Kinh?
Bàn thờ người Tày đặt tại gian chính, gồm 3 bát hương: thờ cội nguồn gia tộc, lộc mệnh gia chủ và chức sắc tổ tiên; trưởng họ có thêm bát hương "Ham". Người Tày chỉ thờ 3 đời trong nhà, từ đời thứ 4 chuyển thành thần trông coi gia súc ngoài trời. Đồng bào còn phối thờ Phật bà Quan Âm và Mẹ Mụ trên cùng bàn thờ.

Vai trò của thầy Tào trong tang lễ của người Tày thể hiện triết lý gì?
Thầy Tào đóng vai trò chủ trì đưa đường chỉ lối cho linh hồn qua 3 tầng vũ trụ. Trong tang lễ, thầy Tào thực hiện nghi thức phá ngục nhằm chuộc tội cho người quá cố, chuyển hóa linh hồn từ cõi chết siêu thoát về cõi trời, thể hiện sâu sắc triết lý đạo hiếu và sự kết hợp giữa Đạo giáo với luật luân hồi Phật giáo.

Theo góc nhìn triết học, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên khác mê tín dị đoan ở điểm nào?
Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là hoạt động văn hóa tâm linh có cơ sở giáo lý, phản ánh truyền thống "uống nước nhớ nguồn" và củng cố sự gắn kết gia đình. Ngược lại, mê tín dị đoan là niềm tin mù quáng vào những điều dị thường, mang tính tùy tiện, trục lợi cá nhân và gây thiệt hại về kinh tế, sức khỏe cho con người.

Tại sao người Tày tại Lục Yên lại tiếp nhận sâu sắc tư tưởng Đạo giáo và Chu Dịch?
Do quá trình giao lưu văn hóa lịch sử hàng nghìn năm, quan niệm vũ trụ âm dương, bói quẻ Chu Dịch và các phép thuật bùa chú của Đạo giáo đáp ứng nhu cầu giải tỏa tâm lý lo âu trước rủi ro thiên tai, dịch bệnh của cư dân làm nông nghiệp thung lũng, từ đó dung hợp tự nhiên vào tín ngưỡng bản địa.

Những hủ tục nào trong tín ngưỡng thờ cúng cần được loại bỏ trong giai đoạn hiện nay?
Những biểu hiện tiêu cực cần kiên quyết xóa bỏ gồm: tục nhốt gia súc dưới gầm sàn nhà trong các dịp lễ hội, việc mổ nhiều trâu bò gây lãng phí kinh tế, tổ chức tang ma kéo dài nhiều ngày và thói quen tìm đến thầy bói trừ tà thay vì khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế.

Kết luận

• Tín ngưỡng thờ cúng là di sản văn hóa tinh thần cốt lõi, chi phối sâu sắc nhân sinh quan và đạo đức gia đình phụ hệ của người Tày tại Lục Yên.
• Hệ thống nghi lễ phản ánh sự dung hợp độc đáo giữa tín ngưỡng bản địa với triết lý Đạo giáo, Phật giáo, Nho giáo và Chu Dịch.
• Thực trạng sinh hoạt tâm linh tại 24 xã, thị trấn huyện Lục Yên đã có nhiều chuyển biến tích cực, giảm thiểu đáng kể các tập tục lạc hậu nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ thương mại hóa.
• Luận văn đóng góp khung lý luận triết học hoàn chỉnh giúp phân định ranh giới giữa giá trị văn hóa truyền thống và hiện tượng mê tín dị đoan.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ định hướng lộ trình thực hiện đến năm 2025 và tầm nhìn 2030 nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa Tày trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Công trình là tài liệu khoa học giá trị, kêu gọi các cấp chính quyền, cộng đồng học thuật và nhân dân địa phương cùng chung tay gìn giữ, phát huy các giá trị nhân văn cao đẹp của tín ngưỡng thờ cúng truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm có 2 chương và 5 tiết 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG VÀ TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA NGƢỜI TÀY Ở LỤC YÊN - YÊN BÁI 1. Điều kiện hình thành tín ngƣỡng thờ cúng, tín ngƣỡng thờ cúng tổ tiên của ngƣời Tày ở Lục Yên.1 Lịch sử hình thành huyện Lục Yên Lục Yên là một đơn vị hành chính cấp huyện trên địa bàn tỉnh Yên Bái hiện nay. Trước đây, đầu thế kỉ XIX thuộc về Hưng Hoá và Tuyên Quang. Vào năm 1910, Lục Yên được sáp nhập vào Yên Bái trở thành một trong 4 huyện và một châu, khi đó có 6 tổng.

Sau ngày hòa bình 1954 khi thành lập 2 huyện mới là Bảo Yên và Văn Yên theo Quyết định số 117/CP ngày 16/12/1964 của Hội đồng Chính phủ, 14 xã của Lục Yên được cắt về huyện Bảo Yên. Giai đoạn 1965 - 1975 theo Quyết định điều chỉnh các đơn vị cấp xã của Bộ trưởng Nội vụ số 21/NV ra ngày 28/1/1967, cắt 2 xã An Phú và Phú Mỹ của huyện Yên Bình sáp nhập về huyện Lục Yên. Sau đó theo Quyết định số 23/NV tại huyện Lục Yên, giải thể các xã Quyết Thắng, Tân Thành, Trần Phú, Hợp Thành và Đồng Tâm, điều chỉnh các xóm giải thể về các xã Tân Lập, Hồng Quang, Tô Mậu, Phúc Lợi, Tân Lĩnh. Tiếp theo là sự biến động về địa giới hành chính mới quyết định của Hội đồng Chính phủ thành lập thị trấn huyện lỵ Lục Yên.

Tại kỳ họp thứ IX, Quốc hội khoá VIII ngày 12/8/1991 quyết định chia tỉnh Hoàng Liên Sơn thành hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái. Trong đó tỉnh Yên Bái được tái lập bao gồm 8 đơn vị hành chính là thị xã tỉnh lỵ Yên Bái và 7 huyện: Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn, Yên Bình, Trấn Yên, Văn Yên, Lục Yên. Huyện Lục Yên nằm ở. Đông Bắc tỉnh Yên Bái, phía Bắc giáp với huyện Bắc Quang (Hà Giang), phía Tây giáp huyện Văn Yên tỉnh Yên Bái, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phía Nam giáp Hồ Thác Bà của huyện Yên Bình, phía Đông giáp huyện Hàm Yên (Tuyên Quang).

Huyện Lục Yên có huyện lỵ là thị trấn Yên Thế, nằm cách quốc lộ 70 khoảng 17 km về hướng đông và cách thành phố Yên Bái 90km về hướng bắc. Huyện có diện tích tự nhiên là 80.919,03ha, gồm 24 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn. HUYỆN LỤC YÊN Bản đồ hành chính huyện Lục Yên – Yên Bái 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đặc điểm tự nhiên Vị trí địa lý: Lục Yên là một huyện miền núi, nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Yên Bái.Với vị trí nằm sâu trong nội địa, nhưng Lục Yên là của ngõ Đông Bắc của tỉnh Yên Bái nối liền với các của khẩu của tỉnh Lào Cai, Hà Giang. Địa hình: Là một huyện miền núi, có địa hình chia cắt bởi các dãy núi chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, tạo ra các thung lũng và bồn địa bằng phẳng.

Nơi đây là địa bản sản xuất và sinh sống lâu đời của nhân dân các dân tộc ít người chung sống với người Kinh. Khí hậu: Huyện Lục Yên nằm trong đới khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình 22ºC đến 24ºC, nhiệt độ cao nhất 39ºC đến 41ºC. Lượng mưa trung bình hàng năm tương đối lớn từ 1500 đến 2500mm, tập trung từ tháng 5 đến tháng 10. Thủy văn: Huyện nằm ở thượng lưu hồ Thác Bà và có sông Chảy chảy qua địa bàn có độ dài 65km cùng với đó với nhiều hệ sông suối nhỏ khác tạo nên điều kiện đi lại để nhân dân các dân tộc phát triển kinh tế.

Thổ nhưỡng: Trong quá trình hình thành thì đất ở Lục Yên chủ yếu là Faralit trong đó đất nông nghiệp có diện tích trên 15% tổng diện tích tự nhiên. Khoáng sản: Trên địa bàn huyện có nhiều khoáng sản trong đó nổi bật gồm có: Than nâu, đá ốp lát, đá quý, vàng, phốt pho rít, quặng sắt… 1.3 Truyền thống lịch sử văn hóa Những dấu tích văn hóa cổ ở Lục Yên Di chỉ Hang Hùm: Dấu vết cổ xưa nhất về người Việt cổ ở Lục Yên, là một trong nhiều hang của dãy núi Chùa thuộc xã Tân Lập huyện Lục Yên. Đây là nơi có di tích của người cổ đại (hiện nay đã bị ngập nước do hồ thủy điện Thác Bà). Tại đây năm 1964 các chuyên gia khảo cổ học người Đức và Viện khảo cổ học Việt Nam phát hiện hàng trăm hóa thạch của những động vật sống Kỷ Cảnh Tân cùng 4 răng của người vượn niên đại 14,8 vạn năm trước.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nền văn hóa Sơn Vi Tại Lục Yên những di tích của nền văn hóa Sơn Vi đầu tiên được phát hiện vào năm 1980 cho đến nay đã có 6 địa điểm trong đó đáng lưu ý nhất là điểm Làng Mủng của khu Đền Đại Cại (đều thuộc xã Tân Lĩnh) đây là nơi đã tìm thấy những công cụ bằng đá cuội không có dấu vết gia công hoặc được ghè đẽo thô sơ nhưng có dấu vết sử dụng, niên đại cách ngày nay trên dưới 1 vạn năm. Di chỉ thời đồ đồng, đồ sắt Đây là thời đại của văn hóa Đông Sơn cách đây trên dưới 2000 năm, hiện vật tiêu biểu được phát hiện là Trống Đồng làng Vặc (xã Minh Xuân), Rìu, Giáo đồng ở Khau Xẻn (xã An Phú) hiện đang được lưu giữ ở Bảo tàng tỉnh, mũi tên đồng ở Hang São (xã Tân Lập). Dấu tích Văn hóa-Lịch sử thời phong kiến Di tích trong thời kỳ phong kiến tự chủ nét nổi bật ở Lục Yên là những dấu tích thời Trần. Trong đó 2 quần thể di tích quan trọng nhất là chùa Tháp Hắc Y và chùa Hang ở làng Úc xã Tân Lập; còn lại là hàng chục các địa điểm di tích thuộc thời nhà Trần, Lê, Nguyễn đã được phát hiện ở nhiều nơi trong huyện.

Những di vật thu được ở đây thường là đồ sứ bao gồm các loại bình, lọ, bát, đĩa… Đáng chú ý là hai con voi sứ thời Trần được tìm thấy ở Làng Nong (Động Quan) và Lâm Thượng. Một di tích lịch sử khảo cổ học quan trọng không chỉ đối với tỉnh Yên Bái mà còn đối với cả nước đó là quần thể di tích miếu Hắc Ý đền Đại Cại, đình Bến Lăn, núi Thần Áo Đen, tại đây đã tìm thấy rất nhiều di vật nung được trang trí văn hóa rất cầu kỳ, tinh xảo thuộc văn hóa thời nhà Trần. Đây là cấu kiện của một tháp đất nung dấu tích của một công trình kiến trúc thời nhà Trần, có niên đại khoảng thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV. Đây là một tháp đất nung độc đáo có quy mô và kích thước to lớn đầu tiên tìm thấy ở Việt Nam.

Tại di tích đình Bến Lăn các nhà khảo cổ cũng tìm thấy một số tảng đá kê chân cột chạm hoa sen cùng nhiều vết tích 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gạch ngói, mảnh tháp nung chạm khắc hoa văn tinh xảo thuộc thời Trần. Di tích lịch sử miếu Hắc Y-Đền Đại Cại đã được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận di tích lịch sử văn hóa khảo cổ học cấp quốc gia (ngày 12/7/2001). Di tích lịch sử thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ: Khu di tích Cổ Văn-Mường Lai là cơ sở căn cứ cách mạng đầu tiên ở Lục Yên đã lớn mạnh không ngừng, là xuất phát điểm cho lực lượng cách mạng phát triển đi khắp nơi trong khu vực, ngày 08/7/1945 cuộc vận động giành chính quyền về tay cách mạng giành thắng lợi, người dân Lục Yên bừng bừng khí thế xây dựng củng cố chính quyền cách mạng, quyết tâm bảo vệ quê hương đất nước kháng chiến chống thực dân Pháp. Các tộc ngƣời ở Lục Yên 1.1 Khái quát về các tộc ở Lục Yên Dân số của huyện Lục Yên là 109.

Toàn huyện có 18 dân tộc anh em cùng chung sống gồm: Kinh, Tày, Nùng, Dao, Mường, Thái, Cao Lan, Giáy, Ngái, H’Mông. Theo số liệu của huyện Lục Yên năm 2015 người Tày có số dân 56.882 người chiếm 52%, Kinh chiếm 21,1%, Dao chiếm 14,5%, Nùng chiếm 10,4%, còn lại là các dân tộc khác. Đặc điểm phân bố dân cư ở Lục Yên không có lãnh thổ tộc người nhất định mà các tộc người phân bố xen kẽ với nhau. Tuy vậy mỗi dân tộc đều có vùng quần tụ đông đảo của mình,tại đây dân số dân tộc đó cao hơn các dân tộc khác.

Tiêu biểu như Người Dao ở Khai Trung, Tân Phượng, Tân Lĩnh; Người Tày ở Mường Lai, Minh Xuân, Lâm Thượng, Minh Chuẩn; Người Nùng ở Tân Lĩnh, Phan Thanh, Tân Lập. Các dân tộc cư trú ở những độ cao khác nhau nên phân thành vùng cao, vùng thấp và rẻo giữa. Nhà ở, tập quán sản xuất, đời sống văn hóa của mỗi tộc người có những đặc thù riêng biệt. Người Tày phân bố tại vùng thấp và rẻo giữa, gần thung lũng các con suối.

Kiến trúc nhà sàn và cách thức trồng lúa nước là đặc trưng cơ bản của người Tày nơi đây. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cùng sinh sống lâu đời trên mảnh đất Lục Yên các dân tộc anh em luôn giữ mối quan hệ truyền thống đoàn kết, thân ái, luôn giúp đỡ nhau trong lao động sản xuất, phòng chống thiên tai và chống giặc ngoại xâm. Với số lượng đông đảo nhất trong số các dân tộc trên địa bàn, người Tày hiện nay đang đi đầu trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng đời sống văn hóa tại dân cư, góp phần không nhỏ vào sự phát triển của huyện. Về tộc Người Tày ở Lục Yên Người Tày tại Lục Yên có số dân đông nhất và cư trú ở vùng giữa khá ổn định, có nhiều đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Bên cạnh đó người Tày ở Lục Yên cũng xây dựng cho mình tại đây một không gian truyền thống văn hóa vô cùng đặc sắc, đóng góp vào bản sắc văn hóa chung của huyện Lục Yên. Nhìn chung kinh tế chính của người Tày ở Lục Yên là nền kinh tế nông nghiệp, đồng bào làm ruộng nước kết hợp với săn bắt, chăn nuôi và nghề thủ công. Với truyền thống lâu đời cùng với sự cần cù, sáng tạo trong lao động và tiếp thu khoa học kỹ thuật mới rất nhanh nên nông nghiệp lúa nước của người Tày phát triển tương đối cao.